6. упайавагго

1. упайасуттам̣

53. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘упайо [упа̄йо (бахӯсу)], бхиккхаве, авимутто, анупайо вимутто. рӯпупайам̣ [рӯпӯпа̄йам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.), рӯпупа̄йам̣ (пӣ. ка.)] ва̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хеййа, рӯпа̄рамман̣ам̣ рӯпаппатит̣т̣хам̣ нандӯпасечанам̣ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййа. веданупайам̣ ва̄…пе… сан̃н̃упайам̣ ва̄…пе… сан̇кха̄рупайам̣ ва̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хеййа, сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ сан̇кха̄раппатит̣т̣хам̣ нандӯпасечанам̣ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййа’’.

‘‘йо, бхиккхаве, евам̣ вадеййа – ‘ахаман̃н̃атра рӯпа̄ ан̃н̃атра ведана̄йа ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа ан̃н̃атра сан̇кха̄рехи вин̃н̃а̄н̣асса а̄гатим̣ ва̄ гатим̣ ва̄ чутим̣ ва̄ упапаттим̣ ва̄ вуддхим̣ ва̄ вирӯл̣хим̣ ва̄ вепуллам̣ ва̄ пан̃н̃а̄песса̄мӣ’ти, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.

‘‘рӯпадха̄туйа̄ че, бхиккхаве, бхиккхуно ра̄го пахӣно хоти. ра̄гасса паха̄на̄ воччхиджджата̄рамман̣ам̣ патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса на хоти. ведана̄дха̄туйа̄ че, бхиккхаве… сан̃н̃а̄дха̄туйа̄ че бхиккхаве… сан̇кха̄радха̄туйа̄ че бхиккхаве… вин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ че, бхиккхаве, бхиккхуно ра̄го пахӣно хоти. ра̄гасса паха̄на̄ воччхиджджата̄рамман̣ам̣ патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса на хоти. тадаппатит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣ анабхисан̇кхаччавимуттам̣. вимуттатта̄ т̣хитам̣. т̣хитатта̄ сантуситам̣. сантуситатта̄ на паритассати. апаритассам̣ паччаттан̃н̃ева паринибба̄йати. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. пат̣хамам̣.

2. бӣджасуттам̣

54. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, бӣджаджа̄та̄ни. катама̄ни пан̃ча? мӯлабӣджам̣, кхандхабӣджам̣, аггабӣджам̣, пхалубӣджам̣, бӣджабӣджан̃н̃ева пан̃чамам̣. има̄ни чассу, бхиккхаве, пан̃ча бӣджаджа̄та̄ни акхан̣д̣а̄ни апӯтика̄ни ава̄та̄тапахата̄ни са̄ра̄да̄ни [са̄ра̄да̄йӣни (каттхачи)] сукхасайита̄ни, патхавӣ [пат̣хавӣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ча на̄сса, а̄по ча на̄сса; апи нума̄ни [апи ну има̄ни (сӣ. пӣ.)], бхиккхаве, пан̃ча бӣджаджа̄та̄ни вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййу’’нти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘има̄ни чассу, бхиккхаве, пан̃ча бӣджаджа̄та̄ни акхан̣д̣а̄ни…пе… сукхасайита̄ни, патхавӣ ча асса, а̄по ча асса; апи нума̄ни, бхиккхаве, пан̃ча бӣджаджа̄та̄ни вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййу’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, патхавӣдха̄ту, евам̣ чатассо вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо дат̣т̣хабба̄. сеййатха̄пи, бхиккхаве, а̄подха̄ту, евам̣ нандира̄го дат̣т̣хаббо. сеййатха̄пи, бхиккхаве, пан̃ча бӣджаджа̄та̄ни, евам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ са̄ха̄рам̣ дат̣т̣хаббам̣’’.

‘‘рӯпупайам̣, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хеййа, рӯпа̄рамман̣ам̣ рӯпаппатит̣т̣хам̣ нандӯпасечанам̣ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййа. веданупайам̣ ва̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хеййа…пе… сан̃н̃упайам̣ ва̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хеййа…пе… сан̇кха̄рупайам̣ ва̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хеййа, сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ сан̇кха̄раппатит̣т̣хам̣ нандӯпасечанам̣ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййа.

‘‘йо, бхиккхаве, евам̣ вадеййа – ‘ахаман̃н̃атра рӯпа̄ ан̃н̃атра ведана̄йа ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа ан̃н̃атра сан̇кха̄рехи вин̃н̃а̄н̣асса а̄гатим̣ ва̄ гатим̣ ва̄ чутим̣ ва̄ упапаттим̣ ва̄ вуддхим̣ ва̄ вирӯл̣хим̣ ва̄ вепуллам̣ ва̄ пан̃н̃а̄песса̄мӣ’ти, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.

