4. кал̣а̄ракхаттийавагго
1. бхӯтасуттам̣
31. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати. татра кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ а̄мантеси – ‘‘вуттамидам̣, са̄рипутта, па̄ра̄йане [па̄ра̄йан̣е (сӣ.)] аджитапан̃хе –
‘‘йе ча сан̇кха̄тадхамма̄се, йе ча секкха̄ путхӯ идха;
тесам̣ ме нипако ирийам̣, пут̣т̣хо пабрӯхи ма̄риса̄’’ти.
‘‘имасса ну кхо, са̄рипутта, сам̣кхиттена бха̄ситасса катхам̣ виттха̄рена аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? евам̣ вутте, а̄йасма̄ са̄рипутто тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ а̄мантеси…пе… дутийампи кхо а̄йасма̄ са̄рипутто тун̣хӣ ахоси. татийампи кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ а̄мантеси – ‘‘вуттамидам̣, са̄рипутта, па̄ра̄йане аджитапан̃хе –
‘‘йе ча сан̇кха̄тадхамма̄се, йе ча секкха̄ путхӯ идха;
тесам̣ ме нипако ирийам̣, пут̣т̣хо пабрӯхи ма̄риса̄’’ти.
‘‘имасса ну кхо, са̄рипутта, сам̣кхиттена бха̄ситасса катхам̣ виттха̄рена аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? татийампи кхо а̄йасма̄ са̄рипутто тун̣хӣ ахоси.
‘‘бхӯтамиданти, са̄рипутта, пассасӣ’’ти? бхӯтамиданти, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. бхӯтамиданти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ бхӯтасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. тада̄ха̄расамбхаванти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тада̄ха̄расамбхаванти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ а̄ха̄расамбхавасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. тада̄ха̄раниродха̄ йам̣ бхӯтам̣ там̣ ниродхадхамманти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тада̄ха̄раниродха̄ йам̣ бхӯтам̣ там̣ ниродхадхамманти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ ниродхадхаммасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. евам̣ кхо, бханте, секкхо хоти.
‘‘катхан̃ча, бханте, сан̇кха̄тадхаммо хоти? бхӯтамиданти, бханте, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. бхӯтамиданти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ бхӯтасса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто хоти. тада̄ха̄расамбхаванти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тада̄ха̄расамбхаванти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ а̄ха̄расамбхавасса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто хоти. тада̄ха̄раниродха̄ йам̣ бхӯтам̣ там̣ ниродхадхамманти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тада̄ха̄раниродха̄ йам̣ бхӯтам̣ там̣ ниродхадхамманти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ ниродхадхаммасса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто хоти. евам̣ кхо, бханте, сан̇кха̄тадхаммо хоти. ити кхо, бханте, йам̣ там̣ вуттам̣ па̄ра̄йане аджитапан̃хе –
‘‘йе ча сан̇кха̄тадхамма̄се, йе ча секкха̄ путхӯ идха;
тесам̣ ме нипако ирийам̣, пут̣т̣хо пабрӯхи ма̄риса̄’’ти.
‘‘имасса кхва̄хам̣, бханте, сам̣кхиттена бха̄ситасса евам̣ виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄мӣ’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта, бхӯтамиданти, са̄рипутта, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. бхӯтамиданти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ бхӯтасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣иппанно хоти. тада̄ха̄расамбхаванти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тада̄ха̄расамбхаванти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ а̄ха̄расамбхавасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. тада̄ха̄раниродха̄ йам̣ бхӯтам̣ ниродхадхамманти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тада̄ха̄раниродха̄ йам̣ бхӯтам̣ там̣ ниродхадхамманти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ ниродхадхаммасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. евам̣ кхо, са̄рипутта, секкхо хоти.
‘‘катхан̃ча, са̄рипутта, сан̇кха̄тадхаммо хоти? бхӯтамиданти, са̄рипутта, йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. бхӯтамиданти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ бхӯтасса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто хоти. тада̄ха̄расамбхаванти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тада̄ха̄расамбхаванти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ а̄ха̄расамбхавасса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто хоти. тада̄ха̄раниродха̄ йам̣ бхӯтам̣ там̣ ниродхадхамманти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тада̄ха̄раниродха̄ йам̣ бхӯтам̣ там̣ ниродхадхамманти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄ дисва̄ ниродхадхаммасса ниббида̄ вира̄га̄ ниродха̄ анупа̄да̄ вимутто хоти. евам̣ кхо, са̄рипутта, сан̇кха̄тадхаммо хоти. ити кхо, са̄рипутта, йам̣ там̣ вуттам̣ па̄ра̄йане аджитапан̃хе –
‘‘йе ча сан̇кха̄тадхамма̄се, йе ча секкха̄ путхӯ идха;
тесам̣ ме нипако ирийам̣, пут̣т̣хо пабрӯхи ма̄риса̄’’ти.
‘‘имасса кхо са̄рипутта сам̣кхиттена бха̄ситасса евам̣ виттха̄рена аттхо дат̣т̣хаббо’’ти. пат̣хамам̣.
2. кал̣а̄расуттам̣
32. са̄ваттхийам̣ вихарати. атха кхо кал̣а̄ракхаттийо бхиккху йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо кал̣а̄ракхаттийо бхиккху а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘мол̣ийапхаггуно, а̄вусо са̄рипутта, бхиккху сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттоти. на хи нӯна со а̄йасма̄ имасмим̣ дхаммавинайе асса̄самалаттха̄ти. тена ха̄йасма̄ са̄рипутто имасмим̣ дхаммавинайе асса̄сам̣ патто’’ти?
