6. дуккхавагго

1. паривӣмам̣санасуттам̣

51. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘китта̄вата̄ ну кхо, бхиккхаве, бхиккхӯ паривӣмам̣сама̄но паривӣмам̣сеййа саббасо самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’’ти? ‘‘бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄ бхагавам̣неттика̄ бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. са̄дху вата, бханте, бхагавантам̣йева пат̣ибха̄ту етасса бха̄ситасса аттхо. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху паривӣмам̣сама̄но паривӣмам̣сати – ‘йам̣ кхо идам̣ анекавидхам̣ на̄наппака̄ракам̣ дуккхам̣ локе уппаджджати джара̄маран̣ам̣; идам̣ ну кхо дуккхам̣ ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣? кисмим̣ сати джара̄маран̣ам̣ хоти, кисмим̣ асати джара̄маран̣ам̣ на хотӣ’ти? со паривӣмам̣сама̄но евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йам̣ кхо идам̣ анекавидхам̣ на̄наппака̄ракам̣ дуккхам̣ локе уппаджджати джара̄маран̣ам̣, идам̣ кхо дуккхам̣ джа̄тинида̄нам̣ джа̄тисамудайам̣ джа̄тиджа̄тикам̣ джа̄типпабхавам̣. джа̄тийа̄ сати джара̄маран̣ам̣ хоти, джа̄тийа̄ асати джара̄маран̣ам̣ на хотӣ’’’ти.

‘‘со джара̄маран̣ан̃ча паджа̄на̄ти, джара̄маран̣асамудайан̃ча паджа̄на̄ти, джара̄маран̣аниродхан̃ча паджа̄на̄ти, йа̄ ча джара̄маран̣аниродхаса̄руппага̄минӣ пат̣ипада̄ тан̃ча паджа̄на̄ти, татха̄ пат̣ипанно ча хоти анудхаммача̄рӣ; айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху саббасо самма̄ дуккхаккхайа̄йа пат̣ипанно джара̄маран̣аниродха̄йа.

‘‘атха̄парам̣ паривӣмам̣сама̄но паривӣмам̣сати – ‘джа̄ти пана̄йам̣ ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄, кисмим̣ сати джа̄ти хоти, кисмим̣ асати джа̄ти на хотӣ’ти? со паривӣмам̣сама̄но евам̣ паджа̄на̄ти – ‘джа̄ти бхаванида̄на̄ бхавасамудайа̄ бхаваджа̄тика̄ бхаваппабхава̄; бхаве сати джа̄ти хоти, бхаве асати джа̄ти на хотӣ’’’ти.

‘‘со джа̄тин̃ча паджа̄на̄ти, джа̄тисамудайан̃ча паджа̄на̄ти, джа̄тиниродхан̃ча паджа̄на̄ти, йа̄ ча джа̄тиниродхаса̄руппага̄минӣ пат̣ипада̄ тан̃ча паджа̄на̄ти, татха̄ пат̣ипанно ча хоти анудхаммача̄рӣ; айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху саббасо самма̄ дуккхаккхайа̄йа пат̣ипанно джа̄тиниродха̄йа.

‘‘атха̄парам̣ паривӣмам̣сама̄но паривӣмам̣сати – ‘бхаво пана̄йам̣ ким̣нида̄но…пе… упа̄да̄нам̣ панидам̣ ким̣нида̄нам̣… тан̣ха̄ пана̄йам̣ ким̣нида̄на̄… ведана̄… пхассо… сал̣а̄йатанам̣ панидам̣ ким̣нида̄нам̣… на̄марӯпам̣ панидам̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣ панидам̣… сан̇кха̄ра̄ паниме ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄; кисмим̣ сати сан̇кха̄ра̄ хонти, кисмим̣ асати сан̇кха̄ра̄ на хонтӣ’ти? со паривӣмам̣сама̄но евам̣ паджа̄на̄ти – ‘сан̇кха̄ра̄ авиджджа̄нида̄на̄ авиджджа̄самудайа̄ авиджджа̄джа̄тика̄ авиджджа̄пабхава̄; авиджджа̄йа сати сан̇кха̄ра̄ хонти, авиджджа̄йа асати сан̇кха̄ра̄ на хонтӣ’’’ти.