‘‘рӯпадха̄туйа̄ чева, бхиккхаве, бхиккхуно ра̄го пахӣно хоти. ра̄гасса паха̄на̄ воччхиджджата̄рамман̣ам̣ патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса на хоти. ведана̄дха̄туйа̄ че… сан̃н̃а̄дха̄туйа̄ че… сан̇кха̄радха̄туйа̄ че… вин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ че, бхиккхаве, бхиккхуно ра̄го пахӣно хоти. ра̄гасса паха̄на̄ воччхиджджата̄рамман̣ам̣ патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса на хоти. тадаппатит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣ анабхисан̇кхаччавимуттам̣. вимуттатта̄ т̣хитам̣. т̣хитатта̄ сантуситам̣. сантуситатта̄ на паритассати. апаритассам̣ паччаттан̃н̃ева паринибба̄йати. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. дутийам̣.

3. уда̄насуттам̣

55. са̄ваттхинида̄нам̣. татра кхо бхагава̄ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘‘‘но чассам̣, но ча ме сийа̄, на̄бхависса, на ме бхависсатӣ’ти – евам̣ адхимуччама̄но бхиккху чхиндеййа орамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄нӣ’’ти. евам̣ вутте, ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бханте, ‘но чассам̣, но ча ме сийа̄, на̄бхависса, на ме бхависсатӣ’ти – евам̣ адхимуччама̄но бхиккху чхиндеййа орамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄нӣ’’ти?

‘‘идха, бхиккху, ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ…пе… саппурисадхамме авинӣто рӯпам̣ аттато саманупассати, рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣; аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣.

‘‘со аниччам̣ рӯпам̣ ‘аниччам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аниччам̣ веданам̣ ‘аничча̄ ведана̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аниччам̣ сан̃н̃ам̣ ‘аничча̄ сан̃н̃а̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аничче сан̇кха̄ре ‘аничча̄ сан̇кха̄ра̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, аниччам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘аниччам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти.

‘‘дуккхам̣ рӯпам̣ ‘дуккхам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, дуккхам̣ веданам̣… дуккхам̣ сан̃н̃ам̣… дуккхе сан̇кха̄ре… дуккхам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘дуккхам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти.

‘‘анаттам̣ рӯпам̣ ‘анатта̄ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, анаттам̣ веданам̣ ‘анатта̄ ведана̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, анаттам̣ сан̃н̃ам̣ ‘анатта̄ сан̃н̃а̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, анатте сан̇кха̄ре ‘анатта̄ сан̇кха̄ра̄’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, анаттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘анатта̄ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти.

‘‘сан̇кхатам̣ рӯпам̣ ‘сан̇кхатам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, сан̇кхатам̣ веданам̣… сан̇кхатам̣ сан̃н̃ам̣… сан̇кхате сан̇кха̄ре… сан̇кхатам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘сан̇кхатам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. рӯпам̣ вибхависсатӣти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. ведана̄ вибхависсати… сан̃н̃а̄ вибхависсати… сан̇кха̄ра̄ вибхависсанти… вин̃н̃а̄н̣ам̣ вибхависсатӣти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти.

‘‘сутава̄ ча кхо, бхиккху, арийаса̄вако арийа̄нам̣ дасса̄вӣ арийадхаммасса ковидо арийадхамме сувинӣто саппуриса̄нам̣ дасса̄вӣ саппурисадхаммасса ковидо саппурисадхамме сувинӣто на рӯпам̣ аттато саманупассати…пе… на веданам̣… на сан̃н̃ам̣… на сан̇кха̄ре… на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати.

‘‘со аниччам̣ рӯпам̣ ‘аниччам̣ рӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. аниччам̣ веданам̣… аниччам̣ сан̃н̃ам̣… аничче сан̇кха̄ре… аниччам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘аниччам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. дуккхам̣ рӯпам̣…пе… дуккхам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣… анаттам̣ рӯпам̣…пе… анаттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣… сан̇кхатам̣ рӯпам̣…пе… сан̇кхатам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘сан̇кхатам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. рӯпам̣ вибхависсатӣти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ вибхависсатӣти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.

‘‘со рӯпасса вибхава̄, ведана̄йа вибхава̄, сан̃н̃а̄ вибхава̄, сан̇кха̄ра̄нам̣ вибхава̄, вин̃н̃а̄н̣асса вибхава̄, евам̣ кхо, бхиккху, ‘но чассам̣, но ча ме сийа̄, на̄бхависса, на ме бхависсатӣ’ти – евам̣ адхимуччама̄но бхиккху чхиндеййа орамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄нӣ’’ти. ‘‘евам̣ адхимуччама̄но, бханте, бхиккху чхиндеййа орамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄нӣ’’ти.

‘‘катхам̣ пана, бханте, джа̄нато катхам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣ’’ти? ‘‘идха, бхиккху, ассутава̄ путхуджджано атасита̄йе т̣ха̄не та̄сам̣ а̄паджджати. та̄со хесо [хеса̄ (ка.)] бхиккху ассутавато путхуджджанасса – ‘но чассам̣, но ча ме сийа̄, на̄бхависса, на ме бхависсатӣ’’’ти.

