намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
сам̣йуттаника̄йо
нида̄навагго
1. нида̄насам̣йуттам̣
1. буддхавагго
1. пат̣иччасамуппа̄дасуттам̣
1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘пат̣иччасамуппа̄дам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми; там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пат̣иччасамуппа̄до? авиджджа̄паччайа̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣; вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣; на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣; сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо; пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄; тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пат̣иччасамуппа̄до.
‘‘авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо; вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо; на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо; сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо; пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо; ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо; тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо; бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти. пат̣хамам̣.
2. вибхан̇гасуттам̣
2. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘пат̣иччасамуппа̄дам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми вибхаджисса̄ми. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пат̣иччасамуппа̄до? авиджджа̄паччайа̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣; вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣; на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣; сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо; пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄; тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, джара̄маран̣ам̣? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джара̄ джӣран̣ата̄ кхан̣д̣иччам̣ па̄личчам̣ валиттачата̄ а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄ко; айам̣ вуччати джара̄. йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ тамха̄ саттаника̄йа̄ чути чаваната̄ бхедо антарадха̄нам̣ маччу маран̣ам̣ ка̄лакирийа̄ кхандха̄нам̣ бхедо кал̣еварасса никкхепо ( ) [(джӣвитиндрийасса упаччхедо) (сйа̄. кам̣.) евамупарипи, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана на диссати], идам̣ вуччати маран̣ам̣. ити айан̃ча джара̄, идан̃ча маран̣ам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, джара̄маран̣ам̣.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, джа̄ти? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джа̄ти сан̃джа̄ти окканти ниббатти абхиниббатти кхандха̄нам̣ па̄тубха̄во а̄йатана̄нам̣ пат̣ила̄бхо. айам̣ вуччати, бхиккхаве, джа̄ти.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, бхаво? тайо ме, бхиккхаве, бхава̄ – ка̄мабхаво, рӯпабхаво, арӯпабхаво. айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхаво.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, упа̄да̄нам̣? чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, упа̄да̄на̄ни – ка̄мупа̄да̄нам̣, дит̣т̣хупа̄да̄нам̣, сӣлаббатупа̄да̄нам̣, аттава̄дупа̄да̄нам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, упа̄да̄нам̣.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, тан̣ха̄? чхайиме, бхиккхаве, тан̣ха̄ка̄йа̄ – рӯпатан̣ха̄, саддатан̣ха̄, гандхатан̣ха̄, расатан̣ха̄, пхот̣т̣хаббатан̣ха̄, дхамматан̣ха̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, тан̣ха̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, ведана̄? чхайиме, бхиккхаве, ведана̄ка̄йа̄ – чаккхусампхассаджа̄ ведана̄, сотасампхассаджа̄ ведана̄, гха̄насампхассаджа̄ ведана̄, дживха̄сампхассаджа̄ ведана̄, ка̄йасампхассаджа̄ ведана̄, маносампхассаджа̄ ведана̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ведана̄.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пхассо? чхайиме, бхиккхаве, пхассака̄йа̄ – чаккхусампхассо, сотасампхассо, гха̄насампхассо, дживха̄сампхассо, ка̄йасампхассо, маносампхассо. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пхассо.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сал̣а̄йатанам̣? чаккха̄йатанам̣, сота̄йатанам̣, гха̄на̄йатанам̣, дживха̄йатанам̣, ка̄йа̄йатанам̣, мана̄йатанам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, сал̣а̄йатанам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, на̄марӯпам̣? ведана̄, сан̃н̃а̄, четана̄, пхассо, манасика̄ро – идам̣ вуччати на̄мам̣. чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄, чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпам̣. идам̣ вуччати рӯпам̣. ити идан̃ча на̄мам̣, идан̃ча рӯпам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, на̄марӯпам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣? чхайиме, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ – чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, мановин̃н̃а̄н̣ам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣.
‘‘катаме ча, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄? тайоме, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄ – ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣсан̇кха̄ро, читтасан̇кха̄ро. име вуччанти, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, авиджджа̄? йам̣ кхо, бхиккхаве, дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ан̃н̃а̄н̣ам̣. айам̣ вуччати, бхиккхаве, авиджджа̄.
‘‘ити кхо, бхиккхаве, авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. дутийам̣.
3. пат̣ипада̄суттам̣
3. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘миччха̄пат̣ипадан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми самма̄пат̣ипадан̃ча. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣ бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипада̄? авиджджа̄паччайа̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄пат̣ипада̄? авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄пат̣ипада̄’’ти. татийам̣.
4. випассӣсуттам̣
4. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса пуббева самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно джа̄йати ча джӣйати ча мӣйати ча чавати ча упападжджати ча. атха ча панимасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ наппаджа̄на̄ти джара̄маран̣асса. куда̄ссу на̄ма имасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йиссати джара̄маран̣асса̄’’’ти?
‘‘атха кхо бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, ким̣паччайа̄ джара̄маран̣а’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джа̄ти хоти, ким̣паччайа̄ джа̄тӣ’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘бхаве кхо сати джа̄ти хоти, бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати бхаво хоти, ким̣паччайа̄ бхаво’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘упа̄да̄не кхо сати бхаво хоти, упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати упа̄да̄нам̣ хоти, ким̣паччайа̄ упа̄да̄на’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘тан̣ха̄йа кхо сати упа̄да̄нам̣ хоти, тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄на’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати тан̣ха̄ хоти, ким̣паччайа̄ тан̣ха̄’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘ведана̄йа кхо сати тан̣ха̄ хоти, ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати ведана̄ хоти, ким̣паччайа̄ ведана̄’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘пхассе кхо сати ведана̄ хоти, пхассапаччайа̄ ведана̄’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати пхассо хоти, ким̣паччайа̄ пхассо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘сал̣а̄йатане кхо сати пхассо хоти, сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати сал̣а̄йатанам̣ хоти, ким̣паччайа̄ сал̣а̄йатана’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘на̄марӯпе кхо сати сал̣а̄йатанам̣ хоти, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатана’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати на̄марӯпам̣ хоти, ким̣паччайа̄ на̄марӯпа’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘вин̃н̃а̄н̣е кхо сати на̄марӯпам̣ хоти, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти, ким̣паччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘сан̇кха̄ресу кхо сати вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати сан̇кха̄ра̄ хонти, ким̣паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘авиджджа̄йа кхо сати сан̇кха̄ра̄ хонти, авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’’ти.
