2. дутийавагго

1. па̄са̄н̣асуттам̣

147. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате. тена кхо пана самайена бхагава̄ раттандхака̄ратимиса̄йам̣ аббхока̄се нисинно хоти, дево ча екамекам̣ пхуса̄йати. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ бхагавато бхайам̣ чхамбхитаттам̣ ломахам̣сам̣ уппа̄детука̄мо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавато авидӯре маханте па̄са̄н̣е пада̄леси.

атха кхо бхагава̄ ‘‘ма̄ро айам̣ па̄пима̄’’ ити видитва̄ ма̄рам̣ па̄пимантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

‘‘сачепи кевалам̣ саббам̣, гиджджхакӯт̣ам̣ чалессаси [гал̣еййаси (сйа̄. кам̣.), чалеййа̄си (ка.)];

нева самма̄вимутта̄нам̣, буддха̄нам̣ аттхи ин̃джита’’нти.

атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.

2. киннусӣхасуттам̣

148. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена бхагава̄ махатийа̄ париса̄йа паривуто дхаммам̣ десети.

атха кхо ма̄расса па̄пимато етадахоси – ‘‘айам̣ кхо саман̣о готамо махатийа̄ париса̄йа паривуто дхаммам̣ десети. йам̣нӯна̄хам̣ йена саман̣о готамо тенупасан̇камеййам̣ вичаккхукамма̄йа̄’’ти. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

‘‘кинну сӣхова надаси, париса̄йам̣ виса̄радо;

пат̣ималло хи те аттхи, виджита̄вӣ ну ман̃н̃асӣ’’ти.

‘‘наданти ве маха̄вӣра̄, париса̄су виса̄рада̄;

татха̄гата̄ балаппатта̄, тин̣н̣а̄ локе висаттика’’нти.

атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.

3. сакаликасуттам̣

149. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати маддакуччхисмим̣ мигада̄йе. тена кхо пана самайена бхагавато па̄до сакалика̄йа кхато хоти, бхуса̄ судам̣ бхагавато ведана̄ ваттанти са̄рӣрика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ аса̄та̄ амана̄па̄. та̄ судам̣ бхагава̄ сато сампаджа̄но адхива̄сети авихан̃н̃ама̄но. атха кхо бхагава̄ чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апетва̄ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппеси па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа сато сампаджа̄но. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

‘‘мандийа̄ ну кхо сеси уда̄ху ка̄веййаматто,

аттха̄ ну те сампачура̄ на санти;

еко вивитте сайана̄санамхи,

нидда̄мукхо кимидам̣ соппасе ва̄’’ти.

‘‘на мандийа̄ сайа̄ми на̄пи ка̄веййаматто,

аттхам̣ самечча̄хамапетасоко;

еко вивитте сайана̄санамхи,

сайа̄махам̣ саббабхӯта̄нукампӣ.

‘‘йесампи саллам̣ ураси павит̣т̣хам̣,

мухум̣ мухум̣ хадайам̣ ведхама̄нам̣;

тепӣдха соппам̣ лабхаре сасалла̄,

тасма̄ ахам̣ на супе вӣтасалло.

‘‘джаггам̣ на сан̇ке напи бхеми соттум̣,

раттиндива̄ на̄нутапанти ма̄мам̣;

ха̄ним̣ на пасса̄ми кухин̃чи локе,

тасма̄ супе саббабхӯта̄нукампӣ’’ти.

атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.

4. патирӯпасуттам̣

150. екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу вихарати екаса̄ла̄йам̣ бра̄хман̣ага̄ме. тена кхо пана самайена бхагава̄ махатийа̄ гихипариса̄йа паривуто дхаммам̣ десети.

атха кхо ма̄расса па̄пимато етадахоси – ‘‘айам̣ кхо саман̣о готамо махатийа̄ гихипариса̄йа паривуто дхаммам̣ десети. йам̣нӯна̄хам̣ йена саман̣о готамо тенупасан̇камеййам̣ вичаккхукамма̄йа̄’’ти. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

‘‘нетам̣ тава патирӯпам̣, йадан̃н̃амануса̄саси;

ануродхавиродхесу, ма̄ саджджиттхо тада̄чара’’нти.

‘‘хита̄нукампӣ самбуддхо, йадан̃н̃амануса̄сати;

ануродхавиродхехи, виппамутто татха̄гато’’ти.

атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.

5. ма̄насасуттам̣

151. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

‘‘анталиккхачаро па̄со, йва̄йам̣ чарати ма̄насо;

тена там̣ ба̄дхайисса̄ми, на ме саман̣а моккхасӣ’’ти.

‘‘рӯпа̄ садда̄ раса̄ гандха̄, пхот̣т̣хабба̄ ча манорама̄;

еттха ме вигато чхандо, нихато твамаси антака̄’’ти.

атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.

6. паттасуттам̣

152. са̄ваттхинида̄нам̣. тена кхо пана самайена бхагава̄ пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ упа̄да̄йа бхиккхӯнам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассети сама̄дапети [сама̄да̄пети (?)] самуттеджети сампахам̣сети. те ча бхиккхӯ ат̣т̣хим̣ катва̄ [ат̣т̣хикатва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] манаси катва̄ саббачетаса̄ [саббачетасо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), саббам̣ четаса̄ (ка.)] саманна̄харитва̄ охитасота̄ дхаммам̣ сун̣анти.

атха кхо ма̄расса па̄пимато етадахоси – ‘‘айам̣ кхо саман̣о готамо пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ упа̄да̄йа бхиккхӯнам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассети сама̄дапети самуттеджети сампахам̣сети. те ча бхиккхӯ ат̣т̣хим̣ катва̄ манаси катва̄ саббачетаса̄ саманна̄харитва̄ охитасота̄ дхаммам̣ сун̣анти. йам̣нӯна̄хам̣ йена саман̣о готамо тенупасан̇камеййам̣ вичаккхукамма̄йа̄’’ти.

тена кхо пана самайена самбахула̄ патта̄ аббхока̄се никкхитта̄ хонти. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ балӣбаддаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄ йена те патта̄ тенупасан̇ками. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ етадавоча – ‘‘бхиккху, бхиккху, есо балӣбаддо патте бхиндеййа̄’’ти. евам̣ вутте бхагава̄ там̣ бхиккхум̣ етадавоча – ‘‘на со, бхиккху, балӣбаддо. ма̄ро есо па̄пима̄ тумха̄кам̣ вичаккхукамма̄йа а̄гато’’ти. атха кхо бхагава̄ ‘‘ма̄ро айам̣ па̄пима̄’’ ити видитва̄ ма̄рам̣ па̄пимантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

‘‘рӯпам̣ ведайитам̣ сан̃н̃а̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ йан̃ча сан̇кхатам̣;

несохамасми нетам̣ ме, евам̣ таттха вираджджати.

‘‘евам̣ вираттам̣ кхематтам̣, саббасам̣йоджана̄тигам̣;

анвесам̣ саббат̣т̣ха̄несу, ма̄расена̄пи на̄джджхага̄’’ти.

атха кхо ма̄ро па̄пима̄…пе… таттхевантарадха̄йӣти.

7. чхапхасса̄йатанасуттам̣

153. екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. тена кхо пана самайена бхагава̄ чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ упа̄да̄йа бхиккхӯнам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассети сама̄дапети самуттеджети сампахам̣сети. те ча бхиккхӯ ат̣т̣хим̣ катва̄ манаси катва̄ саббачетаса̄ саманна̄харитва̄ охитасота̄ дхаммам̣ сун̣анти.

атха кхо ма̄расса па̄пимато етадахоси – ‘‘айам̣ кхо саман̣о готамо чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ упа̄да̄йа бхиккхӯнам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассети сама̄дапети самуттеджети саппахам̣сети. те ча бхиккхӯ ат̣т̣хим̣ катва̄ манаси катва̄ саббачетаса̄ саманна̄харитва̄ охитасота̄ дхаммам̣ сун̣анти. йам̣нӯна̄хам̣ йена саман̣о готамо тенупасан̇камеййам̣ вичаккхукамма̄йа̄’’ти. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавато авидӯре махантам̣ бхайабхеравам̣ саддамака̄си, аписсудам̣ патхавӣ ман̃н̃е ундрӣйати [удрӣйати (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ) у + дара + йа + ти = удрӣйати]. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ етадавоча – ‘‘бхиккху, бхиккху, еса̄ патхавӣ ман̃н̃е ундрӣйатӣ’’ти. евам̣ вутте, бхагава̄ там̣ бхиккхум̣ етадавоча – ‘‘неса̄ бхиккху патхавӣ ундрӣйати. ма̄ро есо па̄пима̄ тумха̄кам̣ вичаккхукамма̄йа а̄гато’’ти. атха кхо бхагава̄ ‘‘ма̄ро айам̣ па̄пима̄’’ ити видитва̄ ма̄рам̣ па̄пимантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

‘‘рӯпа̄ садда̄ раса̄ гандха̄, пхасса̄ дхамма̄ ча кевала̄;

етам̣ лока̄мисам̣ гхорам̣, еттха локо вимуччхито.