‘‘сутава̄ ча кхо, бхиккху, арийаса̄вако атасита̄йе т̣ха̄не на та̄сам̣ а̄паджджати. на хесо [на хеса̄ (ка.)], бхиккху, та̄со сутавато арийаса̄вакасса – ‘но чассам̣, но ча ме сийа̄, на̄бхависса, на ме бхависсатӣ’ти. рӯпупайам̣ ва̄, бхиккху, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хеййа, рӯпа̄рамман̣ам̣ рӯпаппатит̣т̣хам̣ нандӯпасечанам̣ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййа. веданупайам̣ ва̄, бхиккху… сан̃н̃упайам̣ ва̄, бхиккху… сан̇кха̄рупайам̣ ва̄, бхиккху, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хеййа, сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ сан̇кха̄раппатит̣т̣хам̣ нандӯпасечанам̣ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййа.

‘‘йо [со (саббаттха)] бхиккху евам̣ вадеййа – ‘ахаман̃н̃атра рӯпа̄, ан̃н̃атра ведана̄йа, ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа, ан̃н̃атра сан̇кха̄рехи вин̃н̃а̄н̣асса а̄гатим̣ ва̄ гатим̣ ва̄ чутим̣ ва̄ упапаттим̣ ва̄ вуддхим̣ ва̄ вирӯл̣хим̣ ва̄ вепуллам̣ ва̄ пан̃н̃а̄песса̄мӣ’ти, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.

‘‘рӯпадха̄туйа̄ че, бхиккху, бхиккхуно ра̄го пахӣно хоти. ра̄гасса паха̄на̄ воччхиджджата̄рамман̣ам̣ патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса на хоти. ведана̄дха̄туйа̄ че, бхиккху, бхиккхуно… сан̃н̃а̄дха̄туйа̄ че, бхиккху, бхиккхуно… сан̇кха̄радха̄туйа̄ че, бхиккху, бхиккхуно… вин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ че, бхиккху, бхиккхуно ра̄го пахӣно хоти. ра̄гасса паха̄на̄ воччхиджджата̄рамман̣ам̣ патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса на хоти. тадаппатит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣ анабхисан̇кха̄ран̃ча вимуттам̣. вимуттатта̄ т̣хитам̣. т̣хитатта̄ сантуситам̣. сантуситатта̄ на паритассати. апаритассам̣ паччаттан̃н̃ева паринибба̄йати. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти…пе… на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккху, джа̄нато евам̣ пассато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣ’’ти. татийам̣.

4. упа̄да̄напарипаваттасуттам̣

56. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, упа̄да̄наккхандха̄. катаме пан̃ча? рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо. йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, име пан̃чупа̄да̄наккхандхе чатупариват̣т̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сим̣, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти паччан̃н̃а̄сим̣. йато ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, име пан̃чупа̄да̄наккхандхе чатупариват̣т̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе…пе… садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти паччан̃н̃а̄сим̣’’.

‘‘катхан̃ча чатупариват̣т̣ам̣? рӯпам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, рӯпасамудайам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, рӯпаниродхам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, рӯпаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣; веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, вин̃н̃а̄н̣асамудайам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, вин̃н̃а̄н̣аниродхам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, рӯпам̣? чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄ чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа рӯпам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, рӯпам̣. а̄ха̄расамудайа̄ рӯпасамудайо; а̄ха̄раниродха̄ рӯпаниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго рӯпаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.

‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ рӯпам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпасамудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпаниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа рӯпасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанна̄, те суппат̣ипанна̄. йе суппат̣ипанна̄, те имасмим̣ дхаммавинайе га̄дханти.

‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ рӯпам̣ абхин̃н̃а̄йа…пе… евам̣ рӯпаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа, рӯпасса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутта̄ те сувимутта̄. йе сувимутта̄ те кевалино. йе кевалино ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, ведана̄? чхайиме, бхиккхаве, ведана̄ка̄йа̄ – чаккхусампхассаджа̄ ведана̄, сотасампхассаджа̄ ведана̄, гха̄насампхассаджа̄ ведана̄, дживха̄сампхассаджа̄ ведана̄, ка̄йасампхассаджа̄ ведана̄, маносампхассаджа̄ ведана̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ведана̄. пхассасамудайа̄ ведана̄самудайо; пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго ведана̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.

‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ веданам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ ведана̄самудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ ведана̄ниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ ведана̄ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа ведана̄йа ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанна̄, те суппат̣ипанна̄. йе суппат̣ипанна̄, те имасмим̣ дхаммавинайе га̄дханти.

‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ веданам̣ абхин̃н̃а̄йа…пе… евам̣ ведана̄ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа…пе… ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сан̃н̃а̄? чхайиме, бхиккхаве, сан̃н̃а̄ка̄йа̄ – рӯпасан̃н̃а̄, саддасан̃н̃а̄, гандхасан̃н̃а̄, расасан̃н̃а̄, пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄, дхаммасан̃н̃а̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сан̃н̃а̄. пхассасамудайа̄ сан̃н̃а̄самудайо; пхассаниродха̄ сан̃н̃а̄ниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̃н̃а̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи…пе… ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа.

‘‘катаме ча, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄? чхайиме, бхиккхаве, четана̄ка̄йа̄ – рӯпасан̃четана̄, саддасан̃четана̄, гандхасан̃четана̄, расасан̃четана̄, пхот̣т̣хаббасан̃четана̄, дхаммасан̃четана̄. име вуччанти, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄. пхассасамудайа̄ сан̇кха̄расамудайо; пхассаниродха̄ сан̇кха̄раниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̇кха̄раниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.

‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ сан̇кха̄ре абхин̃н̃а̄йа, евам̣ сан̇кха̄расамудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ сан̇кха̄раниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа сан̇кха̄ра̄нам̣ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанна̄, те суппат̣ипанна̄. йе суппат̣ипанна̄, те имасмим̣ дхаммавинайе га̄дханти.

‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ сан̇кха̄ре абхин̃н̃а̄йа, евам̣ сан̇кха̄расамудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ сан̇кха̄раниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа сан̇кха̄ра̄нам̣ ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутта̄, те сувимутта̄. йе сувимутта̄, те кевалино. йе кевалино ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣? чхайиме, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ – чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, мановин̃н̃а̄н̣ам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣. на̄марӯпасамудайа̄ вин̃н̃а̄н̣асамудайо; на̄марӯпаниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.

‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣асамудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа вин̃н̃а̄н̣асса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанна̄, те суппат̣ипанна̄. йе суппат̣ипанна̄, те имасмим̣ дхаммавинайе га̄дханти.

‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣асамудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа вин̃н̃а̄н̣асса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутта̄, те сувимутта̄. йе сувимутта̄, те кевалино. йе кевалино ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа̄’’ти. чатуттхам̣.

5. саттат̣т̣ха̄насуттам̣

57. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘саттат̣т̣ха̄накусало, бхиккхаве, бхиккху тивидхӯпапариккхӣ имасмим̣ дхаммавинайе кевалӣ вуситава̄ уттамапурисоти вуччати. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху саттат̣т̣ха̄накусало хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху рӯпам̣ паджа̄на̄ти, рӯпасамудайам̣ паджа̄на̄ти, рӯпаниродхам̣ паджа̄на̄ти, рӯпаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти; рӯпасса асса̄дам̣ паджа̄на̄ти, рӯпасса а̄дӣнавам̣ паджа̄на̄ти, рӯпасса ниссаран̣ам̣ паджа̄на̄ти; веданам̣ паджа̄на̄ти … сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ паджа̄на̄ти, вин̃н̃а̄н̣асамудайам̣ паджа̄на̄ти, вин̃н̃а̄н̣аниродхам̣ паджа̄на̄ти, вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти; вин̃н̃а̄н̣асса асса̄дам̣ паджа̄на̄ти, вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнавам̣ паджа̄на̄ти, вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣ам̣ паджа̄на̄ти.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, рӯпам̣? чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄, чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа рӯпам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, рӯпам̣. а̄ха̄расамудайа̄ рӯпасамудайо; а̄ха̄раниродха̄ рӯпаниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго рӯпаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.

‘‘йам̣ рӯпам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ – айам̣ рӯпасса асса̄до. йам̣ рӯпам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ – айам̣ рӯпасса а̄дӣнаво. йо рӯпасмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣ – идам̣ рӯпасса ниссаран̣ам̣.

‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ рӯпам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпасамудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпаниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа; евам̣ рӯпасса асса̄дам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпасса а̄дӣнавам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпасса ниссаран̣ам̣ абхин̃н̃а̄йа рӯпасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанна̄, те суппат̣ипанна̄. йе суппат̣ипанна̄, те имасмим̣ дхаммавинайе га̄дханти.

‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ рӯпам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпасамудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпаниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа; евам̣ рӯпасса асса̄дам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпасса а̄дӣнавам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ рӯпасса ниссаран̣ам̣ абхин̃н̃а̄йа рӯпасса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутта̄, те сувимутта̄. йе сувимутта̄, те кевалино. йе кевалино ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, ведана̄? чхайиме, бхиккхаве, ведана̄ка̄йа̄ – чаккхусампхассаджа̄ ведана̄…пе… маносампхассаджа̄ ведана̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ведана̄. пхассасамудайа̄ ведана̄самудайо; пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго ведана̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.

‘‘йам̣ веданам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ – айам̣ ведана̄йа асса̄до. йа̄ ведана̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄ – айам̣ ведана̄йа а̄дӣнаво. йо ведана̄йа чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣ – идам̣ ведана̄йа ниссаран̣ам̣.

‘‘йе хи, кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ веданам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ ведана̄самудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ ведана̄ниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ ведана̄ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа; евам̣ ведана̄йа асса̄дам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ ведана̄йа а̄дӣнавам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ ведана̄йа ниссаран̣ам̣ абхин̃н̃а̄йа ведана̄йа ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанна̄, те суппат̣ипанна̄. йе суппат̣ипанна̄, те имасмим̣ дхаммавинайе га̄дханти.

‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ веданам̣ абхин̃н̃а̄йа…пе… ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сан̃н̃а̄? чхайиме, бхиккхаве, сан̃н̃а̄ка̄йа̄ – рӯпасан̃н̃а̄, саддасан̃н̃а̄, гандхасан̃н̃а̄, расасан̃н̃а̄, пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄, дхаммасан̃н̃а̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сан̃н̃а̄. пхассасамудайа̄ сан̃н̃а̄самудайо; пхассаниродха̄ сан̃н̃а̄ниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̃н̃а̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи…пе… ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа.