‘‘на кхва̄хам̣, а̄вусо, кан̇кха̄мӣ’’ти. ‘‘а̄йатим̣, пана̄вусо’’ти?
‘‘на кхва̄хам̣, а̄вусо, вичикиччха̄мӣ’’ти.
атха кхо кал̣а̄ракхаттийо бхиккху ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо кал̣а̄ракхаттийо бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄йасмата̄, бханте, са̄рипуттена ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄мӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, бхиккху, мама вачанена са̄рипуттам̣ а̄мантехи – ‘саттха̄ там̣, а̄вусо са̄рипутта, а̄мантетӣ’’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо со бхиккху бхагавато пат̣иссутва̄ йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘саттха̄ там̣, а̄вусо са̄рипутта, а̄мантетӣ’’ти. ‘‘евам̣, а̄вусо’’ти кхо а̄йасма̄ са̄рипутто тасса бхиккхуно пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘саччам̣ кира тайа̄, са̄рипутта, ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ – ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄мӣ’’ти? ‘‘на кхо, бханте, етехи падехи етехи бйан̃джанехи аттхо [аттхо ча (сйа̄. кам̣. ка.)] вутто’’ти. ‘‘йена кеначипи, са̄рипутта, парийа̄йена кулапутто ан̃н̃ам̣ бйа̄кароти, атха кхо бйа̄катам̣ бйа̄катато дат̣т̣хабба’’нти. ‘‘нану ахампи, бханте, евам̣ вада̄ми – ‘на кхо, бханте, етехи падехи етехи бйан̃джанехи аттхо вутто’’’ти.
‘‘саче там̣, са̄рипутта, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘катхам̣ джа̄ната̄ пана тайа̄, а̄вусо са̄рипутта, катхам̣ пассата̄ ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ – кхӣн̣а̄ джа̄ти вуситам̣ брахмачарийам̣ катам̣ каран̣ӣйам̣ на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄мӣ’ти. евам̣ пут̣т̣хо твам̣, са̄рипутта, кинти бйа̄кареййа̄сӣ’’ти?
‘‘саче мам̣, бханте, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘катхам̣ джа̄ната̄ пана тайа̄, а̄вусо са̄рипутта, катхам̣ пассата̄ ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ – кхӣн̣а̄ джа̄ти вуситам̣ брахмачарийам̣ катам̣ каран̣ӣйам̣ на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄мӣ’ти; евам̣ пут̣т̣хохам̣ [пут̣т̣хо ахам̣ (сйа̄. кам̣.), пут̣т̣ха̄хам̣ (пӣ. ка.)], бханте, евам̣ бйа̄кареййам̣ – ‘йам̣нида̄на̄, а̄вусо, джа̄ти, тасса нида̄насса кхайа̄ кхӣн̣асмим̣ кхӣн̣а̄мхӣти видитам̣. кхӣн̣а̄мхӣти видитва̄ – кхӣн̣а̄джа̄ти вуситам̣ брахмачарийам̣ катам̣ каран̣ӣйам̣ на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄мӣ’ти. евам̣ пут̣т̣хохам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййа’’нти.
‘‘саче пана там̣, са̄рипутта, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘джа̄ти пана̄вусо са̄рипутта, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄’ти? евам̣ пут̣т̣хо там̣, са̄рипутта, кинти бйа̄кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘саче мам̣, бханте, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘джа̄ти пана̄вусо са̄рипутта, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄’ти? евам̣ пут̣т̣хохам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййам̣ – ‘джа̄ти кхо, а̄вусо, бхаванида̄на̄ бхавасамудайа̄ бхаваджа̄тика̄ бхаваппабхава̄’ти. евам̣ пут̣т̣хохам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййа’’нти.
‘‘саче пана там̣, са̄рипутта, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘бхаво пана̄вусо са̄рипутта, ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво’ти? евам̣ пут̣т̣хо твам̣, са̄рипутта, кинти бйа̄кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘саче мам̣, бханте, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘бхаво пана̄вусо са̄рипутта, ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво’ти? евам̣ пут̣т̣хохам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййам̣ – ‘бхаво кхо, а̄вусо, упа̄да̄нанида̄но упа̄да̄насамудайо упа̄да̄наджа̄тико упа̄да̄наппабхаво’ти. евам̣ пут̣т̣хохам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййа’’нти.
‘‘саче пана там̣, са̄рипутта, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘упа̄да̄нам̣ пана̄вусо…пе… саче пана там̣, са̄рипутта, евам̣ пуччхеййум̣ – тан̣ха̄ пана̄вусо са̄рипутта, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄’ти? евам̣ пут̣т̣хо твам̣, са̄рипутта, кинти бйа̄кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘саче мам̣, бханте, евам̣ пуччхеййум̣ – тан̣ха̄ пана̄вусо са̄рипутта, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄’ти? евам̣ пут̣т̣хохам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййам̣ – ‘тан̣ха̄ кхо, а̄вусо, ведана̄нида̄на̄ ведана̄самудайа̄ ведана̄джа̄тика̄ ведана̄пабхава̄’ти. евам̣ пут̣т̣хохам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййа’’нти.
