1. буддхавагго
1. пат̣иччасамуппа̄дасуттам̣
1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘пат̣иччасамуппа̄дам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми; там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пат̣иччасамуппа̄до? авиджджа̄паччайа̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣; вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣; на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣; сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо; пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄; тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пат̣иччасамуппа̄до.
‘‘авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо; вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо; на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо; сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо; пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо; ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо; тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо; упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо; бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо; джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти. пат̣хамам̣.
2. вибхан̇гасуттам̣
2. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘пат̣иччасамуппа̄дам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми вибхаджисса̄ми. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пат̣иччасамуппа̄до? авиджджа̄паччайа̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣; вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣; на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣; сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо; пхассапаччайа̄ ведана̄; ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄; тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣; упа̄да̄напаччайа̄ бхаво; бхавапаччайа̄ джа̄ти; джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, джара̄маран̣ам̣? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джара̄ джӣран̣ата̄ кхан̣д̣иччам̣ па̄личчам̣ валиттачата̄ а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄ко; айам̣ вуччати джара̄. йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ тамха̄ саттаника̄йа̄ чути чаваната̄ бхедо антарадха̄нам̣ маччу маран̣ам̣ ка̄лакирийа̄ кхандха̄нам̣ бхедо кал̣еварасса никкхепо ( ) [(джӣвитиндрийасса упаччхедо) (сйа̄. кам̣.) евамупарипи, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана на диссати], идам̣ вуччати маран̣ам̣. ити айан̃ча джара̄, идан̃ча маран̣ам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, джара̄маран̣ам̣.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, джа̄ти? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джа̄ти сан̃джа̄ти окканти ниббатти абхиниббатти кхандха̄нам̣ па̄тубха̄во а̄йатана̄нам̣ пат̣ила̄бхо. айам̣ вуччати, бхиккхаве, джа̄ти.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, бхаво? тайо ме, бхиккхаве, бхава̄ – ка̄мабхаво, рӯпабхаво, арӯпабхаво. айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхаво.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, упа̄да̄нам̣? чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, упа̄да̄на̄ни – ка̄мупа̄да̄нам̣, дит̣т̣хупа̄да̄нам̣, сӣлаббатупа̄да̄нам̣, аттава̄дупа̄да̄нам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, упа̄да̄нам̣.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, тан̣ха̄? чхайиме, бхиккхаве, тан̣ха̄ка̄йа̄ – рӯпатан̣ха̄, саддатан̣ха̄, гандхатан̣ха̄, расатан̣ха̄, пхот̣т̣хаббатан̣ха̄, дхамматан̣ха̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, тан̣ха̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, ведана̄? чхайиме, бхиккхаве, ведана̄ка̄йа̄ – чаккхусампхассаджа̄ ведана̄, сотасампхассаджа̄ ведана̄, гха̄насампхассаджа̄ ведана̄, дживха̄сампхассаджа̄ ведана̄, ка̄йасампхассаджа̄ ведана̄, маносампхассаджа̄ ведана̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ведана̄.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, пхассо? чхайиме, бхиккхаве, пхассака̄йа̄ – чаккхусампхассо, сотасампхассо, гха̄насампхассо, дживха̄сампхассо, ка̄йасампхассо, маносампхассо. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пхассо.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сал̣а̄йатанам̣? чаккха̄йатанам̣, сота̄йатанам̣, гха̄на̄йатанам̣, дживха̄йатанам̣, ка̄йа̄йатанам̣, мана̄йатанам̣ – идам̣ вуччати, бхиккхаве, сал̣а̄йатанам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, на̄марӯпам̣? ведана̄, сан̃н̃а̄, четана̄, пхассо, манасика̄ро – идам̣ вуччати на̄мам̣. чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄, чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпам̣. идам̣ вуччати рӯпам̣. ити идан̃ча на̄мам̣, идан̃ча рӯпам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, на̄марӯпам̣.
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣? чхайиме, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ – чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, мановин̃н̃а̄н̣ам̣. идам̣ вуччати, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣.
‘‘катаме ча, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄? тайоме, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄ – ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣсан̇кха̄ро, читтасан̇кха̄ро. име вуччанти, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, авиджджа̄? йам̣ кхо, бхиккхаве, дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ан̃н̃а̄н̣ам̣. айам̣ вуччати, бхиккхаве, авиджджа̄.
‘‘ити кхо, бхиккхаве, авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти. дутийам̣.
3. пат̣ипада̄суттам̣
3. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘миччха̄пат̣ипадан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми самма̄пат̣ипадан̃ча. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣ бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипада̄? авиджджа̄паччайа̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипада̄.
‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄пат̣ипада̄? авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄пат̣ипада̄’’ти. татийам̣.
4. випассӣсуттам̣
4. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса пуббева самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно джа̄йати ча джӣйати ча мӣйати ча чавати ча упападжджати ча. атха ча панимасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ наппаджа̄на̄ти джара̄маран̣асса. куда̄ссу на̄ма имасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йиссати джара̄маран̣асса̄’’’ти?
