3. бха̄равагго
1. бха̄расуттам̣
22. са̄ваттхийам̣ … татра кхо … ‘‘бха̄ран̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми бха̄раха̄ран̃ча бха̄ра̄да̄нан̃ча бха̄раниккхепанан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, бха̄ро? пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ тисса вачанӣйам̣. катаме пан̃ча? рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо; айам̣ вуччати, бхиккхаве, бха̄ро’’.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, бха̄раха̄ро? пуггало тисса вачанӣйам̣. йва̄йам̣ а̄йасма̄ евам̣на̄мо евам̣готто; айам̣ вуччати, бхиккхаве, бха̄раха̄ро.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, бха̄ра̄да̄нам̣? йа̄йам̣ тан̣ха̄ понобхавика̄ [поноббхавика̄ (сйа̄. кам̣. ка.)] нандӣра̄гасахагата̄ [нандира̄гасахагата̄ (саббаттха)] татрататра̄бхинандинӣ, сеййатхидам̣ – ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, бха̄ра̄да̄нам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, бха̄раниккхепанам̣? йо тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо ча̄го пат̣иниссагго мутти ана̄лайо. идам̣ вуччати, бхиккхаве, бха̄раниккхепана’’нти.
идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на [ватва̄ (сӣ.) евамӣдисесу т̣ха̄несу] сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –
‘‘бха̄ра̄ хаве пан̃чаккхандха̄, бха̄раха̄ро ча пуггало;
бха̄ра̄да̄нам̣ дукхам̣ локе, бха̄раниккхепанам̣ сукхам̣.
‘‘никкхипитва̄ гарум̣ бха̄рам̣, ан̃н̃ам̣ бха̄рам̣ ана̄дийа;
самӯлам̣ тан̣хамаббуйха [тан̣хамаббхуйха (пӣ. ка.)], ниччха̄то париниббуто’’ти. пат̣хамам̣;
2. парин̃н̃асуттам̣
23. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘парин̃н̃еййе ча, бхиккхаве, дхамме десесса̄ми парин̃н̃ан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катаме ча, бхиккхаве, парин̃н̃еййа̄ дхамма̄? рӯпам̣, бхиккхаве, парин̃н̃еййо дхаммо, ведана̄ парин̃н̃еййо дхаммо, сан̃н̃а̄ парин̃н̃еййо дхаммо, сан̇кха̄ра̄ парин̃н̃еййо дхаммо, вин̃н̃а̄н̣ам̣ парин̃н̃еййо дхаммо. име вуччанти, бхиккхаве, парин̃н̃еййа̄ дхамма̄. катама̄ ча, бхиккхаве, парин̃н̃а̄? йо, бхиккхаве, ра̄гаккхайо досаккхайо мохаккхайо. айам̣ вуччати, бхиккхаве, парин̃н̃а̄’’ти. дутийам̣.
3. абхиджа̄насуттам̣
24. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа; веданам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа; сан̃н̃ам̣ анабхиджа̄нам̣… сан̇кха̄ре анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа; вин̃н̃а̄н̣ам̣ анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа. рӯпан̃ча кхо, бхиккхаве, абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа; веданам̣ абхиджа̄нам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхиджа̄нам̣ париджа̄нам̣ вира̄джайам̣ паджахам̣ бхаббо дуккхаккхайа̄йа̄’’ти. татийам̣.
4. чхандара̄гасуттам̣
25. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘йо, бхиккхаве, рӯпасмим̣ чхандара̄го там̣ паджахатха. евам̣ там̣ рӯпам̣ пахӣнам̣ бхависсати уччхиннамӯлам̣ та̄ла̄ваттхукатам̣ анабха̄вам̣катам̣ а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммам̣. йо ведана̄йа чхандара̄го там̣ паджахатха. евам̣ са̄ ведана̄ пахӣна̄ бхависсати уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. йо сан̃н̃а̄йа чхандара̄го там̣ паджахатха. евам̣ са̄ сан̃н̃а̄ пахӣна̄ бхависсати уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. йо сан̇кха̄ресу чхандара̄го там̣ паджахатха. евам̣ те сан̇кха̄ра̄ пахӣна̄ бхависсанти уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. йо вин̃н̃а̄н̣асмим̣ чхандара̄го там̣ паджахатха. евам̣ там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ пахӣнам̣ бхависсати уччхиннамӯлам̣ та̄ла̄ваттхукатам̣ анабха̄вам̣катам̣ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма’’нти. чатуттхам̣.