‘‘саче пана там̣, са̄рипутта, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘катхам̣ джа̄нато пана те, а̄вусо са̄рипутта, катхам̣ пассато йа̄ ведана̄су нандӣ са̄ на упат̣т̣ха̄сӣ’ти. евам̣ пут̣т̣хо твам̣, са̄рипутта, кинти бйа̄кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘саче мам̣, бханте, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘катхам̣ джа̄нато пана те, а̄вусо са̄рипутта, катхам̣ пассато йа̄ ведана̄су нандӣ са̄ на упат̣т̣ха̄сӣ’ти евам̣ пут̣т̣хохам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййам̣ – ‘тиссо кхо има̄, а̄вусо, ведана̄. катама̄ тиссо? сукха̄ ведана̄, дуккха̄ ведана̄, адуккхамасукха̄ ведана̄. има̄ кхо, а̄вусо, тиссо ведана̄ аничча̄. йаданиччам̣ там̣ дуккханти видитам̣ [видита̄ (т̣ӣка̄)], йа̄ ведана̄су нандӣ са̄ на упат̣т̣ха̄сӣ’ти. евам̣, пут̣т̣хохам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййа’’нти.
‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта. айампи кхо, са̄рипутта, парийа̄йо, етассева аттхасса сам̣кхиттена веййа̄каран̣а̄йа – ‘йам̣ кин̃чи ведайитам̣ там̣ дуккхасми’’’нти.
‘‘саче пана там̣, са̄рипутта, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘катхам̣ вимоккха̄ пана тайа̄, а̄вусо са̄рипутта, ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ – кхӣн̣а̄ джа̄ти вуситам̣ брахмачарийам̣ катам̣ каран̣ӣйам̣ на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄мӣ’ти? евам̣ пут̣т̣хо твам̣, са̄рипутта, кинти бйа̄кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘саче мам̣, бханте, евам̣ пуччхеййум̣ – ‘катхам̣ вимоккха̄ пана тайа̄, а̄вусо са̄рипутта, ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ – кхӣн̣а̄ джа̄ти вуситам̣ брахмачарийам̣ катам̣ каран̣ӣйам̣ на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄мӣ’ти. евам̣ пут̣т̣хохам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййам̣ – ‘аджджхаттам̣ вимоккха̄ кхва̄хам̣, а̄вусо, саббупа̄да̄наккхайа̄ татха̄ сато вихара̄ми йатха̄ сатам̣ вихарантам̣ а̄сава̄ на̄нуссаванти, атта̄нан̃ча на̄ваджа̄на̄мӣ’ти. евам̣ пут̣т̣хохам̣, бханте, евам̣ бйа̄кареййа’’нти.
‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта. айампи кхо са̄рипутта, парийа̄йо етассева аттхасса сам̣кхиттена веййа̄каран̣а̄йа – йе а̄сава̄ саман̣ена вутта̄ тесва̄хам̣ на кан̇кха̄ми, те ме пахӣна̄ти на вичикиччха̄мӣ’’ти. идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄ сугато ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ па̄виси.
татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто ачирапаккантасса бхагавато бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘пуббе аппат̣исам̣видитам̣ мам̣, а̄вусо, бхагава̄ пат̣хамам̣ пан̃хам̣ апуччхи, тасса ме ахоси дандха̄йитаттам̣. йато ча кхо ме, а̄вусо, бхагава̄ пат̣хамам̣ пан̃хам̣ анумоди, тасса майхам̣, а̄вусо, етадахоси – дивасам̣ чепи мам̣ бхагава̄ етаматтхам̣ пуччхеййа ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи, дивасампа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи. раттим̣ чепи мам̣ бхагава̄ етаматтхам̣ пуччхеййа ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи, раттимпа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи. раттиндивам̣ [раттидивам̣ (ка.)] чепи мам̣ бхагава̄ етаматтхам̣ пуччхеййа ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи, раттиндивампа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи. две раттиндива̄ни чепи мам̣ бхагава̄ етаматтхам̣ пуччхеййа…пе… две раттиндива̄нипа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййам̣…пе… тӣн̣и раттиндива̄ни чепи мам̣ бхагава̄ етаматтхам̣ пуччхеййа…пе… тӣн̣и раттиндива̄нипа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййам̣…пе… чатта̄ри раттиндива̄ни чепи мам̣ бхагава̄ етаматтхам̣ пуччхеййа…пе… чатта̄ри раттиндива̄нипа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййам̣…пе… пан̃ча раттиндива̄ни чепи мам̣ бхагава̄ етаматтхам̣ пуччхеййа…пе… пан̃ча раттиндива̄нипа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййам̣…пе… чха раттиндива̄ни чепи мам̣ бхагава̄ етаматтхам̣ пуччхеййа…пе… чха раттиндива̄нипа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййам̣…пе… сатта раттиндива̄ни чепи мам̣ бхагава̄ етаматтхам̣ пуччхеййа ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи, сатта раттиндива̄нипа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехӣ’’ти.
