7. маха̄вагго
1. ассутава̄суттам̣
61. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме…пе… ‘‘ассутава̄, бхиккхаве, путхуджджано имасмим̣ ча̄тумаха̄бхӯтикасмим̣ ка̄йасмим̣ ниббиндеййапи вираджджеййапи вимуччеййапи. там̣ кисса хету? [ча̄туммаха̄бхӯтикасмим̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] диссати, бхиккхаве [диссати хи бхиккхаве (сӣ. сйа̄. кам̣.)], имасса ча̄тумаха̄бхӯтикасса ка̄йасса а̄чайопи апачайопи а̄да̄нампи никкхепанампи. тасма̄ татра̄ссутава̄ путхуджджано ниббиндеййапи вираджджеййапи вимуччеййапи’’.
‘‘йан̃ча кхо етам̣, бхиккхаве, вуччати читтам̣ итипи, мано итипи, вин̃н̃а̄н̣ам̣ итипи, татра̄ссутава̄ путхуджджано на̄лам̣ ниббиндитум̣ на̄лам̣ вираджджитум̣ на̄лам̣ вимуччитум̣. там̣ кисса хету? дӣгхараттан̃хетам̣, бхиккхаве, ассутавато путхуджджанасса аджджхоситам̣ мама̄йитам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти. тасма̄ татра̄ссутава̄ путхуджджано на̄лам̣ ниббиндитум̣ на̄лам̣ вираджджитум̣ на̄лам̣ вимуччитум̣.
‘‘варам̣, бхиккхаве, ассутава̄ путхуджджано имам̣ ча̄тумаха̄бхӯтикам̣ ка̄йам̣ аттато упагаччхеййа, на твева читтам̣. там̣ кисса хету? диссата̄йам̣, бхиккхаве, ча̄тумаха̄бхӯтико ка̄йо екампи вассам̣ тит̣т̣хама̄но двепи васса̄ни тит̣т̣хама̄но тӣн̣ипи васса̄ни тит̣т̣хама̄но чатта̄рипи васса̄ни тит̣т̣хама̄но пан̃чапи васса̄ни тит̣т̣хама̄но дасапи васса̄ни тит̣т̣хама̄но вӣсатипи васса̄ни тит̣т̣хама̄но тим̣сампи васса̄ни тит̣т̣хама̄но чатта̄рӣсампи васса̄ни тит̣т̣хама̄но пан̃н̃а̄сампи васса̄ни тит̣т̣хама̄но вассасатампи тит̣т̣хама̄но, бхиййопи тит̣т̣хама̄но.
‘‘йан̃ча кхо етам̣, бхиккхаве, вуччати читтам̣ итипи, мано итипи, вин̃н̃а̄н̣ам̣ итипи, там̣ раттийа̄ ча дивасасса ча ан̃н̃адева уппаджджати ан̃н̃ам̣ нируджджхати. сеййатха̄пи, бхиккхаве, маккат̣о аран̃н̃е паване чарама̄но са̄кхам̣ ган̣хати, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣хати, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣хати; евамева кхо, бхиккхаве, йамидам̣ вуччати читтам̣ итипи, мано итипи, вин̃н̃а̄н̣ам̣ итипи, там̣ раттийа̄ ча дивасасса ча ан̃н̃адева уппаджджати ан̃н̃ам̣ нируджджхати.
‘‘татра, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако пат̣иччасамуппа̄дам̣йева са̄дхукам̣ йонисо манаси кароти – ‘ити имасмим̣ сати идам̣ хоти, имассуппа̄да̄ идам̣ уппаджджати; имасмим̣ асати идам̣ на хоти, имасса ниродха̄ идам̣ нируджджхати – йадидам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’’ти.
‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпасмимпи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати, сан̃н̃а̄йапи ниббиндати, сан̇кха̄ресупи ниббиндати, вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати; ниббиндам̣ вираджджати, вира̄га̄ вимуччати, вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. дутийаассутава̄суттам̣
62. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘ассутава̄, бхиккхаве, путхуджджано имасмим̣ ча̄тумаха̄бхӯтикасмим̣ ка̄йасмим̣ ниббиндеййапи вираджджеййапи вимуччеййапи. там̣ кисса хету? диссати, бхиккхаве, имасса ча̄тумаха̄бхӯтикасса ка̄йасса а̄чайопи апачайопи а̄да̄нампи никкхепанампи. тасма̄ татра̄ссутава̄ путхуджджано ниббиндеййапи вираджджеййапи вимуччеййапи. йан̃ча кхо етам̣, бхиккхаве, вуччати читтам̣ итипи, мано итипи, вин̃н̃а̄н̣ам̣ итипи, татра̄ссутава̄ путхуджджано на̄лам̣ ниббиндитум̣ на̄лам̣ вираджджитум̣ на̄лам̣ вимуччитум̣. там̣ кисса хету? дӣгхараттан̃хетам̣, бхиккхаве, ассутавато путхуджджанасса аджджхоситам̣ мама̄йитам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти. тасма̄ татра̄ссутава̄ путхуджджано на̄лам̣ ниббиндитум̣ на̄лам̣ вираджджитум̣ на̄лам̣ вимуччитум̣’’.
‘‘варам̣, бхиккхаве, ассутава̄ путхуджджано имам̣ ча̄тумаха̄бхӯтикам̣ ка̄йам̣ аттато упагаччхеййа, на твева читтам̣. там̣ кисса хету? диссата̄йам̣, бхиккхаве, ча̄тумаха̄бхӯтико ка̄йо екампи вассам̣ тит̣т̣хама̄но двепи васса̄ни тит̣т̣хама̄но тӣн̣ипи васса̄ни тит̣т̣хама̄но чатта̄рипи васса̄ни тит̣т̣хама̄но пан̃чапи васса̄ни тит̣т̣хама̄но дасапи васса̄ни тит̣т̣хама̄но вӣсатипи васса̄ни тит̣т̣хама̄но тим̣сампи васса̄ни тит̣т̣хама̄но чатта̄рӣсампи васса̄ни тит̣т̣хама̄но пан̃н̃а̄сампи васса̄ни тит̣т̣хама̄но вассасатампи тит̣т̣хама̄но, бхиййопи тит̣т̣хама̄но. йан̃ча кхо етам̣, бхиккхаве, вуччати читтам̣ итипи, мано итипи, вин̃н̃а̄н̣ам̣ итипи, там̣ раттийа̄ ча дивасасса ча ан̃н̃адева уппаджджати ан̃н̃ам̣ нируджджхати.
‘‘татра, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако пат̣иччасамуппа̄дам̣йева са̄дхукам̣ йонисо манаси кароти – ‘ити имасмим̣ сати идам̣ хоти, имассуппа̄да̄ идам̣ уппаджджати; имасмим̣ асати идам̣ на хоти, имасса ниродха̄ идам̣ нируджджхатӣ’ти. сукхаведанийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхаведана̄. тассева сукхаведанийасса пхассасса ниродха̄ йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ сукхаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппанна̄ сукхаведана̄ са̄ нируджджхати са̄ вӯпасаммати. дуккхаведанийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати дуккхаведана̄. тассева дуккхаведанийасса пхассасса ниродха̄ йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ дуккхаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппанна̄ дуккхаведана̄ са̄ нируджджхати са̄ вӯпасаммати. адуккхамасукхаведанийам̣, бхиккхаве, пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати адуккхамасукхаведана̄. тассева адуккхамасукхаведанийасса пхассасса ниродха̄ йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ адуккхамасукхаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппанна̄ адуккхамасукхаведана̄ са̄ нируджджхати са̄ вӯпасаммати.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, двиннам̣ кат̣т̣ха̄нам̣ сан̇гхат̣т̣анасамодха̄на̄ усма̄ джа̄йати теджо абхиниббаттати. тесам̣йева двиннам̣ кат̣т̣ха̄нам̣ на̄на̄катавиниббхога̄ [на̄на̄бха̄ва̄виниккхепа̄ (сӣ. пӣ.) ма. ни. 3.357] йа̄ таджджа̄ усма̄ са̄ нируджджхати са̄ вӯпасаммати; евамева кхо, бхиккхаве, сукхаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхаведана̄. тассева сукхаведанийасса пхассасса ниродха̄ йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ сукхаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппанна̄ сукхаведана̄ са̄ нируджджхати са̄ вӯпасаммати…пе… адуккхамасукхаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаджджати адуккхамасукхаведана̄. тассева адуккхамасукхаведанийасса пхассасса ниродха̄ йам̣ таджджам̣ ведайитам̣ адуккхамасукхаведанийам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппанна̄ адуккхамасукхаведана̄ са̄ нируджджхати са̄ вӯпасаммати.
‘‘евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако пхассепи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати, сан̃н̃а̄йапи ниббиндати, сан̇кха̄ресупи ниббиндати, вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати; ниббиндам̣ вираджджати, вира̄га̄ вимуччати, вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти. дутийам̣.