‘‘ити хидам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. ‘самудайо, самудайо’ти кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати джара̄маран̣ам̣ на хоти, кисса ниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо асати джара̄маран̣ам̣ на хоти, джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати джа̄ти на хоти, кисса ниродха̄ джа̄тиниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘бхаве кхо асати джа̄ти на хоти, бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати бхаво на хоти, кисса ниродха̄ бхаваниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘упа̄да̄не кхо асати бхаво на хоти, упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати упа̄да̄нам̣ на хоти, кисса ниродха̄ упа̄да̄наниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘тан̣ха̄йа кхо асати упа̄да̄нам̣ на хоти, тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати тан̣ха̄ на хоти, кисса ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘ведана̄йа кхо асати тан̣ха̄ на хоти, ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати ведана̄ на хоти, кисса ниродха̄ ведана̄ниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘пхассе кхо асати ведана̄ на хоти, пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати пхассо на хоти, кисса ниродха̄ пхассаниродхо’ти? атха кхо бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘сал̣а̄йатане кхо асати пхассо на хоти, сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати сал̣а̄йатанам̣ на хоти, кисса ниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘на̄марӯпе кхо асати сал̣а̄йатанам̣ на хоти, на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати на̄марӯпам̣ на хоти, кисса ниродха̄ на̄марӯпаниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘вин̃н̃а̄н̣е кхо асати на̄марӯпам̣ на хоти, вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати вин̃н̃а̄н̣ам̣ на хоти, кисса ниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘сан̇кха̄ресу кхо асати вин̃н̃а̄н̣ам̣ на хоти, сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати сан̇кха̄ра̄ на хонти, кисса ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘авиджджа̄йа кхо асати сан̇кха̄ра̄ на хонти, авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’’ти.
‘‘ити хидам̣ авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣти. ‘ниродхо, ниродхо’ти кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди’’. чатуттхам̣.
(саттаннампи буддха̄нам̣ евам̣ виттха̄ретаббо).
5. сикхӣсуттам̣
5. сикхисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса…пе….
6. вессабхӯсуттам̣
6. вессабхусса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса…пе….
7. какусандхасуттам̣
7. какусандхасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса…пе….
8. кон̣а̄гаманасуттам̣
8. кон̣а̄гаманасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса…пе….
9. кассапасуттам̣
9. кассапасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса…пе….
10. готамасуттам̣
10. ‘‘пуббева ме, бхиккхаве, самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно джа̄йати ча джӣйати ча мӣйати ча чавати ча упападжджати ча. атха ча панимасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ наппаджа̄на̄ти джара̄маран̣асса. куда̄ссу на̄ма имасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йиссати джара̄маран̣асса̄’’’ти?
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, ким̣паччайа̄ джара̄маран̣а’нти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’’нти.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джа̄ти хоти…пе… бхаво… упа̄да̄нам̣… тан̣ха̄… ведана̄… пхассо… сал̣а̄йатанам̣… на̄марӯпам̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣… сан̇кха̄ра̄ хонти, ким̣паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’ти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘авиджджа̄йа кхо сати сан̇кха̄ра̄ хонти, авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’’ти.
‘‘ити хидам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. ‘самудайо, самудайо’ти кхо ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати джара̄маран̣ам̣ на хоти, кисса ниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’ти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо асати джара̄маран̣ам̣ на хоти, джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’’’ти.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати джа̄ти на хоти…пе… бхаво… упа̄да̄нам̣… тан̣ха̄… ведана̄… пхассо… сал̣а̄йатанам̣… на̄марӯпам̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣… сан̇кха̄ра̄ на хонти, кисса ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’ти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘авиджджа̄йа кхо асати сан̇кха̄ра̄ на хонти, авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’’ти.
‘‘ити хидам̣ авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти. ‘ниродхо, ниродхо’ти кхо ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄дӣ’’ти. дасамо.
буддхавагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
десана̄ вибхан̇гапат̣ипада̄ ча,
випассӣ сикхӣ ча вессабхӯ;
какусандхо кон̣а̄гамано кассапо,
маха̄сакйамуни ча готамоти.
2. а̄ха̄равагго
1. а̄ха̄расуттам̣
11. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме…пе… етадавоча – ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа. катаме чатта̄ро? кабал̣ӣка̄ро [кабал̣им̣ка̄ро (сӣ. пӣ.), кавал̣ӣка̄ро (сйа̄. кам̣.)] а̄ха̄ро – ол̣а̄рико ва̄ сукхумо ва̄, пхассо дутийо, маносан̃четана̄ татийа̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ чатуттхам̣. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа’’.