атха кхо кал̣а̄ракхаттийо бхиккху ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо кал̣а̄ракхаттийо бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄йасмата̄, бханте, са̄рипуттена сӣхана̄до надито – пуббе аппат̣исам̣видитам̣ мам̣, а̄вусо, бхагава̄ пат̣хамам̣ пан̃хам̣ апуччхи, тасса ме ахоси дандха̄йитаттам̣. йато ча кхо ме, а̄вусо, бхагава̄ пат̣хамам̣ пан̃хам̣ анумоди, тасса майхам̣, а̄вусо, етадахоси – дивасам̣ чепи мам̣ бхагава̄ етаматтхам̣ пуччхеййа ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи, дивасампа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи; раттим̣ чепи…пе… раттиндивам̣ чепи мам̣ бхагава̄…пе… две раттиндива̄ни чепи мам̣ бхагава̄…пе… тӣн̣и… чатта̄ри… пан̃ча… чха… сатта раттиндива̄ни чепи мам̣ бхагава̄ етаматтхам̣ пуччхеййа ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи, сатта раттиндива̄нипа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехӣ’’ти.
‘‘са̄ хи, бхиккху, са̄рипуттасса дхаммадха̄ту суппат̣ивиддха̄, йасса̄ дхаммадха̄туйа̄ суппат̣ивиддхатта̄ дивасам̣ чепа̄хам̣ са̄рипуттам̣ етаматтхам̣ пуччхеййам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи, дивасампи ме са̄рипутто етаматтхам̣ бйа̄кареййа ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи. раттим̣ чепа̄хам̣ са̄рипуттам̣ етаматтхам̣ пуччхеййам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи, раттимпи ме са̄рипутто етаматтхам̣ бйа̄кареййа…пе… раттиндивам̣ чепа̄хам̣ са̄рипуттам̣ етаматтхам̣ пуччхеййам̣, раттиндивампи ме са̄рипутто етаматтхам̣ бйа̄кареййа… две раттиндива̄ни чепа̄хам̣ са̄рипуттам̣ етаматтхам̣ пуччхеййам̣, две раттиндива̄нипи ме са̄рипутто етаматтхам̣ бйа̄кареййа… тӣн̣и раттиндива̄ни чепа̄хам̣ са̄рипуттам̣ етаматтхам̣ пуччхеййам̣, тӣн̣и раттиндива̄нипи ме са̄рипутто етаматтхам̣ бйа̄кареййа… чатта̄ри раттиндива̄ни чепа̄хам̣ са̄рипуттам̣ етаматтхам̣ пуччхеййам̣, чатта̄ри раттиндива̄нипи ме са̄рипутто етаматтхам̣ бйа̄кареййа… пан̃ча раттиндива̄ни чепа̄хам̣ са̄рипуттам̣ етаматтхам̣ пуччхеййам̣, пан̃ча раттиндива̄нипи ме са̄рипутто етаматтхам̣ бйа̄кареййа… чха раттиндива̄ни чепа̄хам̣ са̄рипуттам̣ етаматтхам̣ пуччхеййам̣, чха раттиндива̄нипи ме са̄рипутто етаматтхам̣ бйа̄кареййа… сатта раттиндива̄ни чепа̄хам̣ са̄рипуттам̣ етаматтхам̣ пуччхеййам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехи, сатта раттиндива̄нипи ме са̄рипутто етаматтхам̣ бйа̄кареййа ан̃н̃аман̃н̃ехи падехи ан̃н̃аман̃н̃ехи парийа̄йехӣ’’ти. дутийам̣.
3. н̃а̄н̣аваттхусуттам̣
33. са̄ваттхийам̣…пе… ‘‘чатучатта̄рӣсам̣ во, бхиккхаве, н̃а̄н̣аваттхӯни десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катама̄ни [катама̄ни ча (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)], бхиккхаве, чатучатта̄рӣсам̣ н̃а̄н̣аваттхӯни? джара̄маран̣е н̃а̄н̣ам̣, джара̄маран̣асамудайе н̃а̄н̣ам̣, джара̄маран̣аниродхе н̃а̄н̣ам̣, джара̄маран̣аниродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣; джа̄тийа̄ н̃а̄н̣ам̣, джа̄тисамудайе н̃а̄н̣ам̣, джа̄тиниродхе н̃а̄н̣ам̣, джа̄тиниродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣; бхаве н̃а̄н̣ам̣, бхавасамудайе н̃а̄н̣ам̣, бхаваниродхе н̃а̄н̣ам̣, бхаваниродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣; упа̄да̄не н̃а̄н̣ам̣, упа̄да̄насамудайе н̃а̄н̣ам̣, упа̄да̄наниродхе н̃а̄н̣ам̣, упа̄да̄наниродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣; тан̣ха̄йа н̃а̄н̣ам̣, тан̣ха̄самудайе н̃а̄н̣ам̣, тан̣ха̄ниродхе н̃а̄н̣ам̣, тан̣ха̄ниродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣; ведана̄йа н̃а̄н̣ам̣, ведана̄самудайе н̃а̄н̣ам̣, ведана̄ниродхе н̃а̄н̣ам̣, ведана̄ниродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣; пхассе н̃а̄н̣ам̣…пе… сал̣а̄йатане н̃а̄н̣ам̣… на̄марӯпе н̃а̄н̣ам̣… вин̃н̃а̄н̣е н̃а̄н̣ам̣… сан̇кха̄ресу н̃а̄н̣ам̣, сан̇кха̄расамудайе н̃а̄н̣ам̣, сан̇кха̄раниродхе н̃а̄н̣ам̣, сан̇кха̄раниродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣. има̄ни вуччанти, бхиккхаве, чатучатта̄рӣсам̣ н̃а̄н̣аваттхӯни.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, джара̄маран̣ам̣? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джара̄ джӣран̣ата̄ кхан̣д̣иччам̣ па̄личчам̣ валиттачата̄ а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄ко, айам̣ вуччати джара̄. йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ тамха̄ саттаника̄йа̄ чути чаваната̄ бхедо антарадха̄нам̣ маччу маран̣ам̣ ка̄лакирийа̄ кхандха̄нам̣ бхедо кал̣еварасса никкхепо. идам̣ вуччати маран̣ам̣. ити айан̃ча джара̄, идан̃ча маран̣ам̣; идам̣ вуччати, бхиккхаве, джара̄маран̣ам̣.