3. путтамам̣сӯпамасуттам̣
63. са̄ваттхийам̣ …пе… ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа. катаме чатта̄ро? кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро ол̣а̄рико ва̄ сукхумо ва̄, пхассо дутийо, маносан̃четана̄ татийа̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ чатуттхам̣. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа’’.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро дат̣т̣хаббо? сеййатха̄пи, бхиккхаве, две джа̄йампатика̄ [джайампатика̄ (сӣ. пӣ.) т̣ӣка̄ олокетабба̄] париттам̣ самбалам̣ а̄да̄йа канта̄рамаггам̣ пат̣ипаджджеййум̣. тесамасса екапуттако пийо мана̄по. атха кхо тесам̣, бхиккхаве, двиннам̣ джа̄йампатика̄нам̣ канта̄рагата̄нам̣ йа̄ паритта̄ самбаламатта̄, са̄ париккхайам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхеййа. сийа̄ ча несам̣ канта̄ра̄васесо анатин̣н̣о. атха кхо тесам̣, бхиккхаве, двиннам̣ джа̄йампатика̄нам̣ евамасса – ‘амха̄кам̣ кхо йа̄ паритта̄ самбаламатта̄ са̄ париккхӣн̣а̄ парийа̄дин̣н̣а̄ [парийа̄динна̄ (сйа̄. кам̣.)]. аттхи ча̄йам̣ канта̄ра̄васесо аниттин̣н̣о [аниттхин̣н̣о (сйа̄. кам̣.), анатин̣н̣о (ка.)]. йам̣нӯна майам̣ имам̣ екапуттакам̣ пийам̣ мана̄пам̣ вадхитва̄ валлӯран̃ча сон̣д̣икан̃ча каритва̄ путтамам̣са̄ни кха̄данта̄ евам̣ там̣ канта̄ра̄васесам̣ ниттхареййа̄ма, ма̄ саббева тайо винассимха̄’ти. атха кхо те, бхиккхаве, две джа̄йампатика̄ там̣ екапуттакам̣ пийам̣ мана̄пам̣ вадхитва̄ валлӯран̃ча сон̣д̣икан̃ча каритва̄ путтамам̣са̄ни кха̄данта̄ евам̣ там̣ канта̄ра̄васесам̣ ниттхареййум̣. те путтамам̣са̄ни чева кха̄деййум̣, уре ча пат̣иписеййум̣ – ‘кахам̣, екапуттака, кахам̣, екапуттака̄’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну те дава̄йа ва̄ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййум̣, мада̄йа ва̄ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййум̣, ман̣д̣ана̄йа ва̄ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййум̣, вибхӯсана̄йа ва̄ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййу’’нти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘нану те, бхиккхаве, йа̄вадева канта̄расса ниттхаран̣аттха̄йа а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййу’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евамева кхва̄хам̣, бхиккхаве, кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро дат̣т̣хаббо’’ти вада̄ми. кабал̣ӣка̄ре, бхиккхаве, а̄ха̄ре парин̃н̃а̄те пан̃чака̄магун̣ико ра̄го парин̃н̃а̄то хоти. пан̃чака̄магун̣ике ра̄ге парин̃н̃а̄те наттхи там̣ сам̣йоджанам̣ йена сам̣йоджанена сам̣йутто арийаса̄вако пуна имам̣ локам̣ а̄гаччхеййа.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, пхасса̄ха̄ро дат̣т̣хаббо? сеййатха̄пи, бхиккхаве, га̄вӣ ниччамма̄ кут̣т̣ам̣ че [куд̣д̣ан̃че (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] нисса̄йа тит̣т̣хеййа. йе кут̣т̣аниссита̄ па̄н̣а̄ те нам̣ кха̄деййум̣. руккхам̣ че нисса̄йа тит̣т̣хеййа, йе руккханиссита̄ па̄н̣а̄ те нам̣ кха̄деййум̣. удакам̣ че нисса̄йа тит̣т̣хеййа, йе удаканиссита̄ па̄н̣а̄ те нам̣ кха̄деййум̣. а̄ка̄сам̣ че нисса̄йа тит̣т̣хеййа, йе а̄ка̄саниссита̄ па̄н̣а̄ те нам̣ кха̄деййум̣. йам̣ йадева хи са̄, бхиккхаве, га̄вӣ ниччамма̄ нисса̄йа тит̣т̣хеййа, йе танниссита̄ [йе танниссита̄ танниссита̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] па̄н̣а̄ те нам̣ кха̄деййум̣. евамева кхва̄хам̣, бхиккхаве, ‘‘пхасса̄ха̄ро дат̣т̣хаббо’’ти вада̄ми. пхассе, бхиккхаве, а̄ха̄ре парин̃н̃а̄те тиссо ведана̄ парин̃н̃а̄та̄ хонти. тӣсу ведана̄су парин̃н̃а̄та̄су арийаса̄вакасса наттхи кин̃чи уттарикаран̣ӣйанти [уттарим̣каран̣ӣйанти (сӣ. пӣ.)] вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, маносан̃четана̄ха̄ро дат̣т̣хаббо? сеййатха̄пи, бхиккхаве, ан̇га̄рака̄су са̄дхикапориса̄ пун̣н̣а̄ ан̇га̄ра̄нам̣ вӣтаччика̄нам̣ вӣтадхӯма̄нам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа джӣвитука̄мо амаритука̄мо сукхака̄мо дуккхаппат̣икӯло. таменам̣ две балаванто пуриса̄ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ там̣ ан̇га̄рака̄сум̣ упакад̣д̣хеййум̣. атха кхо, бхиккхаве, тасса пурисасса а̄рака̄васса четана̄ а̄рака̄ паттхана̄ а̄рака̄ пан̣идхи. там̣ кисса хету? еван̃хи, бхиккхаве, тасса пурисасса хоти – ‘имам̣ ча̄хам̣ ан̇га̄рака̄сум̣ папатисса̄ми, татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччха̄ми маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’нти. евамева кхва̄хам̣, бхиккхаве, ‘маносан̃четана̄ха̄ро дат̣т̣хаббо’ти вада̄ми. маносан̃четана̄йа, бхиккхаве, а̄ха̄ре парин̃н̃а̄те тиссо тан̣ха̄ парин̃н̃а̄та̄ хонти. тӣсу тан̣ха̄су парин̃н̃а̄та̄су арийаса̄вакасса наттхи кин̃чи уттарикаран̣ӣйанти вада̄ми.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро дат̣т̣хаббо? сеййатха̄пи, бхиккхаве, чорам̣ а̄гуча̄рим̣ гахетва̄ ран̃н̃о дассеййум̣ – ‘айам̣ те, дева, чоро а̄гуча̄рӣ, имасса йам̣ иччхаси там̣ дан̣д̣ам̣ пан̣ехӣ’ти. таменам̣ ра̄джа̄ евам̣ вадеййа – ‘гаччхатха, бхо, имам̣ пурисам̣ пуббан̣хасамайам̣ саттисатена ханатха̄’ти. таменам̣ пуббан̣хасамайам̣ саттисатена ханеййум̣. атха ра̄джа̄ маджджханхикасамайам̣ евам̣ вадеййа – ‘амбхо, катхам̣ со пурисо’ти? ‘татхева, дева, джӣватӣ’ти. таменам̣ ра̄джа̄ евам̣ вадеййа – ‘гаччхатха, бхо, там̣ пурисам̣ маджджханхикасамайам̣ саттисатена ханатха̄’ти. таменам̣ маджджханхикасамайам̣ саттисатена ханеййум̣. атха ра̄джа̄ са̄йанхасамайам̣ евам̣ вадеййа – ‘амбхо, катхам̣ со пурисо’ти? ‘татхева, дева, джӣватӣ’ти. таменам̣ ра̄джа̄ евам̣ вадеййа – ‘гаччхатха, бхо, там̣ пурисам̣ са̄йанхасамайам̣ саттисатена ханатха̄’ти. таменам̣ са̄йанхасамайам̣ саттисатена ханеййум̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну со пурисо дивасам̣ тӣхи саттисатехи хан̃н̃ама̄но татонида̄нам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведийетха̄’’ти? ‘‘екисса̄пи, бханте, саттийа̄ хан̃н̃ама̄но татонида̄нам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведийетха; ко пана ва̄до тӣхи саттисатехи хан̃н̃ама̄но’’ти! ‘‘евамева кхва̄хам̣, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро дат̣т̣хабботи вада̄ми. вин̃н̃а̄н̣е, бхиккхаве, а̄ха̄ре парин̃н̃а̄те на̄марӯпам̣ парин̃н̃а̄там̣ хоти, на̄марӯпе парин̃н̃а̄те арийаса̄вакасса наттхи кин̃чи уттарикаран̣ӣйанти вада̄мӣ’’ти. татийам̣.
4. аттхира̄гасуттам̣
64. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа. катаме чатта̄ро? кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро ол̣а̄рико ва̄ сукхумо ва̄, пхассо дутийо, маносан̃четана̄ татийа̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ чатуттхам̣. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа’’.
