3. сун̃н̃атавагго

1. чӯл̣асун̃н̃атасуттам̣

176. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘екамидам̣, бханте, самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати нагаракам̣ на̄ма сакйа̄нам̣ нигамо. таттха ме, бханте, бхагавато саммукха̄ сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘сун̃н̃ата̄виха̄рена̄хам̣, а̄нанда, етарахи бахулам̣ вихара̄мӣ’ти. каччи метам̣, бханте, суссутам̣ суггахитам̣ суманасикатам̣ сӯпадха̄рита’’нти? ‘‘таггха те етам̣, а̄нанда, суссутам̣ суггахитам̣ суманасикатам̣ сӯпадха̄ритам̣. пуббепа̄хам̣ [пуббеча̄хам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], а̄нанда, етарахипи [етарахи ча (саббаттха)] сун̃н̃ата̄виха̄рена бахулам̣ вихара̄ми. сеййатха̄пи, а̄нанда, айам̣ мига̄рама̄тупа̄са̄до сун̃н̃о хаттхигавассавал̣авена, сун̃н̃о джа̄тарӯпараджатена, сун̃н̃о иттхипурисасаннипа̄тена аттхи чевидам̣ асун̃н̃атам̣ йадидам̣ – бхиккхусан̇гхам̣ пат̣ичча екаттам̣; евамева кхо, а̄нанда, бхиккху аманасикаритва̄ га̄масан̃н̃ам̣, аманасикаритва̄ мануссасан̃н̃ам̣, аран̃н̃асан̃н̃ам̣ пат̣ичча манаси кароти екаттам̣. тасса аран̃н̃асан̃н̃а̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати адхимуччати. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йе ассу даратха̄ га̄масан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, йе ассу даратха̄ мануссасан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, аттхи чева̄йам̣ даратхаматта̄ йадидам̣ – аран̃н̃асан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. со ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ га̄масан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ мануссасан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘аттхи чевидам̣ асун̃н̃атам̣ йадидам̣ – аран̃н̃асан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. ити йан̃хи кхо таттха на хоти тена там̣ сун̃н̃ам̣ саманупассати, йам̣ пана таттха авасит̣т̣хам̣ хоти там̣ ‘сантамидам̣ аттхӣ’’’ти паджа̄на̄ти. евамписса еса̄, а̄нанда, йатха̄бхучча̄ авипаллаттха̄ парисуддха̄ сун̃н̃ата̄вакканти бхавати.

177. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху аманасикаритва̄ мануссасан̃н̃ам̣, аманасикаритва̄ аран̃н̃асан̃н̃ам̣, патхавӣсан̃н̃ам̣ пат̣ичча манаси кароти екаттам̣. тасса патхавӣсан̃н̃а̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати адхимуччати. сеййатха̄пи, а̄нанда, а̄сабхачаммам̣ сан̇кусатена сувихатам̣ вигатаваликам̣; евамева кхо, а̄нанда, бхиккху йам̣ имисса̄ патхавийа̄ уккӯлавиккӯлам̣ надӣвидуггам̣ кха̄н̣укан̣т̣акат̣т̣ха̄нам̣ паббатависамам̣ там̣ саббам̣ [саббам̣ (ка.)] аманасикаритва̄ патхавӣсан̃н̃ам̣ пат̣ичча манаси кароти екаттам̣. тасса патхавӣсан̃н̃а̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати адхимуччати. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йе ассу даратха̄ мануссасан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, йе ассу даратха̄ аран̃н̃асан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, аттхи чева̄йам̣ даратхаматта̄ йадидам̣ – патхавӣсан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. со ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ мануссасан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ аран̃н̃асан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘аттхи чевидам̣ асун̃н̃атам̣ йадидам̣ – патхавӣсан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. ити йан̃хи кхо таттха на хоти тена там̣ сун̃н̃ам̣ саманупассати, йам̣ пана таттха авасит̣т̣хам̣ хоти там̣ ‘сантамидам̣ аттхӣ’ти паджа̄на̄ти. евамписса еса̄, а̄нанда, йатха̄бхучча̄ авипаллаттха̄ парисуддха̄ сун̃н̃ата̄вакканти бхавати.

178. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху аманасикаритва̄ аран̃н̃асан̃н̃ам̣, аманасикаритва̄ патхавӣсан̃н̃ам̣, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча манаси кароти екаттам̣. тасса а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати адхимуччати. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йе ассу даратха̄ аран̃н̃асан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, йе ассу даратха̄ патхавӣсан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, аттхи чева̄йам̣ даратхаматта̄ йадидам̣ – а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. со ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ аран̃н̃асан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ патхавӣсан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘аттхи чевидам̣ асун̃н̃атам̣ йадидам̣ – а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. ити йан̃хи кхо таттха на хоти тена там̣ сун̃н̃ам̣ саманупассати, йам̣ пана таттха авасит̣т̣хам̣ хоти там̣ ‘сантамидам̣ аттхӣ’ти паджа̄на̄ти. евамписса еса̄, а̄нанда, йатха̄бхучча̄ авипаллаттха̄ парисуддха̄ сун̃н̃ата̄вакканти бхавати.

179. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху аманасикаритва̄ патхавӣсан̃н̃ам̣, аманасикаритва̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча манаси кароти екаттам̣. тасса вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати адхимуччати. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йе ассу даратха̄ патхавӣсан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, йе ассу даратха̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, аттхи чева̄йам̣ даратхаматта̄ йадидам̣ – вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. со ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ патхавӣсан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘аттхи чевидам̣ асун̃н̃атам̣ йадидам̣ – вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. ити йан̃хи кхо таттха на хоти тена там̣ сун̃н̃ам̣ саманупассати, йам̣ пана таттха авасит̣т̣хам̣ хоти там̣ ‘сантамидам̣ аттхӣ’ти паджа̄на̄ти. евамписса еса̄, а̄нанда, йатха̄бхучча̄ авипаллаттха̄ парисуддха̄ сун̃н̃ата̄вакканти бхавати.

180. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху аманасикаритва̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣, аманасикаритва̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча манаси кароти екаттам̣. тасса а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати адхимуччати. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йе ассу даратха̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, йе ассу даратха̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, аттхи чева̄йам̣ даратхаматта̄ йадидам̣ – а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. со ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘аттхи чевидам̣ асун̃н̃атам̣ йадидам̣ – а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. ити йан̃хи кхо таттха на хоти тена там̣ сун̃н̃ам̣ саманупассати, йам̣ пана таттха авасит̣т̣хам̣ хоти там̣ ‘сантамидам̣ аттхӣ’ти паджа̄на̄ти. евамписса еса̄, а̄нанда, йатха̄бхучча̄ авипаллаттха̄ парисуддха̄ сун̃н̃ата̄вакканти бхавати.

181. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда бхиккху аманасикаритва̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣, аманасикаритва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча манаси кароти екаттам̣. тасса невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати адхимуччати. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йе ассу даратха̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, йе ассу даратха̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, аттхи чева̄йам̣ даратхаматта̄ йадидам̣ – невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. со ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘аттхи чевидам̣ асун̃н̃атам̣ йадидам̣ – невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча екатта’нти. ити йан̃хи кхо таттха на хоти тена там̣ сун̃н̃ам̣ саманупассати, йам̣ пана таттха авасит̣т̣хам̣ хоти там̣ ‘сантамидам̣ аттхӣ’ти паджа̄на̄ти. евамписса еса̄, а̄нанда, йатха̄бхучча̄ авипаллаттха̄ парисуддха̄ сун̃н̃ата̄вакканти бхавати.

182. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху аманасикаритва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣, аманасикаритва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣, анимиттам̣ четосама̄дхим̣ пат̣ичча манаси кароти екаттам̣. тасса анимитте четосама̄дхимхи читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати адхимуччати. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йе ассу даратха̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, йе ассу даратха̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣ичча тедха на санти, аттхи чева̄йам̣ даратхаматта̄ йадидам̣ – имамева ка̄йам̣ пат̣ичча сал̣а̄йатаникам̣ джӣвитапаччайа̄’ти. со ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄йа̄’ти паджа̄на̄ти, ‘аттхи чевидам̣ асун̃н̃атам̣ йадидам̣ – имамева ка̄йам̣ пат̣ичча сал̣а̄йатаникам̣ джӣвитапаччайа̄’ти. ити йан̃хи кхо таттха на хоти тена там̣ сун̃н̃ам̣ саманупассати, йам̣ пана таттха авасит̣т̣хам̣ хоти там̣ ‘сантамидам̣ аттхӣ’ти паджа̄на̄ти. евамписса еса̄, а̄нанда, йатха̄бхучча̄ авипаллаттха̄ парисуддха̄ сун̃н̃ата̄вакканти бхавати.

183. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху аманасикаритва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣, аманасикаритва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣, анимиттам̣ четосама̄дхим̣ пат̣ичча манаси кароти екаттам̣. тасса анимитте четосама̄дхимхи читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати адхимуччати. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘айампи кхо анимитто четосама̄дхи абхисан̇кхато абхисан̃четайито’. ‘йам̣ кхо пана кин̃чи абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣ таданиччам̣ ниродхадхамма’нти паджа̄на̄ти. тасса евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йе ассу даратха̄ ка̄ма̄савам̣ пат̣ичча тедха на санти, йе ассу даратха̄ бхава̄савам̣ пат̣ичча тедха на санти, йе ассу даратха̄ авиджджа̄савам̣ пат̣ичча тедха на санти, аттхи чева̄йам̣ даратхаматта̄ йадидам̣ – имамева ка̄йам̣ пат̣ичча сал̣а̄йатаникам̣ джӣвитапаччайа̄’ти. со ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ ка̄ма̄савена̄’ти паджа̄на̄ти, ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ бхава̄савена̄’ти паджа̄на̄ти, ‘сун̃н̃амидам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ авиджджа̄савена̄’ти паджа̄на̄ти, ‘аттхи чевидам̣ асун̃н̃атам̣ йадидам̣ – имамева ка̄йам̣ пат̣ичча сал̣а̄йатаникам̣ джӣвитапаччайа̄’ти. ити йан̃хи кхо таттха на хоти тена там̣ сун̃н̃ам̣ саманупассати, йам̣ пана таттха авасит̣т̣хам̣ хоти там̣ ‘сантамидам̣ аттхӣ’ти паджа̄на̄ти. евамписса еса̄, а̄нанда, йатха̄бхучча̄ авипаллаттха̄ парисуддха̄ парама̄нуттара̄ сун̃н̃ата̄вакканти бхавати.

184. ‘‘йепи хи кечи, а̄нанда, атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ парисуддхам̣ парама̄нуттарам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихарим̣су, саббе те имам̣йева парисуддхам̣ парама̄нуттарам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихарим̣су. йепи [йе (сӣ. пӣ.)] хи кечи, а̄нанда, ана̄гатамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ парисуддхам̣ парама̄нуттарам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихариссанти, саббе те имам̣йева парисуддхам̣ парама̄нуттарам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихариссанти. йепи [йе (сӣ. пӣ.)] хи кечи, а̄нанда, етарахи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ парисуддхам̣ парама̄нуттарам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихаранти, саббе те имам̣йева парисуддхам̣ парама̄нуттарам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихаранти. тасма̄тиха, а̄нанда, ‘парисуддхам̣ парама̄нуттарам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихарисса̄ма̄’ти [вихарисса̄мӣти (пӣ. ка.)] – еван̃хи во [те (ка.)], а̄нанда, сиккхитабба’’нти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

чӯл̣асун̃н̃атасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.

2. маха̄сун̃н̃атасуттам̣

185. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа капилаваттхум̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. капилаваттхусмим̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена ка̄л̣акхемакасса саккасса виха̄ро тенупасан̇ками дива̄виха̄ра̄йа. тена кхо пана самайена ка̄л̣акхемакасса саккасса виха̄ре самбахула̄ни сена̄сана̄ни пан̃н̃атта̄ни хонти. аддаса̄ кхо бхагава̄ ка̄л̣акхемакасса саккасса виха̄ре самбахула̄ни сена̄сана̄ни пан̃н̃атта̄ни. дисва̄на бхагавато етадахоси – ‘‘самбахула̄ни кхо ка̄л̣акхемакасса саккасса виха̄ре сена̄сана̄ни пан̃н̃атта̄ни. самбахула̄ ну кхо идха бхиккхӯ вихарантӣ’’ти.

186. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ а̄нандо самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ гхат̣а̄йа саккасса виха̄ре чӣваракаммам̣ кароти. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена гхат̣а̄йа саккасса виха̄ро тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘самбахула̄ни кхо, а̄нанда, ка̄л̣акхемакасса саккасса виха̄ре сена̄сана̄ни пан̃н̃атта̄ни. самбахула̄ ну кхо еттха бхиккхӯ вихарантӣ’’ти? ‘‘самбахула̄ни, бханте, ка̄л̣акхемакасса саккасса виха̄ре сена̄сана̄ни пан̃н̃атта̄ни. самбахула̄ бхиккхӯ еттха вихаранти. чӣварака̄расамайо но, бханте, ваттатӣ’’ти.

‘‘на кхо, а̄нанда, бхиккху собхати сан̇ган̣ика̄ра̄мо сан̇ган̣икарато сан̇ган̣ика̄ра̄матам̣ ануйутто ган̣а̄ра̄мо ган̣арато ган̣асаммудито. со вата̄нанда, бхиккху сан̇ган̣ика̄ра̄мо сан̇ган̣икарато сан̇ган̣ика̄ра̄матам̣ ануйутто ган̣а̄ра̄мо ган̣арато ган̣асаммудито йам̣ там̣ неккхаммасукхам̣ павивекасукхам̣ упасамасукхам̣ самбодхисукхам̣ [самбодхасукхам̣ (сӣ. пӣ.), самбодхасукхам̣ читтекаггата̄сукхам̣ (ка.) упари аран̣авибхан̇гасутте пана самбодхисукхантвева диссати] тасса сукхасса ника̄мала̄бхӣ бхависсати акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо ча кхо со, а̄нанда, бхиккху еко ган̣асма̄ вӯпакат̣т̣хо вихарати тассетам̣ бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣ йам̣ там̣ неккхаммасукхам̣ павивекасукхам̣ упасамасукхам̣ самбодхисукхам̣ тасса сукхасса ника̄мала̄бхӣ бхависсати акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣти – т̣ха̄наметам̣ виджджати.

‘‘со вата̄нанда, бхиккху сан̇ган̣ика̄ра̄мо сан̇ган̣икарато сан̇ган̣ика̄ра̄матам̣ ануйутто ган̣а̄ра̄мо ган̣арато ган̣асаммудито са̄ма̄йикам̣ ва̄ кантам̣ четовимуттим̣ упасампаджджа вихариссати аса̄ма̄йикам̣ ва̄ акуппанти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо ча кхо со, а̄нанда, бхиккху еко ган̣асма̄ вӯпакат̣т̣хо вихарати тассетам̣ бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣ са̄ма̄йикам̣ ва̄ кантам̣ четовимуттим̣ упасампаджджа вихариссати аса̄ма̄йикам̣ ва̄ акуппанти – т̣ха̄наметам̣ виджджати.

‘‘на̄хам̣, а̄нанда, екам̣ рӯпампи [екарӯпампи (сӣ.)] саманупасса̄ми йаттха раттасса йатха̄бхиратасса рӯпасса випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ на уппаджджеййум̣ сокапаридевадуккхадоманассӯпа̄йа̄са̄.

187. ‘‘айам̣ кхо пана̄нанда, виха̄ро татха̄гатена абхисамбуддхо йадидам̣ – саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ аджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихаритум̣ [вихаратам̣ (ка. сӣ.), вихарати (сйа̄. кам̣. ка.)]. татра че, а̄нанда, татха̄гатам̣ имина̄ виха̄рена вихарантам̣ бхаванти [бхагавантам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. ка.)] упасан̇камита̄ро бхиккхӯ бхиккхунийо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо ра̄джа̄но ра̄джамаха̄матта̄ титтхийа̄ титтхийаса̄вака̄. татра̄нанда, татха̄гато вивеканинненева читтена вивекапон̣ена вивекапаббха̄рена вӯпакат̣т̣хена неккхамма̄бхиратена бйантӣбхӯтена саббасо а̄сават̣т̣ха̄нӣйехи дхаммехи ан̃н̃адаттху уййоджаникапат̣исам̣йуттам̣йева катхам̣ катта̄ хоти. тасма̄тиха̄нанда, бхиккху чепи а̄кан̇кхеййа – ‘аджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихареййа’нти, тена̄нанда, бхиккхуна̄ аджджхаттамева читтам̣ сан̣т̣хапетаббам̣ санниса̄детаббам̣ екоди ка̄таббам̣ сама̄даха̄таббам̣.