‘‘джа̄тисамудайа̄ джара̄маран̣асамудайо; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо; айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго джара̄маран̣аниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако евам̣ джара̄маран̣ам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джара̄маран̣асамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джара̄маран̣аниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джара̄маран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, идамасса дхамме н̃а̄н̣ам̣. со имина̄ дхаммена дит̣т̣хена видитена ака̄ликена паттена парийога̄л̣хена атӣта̄на̄гатена йам̣ нети.
‘‘йе кхо кечи атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ джара̄маран̣ам̣ аббхан̃н̃ам̣су, джара̄маран̣асамудайам̣ аббхан̃н̃ам̣су, джара̄маран̣аниродхам̣ аббхан̃н̃ам̣су, джара̄маран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ аббхан̃н̃ам̣су, саббе те евамева аббхан̃н̃ам̣су, сеййатха̄па̄хам̣ етарахи.
‘‘йепи хи кечи ана̄гатамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ джара̄маран̣ам̣ абхиджа̄ниссанти, джара̄маран̣асамудайам̣ абхиджа̄ниссанти, джара̄маран̣аниродхам̣ абхиджа̄ниссанти, джара̄маран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхиджа̄ниссанти, саббе те евамева абхиджа̄ниссанти, сеййатха̄па̄хам̣ етарахӣти. идамасса анвайе н̃а̄н̣ам̣.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса има̄ни две н̃а̄н̣а̄ни парисуддха̄ни хонти парийода̄та̄ни – дхамме н̃а̄н̣ан̃ча анвайе н̃а̄н̣ан̃ча. айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако дит̣т̣хисампанно итипи, дассанасампанно итипи, а̄гато имам̣ саддхаммам̣ итипи, пассати имам̣ саддхаммам̣ итипи, секкхена н̃а̄н̣ена саманна̄гато итипи, секкха̄йа виджджа̄йа саманна̄гато итипи, дхаммасотам̣ сама̄панно итипи, арийо ниббедхикапан̃н̃о итипи, аматадва̄рам̣ а̄хачча тит̣т̣хати итипӣти.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, джа̄ти…пе… катамо ча, бхиккхаве, бхаво… катаман̃ча, бхиккхаве, упа̄да̄нам̣… катама̄ ча, бхиккхаве тан̣ха̄… катама̄ ча, бхиккхаве, ведана̄… катамо ча, бхиккхаве, пхассо… катаман̃ча, бхиккхаве, сал̣а̄йатанам̣… катаман̃ча, бхиккхаве, на̄марӯпам̣ … катаман̃ча, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣… катаме ча, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄? тайоме, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄ – ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣсан̇кха̄ро, читтасан̇кха̄роти. име вуччанти, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄.
‘‘авиджджа̄самудайа̄ сан̇кха̄расамудайо; авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо; айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̇кха̄раниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако евам̣ сан̇кха̄ре паджа̄на̄ти, евам̣ сан̇кха̄расамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ сан̇кха̄раниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, идамасса дхамме н̃а̄н̣ам̣. со имина̄ дхаммена дит̣т̣хена видитена ака̄ликена паттена парийога̄л̣хена атӣта̄на̄гатена йам̣ нети.
‘‘йе кхо кечи атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ сан̇кха̄ре аббхан̃н̃ам̣су, сан̇кха̄расамудайам̣ аббхан̃н̃ам̣су, сан̇кха̄раниродхам̣ аббхан̃н̃ам̣су, сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ аббхан̃н̃ам̣су, саббе те евамева аббхан̃н̃ам̣су, сеййатха̄па̄хам̣ етарахи.
‘‘йепи хи кечи ана̄гатамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ сан̇кха̄ре абхиджа̄ниссанти, сан̇кха̄расамудайам̣ абхиджа̄ниссанти, сан̇кха̄раниродхам̣ абхиджа̄ниссанти, сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ абхиджа̄ниссанти, саббе те евамева абхиджа̄ниссанти, сеййатха̄па̄хам̣ етарахи. идамасса анвайе н̃а̄н̣ам̣.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса има̄ни две н̃а̄н̣а̄ни парисуддха̄ни хонти парийода̄та̄ни – дхамме н̃а̄н̣ан̃ча анвайе н̃а̄н̣ан̃ча. айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако дит̣т̣хисампанно итипи, дассанасампанно итипи, а̄гато имам̣ саддхаммам̣ итипи, пассати имам̣ саддхаммам̣ итипи, секкхена н̃а̄н̣ена саманна̄гато итипи, секкха̄йа виджджа̄йа саманна̄гато итипи, дхаммасотам̣ сама̄панно итипи, арийо ниббедхикапан̃н̃о итипи, аматадва̄рам̣ а̄хачча тит̣т̣хати итипӣ’’ти. татийам̣.