‘‘име, бхиккхаве, чатта̄ро а̄ха̄ра̄ ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? име чатта̄ро а̄ха̄ра̄ тан̣ха̄нида̄на̄ тан̣ха̄самудайа̄ тан̣ха̄джа̄тика̄ тан̣ха̄пабхава̄. тан̣ха̄ ча̄йам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? тан̣ха̄ ведана̄нида̄на̄ ведана̄самудайа̄ ведана̄джа̄тика̄ ведана̄пабхава̄. ведана̄ ча̄йам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? ведана̄ пхассанида̄на̄ пхассасамудайа̄ пхассаджа̄тика̄ пхассапабхава̄. пхассо ча̄йам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво? пхассо сал̣а̄йатананида̄но сал̣а̄йатанасамудайо сал̣а̄йатанаджа̄тико сал̣а̄йатанапабхаво. сал̣а̄йатанан̃чидам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣? сал̣а̄йатанам̣ на̄марӯпанида̄нам̣ на̄марӯпасамудайам̣ на̄марӯпаджа̄тикам̣ на̄марӯпапабхавам̣. на̄марӯпан̃чидам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣? на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣анида̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣асамудайам̣ вин̃н̃а̄н̣аджа̄тикам̣ вин̃н̃а̄н̣апабхавам̣. вин̃н̃а̄н̣ан̃чидам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣? вин̃н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄ранида̄нам̣ сан̇кха̄расамудайам̣ сан̇кха̄раджа̄тикам̣ сан̇кха̄рапабхавам̣. сан̇кха̄ра̄ чиме, бхиккхаве, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? сан̇кха̄ра̄ авиджджа̄нида̄на̄ авиджджа̄самудайа̄ авиджджа̄джа̄тика̄ авиджджа̄пабхава̄.
‘‘ити кхо, бхиккхаве, авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо …пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. мол̣ийапхаггунасуттам̣
12. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа. катаме чатта̄ро? кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро – ол̣а̄рико ва̄ сукхумо ва̄, пхассо дутийо, маносан̃четана̄ татийа̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ чатуттхам̣. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа̄’’ти.
евам̣ вутте, а̄йасма̄ мол̣ийапхаггуно бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бханте, вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретӣ’’ти? ‘‘но калло пан̃хо’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘‘а̄ха̄ретӣ’ти ахам̣ на вада̄ми. ‘а̄ха̄ретӣ’ти ча̄хам̣ вадеййам̣, татрасса калло пан̃хо – ‘ко ну кхо, бханте, а̄ха̄ретӣ’ти? евам̣ ча̄хам̣ на вада̄ми. евам̣ мам̣ авадантам̣ йо евам̣ пуччхеййа – ‘кисса ну кхо, бханте, вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро’ти, еса калло пан̃хо. татра каллам̣ веййа̄каран̣ам̣ – ‘вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттийа̄ паччайо, тасмим̣ бхӯте сати сал̣а̄йатанам̣, сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо’’’ти.
‘‘ко ну кхо, бханте, пхусатӣ’’ти? ‘‘но калло пан̃хо’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘‘пхусатӣ’ти ахам̣ на вада̄ми. ‘пхусатӣ’ти ча̄хам̣ вадеййам̣, татрасса калло пан̃хо – ‘ко ну кхо, бханте, пхусатӣ’ти? евам̣ ча̄хам̣ на вада̄ми. евам̣ мам̣ авадантам̣ йо евам̣ пуччхеййа – ‘ким̣паччайа̄ ну кхо, бханте, пхассо’ти, еса калло пан̃хо. татра каллам̣ веййа̄каран̣ам̣ – ‘сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄’’’ти.
‘‘ко ну кхо, бханте, ведайатӣ’’ти [ведийатӣти (сӣ. пӣ. ка.)]? ‘‘но калло пан̃хо’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘‘ведайатӣ’ти ахам̣ на вада̄ми. ‘ведайатӣ’ти ча̄хам̣ вадеййам̣, татрасса калло пан̃хо – ‘ко ну кхо, бханте, ведайатӣ’ти? евам̣ ча̄хам̣ на вада̄ми. евам̣ мам̣ авадантам̣ йо евам̣ пуччхеййа – ‘ким̣паччайа̄ ну кхо, бханте, ведана̄’ти, еса калло пан̃хо. татра каллам̣ веййа̄каран̣ам̣ – ‘пхассапаччайа̄ ведана̄, ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄’’’ти.
‘‘ко ну кхо, бханте, тасатӣ’’ти [тан̣хӣйатӣти (сӣ. сйа̄. кам̣.)]? ‘‘но калло пан̃хо’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘‘тасатӣ’ти ахам̣ на вада̄ми. ‘тасатӣ’ти ча̄хам̣ вадеййам̣, татрасса калло пан̃хо – ‘ко ну кхо, бханте, тасатӣ’ти? евам̣ ча̄хам̣ на вада̄ми. евам̣ мам̣ авадантам̣ йо евам̣ пуччхеййа – ‘ким̣паччайа̄ ну кхо, бханте, тан̣ха̄’ти, еса калло пан̃хо. татра каллам̣ веййа̄каран̣ам̣ – ‘ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄, тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄на’’’нти.
‘‘ко ну кхо, бханте, упа̄дийатӣ’’ти? ‘‘но калло пан̃хо’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘‘упа̄дийатӣ’ти ахам̣ на вада̄ми. ‘упа̄дийатӣ’ти ча̄хам̣ вадеййам̣, татрасса калло пан̃хо – ‘ко ну кхо, бханте, упа̄дийатӣ’ти? евам̣ ча̄хам̣ на вада̄ми. евам̣ мам̣ авадантам̣ йо евам̣ пуччхеййа – ‘ким̣паччайа̄ ну кхо, бханте, упа̄да̄на’нти, еса калло пан̃хо. татра каллам̣ веййа̄каран̣ам̣ – ‘тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’ти…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.
‘‘чханнам̣ твева, пхаггуна, пхасса̄йатана̄нам̣ асесавира̄ганиродха̄ пхассаниродхо; пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо; ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо; тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо; бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. дутийам̣.
3. саман̣абра̄хман̣асуттам̣
13. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ джара̄маран̣ам̣ наппаджа̄нанти, джара̄маран̣асамудайам̣ наппаджа̄нанти, джара̄маран̣аниродхам̣ наппаджа̄нанти, джара̄маран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти; джа̄тим̣…пе… бхавам̣… упа̄да̄нам̣… тан̣хам̣… веданам̣… пхассам̣… сал̣а̄йатанам̣… на̄марӯпам̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣… сан̇кха̄ре наппаджа̄нанти, сан̇кха̄расамудайам̣ наппаджа̄нанти, сан̇кха̄раниродхам̣ наппаджа̄нанти, сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти, на ме те, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄; на ча пана те а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ [бра̄хман̃н̃аттхам̣ (сйа̄. кам̣.) моггалла̄набйа̄каран̣ам̣ олокетаббам̣] ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти.
‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ джара̄маран̣ам̣ паджа̄нанти, джара̄маран̣асамудайам̣ паджа̄нанти, джара̄маран̣аниродхам̣ паджа̄нанти, джара̄маран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти; джа̄тим̣…пе… бхавам̣… упа̄да̄нам̣… тан̣хам̣… веданам̣… пхассам̣… сал̣а̄йатанам̣… на̄марӯпам̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣… сан̇кха̄ре паджа̄нанти, сан̇кха̄расамудайам̣ паджа̄нанти, сан̇кха̄раниродхам̣ паджа̄нанти, сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти, те кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄; те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти. татийам̣.
4. дутийасаман̣абра̄хман̣асуттам̣
14. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ име дхамме наппаджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ самудайам̣ наппаджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхам̣ наппаджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти, катаме дхамме наппаджа̄нанти, катамесам̣ дхамма̄нам̣ самудайам̣ наппаджа̄нанти, катамесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхам̣ наппаджа̄нанти, катамесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти’’?
‘‘джара̄маран̣ам̣ наппаджа̄нанти, джара̄маран̣асамудайам̣ наппаджа̄нанти, джара̄маран̣аниродхам̣ наппаджа̄нанти, джара̄маран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти; джа̄тим̣…пе… бхавам̣… упа̄да̄нам̣… тан̣хам̣… веданам̣… пхассам̣… сал̣а̄йатанам̣… на̄марӯпам̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣… сан̇кха̄ре наппаджа̄нанти, сан̇кха̄расамудайам̣ наппаджа̄нанти, сан̇кха̄раниродхам̣ наппаджа̄нанти, сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти. име дхамме наппаджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ самудайам̣ наппаджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхам̣ наппаджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти. на ме те, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄, на ча пана те а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти.
‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ име дхамме паджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ самудайам̣ паджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхам̣ паджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти, катаме дхамме паджа̄нанти, катамесам̣ дхамма̄нам̣ самудайам̣ паджа̄нанти, катамесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхам̣ паджа̄нанти, катамесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти?
‘‘джара̄маран̣ам̣ паджа̄нанти, джара̄маран̣асамудайам̣ паджа̄нанти, джара̄маран̣аниродхам̣ паджа̄нанти, джара̄маран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти; джа̄тим̣…пе… бхавам̣… упа̄да̄нам̣… тан̣хам̣… веданам̣… пхассам̣… сал̣а̄йатанам̣… на̄марӯпам̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣… сан̇кха̄ре паджа̄нанти, сан̇кха̄расамудайам̣ паджа̄нанти, сан̇кха̄раниродхам̣ паджа̄нанти, сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти. име дхамме паджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ самудайам̣ паджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхам̣ паджа̄нанти, имесам̣ дхамма̄нам̣ ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти. те кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄, бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄. те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. качча̄наготтасуттам̣
15. са̄ваттхийам̣ вихарати. атха кхо а̄йасма̄ качча̄наготто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ качча̄наготто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘самма̄дит̣т̣хи самма̄дит̣т̣хӣ’ти, бханте, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, самма̄дит̣т̣хи хотӣ’’ти?
‘‘двайаниссито кхва̄йам̣, качча̄на, локо йебхуййена – аттхитан̃чева наттхитан̃ча. локасамудайам̣ кхо, качча̄на, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато йа̄ локе наттхита̄ са̄ на хоти. локаниродхам̣ кхо, качча̄на, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато йа̄ локе аттхита̄ са̄ на хоти. упайупа̄да̄на̄бхинивесавинибандхо [упа̄йупа̄да̄на̄бхинивесавинибандхо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] кхва̄йам̣, качча̄на, локо йебхуййена. тан̃ча̄йам̣ упайупа̄да̄нам̣ четасо адхит̣т̣ха̄нам̣ абхинивеса̄нусайам̣ на упети на упа̄дийати на̄дхит̣т̣ха̄ти – ‘атта̄ ме’ти. ‘дуккхамева уппаджджама̄нам̣ уппаджджати, дуккхам̣ нируджджхама̄нам̣ нируджджхатӣ’ти на кан̇кхати на вичикиччхати апарапаччайа̄ н̃а̄н̣амевасса еттха хоти. етта̄вата̄ кхо, качча̄на, самма̄дит̣т̣хи хоти.
‘‘‘саббам̣ аттхӣ’ти кхо, качча̄на, айамеко анто. ‘саббам̣ наттхӣ’ти айам̣ дутийо анто. ете те, качча̄на, убхо анте анупагамма маджджхена татха̄гато дхаммам̣ десети – ‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’’ти. пан̃чамам̣.
6. дхаммакатхикасуттам̣
16. са̄ваттхийам̣ …пе… атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘дхаммакатхико дхаммакатхико’ти, бханте, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, дхаммакатхико хотӣ’’ти?
‘‘джара̄маран̣асса че бхиккху ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа дхаммам̣ десети, ‘дхаммакатхико бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа. джара̄маран̣асса че бхиккху ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти, ‘дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа. джара̄маран̣асса че бхиккху ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄вимутто хоти, ‘дит̣т̣хадхамманибба̄наппатто бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа.
‘‘джа̄тийа̄ че бхиккху…пе… бхавасса че бхиккху… упа̄да̄насса че бхиккху… тан̣ха̄йа че бхиккху… ведана̄йа че бхиккху… пхассасса че бхиккху… сал̣а̄йатанасса че бхиккху… на̄марӯпасса че бхиккху… вин̃н̃а̄н̣асса че бхиккху… сан̇кха̄ра̄нам̣ че бхиккху… авиджджа̄йа че бхиккху ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа дхаммам̣ десети, ‘дхаммакатхико бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа. авиджджа̄йа че бхиккху ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти, ‘дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа. авиджджа̄йа че бхиккху ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄вимутто хоти, ‘дит̣т̣хадхамманибба̄наппатто бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти.