‘‘со сан̇кха̄ре ча паджа̄на̄ти, сан̇кха̄расамудайан̃ча паджа̄на̄ти, сан̇кха̄раниродхан̃ча паджа̄на̄ти, йа̄ ча сан̇кха̄раниродхаса̄руппага̄минӣ пат̣ипада̄ тан̃ча паджа̄на̄ти, татха̄ пат̣ипанно ча хоти анудхаммача̄рӣ; айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху саббасо самма̄ дуккхаккхайа̄йа пат̣ипанно сан̇кха̄раниродха̄йа.

‘‘авиджджа̄гато йам̣, бхиккхаве, пурисапуггало пун̃н̃ам̣ че сан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, пун̃н̃ӯпагам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣ам̣. апун̃н̃ам̣ че сан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти, апун̃н̃ӯпагам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣ам̣. а̄нен̃джам̣ че сан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти а̄нен̃джӯпагам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣ам̣. йато кхо, бхиккхаве, бхиккхуно авиджджа̄ пахӣна̄ хоти виджджа̄ уппанна̄, со авиджджа̄вира̄га̄ виджджуппа̄да̄ нева пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти на апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти на а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти. анабхисан̇кхаронто анабхисан̃четайанто на кин̃чи локе упа̄дийати; анупа̄дийам̣ на паритассати, апаритассам̣ паччаттан̃н̃ева паринибба̄йати. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти.

‘‘со сукхам̣ че веданам̣ ведайати, са̄ аничча̄ти паджа̄на̄ти, анаджджхосита̄ти паджа̄на̄ти, анабхинандита̄ти паджа̄на̄ти. дуккхам̣ че веданам̣ ведайати, са̄ аничча̄ти паджа̄на̄ти, анаджджхосита̄ти паджа̄на̄ти, анабхинандита̄ти паджа̄на̄ти. адуккхамасукхам̣ че веданам̣ ведайати, са̄ аничча̄ти паджа̄на̄ти, анаджджхосита̄ти паджа̄на̄ти, анабхинандита̄ти паджа̄на̄ти. со сукхам̣ че веданам̣ ведайати, висам̣йутто нам̣ ведайати. дуккхам̣ че веданам̣ ведайати, висам̣йутто нам̣ [там̣ веданам̣ (сӣ. пӣ.), веданам̣ (ка.)] ведайати. адуккхамасукхам̣ че веданам̣ ведайати, висам̣йутто нам̣ ведайати.