4. дутийан̃а̄н̣аваттхусуттам̣
34. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘саттасаттари во, бхиккхаве, н̃а̄н̣аваттхӯни десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катама̄ни, бхиккхаве, саттасаттари н̃а̄н̣аваттхӯни? джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣; асати джа̄тийа̄ наттхи джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣; атӣтампи аддха̄нам̣ джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣, асати джа̄тийа̄ наттхи джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣; ана̄гатампи аддха̄нам̣ джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣, асати джа̄тийа̄ наттхи джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣; йамписса там̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣ тампи кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхамманти н̃а̄н̣ам̣.
‘‘бхавапаччайа̄ джа̄тӣти н̃а̄н̣ам̣…пе… упа̄да̄напаччайа̄ бхавоти н̃а̄н̣ам̣… тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нанти н̃а̄н̣ам̣… ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄ти н̃а̄н̣ам̣… пхассапаччайа̄ ведана̄ти н̃а̄н̣ам̣… сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассоти н̃а̄н̣ам̣… на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатананти н̃а̄н̣ам̣… вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпанти н̃а̄н̣ам̣… сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣анти н̃а̄н̣ам̣; авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти н̃а̄н̣ам̣, асати авиджджа̄йа наттхи сан̇кха̄ра̄ти н̃а̄н̣ам̣; атӣтампи аддха̄нам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти н̃а̄н̣ам̣, асати авиджджа̄йа наттхи сан̇кха̄ра̄ти н̃а̄н̣ам̣; ана̄гатампи аддха̄нам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти н̃а̄н̣ам̣, асати авиджджа̄йа наттхи сан̇кха̄ра̄ти н̃а̄н̣ам̣; йамписса там̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣ тампи кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхамманти н̃а̄н̣ам̣. има̄ни вуччанти, бхиккхаве, саттасаттари н̃а̄н̣аваттхӯнӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. авиджджа̄паччайасуттам̣
35. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘авиджджа̄паччайа̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хотӣ’’ти. евам̣ вутте, ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘катамам̣ ну кхо, бханте, джара̄маран̣ам̣, касса ча панидам̣ джара̄маран̣а’нти? ‘но калло пан̃хо’ти бхагава̄ авоча, ‘катамам̣ джара̄маран̣ам̣, касса ча панидам̣ джара̄маран̣а’нти ити ва̄, бхиккху, йо вадеййа, ‘ан̃н̃ам̣ джара̄маран̣ам̣ ан̃н̃асса ча панидам̣ джара̄маран̣а’нти, ити ва̄, бхиккху, йо вадеййа, убхайаметам̣ екаттхам̣ бйан̃джанамева на̄нам̣. там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти ва̄, бхиккху, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти. ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ва̄, бхиккху, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти. ете те, бхиккху, убхо анте анупагамма маджджхена татха̄гато дхаммам̣ десети – ‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’’нти.
‘‘катама̄ ну кхо, бханте, джа̄ти, касса ча пана̄йам̣ джа̄тӣ’’ти? ‘‘но калло пан̃хо’’ти бхагава̄ авоча, ‘‘‘катама̄ джа̄ти, касса ча пана̄йам̣ джа̄тӣ’ти ити ва̄, бхиккху, йо вадеййа, ‘ан̃н̃а̄ джа̄ти ан̃н̃асса ча пана̄йам̣ джа̄тӣ’ти ити ва̄, бхиккху, йо вадеййа, убхайаметам̣ екаттхам̣ бйан̃джанамева на̄нам̣. там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти ва̄, бхиккху, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти. ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ва̄, бхиккху, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти. ете те, бхиккху, убхо анте анупагамма маджджхена татха̄гато дхаммам̣ десети – ‘бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’’’ти.
‘‘катамо ну кхо, бханте, бхаво, касса ча пана̄йам̣ бхаво’’ти? ‘‘но калло пан̃хо’’ти бхагава̄ авоча, ‘‘‘катамо бхаво, касса ча пана̄йам̣ бхаво’ти ити ва̄, бхиккху, йо вадеййа, ‘ан̃н̃о бхаво ан̃н̃асса ча пана̄йам̣ бхаво’ти ити ва̄, бхиккху, йо вадеййа, убхайаметам̣ екаттхам̣ бйан̃джанамева на̄нам̣. там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти ва̄, бхиккху, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти; ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ва̄, бхиккху, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти. ете те, бхиккху, убхо анте анупагамма маджджхена татха̄гато дхаммам̣ десети – ‘упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’ти…пе… ‘тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нанти… ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄ти… пхассапаччайа̄ ведана̄ти… сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассоти… на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатананти… вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпанти… сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’’нти.
‘‘катаме ну кхо, бханте, сан̇кха̄ра̄, касса ча паниме сан̇кха̄ра̄’’ти? ‘‘но калло пан̃хо’’ти бхагава̄ авоча, ‘‘‘катаме сан̇кха̄ра̄ касса ча паниме сан̇кха̄ра̄’ти ити ва̄, бхиккху, йо вадеййа, ‘ан̃н̃е сан̇кха̄ра̄ ан̃н̃асса ча паниме сан̇кха̄ра̄’ти ити ва̄, бхиккху, йо вадеййа, убхайаметам̣ екаттхам̣ бйан̃джанамева на̄нам̣. там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти ва̄, бхиккху, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти; ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ва̄, бхиккху, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти. ете те, бхиккху, убхо анте анупагамма маджджхена татха̄гато дхаммам̣ десети – ‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’’ти.