188. ‘‘катхан̃ча̄нанда, бхиккху аджджхаттамева читтам̣ сан̣т̣хапети санниса̄дети екодим̣ кароти [екодикароти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] сама̄дахати? идха̄нанда, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати…пе… дутийам̣ джха̄нам̣… татийам̣ джха̄нам̣… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. евам̣ кхо, а̄нанда, бхиккху аджджхаттамева читтам̣ сан̣т̣хапети санниса̄дети екодим̣ кароти сама̄дахати. со аджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣ манаси кароти. тасса аджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣ манасикарото сун̃н̃ата̄йа читтам̣ на паккхандати наппасӣдати на сантит̣т̣хати на вимуччати. евам̣ сантаметам̣, а̄нанда, бхиккху евам̣ паджа̄на̄ти – ‘аджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣ кхо ме манасикарото аджджхаттам̣ сун̃н̃ата̄йа читтам̣ на паккхандати наппасӣдати на сантит̣т̣хати на вимуччатӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти. со бахиддха̄ сун̃н̃атам̣ манаси кароти…пе… со аджджхаттабахиддха̄ сун̃н̃атам̣ манаси кароти …пе… со а̄нен̃джам̣ манаси кароти. тасса а̄нен̃джам̣ манасикарото а̄нен̃джа̄йа читтам̣ на паккхандати наппасӣдати на сантит̣т̣хати на вимуччати. евам̣ сантаметам̣, а̄нанда, бхиккху евам̣ паджа̄на̄ти – ‘а̄нен̃джам̣ кхо ме манасикарото а̄нен̃джа̄йа читтам̣ на паккхандати наппасӣдати на сантит̣т̣хати на вимуччатӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти.

‘‘тена̄нанда, бхиккхуна̄ тасмим̣йева пуримасмим̣ сама̄дхинимитте аджджхаттамева читтам̣ сан̣т̣хапетаббам̣ санниса̄детаббам̣ екоди ка̄таббам̣ сама̄даха̄таббам̣. со аджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣ манаси кароти. тасса аджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣ манасикарото аджджхаттам̣ сун̃н̃ата̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати вимуччати. евам̣ сантаметам̣, а̄нанда, бхиккху евам̣ паджа̄на̄ти – ‘аджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣ кхо ме манасикарото аджджхаттам̣ сун̃н̃ата̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати вимуччатӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти. со бахиддха̄ сун̃н̃атам̣ манаси кароти…пе… со аджджхаттабахиддха̄ сун̃н̃атам̣ манаси кароти…пе… со а̄нен̃джам̣ манаси кароти. тасса а̄нен̃джам̣ манасикарото а̄нен̃джа̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати вимуччати. евам̣ сантаметам̣, а̄нанда, бхиккху евам̣ паджа̄на̄ти – ‘а̄нен̃джам̣ кхо ме манасикарото а̄нен̃джа̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати вимуччатӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти.

189. ‘‘тасса че, а̄нанда, бхиккхуно имина̄ виха̄рена вихарато чан̇кама̄йа читтам̣ намати, со чан̇камати – ‘евам̣ мам̣ чан̇камантам̣ на̄бхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссависсантӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти. тасса че, а̄нанда, бхиккхуно имина̄ виха̄рена вихарато т̣ха̄на̄йа читтам̣ намати, со тит̣т̣хати – ‘евам̣ мам̣ т̣хитам̣ на̄бхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссависсантӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти. тасса че, а̄нанда, бхиккхуно имина̄ виха̄рена вихарато нисаджджа̄йа читтам̣ намати, со нисӣдати – ‘евам̣ мам̣ нисиннам̣ на̄бхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссависсантӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти. тасса че, а̄нанда, бхиккхуно имина̄ виха̄рена вихарато сайана̄йа читтам̣ намати, со сайати – ‘евам̣ мам̣ сайантам̣ на̄бхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссависсантӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти.

‘‘тасса че, а̄нанда, бхиккхуно имина̄ виха̄рена вихарато катха̄йа [бхасса̄йа (сӣ.), бха̄са̄йа (сйа̄. кам̣. пӣ.)] читтам̣ намати, со – ‘йа̄йам̣ катха̄ хӣна̄ гамма̄ потхуджджаника̄ анарийа̄ анаттхасам̣хита̄ на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати, сеййатхидам̣ – ра̄джакатха̄ чоракатха̄ маха̄маттакатха̄ сена̄катха̄ бхайакатха̄ йуддхакатха̄ аннакатха̄ па̄накатха̄ ваттхакатха̄ сайанакатха̄ ма̄ла̄катха̄ гандхакатха̄ н̃а̄тикатха̄ йа̄накатха̄ га̄макатха̄ нигамакатха̄ нагаракатха̄ джанападакатха̄ иттхикатха̄ сура̄катха̄ висикха̄катха̄ кумбхат̣т̣ха̄накатха̄ пуббапетакатха̄ на̄наттакатха̄ локаккха̄йика̄ самуддаккха̄йика̄ итибхава̄бхавакатха̄ ити ва̄ ити – еварӯпим̣ катхам̣ на катхесса̄мӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти. йа̄ ча кхо айам̣, а̄нанда, катха̄ абхисаллекхика̄ четовинӣваран̣асаппа̄йа̄ [четовича̄ран̣асаппа̄йа̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.), четовиваран̣асаппа̄йа̄ (пӣ.)] екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати, сеййатхидам̣ – аппиччхакатха̄ сантут̣т̣хикатха̄ павивекакатха̄ асам̣саггакатха̄ вӣрийа̄рамбхакатха̄ сӣлакатха̄ сама̄дхикатха̄ пан̃н̃а̄катха̄ вимуттикатха̄ вимуттин̃а̄н̣адассанакатха̄ ити – ‘еварӯпим̣ катхам̣ катхесса̄мӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти.

‘‘тасса че, а̄нанда, бхиккхуно имина̄ виха̄рена вихарато витакка̄йа читтам̣ намати, со – ‘йе те витакка̄ хӣна̄ гамма̄ потхуджджаника̄ анарийа̄ анаттхасам̣хита̄ на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттанти, сеййатхидам̣ – ка̄мавитакко бйа̄па̄давитакко вихим̣са̄витакко ити еварӯпе витакке [еварӯпена витаккена (сӣ. сйа̄. кам̣. ка.)] на витаккесса̄мӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти. йе ча кхо име, а̄нанда, витакка̄ арийа̄ ниййа̄ника̄ ниййанти таккарасса самма̄дуккхаккхайа̄йа, сеййатхидам̣ – неккхаммавитакко абйа̄па̄давитакко авихим̣са̄витакко ити – ‘еварӯпе витакке [еварӯпена витаккена (ка.)] витаккесса̄мӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти.

190. ‘‘пан̃ча кхо име, а̄нанда, ка̄магун̣а̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄ – име кхо, а̄нанда, пан̃ча ка̄магун̣а̄ йаттха бхиккхуна̄ абхиккхан̣ам̣ сакам̣ читтам̣ паччавеккхитаббам̣ – ‘аттхи ну кхо ме имесу пан̃часу ка̄магун̣есу ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ а̄йатане уппаджджати четасо самуда̄ча̄ро’ти? саче, а̄нанда, бхиккху паччавеккхама̄но евам̣ паджа̄на̄ти – ‘аттхи кхо ме имесу пан̃часу ка̄магун̣есу ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ а̄йатане уппаджджати четасо самуда̄ча̄ро’ти, евам̣ сантаметам̣ [евам̣ сантам̣ (ат̣т̣ха.)], а̄нанда, бхиккху евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йо кхо имесу пан̃часу ка̄магун̣есу чхандара̄го со ме наппахӣно’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти. саче пана̄нанда, бхиккху паччавеккхама̄но евам̣ паджа̄на̄ти – ‘наттхи кхо ме имесу пан̃часу ка̄магун̣есу ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ а̄йатане уппаджджати четасо самуда̄ча̄ро’ти, евам̣ сантаметам̣, а̄нанда, бхиккху евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йо кхо имесу пан̃часу ка̄магун̣есу чхандара̄го со ме пахӣно’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти.