‘‘со ка̄йапарийантикам̣ веданам̣ ведайама̄но ка̄йапарийантикам̣ веданам̣ ведайа̄мӣти паджа̄на̄ти, джӣвитапарийантикам̣ веданам̣ ведайама̄но джӣвитапарийантикам̣ веданам̣ ведайа̄мӣти паджа̄на̄ти. ка̄йасса бхеда̄ уддхам̣ джӣвитапарийа̄да̄на̄ идхева саббаведайита̄ни анабхинандита̄ни сӣтӣбхависсанти, сарӣра̄ни авасиссантӣти паджа̄на̄ти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, пурисо кумбхака̄рапа̄ка̄ ун̣хам̣ кумбхам̣ уддхаритва̄ саме бхӯмибха̄ге пат̣исиссеййа [пат̣ивисеййа (сӣ.), патит̣т̣хапеййа (сйа̄. кам̣. пӣ.), пат̣исевеййа (т̣ӣка̄)]. татра йа̄йам̣ усма̄ са̄ таттхева вӯпасамеййа, капалла̄ни авасиссеййум̣. евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху ка̄йапарийантикам̣ веданам̣ ведайама̄но ка̄йапарийантикам̣ веданам̣ ведайа̄мӣти паджа̄на̄ти, джӣвитапарийантикам̣ веданам̣ ведайама̄но джӣвитапарийантикам̣ веданам̣ ведайа̄мӣти паджа̄на̄ти. ка̄йасса бхеда̄ уддхам̣ джӣвитапарийа̄да̄на̄ идхева саббаведайита̄ни анабхинандита̄ни сӣтӣбхависсанти, сарӣра̄ни авасиссантӣти паджа̄на̄ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну кхо кхӣн̣а̄саво бхиккху пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ ва̄ абхисан̇кхареййа апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ ва̄ абхисан̇кхареййа а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рам̣ ва̄ абхисан̇кхареййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘саббасо ва̄ пана сан̇кха̄ресу асати, сан̇кха̄раниродха̄ апи ну кхо вин̃н̃а̄н̣ам̣ пан̃н̃а̄йетха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘саббасо ва̄ пана вин̃н̃а̄н̣е асати, вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ апи ну кхо на̄марӯпам̣ пан̃н̃а̄йетха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘саббасо ва̄ пана на̄марӯпе асати, на̄марӯпаниродха̄ апи ну кхо сал̣а̄йатанам̣ пан̃н̃а̄йетха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘саббасо ва̄ пана сал̣а̄йатане асати, сал̣а̄йатананиродха̄ апи ну кхо пхассо пан̃н̃а̄йетха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘саббасо ва̄ пана пхассе асати, пхассаниродха̄ апи ну кхо ведана̄ пан̃н̃а̄йетха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘саббасо ва̄ пана ведана̄йа асати, ведана̄ниродха̄ апи ну кхо тан̣ха̄ пан̃н̃а̄йетха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘саббасо ва̄ пана тан̣ха̄йа асати, тан̣ха̄ниродха̄ апи ну кхо упа̄да̄нам̣ пан̃н̃а̄йетха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘саббасо ва̄ пана упа̄да̄не асати, упа̄да̄наниродха̄ апи ну кхо бхаво пан̃н̃а̄йетха̄’’ти. ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘саббасо ва̄ пана бхаве асати, бхаваниродха̄ апи ну кхо джа̄ти пан̃н̃а̄йетха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘саббасо ва̄ пана джа̄тийа̄ асати, джа̄тиниродха̄ апи ну кхо джара̄маран̣ам̣ пан̃н̃а̄йетха̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘са̄дху са̄дху, бхиккхаве, еваметам̣, бхиккхаве, нетам̣ ан̃н̃атха̄. саддахатха ме там̣, бхиккхаве, адхимуччатха, никкан̇кха̄ еттха хотха ниббичикиччха̄. есеванто дуккхасса̄’’ти. пат̣хамам̣.

2. упа̄да̄насуттам̣

52. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘упа̄да̄нийесу, бхиккхаве, дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, дасаннам̣ ва̄ кат̣т̣хава̄ха̄нам̣ вӣса̄йа ва̄ кат̣т̣хава̄ха̄нам̣ тим̣са̄йа ва̄ кат̣т̣хава̄ха̄нам̣ чатта̄рӣса̄йа ва̄ кат̣т̣хава̄ха̄нам̣ маха̄аггиккхандхо джалеййа. татра пурисо ка̄лена ка̄лам̣ суккха̄ни чева тин̣а̄ни паккхипеййа, суккха̄ни ча гомайа̄ни паккхипеййа, суккха̄ни ча кат̣т̣ха̄ни паккхипеййа. еван̃хи со, бхиккхаве, маха̄аггиккхандхо тада̄ха̄ро тадупа̄да̄но чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ джалеййа. евамева кхо, бхиккхаве, упа̄да̄нийесу дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.

‘‘упа̄да̄нийесу, бхиккхаве, дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати. тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо; бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, дасаннам̣ ва̄ кат̣т̣хава̄ха̄нам̣ вӣса̄йа ва̄ тим̣са̄йа ва̄ чатта̄рӣса̄йа ва̄ кат̣т̣хава̄ха̄нам̣ маха̄аггиккхандхо джалеййа; татра пурисо на ка̄лена ка̄лам̣ суккха̄ни чева тин̣а̄ни паккхипеййа, на суккха̄ни ча гомайа̄ни паккхипеййа, на суккха̄ни ча кат̣т̣ха̄ни паккхипеййа. еван̃хи со, бхиккхаве, маха̄аггиккхандхо пуримасса ча упа̄да̄насса парийа̄да̄на̄ ан̃н̃асса ча анупаха̄ра̄ [анупа̄ха̄ра̄ (пӣ.)] ана̄ха̄ро нибба̄йеййа. евамева кхо, бхиккхаве, упа̄да̄нийесу дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати, тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. дутийам̣.