7. ачелакассапасуттам̣
17. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. аддаса̄ кхо ачело кассапо бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо ачело кассапо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘пуччхеййа̄ма майам̣ бхавантам̣ готамам̣ кан̃чидева [кин̃чидева (ка.)] десам̣, саче но бхавам̣ готамо ока̄сам̣ кароти пан̃хасса веййа̄каран̣а̄йа̄’’ти.
‘‘ака̄ло кхо та̄ва, кассапа, пан̃хасса; антарагхарам̣ павит̣т̣хамха̄’’ти. дутийампи кхо ачело кассапо бхагавантам̣ етадавоча ‘‘пуччхеййа̄ма майам̣ бхавантам̣ готамам̣ кан̃чидева десам̣, саче но бхавам̣ готамо ока̄сам̣ кароти пан̃хасса веййа̄каран̣а̄йа̄’’ти. ‘‘ака̄ло кхо та̄ва, кассапа, пан̃хасса; антарагхарам̣ павит̣т̣хамха̄’’ти. татийампи кхо ачело кассапо…пе… антарагхарам̣ павит̣т̣хамха̄ти. евам̣ вутте, ачело кассапо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘на кхо пана майам̣ бхавантам̣ готамам̣ бахудева пуччхитука̄ма̄’’ти. ‘‘пуччха, кассапа, йада̄кан̇кхасӣ’’ти.
‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, ‘сайам̣катам̣ дуккха’нти? ‘ма̄ хевам̣, кассапа̄’ти бхагава̄ авоча. ‘ким̣ пана, бхо готама, парам̣катам̣ дуккха’нти? ‘ма̄ хевам̣, кассапа̄’ти бхагава̄ авоча. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча дуккха’нти? ‘ма̄ хевам̣, кассапа̄’ти бхагава̄ авоча. ‘ким̣ пана бхо готама, асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ дуккха’нти? ‘ма̄ хевам̣, кассапа̄’ти бхагава̄ авоча. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, наттхи дуккха’нти? ‘на кхо, кассапа, наттхи дуккхам̣. аттхи кхо, кассапа, дуккха’нти. ‘тена хи бхавам̣ готамо дуккхам̣ на джа̄на̄ти, на пассатӣ’ти. ‘на кхва̄хам̣, кассапа, дуккхам̣ на джа̄на̄ми, на пасса̄ми. джа̄на̄ми кхва̄хам̣, кассапа, дуккхам̣; пасса̄ми кхва̄хам̣, кассапа, дуккха’’’нти.
‘‘ки ну кхо, бхо готама, ‘сайам̣катам̣ дуккха’нти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘ма̄ хевам̣, кассапа̄’ти вадеси. ‘ким̣ пана, бхо готама, парам̣катам̣ дуккха’нти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘ма̄ хевам̣, кассапа̄’ти вадеси. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча дуккха’нти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘ма̄ хевам̣, кассапа̄’ти вадеси. ‘ким̣ пана, бхо готама, асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ дуккха’нти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘ма̄ хевам̣, кассапа̄’ти вадеси. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, наттхи дуккха’нти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо, кассапа, наттхи дуккхам̣, аттхи кхо, кассапа, дуккха’нти вадеси. ‘тена хи бхавам̣ готамо дуккхам̣ на джа̄на̄ти на пассатӣ’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхва̄хам̣, кассапа, дуккхам̣ на джа̄на̄ми на пасса̄ми. джа̄на̄ми кхва̄хам̣, кассапа, дуккхам̣; пасса̄ми кхва̄хам̣, кассапа, дуккха’нти вадеси. а̄чиккхату ча [айам̣ чака̄ро сӣ. поттхаке наттхи] ме, бханте, бхагава̄ дуккхам̣. десету ча [айам̣ чака̄ро сӣ. поттхаке наттхи] ме, бханте, бхагава̄ дуккха’’нти.
‘‘‘со кароти со пат̣исам̣ведайатӣ’ти [пат̣исам̣ведийатӣти (сӣ. пӣ. ка.)] кхо, кассапа, а̄дито сато ‘сайам̣катам̣ дуккха’нти ити вадам̣ сассатам̣ етам̣ парети. ‘ан̃н̃о кароти ан̃н̃о пат̣исам̣ведайатӣ’ти кхо, кассапа, ведана̄бхитуннасса сато ‘парам̣катам̣ дуккха’нти ити вадам̣ уччхедам̣ етам̣ парети. ете те, кассапа, убхо анте анупагамма маджджхена татха̄гато дхаммам̣ десети – ‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’’ти.
евам̣ вутте, ачело кассапо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бханте, абхиккантам̣, бханте! сеййатха̄пи, бханте, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа…пе… чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣти; евамевам̣ бхагавата̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. лабхеййа̄хам̣, бханте, бхагавато сантике паббаджджам̣, лабхеййам̣ упасампада’’нти.
‘‘йо кхо, кассапа, ан̃н̃атиттхийапуббо имасмим̣ дхаммавинайе а̄кан̇кхати паббаджджам̣, а̄кан̇кхати упасампадам̣, со чатта̄ро ма̄се паривасати. чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена [аччайена паривут̣т̣хапарива̄сам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] (паривуттхапарива̄сам̣) а̄раддхачитта̄ бхиккхӯ [бхиккхӯ а̄кан̇кхама̄на̄ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] пабба̄дженти упасампа̄денти бхиккхубха̄ва̄йа. апи ча майа̄ пуггалавематтата̄ видита̄’’ти.