‘‘етан̃ча саматиккамма, сато буддхасса са̄вако;

ма̄радхеййам̣ атиккамма, а̄диччова вирочатӣ’’ти.

атха кхо ма̄ро па̄пима̄…пе… таттхевантарадха̄йӣти.

8. пин̣д̣асуттам̣

154. екам̣ самайам̣ бхагава̄ магадхесу вихарати пан̃часа̄ла̄йам̣ бра̄хман̣ага̄ме. тена кхо пана самайена пан̃часа̄ла̄йам̣ бра̄хман̣ага̄ме кума̄рика̄нам̣ па̄хунака̄ни бхаванти. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа пан̃часа̄лам̣ бра̄хман̣ага̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. тена кхо пана самайена пан̃часа̄леййака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ ма̄рена па̄пимата̄ анва̄вит̣т̣ха̄ бхаванти – ма̄ саман̣о готамо пин̣д̣амалаттха̄ти.

атха кхо бхагава̄ йатха̄дхотена паттена пан̃часа̄лам̣ бра̄хман̣ага̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси татха̄дхотена [йатха̄дхотена (?)] паттена пат̣икками. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘апи твам̣, саман̣а, пин̣д̣амалаттха̄’’ти? ‘‘татха̄ ну твам̣, па̄пима, ака̄си йатха̄хам̣ пин̣д̣ам̣ на лабхеййа’’нти. ‘‘тена хи, бханте, бхагава̄ дутийампи пан̃часа̄лам̣ бра̄хман̣ага̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависату. татха̄хам̣ карисса̄ми йатха̄ бхагава̄ пин̣д̣ам̣ лаччхатӣ’’ти.

‘‘апун̃н̃ам̣ пасави ма̄ро, а̄саджджа нам̣ татха̄гатам̣;

ким̣ ну ман̃н̃аси па̄пима, на ме па̄пам̣ випаччати.

‘‘сусукхам̣ вата джӣва̄ма, йесам̣ но наттхи кин̃чанам̣;

пӣтибхаккха̄ бхависса̄ма, дева̄ а̄бхассара̄ йатха̄’’ти.

атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.

9. кассакасуттам̣

155. са̄ваттхинида̄нам̣. тена кхо пана самайена бхагава̄ бхиккхӯнам̣ нибба̄напат̣исам̣йутта̄йа дхаммийа̄ катха̄йа сандассети сама̄дапети самуттеджети сампахам̣сети. те ча бхиккхӯ ат̣т̣хим̣ катва̄ манаси катва̄ саббачетаса̄ саманна̄харитва̄ охитасота̄ дхаммам̣ сун̣анти.

атха кхо ма̄расса па̄пимато етадахоси – ‘‘айам̣ кхо саман̣о готамо бхиккхӯнам̣ нибба̄напат̣исам̣йутта̄йа дхаммийа̄ катха̄йа…пе… йам̣нӯна̄хам̣ йена саман̣о готамо тенупасан̇камеййам̣ вичаккхукамма̄йа̄’’ти. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ кассакаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄ махантам̣ нан̇галам̣ кхандхе каритва̄ дӣгхапа̄чанайат̣т̣хим̣ гахетва̄ хат̣ахат̣акесо са̄н̣аса̄т̣иниваттхо каддамамаккхитехи па̄дехи йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘апи, саман̣а, балӣбадде аддаса̄’’ти? ‘‘ким̣ пана, па̄пима, те балӣбаддехӣ’’ти? ‘‘мамева, саман̣а, чаккху, мама рӯпа̄, мама чаккхусампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣. кухим̣ ме, саман̣а, гантва̄ моккхаси? мамева, саман̣а, сотам̣, мама садда̄…пе… мамева, саман̣а, гха̄нам̣, мама гандха̄; мамева, саман̣а, дживха̄, мама раса̄; мамева, саман̣а, ка̄йо, мама пхот̣т̣хабба̄; мамева, саман̣а, мано, мама дхамма̄, мама маносампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣. кухим̣ ме, саман̣а, гантва̄ моккхасӣ’’ти?