191. ‘‘пан̃ча кхо име, а̄нанда, упа̄да̄наккхандха̄ йаттха бхиккхуна̄ удайаббайа̄нупассина̄ виха̄таббам̣ – ‘ити рӯпам̣ ити рӯпасса самудайо ити рӯпасса аттхан̇гамо, ити ведана̄… ити сан̃н̃а̄… ити сан̇кха̄ра̄… ити вин̃н̃а̄н̣ам̣ ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’ти. тасса имесу пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу удайаббайа̄нупассино вихарато йо пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу асмима̄но со пахӣйати. евам̣ сантаметам̣, а̄нанда, бхиккху евам̣ паджа̄на̄ти – ‘йо кхо имесу пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу асмима̄но со ме пахӣно’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти. име кхо те, а̄нанда, дхамма̄ екантакусала̄ кусала̄йа̄тика̄ [дхамма̄ екантакусала̄йатика̄ (саббаттха) ат̣т̣хакатха̄т̣ӣка̄ олокетабба̄] арийа̄ локуттара̄ анавакканта̄ па̄пимата̄. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄нанда, кам̣ аттхавасам̣ сампассама̄но арахати са̄вако саттха̄рам̣ анубандхитум̣ апи пан̣уджджама̄но’’ти [апи пануджджама̄нопӣти (ка. сӣ.), апи пайуджджама̄ноти (сйа̄. кам̣. пӣ.)]? ‘‘бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄ бхагавам̣неттика̄ бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. са̄дху вата, бханте, бхагавантам̣йева пат̣ибха̄ту етасса бха̄ситасса аттхо. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти.

192. ‘‘на кхо, а̄нанда, арахати са̄вако саттха̄рам̣ анубандхитум̣, йадидам̣ суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣ам̣ тасса хету [веййа̄каран̣асса хету (ка.)]. там̣ кисса хету? дӣгхараттасса [дӣгхараттам̣ + асса̄ти падаччхедо] хи те, а̄нанда, дхамма̄ сута̄ дха̄та̄ вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. йа̄ ча кхо айам̣, а̄нанда, катха̄ абхисаллекхика̄ четовинӣваран̣асаппа̄йа̄ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄ абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати, сеййатхидам̣ – аппиччхакатха̄ сантут̣т̣хикатха̄ павивекакатха̄ асам̣саггакатха̄ вӣрийа̄рамбхакатха̄ сӣлакатха̄ сама̄дхикатха̄ пан̃н̃а̄катха̄ вимуттикатха̄ вимуттин̃а̄н̣адассанакатха̄ – еварӯпийа̄ кхо, а̄нанда, катха̄йа хету арахати са̄вако саттха̄рам̣ анубандхитум̣ апи пан̣уджджама̄но.

‘‘евам̣ санте кхо, а̄нанда, а̄чарийӯпаддаво хоти, евам̣ санте антева̄сӯпаддаво хоти, евам̣ санте брахмача̄рӯпаддаво хоти.

193. ‘‘катхан̃ча̄нанда, а̄чарийӯпаддаво хоти? идха̄нанда, екаччо саттха̄ вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. тасса татха̄вӯпакат̣т̣хасса вихарато анва̄ваттанти [анва̄ват̣т̣анти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бра̄хман̣агахапатика̄ негама̄ чева джа̄напада̄ ча. со анва̄ваттантесу бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джа̄нападесу ча муччхам̣ ника̄майати [муччхати ка̄майати (сӣ. пӣ.) ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана на татха̄ диссати], гедхам̣ а̄паджджати, а̄ваттати ба̄хулла̄йа. айам̣ вуччата̄нанда, упаддаво [упаддуто (сӣ. пӣ.)] а̄чарийо. а̄чарийӯпаддавена авадхим̣су нам̣ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ [понобхавика̄ (сӣ. пӣ.)] садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄. евам̣ кхо, а̄нанда, а̄чарийӯпаддаво хоти.

194. ‘‘катхан̃ча̄нанда, антева̄сӯпаддаво хоти? тассева кхо пана̄нанда, саттху са̄вако тасса саттху вивекаманубрӯхайама̄но вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. тасса татха̄вӯпакат̣т̣хасса вихарато анва̄ваттанти бра̄хман̣агахапатика̄ негама̄ чева джа̄напада̄ ча. со анва̄ваттантесу бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джа̄нападесу ча муччхам̣ ника̄майати, гедхам̣ а̄паджджати, а̄ваттати ба̄хулла̄йа. айам̣ вуччата̄нанда, упаддаво антева̄сӣ. антева̄сӯпаддавена авадхим̣су нам̣ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄. евам̣ кхо, а̄нанда, антева̄сӯпаддаво хоти.

195. ‘‘катхан̃ча̄нанда, брахмача̄рӯпаддаво хоти? идха̄нанда, татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. со вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. тасса татха̄вӯпакат̣т̣хасса вихарато анва̄ваттанти бра̄хман̣агахапатика̄ негама̄ чева джа̄напада̄ ча. со анва̄ваттантесу бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джа̄нападесу ча на муччхам̣ ника̄майати, на гедхам̣ а̄паджджати, на а̄ваттати ба̄хулла̄йа. тассева кхо пана̄нанда, саттху са̄вако тасса саттху вивекаманубрӯхайама̄но вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. тасса татха̄вӯпакат̣т̣хасса вихарато анва̄ваттанти бра̄хман̣агахапатика̄ негама̄ чева джа̄напада̄ ча. со анва̄ваттантесу бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джа̄нападесу ча муччхам̣ ника̄майати, гедхам̣ а̄паджджати, а̄ваттати ба̄хулла̄йа. айам̣ вуччата̄нанда, упаддаво брахмача̄рӣ. брахмача̄рӯпаддавена авадхим̣су нам̣ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄. евам̣ кхо, а̄нанда, брахмача̄рӯпаддаво хоти.

‘‘татра̄нанда, йо чева̄йам̣ а̄чарийӯпаддаво, йо ча антева̄сӯпаддаво айам̣ техи брахмача̄рӯпаддаво дуккхавипа̄катаро чева кат̣укавипа̄катаро ча, апи ча винипа̄та̄йа сам̣ваттати.

196. ‘‘тасма̄тиха мам̣, а̄нанда, миттавата̄йа самуда̄чаратха, ма̄ сапаттавата̄йа. там̣ во бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа.

‘‘катхан̃ча̄нанда, саттха̄рам̣ са̄вака̄ сапаттавата̄йа самуда̄чаранти, но миттавата̄йа? идха̄нанда, саттха̄ са̄вака̄нам̣ дхаммам̣ десети анукампако хитесӣ анукампам̣ упа̄да̄йа – ‘идам̣ во хита̄йа, идам̣ во сукха̄йа̄’ти. тасса са̄вака̄ на суссӯсанти, на сотам̣ одаханти, на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапенти, воккамма ча саттхуса̄сана̄ ваттанти. евам̣ кхо, а̄нанда, саттха̄рам̣ са̄вака̄ сапаттавата̄йа самуда̄чаранти, но миттавата̄йа.

‘‘катхан̃ча̄нанда, саттха̄рам̣ са̄вака̄ миттавата̄йа самуда̄чаранти, но сапаттавата̄йа? идха̄нанда, саттха̄ са̄вака̄нам̣ дхаммам̣ десети анукампако хитесӣ анукампам̣ упа̄да̄йа – ‘идам̣ во хита̄йа, идам̣ во сукха̄йа̄’ти. тасса са̄вака̄ суссӯсанти, сотам̣ одаханти, ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапенти, на ча воккама саттхуса̄сана̄ ваттанти. евам̣ кхо, а̄нанда, саттха̄рам̣ са̄вака̄ миттавата̄йа самуда̄чаранти, но сапаттавата̄йа.