‘‘авиджджа̄йа твева, бхиккху, асесавира̄ганиродха̄ йа̄нисса та̄ни висӯка̄йика̄ни висевита̄ни виппхандита̄ни ка̄ничи ка̄ничи. ‘катамам̣ джара̄маран̣ам̣, касса ча панидам̣ джара̄маран̣ам̣’ ити ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джара̄маран̣ам̣, ан̃н̃асса ча панидам̣ джара̄маран̣ам̣’ ити ва̄, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣’ ити ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣’ ити ва̄. сабба̄нисса та̄ни пахӣна̄ни бхаванти уччхиннамӯла̄ни та̄ла̄ваттхуката̄ни анабха̄ван̇ката̄ни а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄ни.
‘‘авиджджа̄йа твева, бхиккху, асесавира̄ганиродха̄ йа̄нисса та̄ни висӯка̄йика̄ни висевита̄ни виппхандита̄ни ка̄ничи ка̄ничи. ‘катама̄ джа̄ти, касса ча пана̄йам̣ джа̄ти’ ити ва̄, ‘ан̃н̃а̄ джа̄ти, ан̃н̃асса ча пана̄йам̣ джа̄ти’ ити ва̄, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣’ ити ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣’ ити ва̄. сабба̄нисса та̄ни пахӣна̄ни бхаванти уччхиннамӯла̄ни та̄ла̄ваттхуката̄ни анабха̄ван̇ката̄ни а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄ни.
‘‘авиджджа̄йа твева, бхиккху, асесавира̄ганиродха̄ йа̄нисса та̄ни висӯка̄йика̄ни висевита̄ни виппхандита̄ни ка̄ничи ка̄ничи. катамо бхаво…пе… катамам̣ упа̄да̄нам̣… катама̄ тан̣ха̄… катама̄ ведана̄… катамо пхассо… катамам̣ сал̣а̄йатанам̣… катамам̣ на̄марӯпам̣… катамам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе….
‘‘авиджджа̄йа твева, бхиккху, асесавира̄ганиродха̄ йа̄нисса та̄ни висӯка̄йика̄ни висевита̄ни виппхандита̄ни ка̄ничи ка̄ничи. ‘катаме сан̇кха̄ра̄, касса ча паниме сан̇кха̄ра̄’ ити ва̄, ‘ан̃н̃е сан̇кха̄ра̄, ан̃н̃асса ча паниме сан̇кха̄ра̄’ ити ва̄, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣’ ити ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣, ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣’ ити ва̄. сабба̄нисса та̄ни пахӣна̄ни бхаванти уччхиннамӯла̄ни та̄ла̄ваттхуката̄ни анабха̄ван̇ката̄ни а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄нӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. дутийаавиджджа̄паччайасуттам̣
36. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘авиджджа̄паччайа̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.
‘‘‘катамам̣ джара̄маран̣ам̣, касса ча панидам̣ джара̄маран̣а’нти ити ва̄, бхиккхаве, йо вадеййа, ‘ан̃н̃ам̣ джара̄маран̣ам̣, ан̃н̃асса ча панидам̣ джара̄маран̣а’нти ити ва̄, бхиккхаве, йо вадеййа, убхайаметам̣ екаттхам̣ бйан̃джанамева на̄нам̣. ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣’ ити ва̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти. ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣’ ити ва̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти. ете те, бхиккхаве, убхо анте анупагамма маджджхена татха̄гато дхаммам̣ десети – ‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’’нти.
‘‘катама̄ джа̄ти…пе… катамо бхаво… катамам̣ упа̄да̄нам̣… катама̄ тан̣ха̄… катама̄ ведана̄… катамо пхассо… катамам̣ сал̣а̄йатанам̣… катамам̣ на̄марӯпам̣… катамам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣… катаме сан̇кха̄ра̄, касса ча паниме сан̇кха̄ра̄ти ити ва̄, бхиккхаве, йо вадеййа, ‘ан̃н̃е сан̇кха̄ра̄ ан̃н̃асса ча паниме сан̇кха̄ра̄’ти ити ва̄, бхиккхаве, йо вадеййа, убхайаметам̣ екаттхам̣ бйан̃джанамева на̄нам̣. ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣’ ити ва̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти. ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣’ ити ва̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хоти. ете те, бхиккхаве, убхо анте анупагамма маджджхена татха̄гато дхаммам̣ десети – ‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’’ти.
‘‘авиджджа̄йа твева, бхиккхаве, асесавира̄ганиродха̄ йа̄нисса та̄ни висӯка̄йика̄ни висевита̄ни виппхандита̄ни ка̄ничи ка̄ничи. ‘катамам̣ джара̄маран̣ам̣, касса ча панидам̣ джара̄маран̣ам̣’ ити ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джара̄маран̣ам̣, ан̃н̃асса ча панидам̣ джара̄маран̣ам̣’ ити ва̄, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣’ ити ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣, ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣’ ити ва̄. сабба̄нисса та̄ни пахӣна̄ни бхаванти уччхиннамӯла̄ни та̄ла̄ваттхуката̄ни анабха̄ван̇ката̄ни а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄ни.