‘‘саче, бханте, ан̃н̃атиттхийапуббо имасмим̣ дхаммавинайе а̄кан̇кхати паббаджджам̣, а̄кан̇кхати упасампадам̣, чатта̄ро ма̄се паривасати. чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена [аччайена паривут̣т̣хапарива̄сам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] (паривуттхапарива̄сам̣) а̄раддхачитта̄ бхиккхӯ [бхиккхӯ а̄кан̇кхама̄на̄ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] пабба̄дженти упасампа̄денти бхиккхубха̄ва̄йа. ахам̣ чатта̄ри васса̄ни паривасисса̄ми, чатуннам̣ васса̄нам̣ аччайена [аччайена паривут̣т̣хапарива̄сам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] (паривуттхапарива̄сам̣) а̄раддхачитта̄ бхиккхӯ пабба̄дженту упасампа̄денту бхиккхубха̄ва̄йа̄’’ти.
алаттха кхо ачело кассапо бхагавато сантике паббаджджам̣, алаттха упасампадам̣. ачирӯпасампанно ча пана̄йасма̄ кассапо еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ кассапо арахатам̣ ахосӣти. саттамам̣.
8. тимбарукасуттам̣
18. са̄ваттхийам̣ вихарати. атха кхо тимбаруко парибба̄джако йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо тимбаруко парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, сайам̣катам̣ сукхадуккха’нти? ‘ма̄ хевам̣, тимбарука̄’ти бхагава̄ авоча. ‘ким̣ пана, бхо готама, парам̣катам̣ сукхадуккха’нти? ‘ма̄ хевам̣, тимбарука̄’ти бхагава̄ авоча. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча сукхадуккха’нти? ‘ма̄ хевам̣, тимбарука̄’ти бхагава̄ авоча. ‘ким̣ пана, бхо готама, асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ сукхадуккха’нти? ‘ма̄ хевам̣, тимбарука̄’ти бхагава̄ авоча. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, наттхи сукхадуккха’нти? ‘на кхо, тимбарука, наттхи сукхадуккхам̣; аттхи кхо, тимбарука, сукхадуккха’нти. ‘тена хи бхавам̣ готамо сукхадуккхам̣ на джа̄на̄ти, на пассатӣ’ти? ‘на кхва̄хам̣, тимбарука, сукхадуккхам̣ на джа̄на̄ми, на пасса̄ми. джа̄на̄ми кхва̄хам̣, тимбарука, сукхадуккхам̣; пасса̄ми кхва̄хам̣, тимбарука, сукхадуккха’’’нти.
‘‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, сайам̣катам̣ сукхадуккха’нти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘ма̄ хевам̣, тимбарука̄’ти вадеси. ‘ким̣ пана, бхо готама, парам̣катам̣ сукхадуккха’нти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘ма̄ хевам̣, тимбарука̄’ти вадеси. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, сайам̣катан̃ча парам̣катан̃ча сукхадуккха’нти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘ма̄ хевам̣, тимбарука̄’ти вадеси. ‘ким̣ пана, бхо готама, асайам̣ка̄рам̣ апарам̣ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ сукхадуккха’нти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘ма̄ хевам̣, тимбарука̄’ти вадеси. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, наттхи сукхадуккха’нти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо, тимбарука, наттхи сукхадуккхам̣; аттхи кхо, тимбарука, сукхадуккха’нти вадеси. ‘тена хи бхавам̣ готамо сукхадуккхам̣ на джа̄на̄ти, на пассатӣ’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхва̄хам̣, тимбарука, сукхадуккхам̣ на джа̄на̄ми, на пасса̄ми. джа̄на̄ми кхва̄хам̣, тимбарука, сукхадуккхам̣; пасса̄ми кхва̄хам̣, тимбарука, сукхадуккха’нти вадеси. а̄чиккхату ча ме бхавам̣ готамо сукхадуккхам̣. десету ча ме бхавам̣ готамо сукхадуккха’’нти.
‘‘‘са̄ ведана̄, со ведайатӣ’ти кхо, тимбарука, а̄дито сато ‘сайам̣катам̣ сукхадуккха’нти евампа̄хам̣ на вада̄ми. ‘ан̃н̃а̄ ведана̄, ан̃н̃о ведайатӣ’ти кхо, тимбарука, ведана̄бхитуннасса сато ‘парам̣катам̣ сукхадуккха’нти евампа̄хам̣ на вада̄ми. ете те, тимбарука, убхо анте анупагамма маджджхена татха̄гато дхаммам̣ десети – ‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’’ти.
евам̣ вутте, тимбаруко парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бхо готама…пе… еса̄хам̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. ат̣т̣хамам̣.
9. ба̄лапан̣д̣итасуттам̣
19. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘авиджджа̄нӣваран̣асса, бхиккхаве, ба̄ласса тан̣ха̄йа сампайуттасса евамайам̣ ка̄йо самуда̄гато. ити айан̃чева ка̄йо бахиддха̄ ча на̄марӯпам̣, иттхетам̣ двайам̣, двайам̣ пат̣ичча пхассо сал̣ева̄йатана̄ни [сал̣а̄йатана̄ни (ка.)], йехи пхут̣т̣хо ба̄ло сукхадуккхам̣ пат̣исам̣ведайати етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена’’.
‘‘авиджджа̄нӣваран̣асса, бхиккхаве, пан̣д̣итасса тан̣ха̄йа сампайуттасса евамайам̣ ка̄йо самуда̄гато. ити айан̃чева ка̄йо бахиддха̄ ча на̄марӯпам̣, иттхетам̣ двайам̣, двайам̣ пат̣ичча пхассо сал̣ева̄йатана̄ни, йехи пхут̣т̣хо пан̣д̣ито сукхадуккхам̣ пат̣исам̣ведайати етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена’’.
‘‘татра, бхиккхаве, ко висесо ко адхиппайа̄со [адхиппа̄йо (сӣ. пӣ. ка.), адхиппа̄йасо (сйа̄. кам̣.) адхи + па + йасу + н̣а + сӣ = адхиппайа̄со] ким̣ на̄на̄каран̣ам̣ пан̣д̣итасса ба̄лена̄’’ти? ‘‘бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄, бхагавам̣неттика̄, бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. са̄дху вата, бханте, бхагавантам̣йева пат̣ибха̄ту етасса бха̄ситасса аттхо. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти.
‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘йа̄йа ча, бхиккхаве, авиджджа̄йа нивутасса ба̄ласса йа̄йа ча тан̣ха̄йа сампайуттасса айам̣ ка̄йо самуда̄гато, са̄ чева авиджджа̄ ба̄ласса аппахӣна̄ са̄ ча тан̣ха̄ апариккхӣн̣а̄. там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, ба̄ло ачари брахмачарийам̣ самма̄ дуккхаккхайа̄йа. тасма̄ ба̄ло ка̄йасса бхеда̄ ка̄йӯпаго хоти, со ка̄йӯпаго сама̄но на паримуччати джа̄тийа̄ джара̄маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. на паримуччати дуккхасма̄ти вада̄ми.
‘‘йа̄йа ча, бхиккхаве, авиджджа̄йа нивутасса пан̣д̣итасса йа̄йа ча тан̣ха̄йа сампайуттасса айам̣ ка̄йо самуда̄гато, са̄ чева авиджджа̄ пан̣д̣итасса пахӣна̄, са̄ ча тан̣ха̄ париккхӣн̣а̄. там̣ кисса хету? ачари, бхиккхаве, пан̣д̣ито брахмачарийам̣ самма̄ дуккхаккхайа̄йа. тасма̄ пан̣д̣ито ка̄йасса бхеда̄ на ка̄йӯпаго хоти. со ака̄йӯпаго сама̄но паримуччати джа̄тийа̄ джара̄маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи. паримуччати дуккхасма̄ти вада̄ми. айам̣ кхо, бхиккхаве, висесо, айам̣ адхиппайа̄со, идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ пан̣д̣итасса ба̄лена йадидам̣ брахмачарийава̄со’’ти. навамам̣.
10. паччайасуттам̣
20. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘пат̣иччасамуппа̄дан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми пат̣иччасамуппанне ча дхамме. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пат̣иччасамуппа̄до? джа̄типаччайа̄, бхиккхаве, джара̄маран̣ам̣. уппа̄да̄ ва̄ татха̄гата̄нам̣ ануппа̄да̄ ва̄ татха̄гата̄нам̣, т̣хита̄ва са̄ дха̄ту дхаммат̣т̣хитата̄ дхамманийа̄мата̄ идаппаччайата̄. там̣ татха̄гато абхисамбуджджхати абхисамети. абхисамбуджджхитва̄ абхисаметва̄ а̄чиккхати десети пан̃н̃а̄пети пат̣т̣хапети виварати вибхаджати утта̄нӣкароти. ‘пассатха̄’ти ча̄ха – ‘джа̄типаччайа̄, бхиккхаве, джара̄маран̣ам̣’’’.
‘‘бхавапаччайа̄, бхиккхаве, джа̄ти…пе… упа̄да̄напаччайа̄, бхиккхаве, бхаво… тан̣ха̄паччайа̄, бхиккхаве, упа̄да̄нам̣… ведана̄паччайа̄, бхиккхаве, тан̣ха̄… пхассапаччайа̄, бхиккхаве, ведана̄… сал̣а̄йатанапаччайа̄, бхиккхаве, пхассо… на̄марӯпапаччайа̄, бхиккхаве, сал̣а̄йатанам̣… вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄, бхиккхаве, на̄марӯпам̣… сан̇кха̄рапаччайа̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣… авиджджа̄паччайа̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄ уппа̄да̄ ва̄ татха̄гата̄нам̣ ануппа̄да̄ ва̄ татха̄гата̄нам̣, т̣хита̄ва са̄ дха̄ту дхаммат̣т̣хитата̄ дхамманийа̄мата̄ идаппаччайата̄. там̣ татха̄гато абхисамбуджджхати абхисамети. абхисамбуджджхитва̄ абхисаметва̄ а̄чиккхати десети пан̃н̃а̄пети пат̣т̣хапети виварати вибхаджати утта̄нӣкароти. ‘пассатха̄’ти ча̄ха ‘авиджджа̄паччайа̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄’. ити кхо, бхиккхаве, йа̄ татра татхата̄ авитатхата̄ анан̃н̃атхата̄ идаппаччайата̄ – айам̣ вуччати, бхиккхаве, пат̣иччасамуппа̄до.
‘‘катаме ча, бхиккхаве, пат̣иччасамуппанна̄ дхамма̄? джара̄маран̣ам̣, бхиккхаве, аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппаннам̣ кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхаммам̣. джа̄ти, бхиккхаве, аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄ кхайадхамма̄ вайадхамма̄ вира̄гадхамма̄ ниродхадхамма̄. бхаво, бхиккхаве, аниччо сан̇кхато пат̣иччасамуппанно кхайадхаммо вайадхаммо вира̄гадхаммо ниродхадхаммо. упа̄да̄нам̣ бхиккхаве…пе… тан̣ха̄, бхиккхаве… ведана̄, бхиккхаве… пхассо, бхиккхаве… сал̣а̄йатанам̣, бхиккхаве… на̄марӯпам̣, бхиккхаве… вин̃н̃а̄н̣ам̣, бхиккхаве… сан̇кха̄ра̄, бхиккхаве… авиджджа̄, бхиккхаве, аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄ кхайадхамма̄ вайадхамма̄ вира̄гадхамма̄ ниродхадхамма̄. име вуччанти, бхиккхаве, пат̣иччасамуппанна̄ дхамма̄.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса ‘айан̃ча пат̣иччасамуппа̄до, име ча пат̣иччасамуппанна̄ дхамма̄’ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣ха̄ хонти, со вата пуббантам̣ ва̄ пат̣идха̄виссати – ‘ахосим̣ ну кхо ахам̣ [ну кхва̄хам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] атӣтамаддха̄нам̣, нану кхо ахосим̣ атӣтамаддха̄нам̣, ким̣ ну кхо ахосим̣ атӣтамаддха̄нам̣, катхам̣ ну кхо ахосим̣ атӣтамаддха̄нам̣, ким̣ хутва̄ ким̣ ахосим̣ ну кхо ахам̣ атӣтамаддха̄на’нти; апарантам̣ ва̄ упадха̄виссати [ападха̄виссати (ка.)] – ‘бхависса̄ми ну кхо ахам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, нану кхо бхависса̄ми ана̄гатамаддха̄нам̣, ким̣ ну кхо бхависса̄ми ана̄гатамаддха̄нам̣, катхам̣ ну кхо бхависса̄ми ана̄гатамаддха̄нам̣, ким̣ хутва̄ ким̣ бхависса̄ми ну кхо ахам̣ ана̄гатамаддха̄на’нти; етарахи ва̄ паччуппаннам̣ аддха̄нам̣ аджджхаттам̣ катхам̣катхӣ бхависсати – ‘ахам̣ ну кхосми, но ну кхосми, ким̣ ну кхосми, катхам̣ ну кхосми, айам̣ ну кхо сатто куто а̄гато, со кухим̣ гамиссатӣ’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. там̣ кисса хету? татха̄хи, бхиккхаве, арийаса̄вакасса айан̃ча пат̣иччасамуппа̄до име ча пат̣иччасамуппанна̄ дхамма̄ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣ха̄’’ти. дасамам̣.
