1. пат̣хамавагго
1. тапокаммасуттам̣
137. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ урувела̄йам̣ вихарати наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре аджапа̄ланигродхамӯле пат̣хама̄бхисамбуддхо. атха кхо бхагавато рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘мутто ватамхи та̄йа дуккарака̄рика̄йа. са̄дху мутто ватамхи та̄йа анаттхасам̣хита̄йа дуккарака̄рика̄йа. са̄дху ватамхи мутто бодхим̣ самаджджхага’’нти [са̄дху т̣хито сато бодхим̣ самаджджхеганти (сӣ. пӣ.), са̄дху ватамхи сатто бодхисамаджджхагӯти (сйа̄. кам̣.)].
атха кхо ма̄ро па̄пима̄ бхагавато четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –
‘‘тапокамма̄ апаккамма, йена на суджджханти ма̄н̣ава̄;
асуддхо ман̃н̃аси суддхо, суддхимагга̄ апараддхо’’ [суддхимаггамапараддхо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ти.
атха кхо бхагава̄ ‘‘ма̄ро айам̣ па̄пима̄’’ ити видитва̄ ма̄рам̣ па̄пимантам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –
‘‘анаттхасам̣хитам̣ н̃атва̄, йам̣ кин̃чи амарам̣ тапам̣ [апарам̣ тапам̣ (ка.)];
саббам̣ наттха̄вахам̣ хоти, пхийа̄риттам̣ва дхаммани [ваммани (сӣ.), дхамманим̣ (пӣ.), джамманим̣ (ка.) еттха̄йам̣ дхаммасаддо саккате дханванам̣-саддена садисо марува̄чакоти ведитаббо, йатха̄ дал̣хадхамма̄типадам̣].
‘‘сӣлам̣ сама̄дхи пан̃н̃ан̃ча, маггам̣ бодха̄йа бха̄вайам̣;
паттосми парамам̣ суддхим̣, нихато твамаси антака̄’’ти.
атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти, дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.
2. хаттхира̄джаван̣н̣асуттам̣
138. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ урувела̄йам̣ вихарати наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре аджапа̄ланигродхамӯле пат̣хама̄бхисамбуддхо. тена кхо пана самайена бхагава̄ раттандхака̄ратимиса̄йам̣ аббхока̄се нисинно хоти, дево ча екамекам̣ пхуса̄йати. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ бхагавато бхайам̣ чхамбхитаттам̣ ломахам̣сам̣ уппа̄детука̄мо махантам̣ хаттхира̄джаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками. сеййатха̄пи на̄ма маха̄арит̣т̣хако ман̣и, евамасса сӣсам̣ хоти. сеййатха̄пи на̄ма суддхам̣ рӯпийам̣, евамасса данта̄ хонти. сеййатха̄пи на̄ма махатӣ нан̇галӣса̄ [нан̇галасӣса̄ (пӣ. ка.)], евамасса сон̣д̣о хоти. атха кхо бхагава̄ ‘‘ма̄ро айам̣ па̄пима̄’’ ити видитва̄ ма̄рам̣ па̄пимантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –
‘‘сам̣сарам̣ дӣгхамаддха̄нам̣, ван̣н̣ам̣ катва̄ субха̄субхам̣;
алам̣ те тена па̄пима, нихато твамаси антака̄’’ти.
атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.
3. субхасуттам̣
139. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ урувела̄йам̣ вихарати наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре аджапа̄ланигродхамӯле пат̣хама̄бхисамбуддхо. тена кхо пана самайена бхагава̄ раттандхака̄ратимиса̄йам̣ аббхока̄се нисинно хоти, дево ча екамекам̣ пхуса̄йати. атха кхо ма̄ро па̄пима̄, бхагавато бхайам̣ чхамбхитаттам̣ ломахам̣сам̣ уппа̄детука̄мо, йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавато авидӯре учча̄вача̄ ван̣н̣анибха̄ упадам̣сети, субха̄ чева асубха̄ ча. атха кхо бхагава̄ ‘‘ма̄ро айам̣ па̄пима̄’’ ити видитва̄ ма̄рам̣ па̄пимантам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –
‘‘сам̣сарам̣ дӣгхамаддха̄нам̣, ван̣н̣ам̣ катва̄ субха̄субхам̣;
алам̣ те тена па̄пима, нихато твамаси антака.