‘‘кабал̣ӣка̄ре че, бхиккхаве, а̄ха̄ре аттхи ра̄го аттхи нандӣ аттхи тан̣ха̄, патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣. йаттха патит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣, аттхи таттха на̄марӯпасса авакканти. йаттха аттхи на̄марӯпасса авакканти, аттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха аттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, аттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, аттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха аттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, сасокам̣ там̣, бхиккхаве, садарам̣ саупа̄йа̄санти вада̄ми.
‘‘пхассе че, бхиккхаве, а̄ха̄ре…пе… маносан̃четана̄йа че, бхиккхаве, а̄ха̄ре… вин̃н̃а̄н̣е че, бхиккхаве, а̄ха̄ре аттхи ра̄го аттхи нандӣ аттхи тан̣ха̄, патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣. йаттха патит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣, аттхи таттха на̄марӯпасса авакканти. йаттха аттхи на̄марӯпасса авакканти, аттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха аттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, аттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, аттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха аттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, сасокам̣ там̣, бхиккхаве, садарам̣ саупа̄йа̄санти вада̄ми.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, раджако ва̄ читтака̄рако ва̄ сати раджана̄йа ва̄ ла̄кха̄йа ва̄ халиддийа̄ ва̄ нӣлийа̄ ва̄ ман̃джит̣т̣ха̄йа ва̄ супаримат̣т̣хе ва̄ пхалаке бхиттийа̄ ва̄ дуссапат̣т̣е ва̄ иттхирӯпам̣ ва̄ пурисарӯпам̣ ва̄ абхинимминеййа саббан̇гапаччан̇гам̣; евамева кхо, бхиккхаве, кабал̣ӣка̄ре че а̄ха̄ре аттхи ра̄го аттхи нандӣ аттхи тан̣ха̄, патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣. йаттха патит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣, аттхи таттха на̄марӯпасса авакканти. йаттха аттхи на̄марӯпасса авакканти, аттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха аттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, аттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, аттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха аттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, сасокам̣ там̣, бхиккхаве, садарам̣ саупа̄йа̄санти вада̄ми.
‘‘пхассе че, бхиккхаве, а̄ха̄ре…пе… маносан̃четана̄йа че, бхиккхаве, а̄ха̄ре… вин̃н̃а̄н̣е че, бхиккхаве, а̄ха̄ре аттхи ра̄го аттхи нандӣ аттхи тан̣ха̄, патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣. йаттха патит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣, аттхи таттха на̄марӯпасса авакканти. йаттха аттхи на̄марӯпасса авакканти, аттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха аттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, аттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, аттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха аттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, сасокам̣ там̣, бхиккхаве, садарам̣ саупа̄йа̄санти вада̄ми.
‘‘кабал̣ӣка̄ре че, бхиккхаве, а̄ха̄ре наттхи ра̄го наттхи нандӣ наттхи тан̣ха̄, аппатит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣. йаттха аппатит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣, наттхи таттха на̄марӯпасса авакканти. йаттха наттхи на̄марӯпасса авакканти, наттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха наттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, наттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха наттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, наттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха наттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, асокам̣ там̣, бхиккхаве, адарам̣ анупа̄йа̄санти вада̄ми.
‘‘пхассе че, бхиккхаве, а̄ха̄ре…пе… маносан̃четана̄йа че, бхиккхаве, а̄ха̄ре… вин̃н̃а̄н̣е че, бхиккхаве, а̄ха̄ре наттхи ра̄го наттхи нандӣ наттхи тан̣ха̄, аппатит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣. йаттха аппатит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣, наттхи таттха на̄марӯпасса авакканти. йаттха наттхи на̄марӯпасса авакканти, наттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха наттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, наттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха наттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, наттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха наттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, асокам̣ там̣, бхиккхаве, адарам̣ анупа̄йа̄санти вада̄ми.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, кӯт̣а̄га̄рам̣ ва̄ кӯт̣а̄га̄раса̄лам̣ ва̄ уттара̄йа ва̄ даккхин̣а̄йа ва̄ па̄чӣна̄йа ва̄ ва̄тапа̄на̄ сӯрийе уггаччханте ва̄тапа̄нена расми пависитва̄ ква̄сса патит̣т̣хита̄’’ [каттха патит̣т̣хита̄ (ка.)] ти? ‘‘паччхима̄йам̣, бханте, бхиттийа’’нти. ‘‘паччхима̄ че, бхиккхаве, бхитти на̄сса ква̄сса патит̣т̣хита̄’’ти? ‘‘патхавийам̣, бханте’’ти. ‘‘патхавӣ че, бхиккхаве, на̄сса ква̄сса патит̣т̣хита̄’’ти? ‘‘а̄пасмим̣, бханте’’ти. ‘‘а̄по че, бхиккхаве, на̄сса ква̄сса патит̣т̣хита̄’’ти? ‘‘аппатит̣т̣хита̄, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, бхиккхаве, кабал̣ӣка̄ре че а̄ха̄ре наттхи ра̄го наттхи нандӣ наттхи тан̣ха̄…пе….
‘‘пхассе че, бхиккхаве, а̄ха̄ре… маносан̃четана̄йа че, бхиккхаве, а̄ха̄ре… вин̃н̃а̄н̣е че, бхиккхаве, а̄ха̄ре наттхи ра̄го наттхи нандӣ наттхи тан̣ха̄, аппатит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣. йаттха аппатит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирӯл̣хам̣, наттхи таттха на̄марӯпасса авакканти. йаттха наттхи на̄марӯпасса авакканти, наттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха наттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, наттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха наттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, наттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха наттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣ асокам̣ там̣, бхиккхаве, адарам̣ анупа̄йа̄санти вада̄мӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. нагарасуттам̣
65. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘пуббе ме, бхиккхаве, самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘киччха̄ вата̄йам̣ локо а̄панно джа̄йати ча джӣйати ча мӣйати ча чавати ча упападжджати ча. атха ча панимасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ наппаджа̄на̄ти джара̄маран̣асса. куда̄ссу на̄ма имасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йиссати джара̄маран̣асса̄’ти? тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, ким̣паччайа̄ джара̄маран̣а’нти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’’нти.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джа̄ти хоти…пе… бхаво хоти… упа̄да̄нам̣ хоти… тан̣ха̄ хоти… ведана̄ хоти… пхассо хоти… сал̣а̄йатанам̣ хоти… на̄марӯпам̣ хоти… ким̣паччайа̄ на̄марӯпа’нти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘вин̃н̃а̄н̣е кхо сати на̄марӯпам̣ хоти, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’нти. тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти, ким̣паччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’нти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘на̄марӯпе кхо сати вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти, на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’’нти.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – паччуда̄ваттати кхо идам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄марӯпамха̄ на парам̣ гаччхати. етта̄вата̄ джа̄йетха ва̄ джӣйетха ва̄ мӣйетха ва̄ чаветха ва̄ упападжджетха ва̄, йадидам̣ на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣; вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣; на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣; сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. ‘самудайо, самудайо’ти кхо ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди пан̃н̃а̄ удапа̄ди виджджа̄ удапа̄ди а̄локо удапа̄ди.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати, джара̄маран̣ам̣ на хоти; кисса ниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’ти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо асати, джара̄маран̣ам̣ на хоти; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’ти. тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати джа̄ти на хоти…пе… бхаво на хоти… упа̄да̄нам̣ на хоти… тан̣ха̄ на хоти… ведана̄ на хоти… пхассо на хоти… сал̣а̄йатанам̣ на хоти… на̄марӯпам̣ на хоти. кисса ниродха̄ на̄марӯпаниродхо’ти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘вин̃н̃а̄н̣е кхо асати, на̄марӯпам̣ на хоти; вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо’’’ти.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати вин̃н̃а̄н̣ам̣ на хоти; кисса ниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо’ти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘на̄марӯпе кхо асати, вин̃н̃а̄н̣ам̣ на хоти; на̄марӯпаниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо’’’ти.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – адхигато кхо мйа̄йам̣ магго бодха̄йа йадидам̣ – на̄марӯпаниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо; вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо; на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо; сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти. ‘ниродхо, ниродхо’ти кхо ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди пан̃н̃а̄ удапа̄ди виджджа̄ удапа̄ди а̄локо удапа̄ди.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, пурисо аран̃н̃е паване чарама̄но пассеййа пура̄н̣ам̣ маггам̣ пура̄н̣ан̃джасам̣ пуббакехи мануссехи ануйа̄там̣. со таманугаччхеййа. таманугаччханто пассеййа пура̄н̣ам̣ нагарам̣ пура̄н̣ам̣ ра̄джадха̄ним̣ пуббакехи мануссехи аджджха̄вут̣т̣хам̣ [аджджха̄вуттхам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] а̄ра̄масампаннам̣ ванасампаннам̣ поккхаран̣ӣсампаннам̣ уддха̄павантам̣ [удда̄павантам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] раман̣ӣйам̣. атха кхо со, бхиккхаве, пурисо ран̃н̃о ва̄ ра̄джамаха̄маттасса ва̄ а̄рочеййа – ‘йаггхе, бханте, джа̄неййа̄си – ахам̣ аддасам̣ аран̃н̃е паване чарама̄но пура̄н̣ам̣ маггам̣ пура̄н̣ан̃джасам̣ пуббакехи мануссехи ануйа̄там̣ таманугаччхим̣. таманугаччханто аддасам̣ пура̄н̣ам̣ нагарам̣ пура̄н̣ам̣ ра̄джадха̄ним̣ пуббакехи мануссехи аджджха̄вут̣т̣хам̣ а̄ра̄масампаннам̣ ванасампаннам̣ поккхаран̣ӣсампаннам̣ уддха̄павантам̣ раман̣ӣйам̣. там̣, бханте, нагарам̣ ма̄пехӣ’ти. атха кхо со, бхиккхаве, ра̄джа̄ ва̄ ра̄джамаха̄матто ва̄ там̣ нагарам̣ ма̄пеййа. тадасса нагарам̣ апарена самайена иддхан̃чева пхӣтан̃ча ба̄худжан̃н̃ам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣ вуддхивепуллаппаттам̣. евамева кхва̄хам̣, бхиккхаве, аддасам̣ пура̄н̣ам̣ маггам̣ пура̄н̣ан̃джасам̣ пуббакехи самма̄самбуддхехи ануйа̄там̣.