5. асса̄дасуттам̣
26. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘пуббева [пуббе (пӣ. ка.)] ме, бхиккхаве, самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева [бодхисаттасса (пӣ. ка.)] сато етадахоси – ‘ко ну кхо рӯпасса асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко ведана̄йа асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко сан̃н̃а̄йа асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко сан̇кха̄ра̄нам̣ асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣а’нти? тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘йам̣ кхо рӯпам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ рӯпасса асса̄до. йам̣ рӯпам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, айам̣ рӯпасса а̄дӣнаво. йо рӯпасмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ рӯпасса ниссаран̣ам̣. йам̣ веданам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ ведана̄йа асса̄до [йа̄ (ка.)]. йам̣ ведана̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айам̣ ведана̄йа а̄дӣнаво. йо ведана̄йа чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ ведана̄йа ниссаран̣ам̣. йам̣ сан̃н̃ам̣ пат̣ичча уппаджджати…пе… йам̣ сан̇кха̄ре пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ асса̄до. йам̣ [йе (сӣ. ка.)] сан̇кха̄ра̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ а̄дӣнаво. йо сан̇кха̄ресу чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ ниссаран̣ам̣. йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до. йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, айам̣ вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнаво. йо вин̃н̃а̄н̣асмим̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣ам̣’’’.
‘‘йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ евам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сим̣, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти паччан̃н̃а̄сим̣ [абхисамбуддхо (сӣ.)]. йато ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ евам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣; атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти [четовимутти (сӣ. пӣ. ка.)]; айамантима̄ джа̄ти; наттхи да̄ни пунаббхаво’’’ти. пан̃чамам̣.
6. дутийаасса̄дасуттам̣
27. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘рӯпасса̄хам̣, бхиккхаве, асса̄дапарийесанам̣ ачарим̣. йо рӯпасса асса̄до тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ рӯпасса асса̄до пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. рӯпасса̄хам̣, бхиккхаве, а̄дӣнавапарийесанам̣ ачарим̣. йо рӯпасса а̄дӣнаво тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ рӯпасса а̄дӣнаво пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. рӯпасса̄хам̣, бхиккхаве, ниссаран̣апарийесанам̣ ачарим̣. йам̣ рӯпасса ниссаран̣ам̣ тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ рӯпасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йа ме там̣ судит̣т̣хам̣. ведана̄йа̄хам̣, бхиккхаве… сан̃н̃а̄йа̄хам̣, бхиккхаве… сан̇кха̄ра̄на̄хам̣, бхиккхаве… вин̃н̃а̄н̣асса̄хам̣, бхиккхаве, асса̄дапарийесанам̣ ачарим̣. йо вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. вин̃н̃а̄н̣асса̄хам̣, бхиккхаве, а̄дӣнавапарийесанам̣ ачарим̣. йо вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнаво тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнаво пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. вин̃н̃а̄н̣асса̄хам̣, бхиккхаве, ниссаран̣апарийесанам̣ ачарим̣. йам̣ вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣ам̣ тададжджхагамам̣. йа̄вата̄ вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йа ме там̣ судит̣т̣хам̣. йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, имесам̣ пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃а̄сим̣…пе… аббхан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти [четовимутти (сӣ. пӣ. ка.)]; айамантима̄ джа̄ти; наттхи да̄ни пунаббхаво’’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. татийаасса̄дасуттам̣
28. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘но чедам̣, бхиккхаве, рӯпасса асса̄до абхависса найидам̣ сатта̄ рӯпасмим̣ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи рӯпасса асса̄до, тасма̄ сатта̄ рӯпасмим̣ са̄раджджанти. но чедам̣, бхиккхаве, рӯпасса а̄дӣнаво абхависса найидам̣ сатта̄ рӯпасмим̣ ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи рӯпасса а̄дӣнаво, тасма̄ сатта̄ рӯпасмим̣ ниббинданти. но чедам̣, бхиккхаве, рӯпасса ниссаран̣ам̣ абхависса найидам̣ сатта̄ рӯпасма̄ ниссареййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи рӯпасса ниссаран̣ам̣, тасма̄ сатта̄ рӯпасма̄ ниссаранти. но чедам̣, бхиккхаве, ведана̄йа…пе… но чедам̣, бхиккхаве, сан̃н̃а̄йа… но чедам̣, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄нам̣ ниссаран̣ам̣ абхависса, найидам̣ сатта̄ сан̇кха̄рехи ниссареййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ ниссаран̣ам̣, тасма̄ сатта̄ сан̇кха̄рехи ниссаранти. но чедам̣, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до абхависса, найидам̣ сатта̄ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи вин̃н̃а̄н̣асса асса̄до, тасма̄ сатта̄ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ са̄раджджанти. но чедам̣, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнаво абхависса, найидам̣ сатта̄ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи вин̃н̃а̄н̣асса а̄дӣнаво, тасма̄ сатта̄ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ниббинданти. но чедам̣, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣ам̣ абхависса, найидам̣ сатта̄ вин̃н̃а̄н̣асма̄ ниссареййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи вин̃н̃а̄н̣асса ниссаран̣ам̣, тасма̄ сатта̄ вин̃н̃а̄н̣асма̄ ниссаранти.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, сатта̄ имесам̣ пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на̄ббхан̃н̃ам̣су [на̄ббхан̃н̃им̣су (сӣ.)]; нева та̄ва, бхиккхаве, сатта̄ садевака̄ лока̄ сама̄рака̄ сабрахмака̄ сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ниссат̣а̄ висам̣йутта̄ виппамутта̄ вимарийа̄дӣкатена четаса̄ вихарим̣су. йато ча кхо, бхиккхаве, сатта̄ имесам̣ пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃ам̣су; атха, бхиккхаве, сатта̄ садевака̄ лока̄ сама̄рака̄ сабрахмака̄ сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ниссат̣а̄ висам̣йутта̄ виппамутта̄ вимарийа̄дӣкатена четаса̄ вихаранти’’. саттамам̣.