‘‘йе ча ка̄йена ва̄ча̄йа, манаса̄ ча сусам̣вута̄;
на те ма̄раваса̄нуга̄, на те ма̄расса баддхагӯ’’ [баддхабхӯ (ка.), паччагӯ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ти.
атха кхо ма̄ро…пе… таттхевантарадха̄йӣти.
4. пат̣хамама̄рапа̄сасуттам̣
140. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘майхам̣ кхо, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ йонисо саммаппадха̄на̄ ануттара̄ вимутти ануппатта̄, ануттара̄ вимутти саччхиката̄. тумхепи, бхиккхаве, йонисо манасика̄ра̄ йонисо саммаппадха̄на̄ ануттарам̣ вимуттим̣ анупа̄пун̣а̄тха, ануттарам̣ вимуттим̣ саччхикаротха̄’’ти. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –
‘‘баддхоси ма̄рапа̄сена, йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄;
ма̄рабандханабаддхоси, на ме саман̣а моккхасӣ’’ти.
‘‘мутта̄хам̣ [муттохам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ма̄рапа̄сена, йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄;
ма̄рабандханамуттомхи, нихато твамаси антака̄’’ти.
атха кхо ма̄ро па̄пима̄…пе… таттхевантарадха̄йӣти.
5. дутийама̄рапа̄сасуттам̣
141. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘мутта̄хам̣, бхиккхаве, саббапа̄сехи йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄. тумхепи, бхиккхаве, мутта̄ саббапа̄сехи йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄. чаратха, бхиккхаве, ча̄рикам̣ бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. ма̄ екена две агамиттха. десетха, бхиккхаве, дхаммам̣ а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сетха. санти сатта̄ аппараджаккхаджа̄тика̄, ассаваната̄ дхаммасса париха̄йанти. бхависсанти дхаммасса ан̃н̃а̄та̄ро. ахампи, бхиккхаве, йена урувела̄ сена̄нигамо тенупасан̇камисса̄ми дхаммадесана̄йа̄’’ти. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –
‘‘баддхоси саббапа̄сехи, йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄;
маха̄бандханабаддхоси, на ме саман̣а моккхасӣ’’ти.
‘‘мутта̄хам̣ саббапа̄сехи, йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄;
маха̄бандханамуттомхи, нихато твамаси антака̄’’ти.
атха кхо ма̄ро па̄пима̄…пе… таттхевантарадха̄йӣти.
6. саппасуттам̣
142. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена бхагава̄ раттандхака̄ратимиса̄йам̣ аббхока̄се нисинно хоти, дево ча екамекам̣ пхуса̄йати.
атха кхо ма̄ро па̄пима̄ бхагавато бхайам̣ чхамбхитаттам̣ ломахам̣сам̣ уппа̄детука̄мо махантам̣ саппара̄джаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками. сеййатха̄пи на̄ма махатӣ екаруккхика̄ на̄ва̄, евамасса ка̄йо хоти. сеййатха̄пи на̄ма махантам̣ сон̣д̣ика̄кил̣ан̃джам̣, евамасса пхан̣о хоти. сеййатха̄пи на̄ма махатӣ косалика̄ кам̣сапа̄ти, евамасса аккхӣни бхаванти. сеййатха̄пи на̄ма деве гал̣агал̣а̄йанте виджджуллата̄ ниччхаранти, евамасса мукхато дживха̄ ниччхарати. сеййатха̄пи на̄ма камма̄рагаггарийа̄ дхамама̄на̄йа саддо хоти, евамасса асса̄сапасса̄са̄нам̣ саддо хоти.
атха кхо бхагава̄ ‘‘ма̄ро айам̣ па̄пима̄’’ ити видитва̄ ма̄рам̣ па̄пимантам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –
‘‘йо сун̃н̃агеха̄ни севати,
сеййо со муни аттасан̃н̃ато;
воссаджджа чареййа таттха со,
патирӯпан̃хи татха̄видхасса там̣.