‘‘катамо ча со, бхиккхаве, пура̄н̣амагго пура̄н̣ан̃джасо пуббакехи самма̄самбуддхехи ануйа̄то? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. айам̣ кхо со, бхиккхаве, пура̄н̣амагго пура̄н̣ан̃джасо пуббакехи самма̄самбуддхехи ануйа̄то, таманугаччхим̣; таманугаччханто джара̄маран̣ам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣; джара̄маран̣асамудайам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣; джара̄маран̣аниродхам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣; джара̄маран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣. таманугаччхим̣; таманугаччханто джа̄тим̣ аббхан̃н̃а̄сим̣…пе… бхавам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣… упа̄да̄нам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣… тан̣хам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣… веданам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣… пхассам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣… сал̣а̄йатанам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣… на̄марӯпам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣. таманугаччхим̣; таманугаччханто сан̇кха̄ре аббхан̃н̃а̄сим̣; сан̇кха̄расамудайам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣; сан̇кха̄раниродхам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣; сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣. тадабхин̃н̃а̄ а̄чиккхим̣ бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣. тайидам̣, бхиккхаве, брахмачарийам̣ иддхан̃чева пхӣтан̃ча виттха̄рикам̣ ба̄худжан̃н̃ам̣ путхубхӯтам̣ йа̄ва девамануссехи суппака̄сита’’нти. пан̃чамам̣.
6. саммасасуттам̣
66. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ курӯсу вихарати камма̄садхаммам̣ на̄ма курӯнам̣ нигамо. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘саммасатха но тумхе, бхиккхаве, антарам̣ саммаса’’нти [антара̄ саммасананти (сӣ.)]. евам̣ вутте, ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахам̣ кхо, бханте, саммаса̄ми антарам̣ саммаса’’нти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана твам̣, бхиккху, саммасаси антарам̣ саммаса’’нти? атха кхо со бхиккху бйа̄ка̄си. йатха̄ со бхиккху бйа̄ка̄си на со бхиккху бхагавато читтам̣ а̄ра̄дхеси.
евам̣ вутте, а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘етасса, бхагава̄, ка̄ло; етасса, сугата, ка̄ло; йам̣ бхагава̄ антарам̣ саммасам̣ бха̄сеййа. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тенаха̄нанда, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху саммасама̄но саммасати антарам̣ саммасам̣ [саммасанам̣ (сӣ.)] – ‘йам̣ кхо идам̣ анекавидхам̣ на̄наппака̄ракам̣ дуккхам̣ локе уппаджджати джара̄маран̣ам̣. идам̣ кхо дуккхам̣ ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣, кисмим̣ сати джара̄маран̣ам̣ хоти, кисмим̣ асати джара̄маран̣ам̣ на хотӣ’ти? со саммасама̄но евам̣ джа̄на̄ти – ‘йам̣ кхо идам̣ анекавидхам̣ на̄наппака̄ракам̣ дуккхам̣ локе уппаджджати джара̄маран̣ам̣. идам̣ кхо дуккхам̣ упадхинида̄нам̣ упадхисамудайам̣ упадхиджа̄тикам̣ упадхипабхавам̣, упадхисмим̣ сати джара̄маран̣ам̣ хоти, упадхисмим̣ асати джара̄маран̣ам̣ на хотӣ’ти. со джара̄маран̣ан̃ча паджа̄на̄ти джара̄маран̣асамудайан̃ча паджа̄на̄ти джара̄маран̣аниродхан̃ча паджа̄на̄ти йа̄ ча джара̄маран̣аниродхаса̄руппага̄минӣ пат̣ипада̄ тан̃ча паджа̄на̄ти. татха̄пат̣ипанно ча хоти анудхаммача̄рӣ. айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху саббасо самма̄ дуккхаккхайа̄йа пат̣ипанно джара̄маран̣аниродха̄йа.
‘‘атха̄парам̣ саммасама̄но саммасати антарам̣ саммасам̣ – ‘упадхи пана̄йам̣ ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво, кисмим̣ сати упадхи хоти, кисмим̣ асати упадхи на хотӣ’ти? со саммасама̄но евам̣ джа̄на̄ти – ‘упадхи тан̣ха̄нида̄но тан̣ха̄самудайо тан̣ха̄джа̄тико тан̣ха̄пабхаво, тан̣ха̄йа сати упадхи хоти, тан̣ха̄йа асати упадхи на хотӣ’ти. со упадхин̃ча паджа̄на̄ти упадхисамудайан̃ча паджа̄на̄ти упадхиниродхан̃ча паджа̄на̄ти йа̄ ча упадхиниродхаса̄руппага̄минӣ пат̣ипада̄ тан̃ча паджа̄на̄ти. татха̄ пат̣ипанно ча хоти анудхаммача̄рӣ. айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху саббасо самма̄ дуккхаккхайа̄йа пат̣ипанно упадхиниродха̄йа.
‘‘атха̄парам̣ саммасама̄но саммасати антарам̣ саммасам̣ – ‘тан̣ха̄ пана̄йам̣ каттха уппаджджама̄на̄ уппаджджати, каттха нивисама̄на̄ нивисатӣ’ти? со саммасама̄но евам̣ джа̄на̄ти – йам̣ кхо локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. кин̃ча локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣? чаккхум̣ локе пийарӯпам̣, са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. сотам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣…пе… гха̄нам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣… дживха̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣… ка̄йо локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣… мано локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати еттха нивисама̄на̄ нивисати.
‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ там̣ ниччато аддаккхум̣ сукхато аддаккхум̣ аттато аддаккхум̣ а̄рогйато аддаккхум̣ кхемато аддаккхум̣. те тан̣хам̣ вад̣д̣хесум̣. йе тан̣хам̣ вад̣д̣хесум̣ те упадхим̣ вад̣д̣хесум̣. йе упадхим̣ вад̣д̣хесум̣ те дуккхам̣ вад̣д̣хесум̣. йе дуккхам̣ вад̣д̣хесум̣ те на паримуччим̣су джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, на паримуччим̣су дуккхасма̄ти вада̄ми.
‘‘йепи хи кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ там̣ ниччато даккхиссанти [даккхинти (сӣ.)] сукхато даккхиссанти аттато даккхиссанти а̄рогйато даккхиссанти кхемато даккхиссанти. те тан̣хам̣ вад̣д̣хиссанти. йе тан̣хам̣ вад̣д̣хиссанти те упадхим̣ вад̣д̣хиссанти. йе упадхим̣ вад̣д̣хиссанти те дуккхам̣ вад̣д̣хиссанти. йе дуккхам̣ вад̣д̣хиссанти те на паримуччиссанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, на паримуччиссанти дуккхасма̄ти вада̄ми.