‘‘авиджджа̄йа твева, бхиккхаве, асесавира̄ганиродха̄ йа̄нисса та̄ни висӯка̄йика̄ни висевита̄ни виппхандита̄ни ка̄ничи ка̄ничи. катама̄ джа̄ти…пе… катамо бхаво… катамам̣ упа̄да̄нам̣… катама̄ тан̣ха̄… катама̄ ведана̄… катамо пхассо… катамам̣ сал̣а̄йатанам̣… катамам̣ на̄марӯпам̣… катамам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣… ‘катаме сан̇кха̄ра̄, касса ча паниме сан̇кха̄ра̄’ ити ва̄, ‘ан̃н̃е сан̇кха̄ра̄, ан̃н̃асса ча паниме сан̇кха̄ра̄’ ити ва̄; ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣’ ити ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣’ ити ва̄. сабба̄нисса та̄ни пахӣна̄ни бхаванти уччхиннамӯла̄ни та̄ла̄ваттхуката̄ни анабха̄ван̇ката̄ни а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄нӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. натумхасуттам̣
37. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘на̄йам̣, бхиккхаве, ка̄йо тумха̄кам̣ напи ан̃н̃есам̣. пура̄н̣амидам̣, бхиккхаве, каммам̣ абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣ веданийам̣ дат̣т̣хаббам̣’’.
‘‘татра кхо, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако пат̣иччасамуппа̄дан̃н̃ева са̄дхукам̣ йонисо манаси кароти – ‘ити имасмим̣ сати идам̣ хоти, имассуппа̄да̄ идам̣ уппаджджати; имасмим̣ асати идам̣ на хоти, имасса ниродха̄ идам̣ нируджджхати, йадидам̣ – авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’’ти. саттамам̣.
8. четана̄суттам̣
38. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘йан̃ча, бхиккхаве, четети йан̃ча пакаппети йан̃ча анусети, а̄рамман̣аметам̣ [а̄раман̣аметам̣ (?)] хоти вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄. а̄рамман̣е сати патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса хоти. тасмим̣ патит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣е вирӯл̣хе а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти хоти. а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттийа̄ сати а̄йатим̣ джа̄ти джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.
‘‘но че, бхиккхаве, четети но че пакаппети, атха че анусети, а̄рамман̣аметам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄. а̄рамман̣е сати патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса хоти. тасмим̣ патит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣е вирӯл̣хе а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти хоти. а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттийа̄ сати а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.
‘‘йато ча кхо, бхиккхаве, но чева четети но ча пакаппети но ча анусети, а̄рамман̣аметам̣ на хоти вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄. а̄рамман̣е асати патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса на хоти. тадаппатит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣е авирӯл̣хе а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти на хоти. а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттийа̄ асати а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. дутийачетана̄суттам̣
39. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘йан̃ча, бхиккхаве, четети йан̃ча пакаппети йан̃ча анусети, а̄рамман̣аметам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄. а̄рамман̣е сати патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса хоти. тасмим̣ патит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣е вирӯл̣хе на̄марӯпасса авакканти хоти. на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣; сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо; пхассапаччайа̄ ведана̄…пе… тан̣ха̄… упа̄да̄нам̣… бхаво… джа̄ти… джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.
‘‘но че, бхиккхаве, четети но че пакаппети, атха че анусети, а̄рамман̣аметам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄. а̄рамман̣е сати патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса хоти. тасмим̣ патит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣е вирӯл̣хе на̄марӯпасса авакканти хоти. на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.
‘‘йато ча кхо, бхиккхаве, но чева четети но ча пакаппети но ча анусети, а̄рамман̣аметам̣ на хоти вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄. а̄рамман̣е асати патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса на хоти. тадаппатит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣е авирӯл̣хе на̄марӯпасса авакканти на хоти. на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. навамам̣.
10. татийачетана̄суттам̣
40. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘йан̃ча, бхиккхаве, четети йан̃ча пакаппети йан̃ча анусети а̄рамман̣аметам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄. а̄рамман̣е сати патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса хоти. тасмим̣ патит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣е вирӯл̣хе нати хоти. натийа̄ сати а̄гатигати хоти. а̄гатигатийа̄ сати чутӯпапа̄то хоти. чутӯпапа̄те сати а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’’.
‘‘но че, бхиккхаве, четети но че пакаппети атха че анусети, а̄рамман̣аметам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄. а̄рамман̣е сати патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса хоти. тасмим̣ патит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣е вирӯл̣хе нати хоти. натийа̄ сати а̄гатигати хоти. а̄гатигатийа̄ сати чутӯпапа̄то хоти. чутӯпапа̄те сати а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.
‘‘йато ча кхо, бхиккхаве, но чева четети но ча пакаппети но ча анусети, а̄рамман̣аметам̣ на хоти вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄. а̄рамман̣е асати патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса на хоти. тадаппатит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣е авирӯл̣хе нати на хоти. натийа̄ асати а̄гатигати на хоти. а̄гатигатийа̄ асати чутӯпапа̄то на хоти. чутӯпапа̄те асати а̄йатим̣ джа̄ти джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. дасамам̣.
кал̣а̄ракхаттийавагго чатуттхо.
тассудда̄нам̣ –
бхӯтамидам̣ кал̣а̄ран̃ча, дуве ча н̃а̄н̣аваттхӯни;
авиджджа̄паччайа̄ ча две, натумха̄ четана̄ тайоти.