‘‘тасма̄тиха мам̣, а̄нанда, миттавата̄йа самуда̄чаратха, ма̄ сапаттавата̄йа. там̣ во бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. на во ахам̣, а̄нанда, татха̄ параккамисса̄ми йатха̄ кумбхака̄ро а̄маке а̄макаматте. ниггайха ниггайха̄хам̣, а̄нанда, ваккха̄ми; павайха павайха, а̄нанда, ваккха̄ми [павайха павайха (сӣ. пӣ.), паггайха паггайха а̄нанда ваккха̄ми (ка.)]. йо са̄ро со т̣хассатӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

маха̄сун̃н̃атасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.

3. аччхарийааббхутасуттам̣

197. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо самбахула̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘‘аччхарийам̣, а̄вусо, аббхутам̣, а̄вусо, татха̄гатасса махиддхиката̄ маха̄нубха̄вата̄, йатра хи на̄ма татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄ниссати [ануссариссати джа̄ниссати (ка.)] – ‘евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣на̄ма̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣готта̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣сӣла̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣пан̃н̃а̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣виха̄рӣ те бхагаванто ахесум̣’ итипи, ‘евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣’ итипӣ’’ти! евам̣ вутте, а̄йасма̄ а̄нандо те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘аччхарийа̄ чева, а̄вусо, татха̄гата̄ аччхарийадхаммасаманна̄гата̄ ча; аббхута̄ чева, а̄вусо, татха̄гата̄ аббхутадхаммасаманна̄гата̄ ча̄’’ти. айан̃ча хидам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ антара̄катха̄ виппаката̄ хоти.

198. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йенупат̣т̣ха̄наса̄ла̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄, ка̄ ча пана во антара̄катха̄ виппаката̄’’ти? ‘‘идха, бханте, амха̄кам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘аччхарийам̣, а̄вусо, аббхутам̣, а̄вусо, татха̄гатасса махиддхиката̄ маха̄нубха̄вата̄, йатра хи на̄ма татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄ниссати – евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣ итипи, евам̣на̄ма̄… евам̣готта̄… евам̣сӣла̄… евам̣дхамма̄.. евам̣пан̃н̃а̄… евам̣виха̄рӣ… евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣ итипӣ’ти! евам̣ вутте, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо амхе етадавоча – ‘аччхарийа̄ чева, а̄вусо, татха̄гата̄ аччхарийадхаммасаманна̄гата̄ ча, аббхута̄ чева, а̄вусо, татха̄гата̄ аббхутадхаммасаманна̄гата̄ ча̄’ти. айам̣ кхо но, бханте, антара̄катха̄ виппаката̄; атха бхагава̄ ануппатто’’ти.

199. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘тасма̄тиха там̣, а̄нанда, бхиййосоматта̄йа пат̣ибханту татха̄гатасса аччхарийа̄ аббхутадхамма̄’’ти [аббхута̄ дхамма̄ти (?)].

‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘сато сампаджа̄но, а̄нанда, бодхисатто туситам̣ ка̄йам̣ упападжджӣ’ти. йампи, бханте, сато сампаджа̄но бодхисатто туситам̣ ка̄йам̣ упападжджи идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘сато сампаджа̄но, а̄нанда, бодхисатто тусите ка̄йе ат̣т̣ха̄сӣ’ти. йампи, бханте, сато сампаджа̄но бодхисатто тусите ка̄йе ат̣т̣ха̄си идам̣па̄хам̣ [идам̣пахам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

200. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йа̄вата̄йукам̣, а̄нанда, бодхисатто тусите ка̄йе ат̣т̣ха̄сӣ’ти. йампи, бханте, йа̄вата̄йукам̣ бодхисатто тусите ка̄йе ат̣т̣ха̄си идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘сато сампаджа̄но, а̄нанда, бодхисатто тусита̄, ка̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ оккамӣ’ти. йампи, бханте, сато сампаджа̄но бодхисатто тусита̄ ка̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ окками идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

201. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто тусита̄ ка̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ оккамати, атха садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йа̄пи та̄ локантарика̄ агха̄ асам̣вута̄ андхака̄ра̄ андхака̄ратимиса̄, йаттхапиме чандимасӯрийа̄ евам̣махиддхика̄ евам̣маха̄нубха̄ва̄ а̄бха̄йа на̄нубхонти таттхапи аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йепи таттха сатта̄ упапанна̄ тепи тенобха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нанти – ан̃н̃епи кира, бхо, санти сатта̄ идхӯпапанна̄ти. айан̃ча дасасахассӣ локадха̄ту сан̇кампати сампакампати сампаведхати аппама̄н̣о ча ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄ва’нти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

202. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, чатта̄ро девапутта̄ чатуддисам̣ а̄раккха̄йа упагаччханти – ма̄ нам̣ бодхисаттам̣ ва̄ бодхисаттама̄тарам̣ ва̄ мануссо ва̄ амануссо ва̄ кочи ва̄ вихет̣хесӣ’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

203. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, пакатийа̄ сӣлаватӣ бодхисаттама̄та̄ хоти вирата̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ вирата̄ адинна̄да̄на̄ вирата̄ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вирата̄ муса̄ва̄да̄ вирата̄ сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, на бодхисаттама̄ту пурисесу ма̄насам̣ уппаджджати ка̄магун̣ӯпасам̣хитам̣, анатиккаманӣйа̄ ча бодхисаттама̄та̄ хоти кеначи пурисена раттачиттена̄’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, ла̄бхинӣ бодхисаттама̄та̄ хоти пан̃чаннам̣ ка̄магун̣а̄нам̣. са̄ пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ парича̄ретӣ’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

204. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, на бодхисаттама̄ту кочидева а̄ба̄дхо уппаджджати; сукхинӣ бодхисаттама̄та̄ хоти акилантака̄йа̄; бодхисаттан̃ча бодхисаттама̄та̄ тирокуччхигатам̣ пассати саббан̇гапаччан̇гам̣ ахӣниндрийам̣. сеййатха̄пи, а̄нанда, ман̣и вел̣урийо субхо джа̄тима̄ ат̣т̣хам̣со супарикаммакато. татра̄сса суттам̣ а̄вутам̣ нӣлам̣ ва̄ пӣтам̣ ва̄ лохитам̣ ва̄ ода̄там̣ ва̄ пан̣д̣усуттам̣ ва̄. таменам̣ чаккхума̄ пурисо хаттхе каритва̄ паччавеккхеййа – айам̣ кхо ман̣и вел̣урийо субхо джа̄тима̄ ат̣т̣хам̣со супарикаммакато, татридам̣ суттам̣ а̄вутам̣ нӣлам̣ ва̄ пӣтам̣ ва̄ лохитам̣ ва̄ ода̄там̣ ва̄ пан̣д̣усуттам̣ ва̄ти. евамева кхо, а̄нанда, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, на бодхисаттама̄ту кочидева а̄ба̄дхо уппаджджати; сукхинӣ бодхисаттама̄та̄ хоти акилантака̄йа̄; бодхисаттан̃ча бодхисаттама̄та̄ тирокуччхигатам̣ пассати саббан̇гапаччан̇гам̣ ахӣниндрийа’нти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

205. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘сатта̄хаджа̄те, а̄нанда, бодхисатте бодхисаттама̄та̄ ка̄лам̣ кароти, туситам̣ ка̄йам̣ упападжджатӣ’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йатха̄ кхо пана̄нанда, ан̃н̃а̄ иттхика̄ нава ва̄ даса ва̄ ма̄се габбхам̣ куччхина̄ парихаритва̄ виджа̄йанти, на хевам̣ бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ виджа̄йати. дасева ма̄са̄ни бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ куччхина̄ парихаритва̄ виджа̄йатӣ’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йатха̄ кхо пана̄нанда, ан̃н̃а̄ иттхика̄ нисинна̄ ва̄ нипанна̄ ва̄ виджа̄йанти, на хевам̣ бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ виджа̄йати. т̣хита̄ва бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ виджа̄йатӣ’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, дева̄ нам̣ пат̣хамам̣ пат̣игган̣ханти паччха̄ манусса̄’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

206. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, аппаттова бодхисатто патхавим̣ хоти, чатта̄ро нам̣ девапутта̄ пат̣иггахетва̄ ма̄ту пурато т̣хапенти – аттамана̄, деви, хохи; махесаккхо те путто уппанно’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, висадова никкхамати амаккхито удена [уддена (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] амаккхито семхена амаккхито рухирена амаккхито кеначи асучина̄ суддхо висадо [висуддхо (сйа̄.)]. сеййатха̄пи, а̄нанда, ман̣иратанам̣ ка̄сике ваттхе никкхиттам̣ нева ман̣иратанам̣ ка̄сикам̣ ваттхам̣ маккхети на̄пи ка̄сикам̣ ваттхам̣ ман̣иратанам̣ маккхети. там̣ кисса хету? убхиннам̣ суддхатта̄. евамева кхо, а̄нанда, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, висадова никкхамати амаккхито удена амаккхито семхена амаккхито рухирена амаккхито кеначи асучина̄ суддхо висадо’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, две удакасса дха̄ра̄ анталиккха̄ па̄тубхаванти – ека̄ сӣтасса, ека̄ ун̣хасса; йена бодхисаттасса удакакиччам̣ каронти ма̄ту ча̄’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

207. ‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘сампатиджа̄то, а̄нанда, бодхисатто самехи па̄дехи патхавийам̣ патит̣т̣хахитва̄ уттара̄бхимукхо саттападавӣтиха̄рена гаччхати, сетамхи чхатте анудха̄рийама̄не, сабба̄ ча диса̄ вилокети, а̄сабхин̃ча ва̄чам̣ бха̄сати – аггохамасми локасса, джет̣т̣хохамасми локасса, сет̣т̣хохамасми локасса. айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’ти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄реми.

‘‘саммукха̄ метам̣, бханте, бхагавато сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄, а̄нанда, бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, атха садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йа̄пи та̄ локантарика̄ агха̄ асам̣вута̄ андхака̄ра̄ андхака̄ратимиса̄ йаттхапиме чандимасӯрийа̄ евам̣махиддхика̄ евам̣маха̄нубха̄ва̄ а̄бха̄йа на̄нубхонти таттхапи аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йепи таттха сатта̄ упапанна̄ тепи тенобха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нанти – ан̃н̃епи кира, бхо, санти сатта̄ идхӯпапанна̄ти. айан̃ча дасасахассӣ локадха̄ту сан̇кампати сампакампати сампаведхати, аппама̄н̣о ча ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄ва’нти. йампи, бханте…пе… идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄ремӣ’’ти.

208. ‘‘тасма̄тиха твам̣, а̄нанда, идампи татха̄гатасса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рехи. идха̄нанда, татха̄гатасса видита̄ ведана̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти; видита̄ сан̃н̃а̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти; видита̄ витакка̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти. идампи кхо, твам̣, а̄нанда, татха̄гатасса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рехӣ’’ти. ‘‘йампи, бханте, бхагавато видита̄ ведана̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти; видита̄ сан̃н̃а̄… видита̄ витакка̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти. идам̣па̄хам̣, бханте, бхагавато аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄ремӣ’’ти.

идамавоча а̄йасма̄ а̄нандо. саманун̃н̃о саттха̄ ахоси; аттамана̄ ча те бхиккхӯ а̄йасмато а̄нандасса бха̄ситам̣ абхинандунти.

аччхарийааббхутасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ татийам̣.

4. ба̄куласуттам̣

209. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ба̄куло [баккуло (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. атха кхо ачелакассапо а̄йасмато ба̄куласса пура̄н̣агихисаха̄йо йена̄йасма̄ ба̄куло тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ ба̄кулена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ачелакассапо а̄йасмантам̣ ба̄кулам̣ етадавоча –

‘‘кӣвачирам̣ паббаджитоси, а̄вусо ба̄кула̄’’ти? ‘‘асӣти ме, а̄вусо, васса̄ни паббаджитасса̄’’ти. ‘‘имехи пана те, а̄вусо ба̄кула, асӣтийа̄ вассехи катиккхаттум̣ метхуно дхаммо пат̣исевито’’ти? ‘‘на кхо мам̣, а̄вусо кассапа, евам̣ пуччхитаббам̣ – ‘имехи пана те, а̄вусо ба̄кула, асӣтийа̄ вассехи катиккхаттум̣ метхуно дхаммо пат̣исевито’ти. еван̃ча кхо мам̣, а̄вусо кассапа, пуччхитаббам̣ – ‘имехи пана те, а̄вусо ба̄кула, асӣтийа̄ вассехи катиккхаттум̣ ка̄масан̃н̃а̄ уппаннапубба̄’’’ти? ( ) [(имехи пана те а̄вусо баккула асӣтийо вассехи катиккхаттум̣ ка̄масан̃н̃а̄ уппаннапубба̄ти.) (сӣ. пӣ.)]

210. ‘‘асӣти ме, а̄вусо, васса̄ни паббаджитасса на̄бхиджа̄на̄ми ка̄масан̃н̃ам̣ уппаннапуббам̣. йам̣па̄йасма̄ ба̄куло асӣтийа̄ вассехи на̄бхиджа̄на̄ти ка̄масан̃н̃ам̣ уппаннапуббам̣ идампи майам̣ а̄йасмато ба̄куласса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рема.

‘‘асӣти ме, а̄вусо, васса̄ни паббаджитасса на̄бхиджа̄на̄ми бйа̄па̄дасан̃н̃ам̣…пе… вихим̣са̄сан̃н̃ам̣ уппаннапуббам̣. йам̣па̄йасма̄ ба̄куло асӣтийа̄ вассехи на̄бхиджа̄на̄ти вихим̣са̄сан̃н̃ам̣ уппаннапуббам̣, идампи майам̣ а̄йасмато ба̄куласса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рема.

‘‘асӣти ме, а̄вусо, васса̄ни паббаджитасса на̄бхиджа̄на̄ми ка̄мавитаккам̣ уппаннапуббам̣. йам̣па̄йасма̄ ба̄куло асӣтийа̄ вассехи на̄бхиджа̄на̄ти ка̄мавитаккам̣ уппаннапуббам̣, идампи майам̣ а̄йасмато ба̄куласса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рема.

‘‘асӣти ме, а̄вусо, васса̄ни паббаджитасса на̄бхиджа̄на̄ми бйа̄па̄давитаккам̣…пе… вихим̣са̄витаккам̣ уппаннапуббам̣. йам̣па̄йасма̄ ба̄куло асӣтийа̄ вассехи на̄бхиджа̄на̄ти вихим̣са̄витаккам̣ уппаннапуббам̣, идампи майам̣ а̄йасмато ба̄куласса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рема.

211. ‘‘асӣти ме, а̄вусо, васса̄ни паббаджитасса на̄бхиджа̄на̄ми гахапатичӣварам̣ са̄дита̄. йам̣па̄йасма̄ ба̄куло асӣтийа̄ вассехи на̄бхиджа̄на̄ти гахапатичӣварам̣ са̄дита̄, идампи майам̣ а̄йасмато ба̄куласса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рема.

‘‘асӣти ме, а̄вусо, васса̄ни паббаджитасса на̄бхиджа̄на̄ми саттхена чӣварам̣ чхиндита̄. йам̣па̄йасма̄ ба̄куло асӣтийа̄ вассехи на̄бхиджа̄на̄ти саттхена чӣварам̣ чхиндита̄…пе… дха̄рема.