‘‘йепи хи кечи, бхиккхаве, етарахи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ там̣ ниччато пассанти сукхато пассанти аттато пассанти а̄рогйато пассанти кхемато пассанти. те тан̣хам̣ вад̣д̣хенти. йе тан̣хам̣ вад̣д̣хенти те упадхим̣ вад̣д̣хенти. йе упадхим̣ вад̣д̣хенти те дуккхам̣ вад̣д̣хенти. йе дуккхам̣ вад̣д̣хенти те на паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, на паримуччанти дуккхасма̄ти вада̄ми.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, а̄па̄нӣйакам̣со ван̣н̣асампанно гандхасампанно расасампанно. со ча кхо висена сам̣сат̣т̣хо. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито. таменам̣ евам̣ вадеййум̣ – ‘айам̣ те, амбхо пуриса, а̄па̄нӣйакам̣со ван̣н̣асампанно гандхасампанно расасампанно; со ча кхо висена сам̣сат̣т̣хо. саче а̄кан̇кхаси пива. пивато хи кхо там̣ чха̄дессати ван̣н̣енапи гандхенапи расенапи, пивитва̄ ча пана татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхаси маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’нти. со там̣ а̄па̄нӣйакам̣сам̣ сахаса̄ аппат̣исан̇кха̄ пивеййа, наппат̣иниссаджджеййа. со татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣. евамева кхо, бхиккхаве, йе хи кечи атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йам̣ локе пийарӯпам̣…пе… ана̄гатамаддха̄нам̣…пе… етарахи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ там̣ ниччато пассанти сукхато пассанти аттато пассанти а̄рогйато пассанти кхемато пассанти, те тан̣хам̣ вад̣д̣хенти. йе тан̣хам̣ вад̣д̣хенти те упадхим̣ вад̣д̣хенти. йе упадхим̣ вад̣д̣хенти те дуккхам̣ вад̣д̣хенти. йе дуккхам̣ вад̣д̣хенти те на паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, на паримуччанти дуккхасма̄ти вада̄ми.
‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ там̣ аниччато аддаккхум̣ дуккхато аддаккхум̣ анаттато аддаккхум̣ рогато аддаккхум̣ бхайато аддаккхум̣, те тан̣хам̣ паджахим̣су. йе тан̣хам̣ паджахим̣су те упадхим̣ паджахим̣су. йе упадхим̣ паджахим̣су те дуккхам̣ паджахим̣су. йе дуккхам̣ паджахим̣су те паримуччим̣су джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, паримуччим̣су дуккхасма̄ти вада̄ми.
‘‘йепи хи кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ там̣ аниччато даккхиссанти дуккхато даккхиссанти анаттато даккхиссанти рогато даккхиссанти бхайато даккхиссанти, те тан̣хам̣ паджахиссанти. йе тан̣хам̣ паджахиссанти…пе… паримуччиссанти дуккхасма̄ти вада̄ми.
‘‘йепи хи кечи, бхиккхаве, етарахи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ там̣ аниччато пассанти дуккхато пассанти анаттато пассанти рогато пассанти бхайато пассанти, те тан̣хам̣ паджаханти. йе тан̣хам̣ паджаханти те упадхим̣ паджаханти. йе упадхим̣ паджаханти те дуккхам̣ паджаханти. йе дуккхам̣ паджаханти те паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, паримуччанти дуккхасма̄ти вада̄ми.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, а̄па̄нӣйакам̣со ван̣н̣асампанно гандхасампанно расасампанно. со ча кхо висена сам̣сат̣т̣хо. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито. таменам̣ евам̣ вадеййум̣ – ‘айам̣ те, амбхо пуриса, а̄па̄нӣйакам̣со ван̣н̣асампанно гандхасампанно расасампанно со ча кхо висена сам̣сат̣т̣хо. саче а̄кан̇кхаси пива. пивато хи кхо там̣ чха̄дессати ван̣н̣енапи гандхенапи расенапи; пивитва̄ ча пана татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхаси маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’нти. атха кхо, бхиккхаве, тасса пурисасса евамасса – ‘сакка̄ кхо ме айам̣ сура̄пипа̄сита̄ [сура̄пипа̄са̄ (?)] па̄нӣйена ва̄ винетум̣ дадхиман̣д̣акена ва̄ винетум̣ бхат̣т̣халон̣ика̄йа [мат̣т̣халон̣ика̄йа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ винетум̣ лон̣асовӣракена ва̄ винетум̣, на твева̄хам̣ там̣ пивеййам̣, йам̣ мама асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’ти. со там̣ а̄па̄нӣйакам̣сам̣ пат̣исан̇кха̄ на пивеййа, пат̣иниссаджджеййа. со татонида̄нам̣ на маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣. евамева кхо, бхиккхаве, йе хи кечи атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ там̣ аниччато аддаккхум̣ дуккхато аддаккхум̣ анаттато аддаккхум̣ рогато аддаккхум̣ бхайато аддаккхум̣, те тан̣хам̣ паджахим̣су. йе тан̣хам̣ паджахим̣су те упадхим̣ паджахим̣су. йе упадхим̣ паджахим̣су те дуккхам̣ паджахим̣су. йе дуккхам̣ паджахим̣су те паримуччим̣су джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, паримуччим̣су дуккхасма̄ти вада̄ми.
‘‘йепи хи кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣…пе… етарахи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ там̣ аниччато пассанти дуккхато пассанти анаттато пассанти рогато пассанти бхайато пассанти, те тан̣хам̣ паджаханти. йе тан̣хам̣ паджаханти те упадхим̣ паджаханти. йе упадхим̣ паджаханти те дуккхам̣ паджаханти. йе дуккхам̣ паджаханти те паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, паримуччанти дуккхасма̄ти вада̄мӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. нал̣акала̄пӣсуттам̣
67. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ча са̄рипутто а̄йасма̄ ча маха̄кот̣т̣хико [маха̄кот̣т̣хито (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ба̄ра̄н̣асийам̣ вихаранти исипатане мигада̄йе. атха кхо а̄йасма̄ маха̄кот̣т̣хико са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ маха̄кот̣т̣хико а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо са̄рипутта, сайам̣катам̣ джара̄маран̣ам̣, парам̣катам̣ джара̄маран̣ам̣, сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча джара̄маран̣ам̣, уда̄ху асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ джара̄маран̣а’’нти? ‘‘на кхо, а̄вусо кот̣т̣хика, сайам̣катам̣ джара̄маран̣ам̣, на парам̣катам̣ джара̄маран̣ам̣, на сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча джара̄маран̣ам̣, на̄пи асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ джара̄маран̣ам̣. апи ча, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти.
‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо са̄рипутта, сайам̣ката̄ джа̄ти, парам̣ката̄ джа̄ти, сайам̣ката̄ ча парам̣ката̄ ча джа̄ти, уда̄ху асайам̣ка̄ра̄ апарам̣ка̄ра̄ адхиччасамуппанна̄ джа̄тӣ’’ти? ‘‘на кхо, а̄вусо кот̣т̣хика, сайам̣ката̄ джа̄ти, на парам̣ката̄ джа̄ти, на сайам̣ката̄ ча парам̣ката̄ ча джа̄ти, на̄пи асайам̣ка̄ра̄ апарам̣ка̄ра̄ адхиччасамуппанна̄ джа̄ти. апи ча, бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’’ти.
‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо са̄рипутта, сайам̣като бхаво…пе… сайам̣катам̣ упа̄да̄нам̣… сайам̣ката̄ тан̣ха̄… сайам̣ката̄ ведана̄… сайам̣като пхассо… сайам̣катам̣ сал̣а̄йатанам̣… сайам̣катам̣ на̄марӯпам̣, парам̣катам̣ на̄марӯпам̣, сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча на̄марӯпам̣, уда̄ху асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ на̄марӯпа’’нти? ‘‘на кхо, а̄вусо кот̣т̣хика, сайам̣катам̣ на̄марӯпам̣, на парам̣катам̣ на̄марӯпам̣, на сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча на̄марӯпам̣, на̄пи асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣, адхиччасамуппаннам̣ на̄марӯпам̣. апи ча, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти.
‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо са̄рипутта, сайан̇катам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, паран̇катам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча вин̃н̃а̄н̣ам̣, уда̄ху асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нти? ‘‘на кхо, а̄вусо кот̣т̣хика, сайам̣катам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, на парам̣катам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча вин̃н̃а̄н̣ам̣, на̄пи асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣. апи ча, на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти.
‘‘ида̄нева кхо майам̣ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ евам̣ а̄джа̄на̄ма – ‘на кхва̄вусо кот̣т̣хика, сайам̣катам̣ на̄марӯпам̣, на парам̣катам̣ на̄марӯпам̣, на сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча на̄марӯпам̣, на̄пи асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ на̄марӯпам̣. апи ча, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’’нти.
‘‘ида̄нева ча пана майам̣ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ евам̣ а̄джа̄на̄ма – ‘на кхва̄вусо кот̣т̣хика, сайам̣катам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, на парам̣катам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, на сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча вин̃н̃а̄н̣ам̣, на̄пи асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣. апи ча, на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’’нти.