‘‘катаме ча, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄? чхайиме, бхиккхаве, четана̄ка̄йа̄ – рӯпасан̃четана̄, саддасан̃четана̄, гандхасан̃четана̄, расасан̃четана̄, пхот̣т̣хаббасан̃четана̄, дхаммасан̃четана̄. име вуччанти бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄. пхассасамудайа̄ сан̇кха̄расамудайо; пхассаниродха̄ сан̇кха̄раниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̇кха̄раниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.

‘‘йам̣ сан̇кха̄ре пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ – айам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ асса̄до. йе сан̇кха̄ра̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄ – айам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ а̄дӣнаво. йо сан̇кха̄ресу чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣ – идам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ ниссаран̣ам̣.

‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ сан̇кха̄ре абхин̃н̃а̄йа, евам̣ сан̇кха̄расамудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ сан̇кха̄раниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа…пе… сан̇кха̄ра̄нам̣ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанна̄ те суппат̣ипанна̄. йе суппат̣ипанна̄, те имасмим̣ дхаммавинайе га̄дханти…пе… ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣? чхайиме, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ – чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, мановин̃н̃а̄н̣ам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣. на̄марӯпасамудайа̄ вин̃н̃а̄н̣асамудайо; на̄марӯпаниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.

‘‘йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ – айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до. йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ – айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнаво. йо вин̃н̃а̄н̣асмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣ – идам̣ вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣ам̣.

‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣асамудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа; евам̣ вин̃н̃а̄н̣асса асса̄дам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнавам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣ам̣ абхин̃н̃а̄йа вин̃н̃а̄н̣асса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанна̄, те суппат̣ипанна̄. йе суппат̣ипанна̄, те имасмим̣ дхаммавинайе га̄дханти.

‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣асамудайам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхин̃н̃а̄йа; евам̣ вин̃н̃а̄н̣асса асса̄дам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнавам̣ абхин̃н̃а̄йа, евам̣ вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣ам̣ абхин̃н̃а̄йа вин̃н̃а̄н̣асса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутта̄, те сувимутта̄. йе сувимутта̄, те кевалино. йе кевалино ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху саттат̣т̣ха̄накусало хоти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху тивидхӯпапариккхӣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху дха̄тусо упапариккхати, а̄йатанасо упапариккхати, пат̣иччасамуппа̄дасо упапариккхати. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху тивидхӯпапариккхӣ хоти. саттат̣т̣ха̄накусало, бхиккхаве, бхиккху тивидхӯпапариккхӣ, имасмим̣ дхаммавинайе кевалӣ вуситава̄ ‘уттамапурисо’ти вуччатӣ’’ти. пан̃чамам̣.

6. самма̄самбуддхасуттам̣

58. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘татха̄гато, бхиккхаве, арахам̣ самма̄самбуддхо рӯпасса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто самма̄самбуддхоти вуччати. бхиккхупи, бхиккхаве, пан̃н̃а̄вимутто рӯпасса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто пан̃н̃а̄вимуттоти вуччати.

‘‘татха̄гато, бхиккхаве, арахам̣ самма̄самбуддхо ведана̄йа ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто самма̄самбуддхоти вуччати. бхиккхупи, бхиккхаве, пан̃н̃а̄вимутто ведана̄йа ниббида̄…пе… пан̃н̃а̄вимуттоти вуччати.

‘‘татха̄гато, бхиккхаве, арахам̣ самма̄самбуддхо сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ра̄нам̣… вин̃н̃а̄н̣асса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто самма̄самбуддхоти вуччати. бхиккхупи, бхиккхаве, пан̃н̃а̄вимутто вин̃н̃а̄н̣асса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто пан̃н̃а̄вимуттоти вуччати.

‘‘татра кхо, бхиккхаве, ко висесо, ко адхиппайа̄со [адхиппа̄йо (сӣ.), адхиппа̄йасо (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)], ким̣ на̄на̄каран̣ам̣, татха̄гатасса арахато самма̄самбуддхасса пан̃н̃а̄вимуттена бхиккхуна̄’’ти? ‘‘бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄ бхагавам̣неттика̄ бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. са̄дху вата, бханте, бхагавантан̃н̃ева пат̣ибха̄ту етасса бха̄ситасса аттхо. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘татха̄гато, бхиккхаве, арахам̣ самма̄самбуддхо ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄, асан̃джа̄тасса маггасса сан̃джанета̄ [сан̃джа̄нета̄ (сйа̄. кам̣.)], анаккха̄тасса маггасса аккха̄та̄ магган̃н̃ӯ, маггавидӯ, маггаковидо; магга̄нуга̄ ча, бхиккхаве, етарахи са̄вака̄ вихаранти паччха̄саманна̄гата̄. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо, айам̣ адхиппайа̄со, идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ татха̄гатасса арахато самма̄самбуддхасса пан̃н̃а̄вимуттена бхиккхуна̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. анатталаккхан̣асуттам̣

59. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. татра кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄. рӯпан̃ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча рӯпе – ‘евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, рӯпам̣ анатта̄, тасма̄ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати рӯпе – ‘евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’’’ти.