3. сам̣йоджанасуттам̣

53. са̄ваттхийам̣ вихарати …пе… ‘‘сам̣йоджанийесу, бхиккхаве, дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, телан̃ча пат̣ичча ват̣т̣ин̃ча пат̣ичча телаппадӣпо джха̄йеййа. татра пурисо ка̄лена ка̄лам̣ телам̣ а̄син̃чеййа ват̣т̣им̣ упасам̣хареййа. еван̃хи со, бхиккхаве, телаппадӣпо тада̄ха̄ро тадупа̄да̄но чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ джалеййа. евамева кхо, бхиккхаве, сам̣йоджанийесу дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.

‘‘сам̣йоджанийесу, бхиккхаве, дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати. тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо; бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, телан̃ча пат̣ичча ват̣т̣ин̃ча пат̣ичча телаппадӣпо джха̄йеййа. татра пурисо на ка̄лена ка̄лам̣ телам̣ а̄син̃чеййа на ват̣т̣им̣ упасам̣хареййа. еван̃хи со, бхиккхаве, телаппадӣпо пуримасса ча упа̄да̄насса парийа̄да̄на̄ ан̃н̃асса ча анупаха̄ра̄ ана̄ха̄ро нибба̄йеййа. евамева кхо, бхиккхаве, сам̣йоджанийесу дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати. тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. татийам̣.

4. дутийасам̣йоджанасуттам̣

54. са̄ваттхийам̣ вихарати …пе… ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, телан̃ча пат̣ичча ват̣т̣ин̃ча пат̣ичча телаппадӣпо джха̄йеййа. татра пурисо ка̄лена ка̄лам̣ телам̣ а̄син̃чеййа ват̣т̣им̣ упасам̣хареййа. еван̃хи со, бхиккхаве, телаппадӣпо тада̄ха̄ро тадупа̄да̄но чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ джалеййа. евамева кхо, бхиккхаве, сам̣йоджанийесу дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, телан̃ча пат̣ичча ват̣т̣ин̃ча пат̣ичча телаппадӣпо джха̄йеййа. татра пурисо на ка̄лена ка̄лам̣ телам̣ а̄син̃чеййа на ват̣т̣им̣ упасам̣хареййа. еван̃хи со, бхиккхаве, телаппадӣпо пуримасса ча упа̄да̄насса парийа̄да̄на̄ ан̃н̃асса ча анупаха̄ра̄ ана̄ха̄ро нибба̄йеййа. евамева кхо, бхиккхаве, сам̣йоджанийесу дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати. тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. чатуттхам̣.

5. маха̄руккхасуттам̣

55. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘упа̄да̄нийесу, бхиккхаве, дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄руккхо. тасса йа̄ни чева мӯла̄ни адхогама̄ни, йа̄ни ча тирийан̇гама̄ни, сабба̄ни та̄ни уддхам̣ оджам̣ абхихаранти. еван̃хи со, бхиккхаве, маха̄руккхо тада̄ха̄ро тадупа̄да̄но чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ тит̣т̣хеййа. евамева кхо, бхиккхаве, упа̄да̄нийесу дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.

‘‘упа̄да̄нийесу, бхиккхаве, дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати. тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄руккхо. атха пурисо а̄гаччхеййа кудда̄лапит̣акам̣ [куда̄лапит̣акам̣ (ан̃н̃аттха)] а̄да̄йа. со там̣ руккхам̣ мӯле чхиндеййа, мӯлам̣ чхиндитва̄ паликхан̣еййа [палим̣кхан̣еййа (пӣ. ка.)], паликхан̣итва̄ мӯла̄ни уддхареййа антамасо усӣрана̄л̣иматта̄нипи. со там̣ руккхам̣ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхиндеййа, кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхиндитва̄ пха̄леййа, пха̄летва̄ сакаликам̣ сакаликам̣ кареййа, сакаликам̣ сакаликам̣ каритва̄ ва̄та̄тапе висосеййа; ва̄та̄тапе висосетва̄ аггина̄ д̣ахеййа, аггина̄ д̣ахетва̄ масим̣ кареййа, масим̣ каритва̄ маха̄ва̄те ва̄ опхун̣еййа [опунеййа (сӣ. пӣ.), опхунеййа (сйа̄. кам̣. ка.)] надийа̄ ва̄ сӣгхасота̄йа пава̄хеййа. еван̃хи со, бхиккхаве, маха̄руккхо уччхиннамӯло асса та̄ла̄ваттхукато анабха̄вам̣като [анабха̄вакато (сӣ.), анабха̄ван̇гато (сйа̄. кам̣.)] а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо. евамева кхо, бхиккхаве, упа̄да̄нийесу дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати. тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. пан̃чамам̣.