‘‘йатха̄ катхам̣ пана̄вусо са̄рипутта, имасса бха̄ситасса аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? ‘‘тенаха̄вусо, упамам̣ те карисса̄ми. упама̄йапидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ джа̄нанти. сеййатха̄пи, а̄вусо, две нал̣акала̄пийо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нисса̄йа тит̣т̣хеййум̣. евамева кхо, а̄вусо, на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣; вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣; на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣; сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. та̄сам̣ че, а̄вусо, нал̣акала̄пӣнам̣ екам̣ а̄кад̣д̣хеййа, ека̄ папатеййа; апарам̣ че а̄кад̣д̣хеййа, апара̄ папатеййа. евамева кхо, а̄вусо, на̄марӯпаниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо; вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо; на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо; сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. ‘‘аччхарийам̣, а̄вусо са̄рипутта; аббхутам̣, а̄вусо са̄рипутта! йа̄васубха̄ситам̣ чидам̣ а̄йасмата̄ са̄рипуттена. идан̃ча пана майам̣ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ имехи чхаттим̣са̄йа ваттхӯхи анумода̄ма – ‘джара̄маран̣асса че, а̄вусо, бхиккху ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа дхаммам̣ десети, дхаммакатхико бхиккхӯти алам̣ вачана̄йа. джара̄маран̣асса че, а̄вусо, бхиккху ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти, дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно бхиккхӯти алам̣ вачана̄йа. джара̄маран̣асса че, а̄вусо, бхиккху ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто хоти, дит̣т̣хадхамманибба̄наппатто бхиккхӯти алам̣ вачана̄йа. джа̄тийа̄ че… бхавасса че… упа̄да̄насса че… тан̣ха̄йа че… ведана̄йа че… пхассасса че… сал̣а̄йатанасса че… на̄марӯпасса че… вин̃н̃а̄н̣асса че… сан̇кха̄ра̄нам̣ че… авиджджа̄йа че, а̄вусо, бхиккху ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа дхаммам̣ десети, дхаммакатхико бхиккхӯти алам̣ вачана̄йа. авиджджа̄йа че, а̄вусо, бхиккху ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти, дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно бхиккхӯти алам̣ вачана̄йа. авиджджа̄йа че, а̄вусо, бхиккху ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто хоти, дит̣т̣хадхамманибба̄наппатто бхиккхӯти алам̣ вачана̄йа̄’’’ти. саттамам̣.
8. косамбисуттам̣
68. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ча мусило [мӯсило (сӣ.), мусӣло (пӣ.)] а̄йасма̄ ча павит̣т̣хо [савит̣т̣хо (сӣ. пӣ.)] а̄йасма̄ ча на̄радо а̄йасма̄ ча а̄нандо косамбийам̣ вихаранти гхосита̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ павит̣т̣хо а̄йасмантам̣ мусилам̣ етадавоча – ‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо мусила, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ аттха̄йасмато мусиласса паччаттамева н̃а̄н̣ам̣ – ‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’’нти? ‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо павит̣т̣ха, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ахаметам̣ джа̄на̄ми ахаметам̣ пасса̄ми – ‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’’нти.
‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо мусила, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ аттха̄йасмато мусиласса паччаттамева н̃а̄н̣ам̣ – ‘бхавапаччайа̄ джа̄тӣти…пе… упа̄да̄напаччайа̄ бхавоти… тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нанти… ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄ти… пхассапаччайа̄ ведана̄ти… сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассоти… на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатананти… вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпанти… сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣анти… авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’’ти? ‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо павит̣т̣ха, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ахаметам̣ джа̄на̄ми ахаметам̣ пасса̄ми – ‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’’ти.
‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо мусила, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ аттха̄йасмато мусиласса паччаттамева н̃а̄н̣ам̣ – ‘джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’’’ти? ‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо павит̣т̣ха, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ахаметам̣ джа̄на̄ми ахаметам̣ пасса̄ми – ‘джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’’’ти.
‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо мусила, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ аттха̄йасмато мусиласса паччаттамева н̃а̄н̣ам̣ – ‘бхаваниродха̄ джа̄тиниродхоти…пе… упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхоти… тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхоти… ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхоти… пхассаниродха̄ ведана̄ниродхоти… сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхоти… на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхоти… вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхоти … сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхоти… авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’’ти? ‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо павит̣т̣ха, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ахаметам̣ джа̄на̄ми ахаметам̣ пасса̄ми – ‘авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’’ти.
‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо мусила, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ аттха̄йасмато мусиласса паччаттамева н̃а̄н̣ам̣ – ‘бхаваниродхо нибба̄на’’’нти? ‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо павит̣т̣ха, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ахаметам̣ джа̄на̄ми ахаметам̣ пасса̄ми – ‘бхаваниродхо нибба̄на’’’нти.
‘‘тенаха̄йасма̄ мусило арахам̣ кхӣн̣а̄саво’’ти? евам̣ вутте, а̄йасма̄ мусило тун̣хӣ ахоси. атха кхо а̄йасма̄ на̄радо а̄йасмантам̣ павит̣т̣хам̣ етадавоча – ‘‘са̄дха̄вусо павит̣т̣ха, ахам̣ етам̣ пан̃хам̣ лабхеййам̣. мам̣ етам̣ пан̃хам̣ пуччха. ахам̣ те етам̣ пан̃хам̣ бйа̄карисса̄мӣ’’ти. ‘‘лабхата̄йасма̄ на̄радо етам̣ пан̃хам̣. пуччха̄махам̣ а̄йасмантам̣ на̄радам̣ етам̣ пан̃хам̣. бйа̄кароту ча ме а̄йасма̄ на̄радо етам̣ пан̃хам̣’’.
‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо на̄рада, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ аттха̄йасмато на̄радасса паччаттамева н̃а̄н̣ам̣ – ‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’’нти? ‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо павит̣т̣ха, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ахаметам̣ джа̄на̄ми ахаметам̣ пасса̄ми – ‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’’нти.
‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо на̄рада, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ аттха̄йасмато на̄радасса паччаттамева н̃а̄н̣ам̣ – бхавапаччайа̄ джа̄ти…пе… авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти? ‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо павит̣т̣ха, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ахаметам̣ джа̄на̄ми ахаметам̣ пасса̄ми – ‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’’ти.
‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо на̄рада, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ аттха̄йасмато на̄радасса паччаттамева н̃а̄н̣ам̣ – ‘джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’’’ти? ‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо павит̣т̣ха, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ахаметам̣ джа̄на̄ми ахаметам̣ пасса̄ми – ‘джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’’’ти.
‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо на̄рада, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ аттха̄йасмато на̄радасса паччаттамева н̃а̄н̣ам̣ – ‘бхаваниродха̄ джа̄тиниродхоти…пе… авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’’ти? ‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо павит̣т̣ха, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ахаметам̣ джа̄на̄ми ахаметам̣ пасса̄ми – ‘авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’’ти.
‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо на̄рада, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ аттха̄йасмато на̄радасса паччаттамева н̃а̄н̣ам̣ – ‘бхаваниродхо нибба̄на’’’нти? ‘‘ан̃н̃атрева, а̄вусо павит̣т̣ха, саддха̄йа ан̃н̃атра ручийа̄ ан̃н̃атра ануссава̄ ан̃н̃атра а̄ка̄рапаривитакка̄ ан̃н̃атра дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ахаметам̣ джа̄на̄ми ахаметам̣ пасса̄ми – ‘бхаваниродхо нибба̄на’’’нти.
‘‘тенаха̄йасма̄ на̄радо арахам̣ кхӣн̣а̄саво’’ти? ‘‘‘бхаваниродхо нибба̄на’нти кхо ме, а̄вусо, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣, на чамхи арахам̣ кхӣн̣а̄саво. сеййатха̄пи, а̄вусо, канта̄рамагге удапа̄но. татра невасса раджджу на удакава̄рако. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито, со там̣ удапа̄нам̣ олокеййа. тасса ‘удака’нти хи кхо н̃а̄н̣ам̣ асса, на ча ка̄йена пхуситва̄ вихареййа. евамева кхо, а̄вусо, ‘бхаваниродхо нибба̄на’нти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣, на чамхи арахам̣ кхӣн̣а̄саво’’ти.
евам̣ вутте, а̄йасма̄ а̄нандо а̄йасмантам̣ павит̣т̣хам̣ етадавоча – ‘‘евам̣ва̄дӣ [евам̣ва̄дим̣ (?)] твам̣, а̄вусо павит̣т̣ха, а̄йасмантам̣ на̄радам̣ ким̣ вадесӣ’’ти? ‘‘евам̣ва̄да̄хам̣, а̄вусо а̄нанда, а̄йасмантам̣ на̄радам̣ на кин̃чи вада̄ми ан̃н̃атра калйа̄н̣а̄ ан̃н̃атра кусала̄’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. упайантисуттам̣
69. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо…пе… ‘‘маха̄самуддо, бхиккхаве, упайанто маха̄надийо упайа̄пети, маха̄надийо упайантийо куннадийо упайа̄пенти, куннадийо упайантийо маха̄соббхе упайа̄пенти, маха̄соббха̄ упайанта̄ кусоббхе упайа̄пенти. евамева кхо, бхиккхаве, авиджджа̄ упайантӣ сан̇кха̄ре упайа̄пети, сан̇кха̄ра̄ упайанта̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ упайа̄пенти, вин̃н̃а̄н̣ам̣ упайантам̣ на̄марӯпам̣ упайа̄пети, на̄марӯпам̣ упайантам̣ сал̣а̄йатанам̣ упайа̄пети, сал̣а̄йатанам̣ упайантам̣ пхассам̣ упайа̄пети, пхассо упайанто веданам̣ упайа̄пети, ведана̄ упайантӣ тан̣хам̣ упайа̄пети, тан̣ха̄ упайантӣ упа̄да̄нам̣ упайа̄пети, упа̄да̄нам̣ упайантам̣ бхавам̣ упайа̄пети, бхаво упайанто джа̄тим̣ упайа̄пети, джа̄ти упайантӣ джара̄маран̣ам̣ упайа̄пети.