‘‘ведана̄ анатта̄. ведана̄ ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ ведана̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча ведана̄йа – ‘евам̣ ме ведана̄ хоту, евам̣ ме ведана̄ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, ведана̄ анатта̄, тасма̄ ведана̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати ведана̄йа – ‘евам̣ ме ведана̄ хоту, евам̣ ме ведана̄ ма̄ ахосӣ’’’ти.

‘‘сан̃н̃а̄ анатта̄…пе… сан̇кха̄ра̄ анатта̄. сан̇кха̄ра̄ ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависсам̣су, найидам̣ сан̇кха̄ра̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййум̣, лаббхетха ча сан̇кха̄ресу – ‘евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ хонту, евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ ма̄ ахесу’нти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄ анатта̄, тасма̄ сан̇кха̄ра̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттанти, на ча лаббхати сан̇кха̄ресу – ‘евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ хонту, евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ ма̄ ахесу’’’нти.

‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча вин̃н̃а̄н̣е – ‘евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоту, евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄, тасма̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати вин̃н̃а̄н̣е – ‘евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоту, евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ ма̄ ахосӣ’’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. йа̄ ка̄чи ведана̄ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ аджджхатта̄ ва̄ бахиддха̄ ва̄…пе… йа̄ дӯре сантике ва̄, сабба̄ ведана̄ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣.

‘‘йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄…пе… йе кечи сан̇кха̄ра̄ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄…пе… йе дӯре сантике ва̄, саббе сан̇кха̄ра̄ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣.

‘‘йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣.

‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпасмимпи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати, сан̃н̃а̄йапи ниббиндати, сан̇кха̄ресупи ниббиндати, вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамана̄ пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандум̣ [абхинандунти (ка.)].

имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не пан̃чаваггийа̄нам̣ бхиккхӯнам̣ анупа̄да̄йа а̄савехи читта̄ни вимуччим̣сӯти. саттамам̣.

8. маха̄лисуттам̣

60. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. атха кхо маха̄ли личчхави йена бхагава̄ тенупасан̇ками …пе… екамантам̣ нисинно кхо маха̄ли личчхави бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘пӯран̣о, бханте, кассапо евама̄ха – ‘наттхи хету наттхи паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа; ахетӯ аппаччайа̄ сатта̄ сам̣килиссанти. наттхи хету наттхи паччайо сатта̄нам̣ висуддхийа̄; ахетӯ аппаччайа̄ сатта̄ висуджджхантӣ’ти. идха, бхагава̄ кима̄ха̄’’ти?

‘‘аттхи, маха̄ли, хету аттхи паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа; сахетӯ саппаччайа̄ сатта̄ сам̣килиссанти. аттхи, маха̄ли, хету, аттхи паччайо сатта̄нам̣ висуддхийа̄; сахетӯ саппаччайа̄ сатта̄ висуджджхантӣ’’ти.

‘‘катамо пана, бханте, хету катамо паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа; катхам̣ сахетӯ саппаччайа̄ сатта̄ сам̣килиссантӣ’’ти?

‘‘рӯпан̃ча хидам̣, маха̄ли, екантадуккхам̣ абхависса дуккха̄нупатитам̣ дуккха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ сукхена, найидам̣ сатта̄ рӯпасмим̣ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, маха̄ли, рӯпам̣ сукхам̣ сукха̄нупатитам̣ сукха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ дуккхена, тасма̄ сатта̄ рӯпасмим̣ са̄раджджанти; са̄ра̄га̄ сам̣йуджджанти; сам̣йога̄ сам̣килиссанти. айам̣ кхо, маха̄ли, хету, айам̣ паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа; евам̣ сахетӯ саппаччайа̄ сатта̄ сам̣килиссанти.

‘‘ведана̄ ча хидам̣, маха̄ли, екантадуккха̄ абхависса дуккха̄нупатита̄ дуккха̄вакканта̄ анавакканта̄ сукхена, найидам̣ сатта̄ ведана̄йа са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, маха̄ли, ведана̄ сукха̄ сукха̄нупатита̄ сукха̄вакканта̄ анавакканта̄ дуккхена, тасма̄ сатта̄ ведана̄йа са̄раджджанти; са̄ра̄га̄ сам̣йуджджанти; сам̣йога̄ сам̣килиссанти. айампи кхо, маха̄ли, хету, айам̣ паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа. евампи сахетӯ саппаччайа̄ сатта̄ сам̣килиссанти.

‘‘сан̃н̃а̄ ча хидам̣, маха̄ли…пе… сан̇кха̄ра̄ ча хидам̣, маха̄ли, екантадуккха̄ абхависсам̣су дуккха̄нупатита̄ дуккха̄вакканта̄ анавакканта̄ сукхена, найидам̣ сатта̄ сан̇кха̄ресу са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, маха̄ли, сан̇кха̄ра̄ сукха̄ сукха̄нупатита̄ сукха̄вакканта̄ анавакканта̄ дуккхена, тасма̄ сатта̄ сан̇кха̄ресу са̄раджджанти; са̄ра̄га̄ сам̣йуджджанти; сам̣йога̄ сам̣килиссанти. айампи кхо, маха̄ли, хету, айам̣ паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа. евампи сахетӯ саппаччайа̄ сатта̄ сам̣килиссанти.

‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хидам̣, маха̄ли, екантадуккхам̣ абхависса дуккха̄нупатитам̣ дуккха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ сукхена, найидам̣ сатта̄ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, маха̄ли, вин̃н̃а̄н̣ам̣ сукхам̣ сукха̄нупатитам̣ сукха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ дуккхена, тасма̄ сатта̄ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ са̄раджджанти; са̄ра̄га̄ сам̣йуджджанти; сам̣йога̄ сам̣килиссанти. айампи кхо, маха̄ли, хету айам̣ паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа. евампи сахетӯ саппаччайа̄ сатта̄ сам̣килиссантӣ’’ти.

‘‘катамо пана, бханте, хету катамо паччайо сатта̄нам̣ висуддхийа̄; катхам̣ сахетӯ саппаччайа̄ сатта̄ висуджджхантӣ’’ти? ‘‘рӯпан̃ча хидам̣, маха̄ли, екантасукхам̣ абхависса сукха̄нупатитам̣ сукха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ дуккхена, найидам̣ сатта̄ рӯпасмим̣ ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, маха̄ли, рӯпам̣ дуккхам̣ дуккха̄нупатитам̣ дуккха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ сукхена, тасма̄ сатта̄ рӯпасмим̣ ниббинданти; ниббиндам̣ вираджджанти; вира̄га̄ висуджджханти. айам̣ кхо, маха̄ли, хету, айам̣ паччайо, сатта̄нам̣ висуддхийа̄. евам̣ сахетӯ саппаччайа̄ сатта̄ висуджджханти’’.

‘‘ведана̄ ча хидам̣, маха̄ли, екантасукха̄ абхависса…пе… сан̃н̃а̄ ча хидам̣, маха̄ли…пе… сан̇кха̄ра̄ ча хидам̣, маха̄ли, екантасукха̄ абхависсам̣су…пе… вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хидам̣, маха̄ли, екантасукхам̣ абхависса сукха̄нупатитам̣ сукха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ дуккхена, найидам̣ сатта̄ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, маха̄ли, вин̃н̃а̄н̣ам̣ дуккхам̣ дуккха̄нупатитам̣ дуккха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ сукхена, тасма̄ сатта̄ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ниббинданти; ниббиндам̣ вираджджанти; вира̄га̄ висуджджханти. айам̣ кхо, маха̄ли, хету, айам̣ паччайо, сатта̄нам̣ висуддхийа̄. евампи сахетӯ саппаччайа̄ сатта̄ висуджджхантӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. а̄диттасуттам̣

61. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, а̄диттам̣, ведана̄ а̄дитта̄, сан̃н̃а̄ а̄дитта̄, сан̇кха̄ра̄ а̄дитта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄диттам̣. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпасмимпи ниббиндати, ведана̄йапи… сан̃н̃а̄йапи… сан̇кха̄ресупи… вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати; вира̄га̄ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. навамам̣.

10. нируттипатхасуттам̣

62. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘тайоме, бхиккхаве, нируттипатха̄ адхивачанапатха̄ пан̃н̃аттипатха̄ асан̇кин̣н̣а̄ асан̇кин̣н̣апубба̄, на сан̇кӣйанти, на сан̇кӣйиссанти, аппат̣икут̣т̣ха̄ саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. катаме тайо? йам̣, бхиккхаве, рӯпам̣ атӣтам̣ нируддхам̣ випарин̣атам̣ ‘ахосӣ’ти тасса сан̇кха̄, ‘ахосӣ’ти тасса саман̃н̃а̄, ‘ахосӣ’ти тасса пан̃н̃атти; на тасса сан̇кха̄ ‘аттхӣ’ти, на тасса сан̇кха̄ ‘бхависсатӣ’’’ти.

‘‘йа̄ ведана̄ атӣта̄ нируддха̄ випарин̣ата̄ ‘ахосӣ’ти тасса̄ сан̇кха̄, ‘ахосӣ’ти тасса̄ саман̃н̃а̄, ‘ахосӣ’ти тасса̄ пан̃н̃атти; на тасса̄ сан̇кха̄ ‘аттхӣ’ти, на тасса̄ сан̇кха̄ ‘бхависсатӣ’’’ти.

‘‘йа̄ сан̃н̃а̄… йе сан̇кха̄ра̄ атӣта̄ нируддха̄ випарин̣ата̄ ‘ахесу’нти тесам̣ сан̇кха̄, ‘ахесу’нти тесам̣ саман̃н̃а̄, ‘ахесу’нти тесам̣ пан̃н̃атти; на тесам̣ сан̇кха̄ ‘аттхӣ’ти, на тесам̣ сан̇кха̄ ‘бхависсантӣ’’’ти.

‘‘йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣтам̣ нируддхам̣ випарин̣атам̣, ‘ахосӣ’ти тасса сан̇кха̄, ‘ахосӣ’ти тасса саман̃н̃а̄, ‘ахосӣ’ти тасса пан̃н̃атти; на тасса сан̇кха̄ ‘аттхӣ’ти, на тасса сан̇кха̄ ‘бхависсатӣ’’’ти.