6. дутийамаха̄руккхасуттам̣

56. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄руккхо. тасса йа̄ни чева мӯла̄ни адхогама̄ни, йа̄ни ча тирийан̇гама̄ни, сабба̄ни та̄ни уддхам̣ оджам̣ абхихаранти. еван̃хи со, бхиккхаве, маха̄руккхо тада̄ха̄ро тадупа̄да̄но чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ тит̣т̣хеййа. евамева кхо, бхиккхаве, упа̄да̄нийесу дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣ …пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄руккхо. атха пурисо а̄гаччхеййа кудда̄лапит̣акам̣ а̄да̄йа. со там̣ руккхам̣ мӯле чхиндеййа, мӯле чхетва̄ паликхан̣еййа, паликхан̣итва̄ мӯла̄ни уддхареййа…пе… надийа̄ ва̄ сӣгхасота̄йа пава̄хеййа. еван̃хи со, бхиккхаве, маха̄руккхо уччхиннамӯло асса та̄ла̄ваттхукато анабха̄ван̇като а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо. евамева кхо, бхиккхаве, упа̄да̄нийесу дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати. тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. тарун̣аруккхасуттам̣

57. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘сам̣йоджанийесу, бхиккхаве, дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, тарун̣о руккхо. тасса пурисо ка̄лена ка̄лам̣ мӯла̄ни палимаджджеййа [палисаннеййа (сӣ.), палисаджджеййа (сйа̄. кам̣. пӣ.), палипат̣т̣хеййа (ка.), палисандеййа, палибандхеййа (т̣ӣка̄нурӯпам̣)] ка̄лена ка̄лам̣ пам̣сум̣ дадеййа, ка̄лена ка̄лам̣ удакам̣ дадеййа. еван̃хи со, бхиккхаве, тарун̣о руккхо тада̄ха̄ро тадупа̄да̄но вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййа. евамева кхо, бхиккхаве, сам̣йоджанийесу дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.

‘‘сам̣йоджанийесу, бхиккхаве, дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати. тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, тарун̣о руккхо. атха пурисо а̄гаччхеййа кудда̄лапит̣акам̣ а̄да̄йа…пе… надийа̄ ва̄ сӣгхасота̄йа пава̄хеййа. еван̃хи со, бхиккхаве, тарун̣о руккхо уччхиннамӯло асса та̄ла̄ваттхукато анабха̄ван̇като а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо. евамева кхо, бхиккхаве, сам̣йоджанийесу дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати. тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. саттамам̣.

8. на̄марӯпасуттам̣

58. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘сам̣йоджанийесу, бхиккхаве, дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато на̄марӯпасса авакканти хоти. на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄руккхо. тасса йа̄ни чева мӯла̄ни адхогама̄ни, йа̄ни ча тирийан̇гама̄ни, сабба̄ни та̄ни уддхам̣ оджам̣ абхихаранти. еван̃хи со, бхиккхаве, маха̄руккхо тада̄ха̄ро тадупа̄да̄но чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ тит̣т̣хеййа. евамева кхо, бхиккхаве, сам̣йоджанийесу дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато на̄марӯпасса авакканти хоти…пе….

‘‘сам̣йоджанийесу, бхиккхаве, дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато на̄марӯпасса авакканти на хоти. на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄руккхо. атха пурисо а̄гаччхеййа кудда̄лапит̣акам̣ а̄да̄йа…пе… а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо. евамева кхо, бхиккхаве, сам̣йоджанийесу дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато на̄марӯпасса авакканти на хоти. на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. вин̃н̃а̄н̣асуттам̣

59. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘сам̣йоджанийесу, бхиккхаве, дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато вин̃н̃а̄н̣асса авакканти хоти. вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄руккхо. тасса йа̄ни чева мӯла̄ни …пе… евамева кхо, бхиккхаве, сам̣йоджанийесу дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато вин̃н̃а̄н̣асса авакканти хоти…пе….