‘‘маха̄самуддо, бхиккхаве, апайанто маха̄надийо апайа̄пети, маха̄надийо апайантийо куннадийо апайа̄пенти, куннадийо апайантийо маха̄соббхе апайа̄пенти, маха̄соббха̄ апайанта̄ кусоббхе апайа̄пенти. евамева кхо, бхиккхаве, авиджджа̄ апайантӣ сан̇кха̄ре апайа̄пети, сан̇кха̄ра̄ апайанта̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ апайа̄пенти, вин̃н̃а̄н̣ам̣ апайантам̣ на̄марӯпам̣ апайа̄пети, на̄марӯпам̣ апайантам̣ сал̣а̄йатанам̣ апайа̄пети, сал̣а̄йатанам̣ апайантам̣ пхассам̣ апайа̄пети, пхассо апайанто веданам̣ апайа̄пети, ведана̄ апайантӣ тан̣хам̣ апайа̄пети, тан̣ха̄ апайантӣ упа̄да̄нам̣ апайа̄пети, упа̄да̄нам̣ апайантам̣ бхавам̣ апайа̄пети, бхаво апайанто джа̄тим̣ апайа̄пети, джа̄ти апайантӣ джара̄маран̣ам̣ апайа̄петӣ’’ти. навамам̣.
10. сусимасуттам̣
70. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена бхагава̄ саккато хоти гарукато ма̄нито пӯджито апачито ла̄бхӣ чӣвара-пин̣д̣апа̄та-сена̄сана-гила̄наппаччайа-бхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. бхиккхусан̇гхопи саккато хоти гарукато ма̄нито пӯджито апачито ла̄бхӣ чӣвара-пин̣д̣апа̄та-сена̄санагила̄наппаччайа-бхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. ан̃н̃атиттхийа̄ пана парибба̄джака̄ асакката̄ хонти агаруката̄ ама̄нита̄ апӯджита̄ анапачита̄, на ла̄бхино чӣвара-пин̣д̣апа̄та-сена̄санагила̄наппаччайа-бхесаджджапариккха̄ра̄нам̣.
тена кхо пана самайена сусимо [сусӣмо (сӣ. ка.)] парибба̄джако ра̄джагахе пат̣ивасати махатийа̄ парибба̄джакапариса̄йа саддхим̣. атха кхо сусимасса парибба̄джакасса париса̄ сусимам̣ парибба̄джакам̣ етадавочум̣ – ‘‘ехи твам̣, а̄вусо сусима, саман̣е готаме брахмачарийам̣ чара. твам̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣итва̄ амхе ва̄чеййа̄си [ва̄чессаси (пӣ. ка.)]. там̣ майам̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣итва̄ гихӣнам̣ бха̄сисса̄ма. евам̣ майампи сакката̄ бхависса̄ма гаруката̄ ма̄нита̄ пӯджита̄ апачита̄ ла̄бхино чӣвара-пин̣д̣апа̄тасена̄сана-гила̄наппаччайа-бхесаджджапариккха̄ра̄на’’нти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо сусимо парибба̄джако сака̄йа париса̄йа пат̣иссун̣итва̄ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сусимо парибба̄джако а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘иччха̄махам̣, а̄вусо а̄нанда, имасмим̣ дхаммавинайе брахмачарийам̣ чариту’’нти.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо сусимам̣ парибба̄джакам̣ а̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘айам̣, бханте, сусимо парибба̄джако евама̄ха – ‘иччха̄махам̣, а̄вусо а̄нанда, имасмим̣ дхаммавинайе брахмачарийам̣ чариту’’нти. ‘‘тенаха̄нанда, сусимам̣ пабба̄джетха̄’’ти. алаттха кхо сусимо парибба̄джако бхагавато сантике паббаджджам̣, алаттха упасампадам̣.
тена кхо пана самайена самбахулехи бхиккхӯхи бхагавато сантике ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ хоти – ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄ма̄’’ти. ассоси кхо а̄йасма̄ сусимо – ‘‘самбахулехи кира бхиккхӯхи бхагавато сантике ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ма̄’’ти. атха кхо а̄йасма̄ сусимо йена те бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ техи бхиккхӯхи саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ сусимо те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘саччам̣ кира̄йасмантехи бхагавато сантике ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ма̄’’ти? ‘‘евама̄вусо’’ти.
‘‘апи пана [апи ну (сӣ. сйа̄. кам̣.) евамупарипи] тумхе а̄йасманто евам̣ джа̄нанта̄ евам̣ пассанта̄ анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхотха – екопи хутва̄ бахудха̄ хотха, бахудха̄пи хутва̄ еко хотха; а̄вибха̄вам̣, тиробха̄вам̣, тирокут̣т̣ам̣ тиропа̄ка̄рам̣ тиропаббатам̣ асаджджама̄на̄ гаччхатха, сеййатха̄пи а̄ка̄се; патхавийа̄пи уммуджджанимуджджам̣ каротха, сеййатха̄пи удаке; удакепи абхиджджама̄не гаччхатха, сеййатха̄пи патхавийам̣; а̄ка̄сепи паллан̇кена каматха, сеййатха̄пи паккхӣ сакун̣о; имепи чандимасӯрийе евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве па̄н̣ина̄ паримасатха паримаджджатха, йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттетха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’.
‘‘апи пана тумхе а̄йасманто евам̣ джа̄нанта̄ евам̣ пассанта̄ дибба̄йа сотадха̄туйа̄ висуддха̄йа атиккантама̄нусика̄йа убхо садде сун̣а̄тха диббе ча ма̄нусе ча йе дӯре сантике ча̄’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’.
‘‘апи пана тумхе а̄йасманто евам̣ джа̄нанта̄ евам̣ пассанта̄ парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄тха – сара̄гам̣ ва̄ читтам̣ сара̄гам̣ читтанти паджа̄на̄тха; вӣтара̄гам̣ ва̄ читтам̣ вӣтара̄гам̣ читтанти паджа̄на̄тха; садосам̣ ва̄ читтам̣ садосам̣ читтанти паджа̄на̄тха; вӣтадосам̣ ва̄ читтам̣ вӣтадосам̣ читтанти паджа̄на̄тха; самохам̣ ва̄ читтам̣ самохам̣ читтанти паджа̄на̄тха; вӣтамохам̣ ва̄ читтам̣ вӣтамохам̣ читтанти паджа̄на̄тха; сам̣кхиттам̣ ва̄ читтам̣ сам̣кхиттам̣ читтанти паджа̄на̄тха; виккхиттам̣ ва̄ читтам̣ виккхиттам̣ читтанти паджа̄на̄тха; махаггатам̣ ва̄ читтам̣ махаггатам̣ читтанти паджа̄на̄тха; амахаггатам̣ ва̄ читтам̣ амахаггатам̣ читтанти паджа̄на̄тха; сауттарам̣ ва̄ читтам̣ сауттарам̣ читтанти паджа̄на̄тха; ануттарам̣ ва̄ читтам̣ ануттарам̣ читтанти паджа̄на̄тха; сама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ сама̄хитам̣ читтанти паджа̄на̄тха; асама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ асама̄хитам̣ читтанти паджа̄на̄тха; вимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимуттам̣ читтанти паджа̄на̄тха; авимуттам̣ ва̄ читтам̣ авимуттам̣ читтанти паджа̄на̄тха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’.
‘‘апи пана тумхе а̄йасманто евам̣ джа̄нанта̄ евам̣ пассанта̄ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссаратха, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо чатассопи джа̄тийо пан̃чапи джа̄тийо дасапи джа̄тийо вӣсампи джа̄тийо тим̣сампи джа̄тийо чатта̄рӣсампи джа̄тийо пан̃н̃а̄сампи джа̄тийо джа̄тисатампи джа̄тисахассампи джа̄тисатасахассампи, анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе – ‘амутра̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхапат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто амутра удапа̄дим̣; татра̄па̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхапат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто идхӯпапанно’ти. ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссаратха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’.
‘‘апи пана тумхе а̄йасманто евам̣ джа̄нанта̄ евам̣ пассанта̄ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассатха чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄тха – ‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄, арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄; име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄, арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄ те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти, ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассатха чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄тха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’.
‘‘апи пана тумхе а̄йасманто евам̣ джа̄нанта̄ евам̣ пассанта̄ йе те санта̄ вимоккха̄ атиккамма рӯпе а̄руппа̄, те ка̄йена пхуситва̄ вихаратха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’.