‘‘тавева, па̄пима, чаккху, тава рӯпа̄, тава чаккхусампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣. йаттха ча кхо, па̄пима, наттхи чаккху, наттхи рӯпа̄, наттхи чаккхусампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣, агати тава таттха, па̄пима. тавева, па̄пима, сотам̣, тава садда̄, тава сотасампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣. йаттха ча кхо, па̄пима, наттхи сотам̣, наттхи садда̄, наттхи сотасампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣, агати тава таттха, па̄пима. тавева, па̄пима, гха̄нам̣, тава гандха̄, тава гха̄насампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣. йаттха ча кхо, па̄пима, наттхи гха̄нам̣, наттхи гандха̄, наттхи гха̄насампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣, агати тава таттха, па̄пима. тавева, па̄пима, дживха̄, тава раса̄, тава дживха̄сампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣…пе… тавева, па̄пима, ка̄йо, тава пхот̣т̣хабба̄, тава ка̄йасампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣…пе… тавева, па̄пима, мано, тава дхамма̄, тава маносампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣. йаттха ча кхо, па̄пима, наттхи мано, наттхи дхамма̄, наттхи маносампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣, агати тава таттха, па̄пима̄’’ти.

‘‘йам̣ ваданти мама йиданти, йе ваданти маманти ча;

еттха че те мано аттхи, на ме саман̣а моккхасӣ’’ти.

‘‘йам̣ ваданти на там̣ майхам̣, йе ваданти на те ахам̣;

евам̣ па̄пима джа̄на̄хи, на ме маггампи даккхасӣ’’ти.

атха кхо ма̄ро па̄пима̄…пе… таттхевантарадха̄йӣти.

10. раджджасуттам̣

156. екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу вихарати химавантападесе [химавантапассе (сӣ.)] аран̃н̃акут̣ика̄йам̣. атха кхо бхагавато рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘сакка̄ ну кхо раджджам̣ ка̄ретум̣ аханам̣ агха̄тайам̣ аджинам̣ аджа̄пайам̣ асочам̣ асоча̄пайам̣ дхаммена̄’’ти?

атха кхо ма̄ро па̄пима̄ бхагавато четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ка̄рету, бханте, бхагава̄ раджджам̣, ка̄рету, сугато, раджджам̣ аханам̣ агха̄тайам̣ аджинам̣ аджа̄пайам̣ асочам̣ асоча̄пайам̣ дхаммена̄’’ти. ‘‘ким̣ пана ме твам̣, па̄пима, пассаси йам̣ мам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘ка̄рету, бханте, бхагава̄ раджджам̣, ка̄рету сугато, раджджам̣ аханам̣ агха̄тайам̣ аджинам̣ аджа̄пайам̣ асочам̣ асоча̄пайам̣ дхаммена̄’’’ти? ‘‘бхагавата̄ кхо, бханте, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄. а̄кан̇кхама̄но ча, бханте, бхагава̄ химавантам̣ паббатара̄джам̣ суван̣н̣ам̣ твева адхимуччеййа суван̣н̣ан̃ча панасса̄’’ти [суван̣н̣апаббатасса̄ти (сӣ. сйа̄. кам̣.), суван̣н̣ан̃ча паббатасса̄ти (пӣ.)].

‘‘паббатасса суван̣н̣асса, джа̄тарӯпасса кевало;

двитта̄ва на̄ламекасса, ити видва̄ саман̃чаре.

‘‘йо дуккхамаддаккхи йатонида̄нам̣,

ка̄месу со джанту катхам̣ намеййа;

упадхим̣ видитва̄ сан̇готи локе,

тассева джанту винайа̄йа сиккхе’’ти.

атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.

дутийо вагго.

тассудда̄нам̣ –

па̄са̄н̣о сӣхо сакаликам̣ [саккхаликам̣ (ка.)], патирӯпан̃ча ма̄насам̣;

паттам̣ а̄йатанам̣ пин̣д̣ам̣, кассакам̣ раджджена те даса̄ти.