8. абхинанданасуттам̣
29. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘йо, бхиккхаве, рӯпам̣ абхинандати, дуккхам̣ со абхинандати. йо дуккхам̣ абхинандати, апаримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми. йо веданам̣ абхинандати… йо сан̃н̃ам̣ абхинандати… йо сан̇кха̄ре абхинандати… йо вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинандати, дуккхам̣ со абхинандати. йо дуккхам̣ абхинандати, апаримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми. йо ча кхо, бхиккхаве, рӯпам̣ на̄бхинандати, дуккхам̣ со на̄бхинандати. йо дуккхам̣ на̄бхинандати, паримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми. йо веданам̣ на̄бхинандати… йо сан̃н̃ам̣ на̄бхинандати… йо сан̇кха̄ре на̄бхинандати… йо вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄бхинандати, дуккхам̣ со на̄бхинандати. йо дуккхам̣ на̄бхинандати, паримутто со дуккхасма̄ти вада̄мӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. уппа̄дасуттам̣
30. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘йо, бхиккхаве, рӯпасса уппа̄до т̣хити абхиниббатти па̄тубха̄во, дуккхассесо уппа̄до рога̄нам̣ т̣хити джара̄маран̣асса па̄тубха̄во. йо ведана̄йа…пе… йо сан̃н̃а̄йа…пе… йо сан̇кха̄ра̄нам̣…пе… йо вин̃н̃а̄н̣асса уппа̄до т̣хити абхиниббатти па̄тубха̄во, дуккхассесо уппа̄до рога̄нам̣ т̣хити джара̄маран̣асса па̄тубха̄во. йо ча кхо, бхиккхаве, рӯпасса ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, дуккхассесо ниродхо рога̄нам̣ вӯпасамо джара̄маран̣асса аттхан̇гамо. йо ведана̄йа …пе… йо сан̃н̃а̄йа… йо сан̇кха̄ра̄нам̣… йо вин̃н̃а̄н̣асса ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, дуккхассесо ниродхо рога̄нам̣ вӯпасамо джара̄маран̣асса аттхан̇гамо’’ти. навамам̣.
10. агхамӯласуттам̣
31. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘агхан̃ча, бхиккхаве, десесса̄ми агхамӯлан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катаман̃ча бхиккхаве агхам̣? рӯпам̣, бхиккхаве, агхам̣, ведана̄ агхам̣, сан̃н̃а̄ агхам̣, сан̇кха̄ра̄ агхам̣, вин̃н̃а̄н̣ам̣ агхам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, агхам̣. катаман̃ча, бхиккхаве, агхамӯлам̣? йа̄йам̣ тан̣ха̄ понобхавика̄ нандӣра̄гасахагата̄ [нандира̄гасахагата̄ (саббаттха)] татрататра̄бхинандинӣ; сеййатхидам̣ – ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, агхамӯла’’нти. дасамам̣.
11. пабхан̇гусуттам̣
32. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘пабхан̇гун̃ча, бхиккхаве, десесса̄ми аппабхан̇гун̃ча. там̣ сун̣а̄тха. кин̃ча, бхиккхаве, пабхан̇гу, ким̣ аппабхан̇гу? рӯпам̣, бхиккхаве, пабхан̇гу. йо тасса ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, идам̣ аппабхан̇гу. ведана̄ пабхан̇гу. йо тасса̄ ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, идам̣ аппабхан̇гу. сан̃н̃а̄ пабхан̇гу… сан̇кха̄ра̄ пабхан̇гу. йо тесам̣ ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, идам̣ аппабхан̇гу. вин̃н̃а̄н̣ам̣ пабхан̇гу. йо тасса ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, идам̣ аппабхан̇гӯ’’ти. ека̄дасамам̣.
бха̄равагго татийо.
тассудда̄нам̣ –
бха̄рам̣ парин̃н̃ам̣ абхиджа̄нам̣, чхандара̄гам̣ чатуттхакам̣;
асса̄да̄ ча тайо вутта̄, абхинанданамат̣т̣хамам̣;
уппа̄дам̣ агхамӯлан̃ча, ека̄дасамо пабхан̇гӯти.