‘‘чарака̄ бахӯ бхерава̄ бахӯ,
атхо д̣ам̣сасарӣсапа̄ [д̣ам̣са сирим̣сапа̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бахӯ;
ломампи на таттха ин̃джайе,
сун̃н̃а̄га̄рагато маха̄муни.
‘‘набхам̣ пхалеййа патхавӣ чалеййа,
саббепи па̄н̣а̄ уда сантасеййум̣;
саллампи че ураси пакаппайеййум̣,
упадхӣсу та̄н̣ам̣ на каронти буддха̄’’ти.
атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.
7. супатисуттам̣
143. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. атха кхо бхагава̄ бахудевараттим̣ аббхока̄се чан̇камитва̄ раттийа̄ паччӯсасамайам̣ па̄де паккха̄летва̄ виха̄рам̣ пависитва̄ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппеси па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа сато сампаджа̄но ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манаси каритва̄. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –
‘‘ким̣ соппаси ким̣ ну соппаси,
кимидам̣ соппаси дуббхаго [дуббхато (сйа̄. кам̣.), дуббхайо (пӣ.)] вийа;
сун̃н̃амага̄ранти соппаси,
кимидам̣ соппаси сӯрийе уггате’’ти.
‘‘йасса джа̄линӣ висаттика̄,
тан̣ха̄ наттхи кухин̃чи нетаве;
саббӯпадхипариккхайа̄ буддхо,
соппати ким̣ таветтха ма̄ра̄’’ти.
атха кхо ма̄ро па̄пима̄…пе… таттхевантарадха̄йӣти.
8. нандатисуттам̣
144. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавато сантике имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –
‘‘нандати путтехи путтима̄, гома̄ гобхи татхева нандати;
упадхӣхи нарасса нандана̄, на хи со нандати йо нирӯпадхӣ’’ти.
‘‘сочати путтехи путтима̄, гома̄ гобхи татхева сочати;
упадхӣхи нарасса сочана̄, на хи со сочати йо нирӯпадхӣ’’ти.
атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.
9. пат̣хамаа̄йусуттам̣
145. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘аппамидам̣, бхиккхаве, манусса̄нам̣ а̄йу. гаманӣйо сампара̄йо, каттаббам̣ кусалам̣, чаритаббам̣ брахмачарийам̣. наттхи джа̄тасса амаран̣ам̣. йо, бхиккхаве, чирам̣ джӣвати, со вассасатам̣ аппам̣ ва̄ бхиййо’’ти.
атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –
‘‘дӣгхама̄йу манусса̄нам̣, на нам̣ хӣл̣е супорисо;
чареййа кхӣраматтова, наттхи маччусса а̄гамо’’ти.
‘‘аппама̄йу манусса̄нам̣, хӣл̣еййа нам̣ супорисо;
чареййа̄диттасӣсова, наттхи маччусса на̄гамо’’ти.
атха кхо ма̄ро…пе… таттхевантарадха̄йӣти.
10. дутийаа̄йусуттам̣
146. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. татра кхо бхагава̄…пе… етадавоча –
‘‘аппамидам̣, бхиккхаве, манусса̄нам̣ а̄йу. гаманӣйо сампара̄йо, каттаббам̣ кусалам̣, чаритаббам̣ брахмачарийам̣. наттхи джа̄тасса амаран̣ам̣. йо, бхиккхаве, чирам̣ джӣвати, со вассасатам̣ аппам̣ ва̄ бхиййо’’ти.
атха кхо ма̄ро па̄пима̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –
‘‘на̄ччайанти ахоратта̄, джӣвитам̣ нӯпаруджджхати;
а̄йу анупарийа̄йати, мачча̄нам̣ немӣва ратхакуббара’’нти.
‘‘аччайанти ахоратта̄, джӣвитам̣ упаруджджхати;
а̄йу кхӣйати мачча̄нам̣, куннадӣнам̣ва одака’’нти.
атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ‘‘джа̄на̄ти мам̣ бхагава̄, джа̄на̄ти мам̣ сугато’’ти дуккхӣ думмано таттхевантарадха̄йӣти.
пат̣хамо вагго.
тассудда̄нам̣ –
тапокамман̃ча на̄го ча, субхам̣ па̄сена те дуве;
саппо супати нанданам̣, а̄йуна̄ апаре дувети.