а̄ха̄равагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
а̄ха̄рам̣ пхаггуно чева, две ча саман̣абра̄хман̣а̄;
качча̄наготто дхаммакатхикам̣, ачелам̣ тимбарукена ча;
ба̄лапан̣д̣итато чева, дасамо паччайена ча̄ти.
3. дасабалавагго
1. дасабаласуттам̣
21. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘дасабаласаманна̄гато, бхиккхаве, татха̄гато чатӯхи ча веса̄раджджехи саманна̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети – ити рӯпам̣ ити рӯпасса самудайо ити рӯпасса аттхан̇гамо, ити ведана̄ ити ведана̄йа самудайо ити ведана̄йа аттхан̇гамо, ити сан̃н̃а̄ ити сан̃н̃а̄йа самудайо ити сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо, ити сан̇кха̄ра̄ ити сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайо ити сан̇кха̄ра̄нам̣ аттхан̇гамо, ити вин̃н̃а̄н̣ам̣ ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо. ити имасмим̣ сати идам̣ хоти, имассуппа̄да̄ идам̣ уппаджджати. имасмим̣ асати идам̣ на хоти, имасса ниродха̄ идам̣ нируджджхати. йадидам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. дутийадасабаласуттам̣
22. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘дасабаласаманна̄гато, бхиккхаве, татха̄гато чатӯхи ча веса̄раджджехи саманна̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттетти – ‘ити рӯпам̣ ити рӯпасса самудайо ити рӯпасса аттхан̇гамо, ити ведана̄ ити ведана̄йа самудайо ити ведана̄йа аттхан̇гамо, ити сан̃н̃а̄ ити сан̃н̃а̄йа самудайо ити сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо, ити сан̇кха̄ра̄ ити сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайо ити сан̇кха̄ра̄нам̣ аттхан̇гамо, ити вин̃н̃а̄н̣ам̣ ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо. ити имасмим̣ сати идам̣ хоти, имассуппа̄да̄ идам̣ уппаджджати; имасмим̣ асати идам̣ на хоти имасса ниродха̄ идам̣ нируджджхати. йадидам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти’’’.
‘‘евам̣ сва̄ккха̄то, бхиккхаве, майа̄ дхаммо утта̄но виват̣о пака̄сито чхиннапилотико. евам̣ сва̄ккха̄те кхо, бхиккхаве, майа̄ дхамме утта̄не виват̣е пака̄сите чхиннапилотике аламева саддха̄паббаджитена кулапуттена вӣрийам̣ а̄рабхитум̣ – ‘ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру [наха̄ру (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ча ат̣т̣хи ча авасиссату, сарӣре упасуссату [авасуссату ма. ни. 2.184] мам̣салохитам̣. йам̣ там̣ пурисатха̄мена пурисавӣрийена пурисапараккамена паттаббам̣, на там̣ апа̄пун̣итва̄ вӣрийасса сан̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’’ти.
‘‘дуккхам̣, бхиккхаве, кусӣто вихарати вокин̣н̣о па̄пакехи акусалехи дхаммехи, махантан̃ча садаттхам̣ париха̄пети. а̄раддхавӣрийо ча кхо, бхиккхаве, сукхам̣ вихарати павивитто па̄пакехи акусалехи дхаммехи, махантан̃ча садаттхам̣ парипӯрети. на, бхиккхаве, хӣнена аггасса патти хоти. аггена ча кхо, бхиккхаве, аггасса патти хоти. ман̣д̣апеййамидам̣, бхиккхаве, брахмачарийам̣, саттха̄ саммукхӣбхӯто. тасма̄тиха, бхиккхаве, вӣрийам̣ а̄рабхатха аппаттасса паттийа̄, анадхигатасса адхигама̄йа, асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. ‘евам̣ но айам̣ амха̄кам̣ паббаджджа̄ аван̃джха̄ бхависсати сапхала̄ саудрайа̄. йесан̃ча [йесам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.), йесам̣ хи (пӣ. ка.)] майам̣ парибхун̃джа̄ма чӣвара-пин̣д̣апа̄тасена̄сана-гила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ тесам̣ те ка̄ра̄ амхесу махаппхала̄ бхависсанти маха̄нисам̣са̄’ти – еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитаббам̣. аттаттхам̣ ва̄ хи, бхиккхаве, сампассама̄нена аламева аппама̄дена сампа̄детум̣; параттхам̣ ва̄ хи, бхиккхаве, сампассама̄нена аламева аппама̄дена сампа̄детум̣; убхайаттхам̣ ва̄ хи, бхиккхаве, сампассама̄нена аламева аппама̄дена сампа̄дету’’нти. дутийам̣.