‘‘еттха да̄ни а̄йасманто идан̃ча веййа̄каран̣ам̣ имесан̃ча дхамма̄нам̣ асама̄патти; идам̣ но, а̄вусо, катха’’нти? ‘‘пан̃н̃а̄вимутта̄ кхо майам̣, а̄вусо сусима̄’’ти.
‘‘на кхва̄хам̣ имасса а̄йасманта̄нам̣ сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄ми. са̄дху ме а̄йасманто татха̄ бха̄санту йатха̄хам̣ имасса а̄йасманта̄нам̣ сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄неййа’’нти. ‘‘а̄джа̄неййа̄си ва̄ твам̣, а̄вусо сусима, на ва̄ твам̣ а̄джа̄неййа̄си атха кхо пан̃н̃а̄вимутта̄ майа’’нти.
атха кхо а̄йасма̄ сусимо ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ сусимо йа̄ватако техи бхиккхӯхи саддхим̣ ахоси катха̄салла̄по там̣ саббам̣ бхагавато а̄рочеси. ‘‘пуббе кхо, сусима, дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣, паччха̄ нибба̄не н̃а̄н̣а’’нти.
‘‘на кхва̄хам̣, бханте, имасса бхагавата̄ [бхагавато (пӣ.)] сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄ми. са̄дху ме, бханте, бхагава̄ татха̄ бха̄сату йатха̄хам̣ имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄неййа’’нти. ‘‘а̄джа̄неййа̄си ва̄ твам̣, сусима, на ва̄ твам̣ а̄джа̄неййа̄си, атха кхо дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣ пуббе, паччха̄ нибба̄не н̃а̄н̣ам̣’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сусима, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘сан̃н̃а̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’…пе… ‘‘сан̇кха̄ра̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти? ‘‘аничча̄, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘тасма̄тиха, сусима, йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ нетам̣ мама несохамасми на месо атта̄ти; еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. йа̄ ка̄чи ведана̄ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рика̄ ва̄ сукхума̄ ва̄ хӣна̄ ва̄ пан̣ӣта̄ ва̄ йа̄ дӯре сантике ва̄, сабба̄ ведана̄ нетам̣ мама несохамасми на месо атта̄ти; еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄…пе… йе кечи сан̇кха̄ра̄ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рика̄ ва̄ сукхума̄ ва̄ хӣна̄ ва̄ пан̣ӣта̄ ва̄ йе дӯре сантике ва̄, саббе сан̇кха̄ра̄ нетам̣ мама несохамасми на месо атта̄ти; еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ нетам̣ мама несохамасми на месо атта̄ти; еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣.
‘‘евам̣ пассам̣, сусима, сутава̄ арийаса̄вако рӯпасмимпи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати, сан̃н̃а̄йапи ниббиндати, сан̇кха̄ресупи ниббиндати, вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати. ниббиндам̣ вираджджати, вира̄га̄ вимуччати, вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти.
‘‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’нти, сусима, пассасӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘‘бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’ти, сусима, пассасӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘‘упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’ти, сусима, пассасӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘‘тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄на’нти, сусима, пассасӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄ти… пхассапаччайа̄ ведана̄ти… сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассоти… на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатананти… вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпанти… сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣анти… авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти, сусима, пассасӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.
‘‘‘джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’ти, сусима, пассасӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘‘бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо’ти сусима, пассасӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхоти… тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхоти… ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхоти… пхассаниродха̄ ведана̄ниродхоти… сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхоти… на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхоти… вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхоти… сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхоти… авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхоти, сусима, пассасӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.
‘‘апи пана твам̣, сусима, евам̣ джа̄нанто евам̣ пассанто анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхоси – екопи хутва̄ бахудха̄ хоси, бахудха̄пи хутва̄ еко хоси; а̄вибха̄вам̣, тиробха̄вам̣, тирокут̣т̣ам̣ тиропа̄ка̄рам̣ тиропаббатам̣ асаджджама̄но гаччхаси, сеййатха̄пи а̄ка̄се; патхавийа̄пи уммуджджанимуджджам̣ кароси, сеййатха̄пи удаке; удакепи абхиджджама̄но гаччхаси, сеййатха̄пи патхавийам̣; а̄ка̄сепи паллан̇кена камаси, сеййатха̄пи паккхӣ сакун̣о; имепи чандимасӯрийе евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве па̄н̣ина̄ паримасаси паримаджджаси, йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттесӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘апи пана твам̣, сусима, евам̣ джа̄нанто евам̣ пассанто дибба̄йа сотадха̄туйа̄ висуддха̄йа атиккантама̄нусика̄йа убхо садде сун̣аси диббе ча ма̄нусе ча йе дӯре сантике ча̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘апи пана твам̣, сусима, евам̣ джа̄нанто евам̣ пассанто парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄си – сара̄гам̣ ва̄ читтам̣ сара̄гам̣ читтанти паджа̄на̄си…пе… вимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимуттам̣ читтанти паджа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘апи пана твам̣, сусима, евам̣ джа̄нанто евам̣ пассанто анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссараси, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарасӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘апи пана твам̣, сусима, евам̣ джа̄нанто евам̣ пассанто диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассаси чавама̄не…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘апи пана твам̣, сусима, евам̣ джа̄нанто евам̣ пассанто йе те санта̄ вимоккха̄ атиккамма рӯпе, а̄руппа̄ те ка̄йена пхуситва̄ вихарасӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘еттха да̄ни, сусима, идан̃ча веййа̄каран̣ам̣ имесан̃ча дхамма̄нам̣ асама̄патти, идам̣ но, сусима, катха’’нти?
атха кхо а̄йасма̄ сусимо бхагавато па̄десу сираса̄ нипатитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччайо мам̣, бханте, аччагама̄ йатха̄ба̄лам̣ йатха̄мӯл̣хам̣ йатха̄акусалам̣, йва̄хам̣ евам̣ сва̄ккха̄те дхаммавинайе дхамматтхенако паббаджито. тасса ме, бханте, бхагава̄ аччайам̣ аччайато пат̣игган̣ха̄ту а̄йатим̣ сам̣вара̄йа̄’’ти.
‘‘таггха твам̣, сусима, аччайо аччагама̄ йатха̄ба̄лам̣ йатха̄мӯл̣хам̣ йатха̄акусалам̣, йо твам̣ евам̣ сва̄ккха̄те дхаммавинайе дхамматтхенако паббаджито. сеййатха̄пи, сусима, чорам̣ а̄гуча̄рим̣ гахетва̄ ран̃н̃о дассеййум̣ – ‘айам̣ те, дева, чоро а̄гуча̄рӣ, имасса йам̣ иччхаси там̣ дан̣д̣ам̣ пан̣ехӣ’ти. таменам̣ ра̄джа̄ евам̣ вадеййа – ‘гаччхатха, бхо, имам̣ пурисам̣ дал̣ха̄йа раджджуйа̄ паччха̄ба̄хам̣ га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ кхурамун̣д̣ам̣ каритва̄ кхарассарена пан̣авена ратхийа̄йа ратхийам̣ син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ паринетва̄ даккхин̣ена два̄рена никкха̄метва̄ даккхин̣ато нагарасса сӣсам̣ чхиндатха̄’ти. таменам̣ ран̃н̃о пуриса̄ дал̣ха̄йа раджджуйа̄ паччха̄ба̄хам̣ га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ кхурамун̣д̣ам̣ каритва̄ кхарассарена пан̣авена ратхийа̄йа ратхийам̣ син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ паринетва̄ даккхин̣ена два̄рена никкха̄метва̄ даккхин̣ато нагарасса сӣсам̣ чхиндеййум̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сусима, апи ну со пурисо татонида̄нам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведийетха̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.
‘‘йам̣ кхо со, сусима, пурисо татонида̄нам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведийетха [пат̣исам̣ведийетха ва̄, на ва̄ пат̣исам̣ведийетха (ка.)]. йа̄ евам̣ сва̄ккха̄те дхаммавинайе дхамматтхенакасса паббаджджа̄, айам̣ тато дуккхавипа̄катара̄ ча кат̣укавипа̄катара̄ ча, апи ча винипа̄та̄йа сам̣ваттати. йато ча кхо твам̣, сусима, аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икароси там̣ те майам̣ пат̣игган̣ха̄ма. вуддхи хеса̄, сусима, арийасса винайе йо аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икароти, а̄йатин̃ча [а̄йатим̣ (сйа̄. кам̣.)] сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти. дасамам̣.
маха̄вагго саттамо.
тассудда̄нам̣ –
две ассутавата̄ вутта̄, путтамам̣сена ча̄парам̣;
аттхира̄го ча нагарам̣, саммасам̣ нал̣акала̄пийам̣;
косамбӣ упайанти ча, дасамо сусимена ча̄ти [дасамо вутто сусӣмена̄ти (сӣ.)].