‘‘йам̣, бхиккхаве, рӯпам̣ аджа̄там̣ апа̄тубхӯтам̣, ‘бхависсатӣ’ти тасса сан̇кха̄, ‘бхависсатӣ’ти тасса саман̃н̃а̄, ‘бхависсатӣ’ти тасса пан̃н̃атти; на тасса сан̇кха̄ ‘аттхӣ’ти, на тасса сан̇кха̄ ‘ахосӣ’’’ти.

‘‘йа̄ ведана̄ аджа̄та̄ апа̄тубхӯта̄, ‘бхависсатӣ’ти тасса̄ сан̇кха̄, ‘бхависсатӣ’ти тасса̄ саман̃н̃а̄, ‘бхависсатӣ’ти тасса̄ пан̃н̃атти; на тасса̄ сан̇кха̄ ‘аттхӣ’ти, на тасса̄ сан̇кха̄ ‘ахосӣ’’’ти.

‘‘йа̄ сан̃н̃а̄… йе сан̇кха̄ра̄ аджа̄та̄ апа̄тубхӯта̄, ‘бхависсантӣ’ти тесам̣ сан̇кха̄, ‘бхависсантӣ’ти тесам̣ саман̃н̃а̄, ‘бхависсантӣ’ти тесам̣ пан̃н̃атти; на тесам̣ сан̇кха̄ ‘аттхӣ’ти, на тесам̣ сан̇кха̄ ‘ахесу’’’нти.

‘‘йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аджа̄там̣ апа̄тубхӯтам̣, ‘бхависсатӣ’ти тасса сан̇кха̄, ‘бхависсатӣ’ти тасса саман̃н̃а̄, ‘бхависсатӣ’ти тасса пан̃н̃атти; на тасса сан̇кха̄ ‘аттхӣ’ти, на тасса сан̇кха̄ ‘ахосӣ’’’ти.

‘‘йам̣, бхиккхаве, рӯпам̣ джа̄там̣ па̄тубхӯтам̣, ‘аттхӣ’ти тасса сан̇кха̄, ‘аттхӣ’ти тасса саман̃н̃а̄, ‘аттхӣ’ти тасса пан̃н̃атти; на тасса сан̇кха̄ ‘ахосӣ’ти, на тасса сан̇кха̄ ‘бхависсатӣ’’’ти.

‘‘йа̄ ведана̄ джа̄та̄ па̄тубхӯта̄, ‘аттхӣ’ти тасса̄ сан̇кха̄, ‘аттхӣ’ти тасса̄ саман̃н̃а̄, ‘аттхӣ’ти тасса̄ пан̃н̃атти; на тасса̄ сан̇кха̄ ‘ахосӣ’ти, на тасса̄ сан̇кха̄ ‘бхависсатӣ’’’ти.

‘‘йа̄ сан̃н̃а̄… йе сан̇кха̄ра̄ джа̄та̄ па̄тубхӯта̄, ‘аттхӣ’ти тесам̣ сан̇кха̄, ‘аттхӣ’ти тесам̣ саман̃н̃а̄, ‘аттхӣ’ти тесам̣ пан̃н̃атти; на тесам̣ сан̇кха̄ ‘ахесу’нти, на тесам̣ сан̇кха̄, ‘бхависсантӣ’’’ти.

‘‘йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ джа̄там̣ па̄тубхӯтам̣, ‘аттхӣ’ти тасса сан̇кха̄, ‘аттхӣ’ти тасса саман̃н̃а̄, ‘аттхӣ’ти тасса пан̃н̃атти; на тасса сан̇кха̄ ‘ахосӣ’ти, на тасса сан̇кха̄ ‘бхависсатӣ’’’ти.

‘‘име кхо, бхиккхаве, тайо нируттипатха̄ адхивачанапатха̄ пан̃н̃аттипатха̄ асан̇кин̣н̣а̄ асан̇кин̣н̣апубба̄, на сан̇кӣйанти, на сан̇кӣйиссанти, аппат̣икут̣т̣ха̄ саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхи. йепи те, бхиккхаве, ахесум̣ уккала̄ вассабхан̃н̃а̄ [оккала̄ вайабхин̃н̃а̄ (ма. ни. 3.343)] ахетукава̄да̄ акирийава̄да̄ наттхикава̄да̄, тепиме тайо нируттипатхе адхивачанапатхе пан̃н̃аттипатхе на гарахитаббам̣ наппат̣иккоситаббам̣ аман̃н̃им̣су. там̣ кисса хету? нинда̄гхат̣т̣анабйа̄росаупа̄рамбхабхайа̄’’ти [нинда̄бйа̄росаупа̄рамбхабхайа̄ти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) ма. ни. 3.343].

упайавагго чхат̣т̣хо.

тассудда̄нам̣ –

упайо бӣджам̣ уда̄нам̣, упа̄да̄напариваттам̣;

саттат̣т̣ха̄нан̃ча самбуддхо, пан̃чамаха̄ли а̄дитта̄.

вагго нируттипатхена ча̄ти.