‘‘атха кхо бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, ким̣паччайа̄ джара̄маран̣а’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джа̄ти хоти, ким̣паччайа̄ джа̄тӣ’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘бхаве кхо сати джа̄ти хоти, бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати бхаво хоти, ким̣паччайа̄ бхаво’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘упа̄да̄не кхо сати бхаво хоти, упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати упа̄да̄нам̣ хоти, ким̣паччайа̄ упа̄да̄на’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘тан̣ха̄йа кхо сати упа̄да̄нам̣ хоти, тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄на’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати тан̣ха̄ хоти, ким̣паччайа̄ тан̣ха̄’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘ведана̄йа кхо сати тан̣ха̄ хоти, ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати ведана̄ хоти, ким̣паччайа̄ ведана̄’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘пхассе кхо сати ведана̄ хоти, пхассапаччайа̄ ведана̄’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати пхассо хоти, ким̣паччайа̄ пхассо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘сал̣а̄йатане кхо сати пхассо хоти, сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати сал̣а̄йатанам̣ хоти, ким̣паччайа̄ сал̣а̄йатана’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘на̄марӯпе кхо сати сал̣а̄йатанам̣ хоти, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатана’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати на̄марӯпам̣ хоти, ким̣паччайа̄ на̄марӯпа’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘вин̃н̃а̄н̣е кхо сати на̄марӯпам̣ хоти, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти, ким̣паччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘сан̇кха̄ресу кхо сати вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’’нти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати сан̇кха̄ра̄ хонти, ким̣паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘авиджджа̄йа кхо сати сан̇кха̄ра̄ хонти, авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’’ти.
‘‘ити хидам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. ‘самудайо, самудайо’ти кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати джара̄маран̣ам̣ на хоти, кисса ниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо асати джара̄маран̣ам̣ на хоти, джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати джа̄ти на хоти, кисса ниродха̄ джа̄тиниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘бхаве кхо асати джа̄ти на хоти, бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати бхаво на хоти, кисса ниродха̄ бхаваниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘упа̄да̄не кхо асати бхаво на хоти, упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати упа̄да̄нам̣ на хоти, кисса ниродха̄ упа̄да̄наниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘тан̣ха̄йа кхо асати упа̄да̄нам̣ на хоти, тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати тан̣ха̄ на хоти, кисса ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘ведана̄йа кхо асати тан̣ха̄ на хоти, ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати ведана̄ на хоти, кисса ниродха̄ ведана̄ниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘пхассе кхо асати ведана̄ на хоти, пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати пхассо на хоти, кисса ниродха̄ пхассаниродхо’ти? атха кхо бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘сал̣а̄йатане кхо асати пхассо на хоти, сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати сал̣а̄йатанам̣ на хоти, кисса ниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘на̄марӯпе кхо асати сал̣а̄йатанам̣ на хоти, на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати на̄марӯпам̣ на хоти, кисса ниродха̄ на̄марӯпаниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘вин̃н̃а̄н̣е кхо асати на̄марӯпам̣ на хоти, вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати вин̃н̃а̄н̣ам̣ на хоти, кисса ниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘сан̇кха̄ресу кхо асати вин̃н̃а̄н̣ам̣ на хоти, сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо’’’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати сан̇кха̄ра̄ на хонти, кисса ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘авиджджа̄йа кхо асати сан̇кха̄ра̄ на хонти, авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’’ти.
‘‘ити хидам̣ авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣти. ‘ниродхо, ниродхо’ти кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди’’. чатуттхам̣.
(саттаннампи буддха̄нам̣ евам̣ виттха̄ретаббо).
5. сикхӣсуттам̣
5. сикхисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса…пе….
6. вессабхӯсуттам̣
6. вессабхусса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса…пе….
7. какусандхасуттам̣
7. какусандхасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса…пе….
8. кон̣а̄гаманасуттам̣
8. кон̣а̄гаманасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса…пе….
9. кассапасуттам̣
9. кассапасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса…пе….
10. готамасуттам̣
10. ‘‘пуббева ме, бхиккхаве, самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно джа̄йати ча джӣйати ча мӣйати ча чавати ча упападжджати ча. атха ча панимасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ наппаджа̄на̄ти джара̄маран̣асса. куда̄ссу на̄ма имасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йиссати джара̄маран̣асса̄’’’ти?
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, ким̣паччайа̄ джара̄маран̣а’нти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’’нти.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джа̄ти хоти…пе… бхаво… упа̄да̄нам̣… тан̣ха̄… ведана̄… пхассо… сал̣а̄йатанам̣… на̄марӯпам̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣… сан̇кха̄ра̄ хонти, ким̣паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’ти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘авиджджа̄йа кхо сати сан̇кха̄ра̄ хонти, авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’’ти.
‘‘ити хидам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. ‘самудайо, самудайо’ти кхо ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати джара̄маран̣ам̣ на хоти, кисса ниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’ти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо асати джара̄маран̣ам̣ на хоти, джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’’’ти.
‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати джа̄ти на хоти…пе… бхаво… упа̄да̄нам̣… тан̣ха̄… ведана̄… пхассо… сал̣а̄йатанам̣… на̄марӯпам̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣… сан̇кха̄ра̄ на хонти, кисса ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’ти? тасса майхам̣, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘авиджджа̄йа кхо асати сан̇кха̄ра̄ на хонти, авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’’ти.
‘‘ити хидам̣ авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти. ‘ниродхо, ниродхо’ти кхо ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄дӣ’’ти. дасамо.
буддхавагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
десана̄ вибхан̇гапат̣ипада̄ ча,
випассӣ сикхӣ ча вессабхӯ;
какусандхо кон̣а̄гамано кассапо,
маха̄сакйамуни ча готамоти.