‘‘асӣти ме, а̄вусо, васса̄ни паббаджитасса на̄бхиджа̄на̄ми сӯчийа̄ чӣварам̣ сиббита̄…пе… на̄бхиджа̄на̄ми раджанена чӣварам̣ раджита̄… на̄бхиджа̄на̄ми катхине [кат̣хине (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] чӣварам̣ сиббита̄… на̄бхиджа̄на̄ми сабрахмача̄рӣнам̣ чӣваракамме вича̄рита̄ [сабрахмача̄рӣ чӣваракамме бйа̄па̄рита̄ (сӣ. пӣ.)] … на̄бхиджа̄на̄ми нимантанам̣ са̄дита̄… на̄бхиджа̄на̄ми еварӯпам̣ читтам̣ уппаннапуббам̣ – ‘ахо вата мам̣ кочи нимантеййа̄’ти… на̄бхиджа̄на̄ми антарагхаре нисӣдита̄… на̄бхиджа̄на̄ми антарагхаре бхун̃джита̄… на̄бхиджа̄на̄ми ма̄туга̄масса анубйан̃джанасо нимиттам̣ гахета̄… на̄бхиджа̄на̄ми ма̄туга̄масса дхаммам̣ десита̄ антамасо чатуппадампи га̄тхам̣… на̄бхиджа̄на̄ми бхиккхунупассайам̣ упасан̇камита̄… на̄бхиджа̄на̄ми бхиккхунийа̄ дхаммам̣ десита̄… на̄бхиджа̄на̄ми сиккхама̄на̄йа дхаммам̣ десита̄… на̄бхиджа̄на̄ми са̄ман̣ерийа̄ дхаммам̣ десита̄… на̄бхиджа̄на̄ми пабба̄джета̄… на̄бхиджа̄на̄ми упасампа̄дета̄… на̄бхиджа̄на̄ми ниссайам̣ да̄та̄… на̄бхиджа̄на̄ми са̄ман̣ерам̣ упат̣т̣ха̄пета̄… на̄бхиджа̄на̄ми джанта̄гхаре нха̄йита̄… на̄бхиджа̄на̄ми чун̣н̣ена нха̄йита̄… на̄бхиджа̄на̄ми сабрахмача̄рӣгаттапарикамме вича̄рита̄ [бйа̄па̄рита̄ (сӣ. пӣ.)] … на̄бхиджа̄на̄ми а̄ба̄дхам̣ уппаннапуббам̣, антамасо гаддӯханаматтампи… на̄бхиджа̄на̄ми бхесаджджам̣ упахарита̄, антамасо харитакикхан̣д̣ампи… на̄бхиджа̄на̄ми апассенакам̣ апассайита̄… на̄бхиджа̄на̄ми сеййам̣ каппета̄. йам̣па̄йасма̄…пе… дха̄рема.

‘‘асӣти ме, а̄вусо, васса̄ни паббаджитасса на̄бхиджа̄на̄ми га̄мантасена̄сане вассам̣ упаганта̄. йам̣па̄йасма̄ ба̄куло асӣтийа̄ вассехи на̄бхиджа̄на̄ти га̄мантасена̄сане вассам̣ упаганта̄, идампи майам̣ а̄йасмато ба̄куласса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рема.

‘‘сатта̄хамева кхо ахам̣, а̄вусо, саран̣о рат̣т̣хапин̣д̣ам̣ бхун̃джим̣; атха ат̣т̣хамийам̣ ан̃н̃а̄ удапа̄ди. йам̣па̄йасма̄ ба̄куло сатта̄хамева саран̣о рат̣т̣хапин̣д̣ам̣ бхун̃джи; атха ат̣т̣хамийам̣ ан̃н̃а̄ удапа̄ди идампи майам̣ а̄йасмато ба̄куласса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рема.

212. ‘‘лабхеййа̄хам̣, а̄вусо ба̄кула, имасмим̣ дхаммавинайе паббаджджам̣, лабхеййам̣ упасампада’’нти. алаттха кхо ачелакассапо имасмим̣ дхаммавинайе паббаджджам̣, алаттха упасампадам̣. ачирӯпасампанно пана̄йасма̄ кассапо еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро кхо пана̄йасма̄ кассапо арахатам̣ ахоси.

атха кхо а̄йасма̄ ба̄куло апарена самайена ава̄пуран̣ам̣ [апа̄пуран̣ам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] а̄да̄йа виха̄рена виха̄рам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘‘абхиккаматха̄йасманто, абхиккаматха̄йасманто. аджджа ме паринибба̄нам̣ бхависсатӣ’’ти. ‘‘йам̣па̄йасма̄ ба̄куло ава̄пуран̣ам̣ а̄да̄йа виха̄рена виха̄рам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘абхиккаматха̄йасманто, абхиккаматха̄йасманто; аджджа ме паринибба̄нам̣ бхависсатӣ’ти, идампи майам̣ а̄йасмато ба̄куласса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рема’’.

а̄йасма̄ ба̄куло маджджхе бхиккхусан̇гхасса нисиннакова паринибба̄йи. ‘‘йам̣па̄йасма̄ ба̄куло маджджхе бхиккхусан̇гхасса нисиннакова паринибба̄йи, идампи майам̣ а̄йасмато ба̄куласса аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ дха̄рема̄’’ти.

ба̄куласуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.

5. дантабхӯмисуттам̣

213. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена ачиравато саман̣уддесо аран̃н̃акут̣ика̄йам̣ вихарати. атха кхо джайасено ра̄джакума̄ро джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄но анувичарама̄но йена ачиравато саман̣уддесо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ачираватена саман̣уддесена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо джайасено ра̄джакума̄ро ачираватам̣ саман̣уддесам̣ етадавоча –

‘‘сутам̣ метам̣, бхо аггивессана – ‘идха бхиккху аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто пхусеййа читтасса екаггата’нти. ‘еваметам̣, ра̄джакума̄ра, еваметам̣, ра̄джакума̄ра. идха бхиккху аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто пхусеййа читтасса екаггата’нти. ‘са̄дху ме бхавам̣ аггивессано йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ десетӯ’ти. ‘на кхо те ахам̣, ра̄джакума̄ра, саккоми йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ десетум̣. ахан̃ча хи те, ра̄джакума̄ра, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ десеййам̣, тван̃ча ме бха̄ситасса аттхам̣ на а̄джа̄неййа̄си; со мамасса киламатхо, са̄ мамасса вихеса̄’ти. ‘десету ме бхавам̣ аггивессано йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣. аппевана̄ма̄хам̣ бхото аггивессанасса бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄неййа’нти. ‘десеййам̣ кхо те ахам̣, ра̄джакума̄ра, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣. саче ме твам̣ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄неййа̄си, иччетам̣ кусалам̣; но че ме твам̣ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄неййа̄си, йатха̄саке тит̣т̣хеййа̄си, на мам̣ таттха уттарим̣ пат̣ипуччхеййа̄сӣ’ти. ‘десету ме бхавам̣ аггивессано йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣. саче ахам̣ бхото аггивессанасса бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нисса̄ми [а̄джа̄неййа̄ми (ка.)], иччетам̣ кусалам̣; но че ахам̣ бхото аггивессанасса бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нисса̄ми, йатха̄саке тит̣т̣хисса̄ми [тит̣т̣хеййа̄ми (ка.)], на̄хам̣ таттха бхавантам̣ аггивессанам̣ уттарим̣ пат̣ипуччхисса̄мӣ’’’ти.

214. атха кхо ачиравато саман̣уддесо джайасенасса ра̄джакума̄расса йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ десеси. евам̣ вутте, джайасено ра̄джакума̄ро ачираватам̣ саман̣уддесам̣ етадавоча – ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхо аггивессана, анавака̄со йам̣ бхиккху аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто пхусеййа читтасса екаггата’’нти. атха кхо джайасено ра̄джакума̄ро ачираватасса саман̣уддесасса ат̣т̣ха̄натан̃ча анавака̄сатан̃ча паведетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.

атха кхо ачиравато саман̣уддесо ачирапакканте джайасене ра̄джакума̄ре йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ачиравато саман̣уддесо йа̄ватако ахоси джайасенена ра̄джакума̄рена саддхим̣ катха̄салла̄по там̣ саббам̣ бхагавато а̄рочеси.

евам̣ вутте, бхагава̄ ачираватам̣ саман̣уддесам̣ етадавоча – ‘‘там̣ кутеттха, аггивессана, лаббха̄. йам̣ там̣ неккхаммена н̃а̄таббам̣ неккхаммена дат̣т̣хаббам̣ неккхаммена паттаббам̣ неккхаммена саччхика̄таббам̣ там̣ вата джайасено ра̄джакума̄ро ка̄мамаджджхе васанто ка̄ме парибхун̃джанто ка̄мавитаккехи кхаджджама̄но ка̄мапарил̣а̄хена парид̣айхама̄но ка̄мапарийесана̄йа уссуко [уссукко (саббаттха)] н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ саччхи ва̄ кариссатӣ’’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.

