3. аччхарийааббхутасуттам̣
197. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо самбахула̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘‘аччхарийам̣, а̄вусо, аббхутам̣, а̄вусо, татха̄гатасса махиддхиката̄ маха̄нубха̄вата̄, йатра хи на̄ма татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄ниссати [ануссариссати джа̄ниссати (ка.)] – ‘евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣на̄ма̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣готта̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣сӣла̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣пан̃н̃а̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣виха̄рӣ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипӣ’’ти! евам̣ вутте, а̄йасма̄ а̄нандо те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘аччхарийа̄ чева, а̄вусо, татха̄гата̄ аччхарийадхаммасаманна̄гата̄ ча; аббхута̄ чева, а̄вусо, татха̄гата̄ аббхутадхаммасаманна̄гата̄ ча̄’’ти. айан̃ча хидам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ антара̄катха̄ виппаката̄ хоти.
198. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йенупат̣т̣ха̄наса̄ла̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄, ка̄ ча пана во антара̄катха̄ виппаката̄’’ти? ‘‘идха, бханте, амха̄кам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘аччхарийам̣, а̄вусо, аббхутам̣, а̄вусо, татха̄гатасса махиддхиката̄ маха̄нубха̄вата̄, йатра хи на̄ма татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄ниссати – евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣ итипи, евам̣на̄ма̄… евам̣готта̄… евам̣сӣла̄… евам̣дхамма̄.. евам̣пан̃н̃а̄… евам̣виха̄рӣ… евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣ итипӣ’ти! евам̣ вутте, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо амхе етадавоча – ‘аччхарийа̄ чева, а̄вусо, татха̄гата̄ аччхарийадхаммасаманна̄гата̄ ча, аббхута̄ чева, а̄вусо, татха̄гата̄ аббхутадхаммасаманна̄гата̄ ча̄’ти. айам̣ кхо но, бханте, антара̄катха̄ виппаката̄; атха бхагава̄ ануппатто’’ти.
199. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘тасма̄тиха там̣, а̄нанда, бхиййосоматта̄йа пат̣ибханту татха̄гатасса аччхарийа̄ аббхутадхамма̄’’ти [аббхута̄ дхамма̄ти (?)].
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘сато сампаджа̄но, а̄нанда, бодхисатто туситам̣ ка̄йам̣ упападжджӣ’ти. йампи, бханте, сато сампаджа̄но бодхисатто туситам̣ ка̄йам̣ упападжджи идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘сато сампаджа̄но, а̄нанда, бодхисатто тусите ка̄йе ат̣т̣ха̄сӣ’ти. йампи, бханте, сато сампаджа̄но бодхисатто тусите ка̄йе ат̣т̣ха̄си идам̣па̄хам̣ [идам̣пахам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
200. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йа̄вата̄йукам̣, а̄нанда, бодхисатто тусите ка̄йе ат̣т̣ха̄сӣ’ти. йампи, бханте, йа̄вата̄йукам̣ бодхисатто тусите ка̄йе ат̣т̣ха̄си идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘сато сампаджа̄но, а̄нанда, бодхисатто тусита̄, ка̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ оккамӣ’ти. йампи, бханте, сато сампаджа̄но бодхисатто тусита̄ ка̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ окками идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
201. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто тусита̄ ка̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ оккамати, атха садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йа̄пи та̄ локантарика̄ агха̄ асам̣вута̄ андхака̄ра̄ андхака̄ратимиса̄, йаттхапиме чандимасӯрийа̄ евам̣махиддхика̄ евам̣маха̄нубха̄ва̄ а̄бха̄йа на̄нубхонти таттхапи аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йепи таттха сатта̄ упапанна̄ тепи тенобха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нанти – ан̃н̃епи кира, бхо, санти сатта̄ идхӯпапанна̄ти. айан̃ча дасасахассӣ локадха̄ту сан̇кампати сампакампати сампаведхати аппама̄н̣о ча ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄ва’нти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
202. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, чатта̄ро девапутта̄ чатуддисам̣ а̄раккха̄йа упагаччханти – ма̄ нам̣ бодхисаттам̣ ва̄ бодхисаттама̄тарам̣ ва̄ мануссо ва̄ амануссо ва̄ кочи ва̄ вихет̣хесӣ’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
203. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, пакатийа̄ сӣлаватӣ бодхисаттама̄та̄ хоти вирата̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ вирата̄ адинна̄да̄на̄ вирата̄ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вирата̄ муса̄ва̄да̄ вирата̄ сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, на бодхисаттама̄ту пурисесу ма̄насам̣ уппаджджати ка̄магун̣ӯпасам̣хитам̣, анатиккаманӣйа̄ ча бодхисаттама̄та̄ хоти кеначи пурисена раттачиттена̄’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, ла̄бхинӣ бодхисаттама̄та̄ хоти пан̃чаннам̣ ка̄магун̣а̄нам̣. са̄ пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ парича̄ретӣ’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
204. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, на бодхисаттама̄ту кочидева а̄ба̄дхо уппаджджати; сукхинӣ бодхисаттама̄та̄ хоти акилантака̄йа̄; бодхисаттан̃ча бодхисаттама̄та̄ тирокуччхигатам̣ пассати саббан̇гапаччан̇гам̣ ахӣниндрийам̣. сеййатха̄пи, а̄нанда, ман̣и вел̣урийо субхо джа̄тима̄ ат̣т̣хам̣со супарикаммакато. татра̄сса суттам̣ а̄вутам̣ нӣлам̣ ва̄ пӣтам̣ ва̄ лохитам̣ ва̄ ода̄там̣ ва̄ пан̣д̣усуттам̣ ва̄. таменам̣ чаккхума̄ пурисо хаттхе каритва̄ паччавеккхеййа – айам̣ кхо ман̣и вел̣урийо субхо джа̄тима̄ ат̣т̣хам̣со супарикаммакато, татридам̣ суттам̣ а̄вутам̣ нӣлам̣ ва̄ пӣтам̣ ва̄ лохитам̣ ва̄ ода̄там̣ ва̄ пан̣д̣усуттам̣ ва̄ти. евамева кхо, а̄нанда, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, на бодхисаттама̄ту кочидева а̄ба̄дхо уппаджджати; сукхинӣ бодхисаттама̄та̄ хоти акилантака̄йа̄; бодхисаттан̃ча бодхисаттама̄та̄ тирокуччхигатам̣ пассати саббан̇гапаччан̇гам̣ ахӣниндрийа’нти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
205. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘сатта̄хаджа̄те, а̄нанда, бодхисатте бодхисаттама̄та̄ ка̄лам̣ кароти, туситам̣ ка̄йам̣ упападжджатӣ’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йатха̄ кхо пана̄нанда, ан̃н̃а̄ иттхика̄ нава ва̄ даса ва̄ ма̄се габбхам̣ куччхина̄ парихаритва̄ виджа̄йанти, на хевам̣ бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ виджа̄йати. дасева ма̄са̄ни бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ куччхина̄ парихаритва̄ виджа̄йатӣ’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йатха̄ кхо пана̄нанда, ан̃н̃а̄ иттхика̄ нисинна̄ ва̄ нипанна̄ ва̄ виджа̄йанти, на хевам̣ бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ виджа̄йати. т̣хита̄ва бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ виджа̄йатӣ’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, дева̄ нам̣ пат̣хамам̣ пат̣игган̣ханти паччха̄ манусса̄’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
206. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, аппаттова бодхисатто патхавим̣ хоти, чатта̄ро нам̣ девапутта̄ пат̣иггахетва̄ ма̄ту пурато т̣хапенти – аттамана̄, деви, хохи; махесаккхо те путто уппанно’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, висадова никкхамати амаккхито удена [уддена (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] амаккхито семхена амаккхито рухирена амаккхито кеначи асучина̄ суддхо висадо [висуддхо (сйа̄.)]. сеййатха̄пи, а̄нанда, ман̣иратанам̣ ка̄сике ваттхе никкхиттам̣ нева ман̣иратанам̣ ка̄сикам̣ ваттхам̣ маккхети на̄пи ка̄сикам̣ ваттхам̣ ман̣иратанам̣ маккхети. там̣ кисса хету? убхиннам̣ суддхатта̄. евамева кхо, а̄нанда, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, висадова никкхамати амаккхито удена амаккхито семхена амаккхито рухирена амаккхито кеначи асучина̄ суддхо висадо’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, две удакасса дха̄ра̄ анталиккха̄ па̄тубхаванти – ека̄ сӣтасса, ека̄ ун̣хасса; йена бодхисаттасса удакакиччам̣ каронти ма̄ту ча̄’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
207. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘сампатиджа̄то, а̄нанда, бодхисатто самехи па̄дехи патхавийам̣ патит̣т̣хахитва̄ уттара̄бхимукхо саттападавӣтиха̄рена гаччхати, сетамхи чхатте анудха̄рийама̄не, сабба̄ ча диса̄ вилокети, а̄сабхин̃ча ва̄чам̣ бха̄сати – аггохамасми локасса, джет̣т̣хохамасми локасса, сет̣т̣хохамасми локасса. айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.
‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, атха садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йа̄пи та̄ локантарика̄ агха̄ асам̣вута̄ андхака̄ра̄ андхака̄ратимиса̄ йаттхапиме чандимасӯрийа̄ евам̣махиддхика̄ евам̣маха̄нубха̄ва̄ а̄бха̄йа на̄нубхонти таттхапи аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йепи таттха сатта̄ упапанна̄ тепи тенобха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нанти – ан̃н̃епи кира, бхо, санти сатта̄ идхӯпапанна̄ти. айан̃ча дасасахассӣ локадха̄ту сан̇кампати сампакампати сампаведхати, аппама̄н̣о ча ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄ва’нти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄ремӣ’’ти.
208. ‘‘тасма̄тиха твам̣, а̄нанда, идампи татха̄гатасса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рехи. идха̄нанда, татха̄гатасса видита̄ ведана̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти; видита̄ сан̃н̃а̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти; видита̄ витакка̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти. идампи кхо, твам̣, а̄нанда, татха̄гатасса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рехӣ’’ти. ‘‘йампи, бханте, бхагавато видита̄ ведана̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти; видита̄ сан̃н̃а̄… видита̄ витакка̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти. идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄ремӣ’’ти.
идамавоча а̄йасма̄ а̄нандо. саманун̃н̃о саттха̄ ахоси; аттамана̄ ча те бхиккхӯ а̄йасмато а̄нандасса бха̄ситам̣ абхинандунти.
аччхарийааббхутасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ татийам̣.