‘‘сам̣йоджанийесу, бхиккхаве, дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато вин̃н̃а̄н̣асса авакканти на хоти. вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄руккхо. атха пурисо а̄гаччхеййа кудда̄лапит̣акам̣ а̄да̄йа…пе… а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо. евамева кхо, бхиккхаве, сам̣йоджанийесу дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато вин̃н̃а̄н̣асса авакканти на хоти. вин̃н̃а̄н̣асса ниродха̄ на̄марӯпаниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. навамам̣.

10. нида̄насуттам̣

60. екам̣ самайам̣ бхагава̄ курӯсу вихарати камма̄садхаммам̣ на̄ма курӯнам̣ нигамо. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ва гамбхӣро ча̄йам̣, бханте, пат̣иччасамуппа̄до гамбхӣра̄вабха̄со ча, атха ча пана ме утта̄накутта̄нако вийа кха̄йатӣ’’ти.

‘‘ма̄ хевам̣, а̄нанда, ма̄ хевам̣, а̄нанда [ма̄ хевам̣ а̄нанда авача ма̄ хевам̣ а̄нанда авача (дӣ. ни. 2 маха̄нида̄насутте)]! гамбхӣро ча̄йам̣, а̄нанда, пат̣иччасамуппа̄до гамбхӣра̄вабха̄со ча. етасса, а̄нанда, дхаммасса ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамайам̣ паджа̄ танта̄кулакаджа̄та̄ кулаган̣т̣хикаджа̄та̄ [гул̣а̄гун̣т̣хикаджа̄та̄ (сӣ.), гул̣ӣгун̣т̣хикаджа̄та̄ (сйа̄. кам̣.)] мун̃джапаббаджабхӯта̄ [мун̃джабаббаджабхӯта̄ (сӣ.)] апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ сам̣са̄рам̣ на̄тиваттати.

‘‘упа̄да̄нийесу, а̄нанда, дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.

‘‘сеййатха̄пи, а̄нанда, маха̄руккхо. тасса йа̄ни чева мӯла̄ни адхогама̄ни, йа̄ни ча тирийан̇гама̄ни, сабба̄ни та̄ни уддхам̣ оджам̣ абхихаранти. еван̃хи со, а̄нанда, маха̄руккхо тада̄ха̄ро тадупа̄да̄но чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ тит̣т̣хеййа. евамева кхо, а̄нанда, упа̄да̄нийесу дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хати. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.

‘‘упа̄да̄нийесу, а̄нанда, дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати. тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти.

‘‘сеййатха̄пи, а̄нанда, маха̄руккхо. атха пурисо а̄гаччхеййа кудда̄лапит̣акам̣ а̄да̄йа. со там̣ руккхам̣ мӯле чхиндеййа, мӯле чхетва̄ паликхан̣еййа, паликхан̣итва̄ мӯла̄ни уддхареййа антамасо усӣрана̄л̣иматта̄нипи. со там̣ руккхам̣ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхиндеййа. кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхиндитва̄ пха̄леййа; пха̄летва̄ сакаликам̣ сакаликам̣ кареййа, сакаликам̣ сакаликам̣ каритва̄ ва̄та̄тапе висосеййа, ва̄та̄тапе висосетва̄ аггина̄ д̣ахеййа, аггина̄ д̣ахетва̄ масим̣ кареййа, масим̣ каритва̄ маха̄ва̄те ва̄ опхун̣еййа, надийа̄ ва̄ сӣгхасота̄йа пава̄хеййа. еван̃хи со, а̄нанда, маха̄руккхо уччхиннамӯло асса та̄ла̄ваттхукато анабха̄ван̇като а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо. евамева кхо, а̄нанда, упа̄да̄нийесу дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихарато тан̣ха̄ нируджджхати. тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо; бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. дасамам̣.

дуккхавагго чхат̣т̣хо.

тассудда̄нам̣ –

паривӣмам̣санупа̄да̄нам̣, две ча сам̣йоджана̄ни ча;

маха̄руккхена две вутта̄, тарун̣ена ча саттамам̣;

на̄марӯпан̃ча вин̃н̃а̄н̣ам̣, нида̄нена ча те даса̄ти.