215. ‘‘сеййатха̄писсу, аггивессана, две хаттхидамма̄ ва̄ ассадамма̄ ва̄ годамма̄ ва̄ суданта̄ сувинӣта̄, две хаттхидамма̄ ва̄ ассадамма̄ ва̄ годамма̄ ва̄ аданта̄ авинӣта̄. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йе те две хаттхидамма̄ ва̄ ассадамма̄ ва̄ годамма̄ ва̄ суданта̄ сувинӣта̄, апи ну те данта̄ва дантака̄ран̣ам̣ гаччхеййум̣, данта̄ва дантабхӯмим̣ сампа̄пун̣еййу’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘йе пана те две хаттхидамма̄ ва̄ ассадамма̄ ва̄ годамма̄ ва̄ аданта̄ авинӣта̄, апи ну те аданта̄ва дантака̄ран̣ам̣ гаччхеййум̣, аданта̄ва дантабхӯмим̣ сампа̄пун̣еййум̣, сеййатха̄пи те две хаттхидамма̄ ва̄ ассадамма̄ ва̄ годамма̄ ва̄ суданта̄ сувинӣта̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘евамева кхо, аггивессана, йам̣ там̣ неккхаммена н̃а̄таббам̣ неккхаммена дат̣т̣хаббам̣ неккхаммена паттаббам̣ неккхаммена саччхика̄таббам̣ там̣ вата джайасено ра̄джакума̄ро ка̄мамаджджхе васанто ка̄ме парибхун̃джанто ка̄мавитаккехи кхаджджама̄но ка̄мапарил̣а̄хена парид̣айхама̄но ка̄мапарийесана̄йа уссуко н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ саччхи ва̄ кариссатӣ’’ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.

216. ‘‘сеййатха̄пи, аггивессана, га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ авидӯре маха̄паббато. таменам̣ две саха̄йака̄ тамха̄ га̄ма̄ ва̄ нигама̄ ва̄ никкхамитва̄ хаттхавилан̇гхакена йена со паббато тенупасан̇камеййум̣; упасан̇камитва̄ еко саха̄йако хет̣т̣ха̄ паббатапа̄де тит̣т̣хеййа, еко саха̄йако упарипаббатам̣ а̄рохеййа. таменам̣ хет̣т̣ха̄ паббатапа̄де т̣хито саха̄йако упарипаббате т̣хитам̣ саха̄йакам̣ евам̣ ведаййа – ‘йам̣, самма, ким̣ твам̣ пассаси упарипаббате т̣хито’ти? со евам̣ вадеййа – ‘пасса̄ми кхо ахам̣, самма, упарипаббате т̣хито а̄ра̄мара̄ман̣еййакам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ бхӯмира̄ман̣еййакам̣ поккхаран̣ӣра̄ман̣еййака’’’нти.

‘‘со евам̣ вадеййа – ‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, самма, анавака̄со йам̣ твам̣ упарипаббате т̣хито пассеййа̄си а̄ра̄мара̄ман̣еййакам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ бхӯмира̄ман̣еййакам̣ поккхаран̣ӣра̄ман̣еййака’нти. таменам̣ упарипаббате т̣хито саха̄йако хет̣т̣химапаббатапа̄дам̣ орохитва̄ там̣ саха̄йакам̣ ба̄ха̄йам̣ гахетва̄ упарипаббатам̣ а̄ропетва̄ мухуттам̣ асса̄сетва̄ евам̣ вадеййа – ‘йам̣, самма, ким̣ твам̣ пассаси упарипаббате т̣хито’ти? со евам̣ вадеййа – ‘пасса̄ми кхо ахам̣, самма, упарипаббате т̣хито а̄ра̄мара̄ман̣еййакам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ бхӯмира̄ман̣еййакам̣ поккхаран̣ӣра̄ман̣еййака’’’нти.

‘‘со евам̣ вадеййа – ‘ида̄нева кхо те, самма, бха̄ситам̣ – майам̣ евам̣ а̄джа̄на̄ма – ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣ самма, анавака̄со йам̣ твам̣ упарипаббате т̣хито пассеййа̄си а̄ра̄мара̄ман̣еййакам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ бхӯмира̄ман̣еййакам̣ поккхаран̣ӣра̄ман̣еййака’нти. ида̄нева ча пана те бха̄ситам̣ майам̣ евам̣ а̄джа̄на̄ма – ‘пасса̄ми кхо ахам̣, самма, упарипаббате т̣хито а̄ра̄мара̄ман̣еййакам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ бхӯмира̄ман̣еййакам̣ поккхаран̣ӣра̄ман̣еййака’нти. со евам̣ вадеййа – ‘татха̄ хи пана̄хам̣, самма, имина̄ махата̄ паббатена а̄вуто [а̄ват̣о (сӣ. ат̣т̣ха. пӣ.), а̄вут̣о (сйа̄. кам̣. ка.)] дат̣т̣хеййам̣ на̄ддаса’’’нти.

‘‘ато махантатарена, аггивессана, авиджджа̄кхандхена джайасено ра̄джакума̄ро а̄вуто нивуто [нивут̣о (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] опхут̣о [овуто (сӣ.), овут̣о (сйа̄. кам̣. пӣ.)] парийонаддхо. со вата йам̣ там̣ неккхаммена н̃а̄таббам̣ неккхаммена дат̣т̣хаббам̣ неккхаммена паттаббам̣ неккхаммена саччхика̄таббам̣ там̣ вата джайасено ра̄джакума̄ро ка̄мамаджджхе васанто ка̄ме парибхун̃джанто ка̄мавитаккехи кхаджджама̄но ка̄мапарил̣а̄хена парид̣айхама̄но ка̄мапарийесана̄йа уссуко н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ саччхи ва̄ кариссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. саче кхо там̣, аггивессана, джайасенасса ра̄джакума̄расса има̄ две упама̄ пат̣ибха̄йеййум̣ [пат̣ибха̄сеййум̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], аначчхарийам̣ те джайасено ра̄джакума̄ро пасӣдеййа, пасанно ча те пасанна̄ка̄рам̣ кареййа̄’’ти. ‘‘куто пана мам̣, бханте, джайасенасса ра̄джакума̄расса има̄ две упама̄ пат̣ибха̄йиссанти [пат̣ибха̄сиссанти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄, сеййатха̄пи бхагаванта’’нти?

217. ‘‘сеййатха̄пи, аггивессана, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄васитто на̄гаваникам̣ а̄мантети – ‘ехи твам̣, самма на̄гаваника, ран̃н̃о на̄гам̣ абхирухитва̄ на̄гаванам̣ пависитва̄ а̄ран̃н̃акам̣ на̄гам̣ атипасситва̄ ран̃н̃о на̄гасса гӣва̄йам̣ упанибандха̄хӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, аггивессана, на̄гаванико ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса пат̣иссутва̄ ран̃н̃о на̄гам̣ абхирухитва̄ на̄гаванам̣ пависитва̄ а̄ран̃н̃акам̣ на̄гам̣ атипасситва̄ ран̃н̃о на̄гасса гӣва̄йам̣ упанибандхати. таменам̣ ран̃н̃о на̄го аббхока̄сам̣ нӣхарати. етта̄вата̄ кхо, аггивессана, а̄ран̃н̃ако на̄го аббхока̄сам̣ гато хоти. еттхагедха̄ [етагедха̄ (сӣ. пӣ.)] хи, аггивессана, а̄ран̃н̃ака̄ на̄га̄ йадидам̣ – на̄гаванам̣. таменам̣ на̄гаванико ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса а̄рочеси – ‘аббхока̄сагато кхо [кхо те (сйа̄. кам̣. ка.)], дева, а̄ран̃н̃ако на̄го’ти. атха кхо аггивессана, таменам̣ ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄васитто хаттхидамакам̣ а̄мантеси – ‘ехи твам̣, самма хаттхидамака, а̄ран̃н̃акам̣ на̄гам̣ дамайа̄хи а̄ран̃н̃ака̄нан̃чева сӣла̄нам̣ абхиниммадана̄йа а̄ран̃н̃ака̄нан̃чева сарасан̇каппа̄нам̣ абхиниммадана̄йа а̄ран̃н̃ака̄нан̃чева даратхакиламатхапарил̣а̄ха̄нам̣ абхиниммадана̄йа га̄манте абхирама̄пана̄йа мануссакантесу сӣлесу сама̄дапана̄йа̄’’’ти [сама̄да̄пана̄йа̄ти (?)].

‘‘‘евам̣, дева̄’ти кхо, аггивессана, хаттхидамако ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса пат̣иссутва̄ махантам̣ тхамбхам̣ патхавийам̣ никхан̣итва̄ а̄ран̃н̃акасса на̄гасса гӣва̄йам̣ упанибандхати а̄ран̃н̃ака̄нан̃чева сӣла̄нам̣ абхиниммадана̄йа а̄ран̃н̃ака̄нан̃чева сарасан̇каппа̄нам̣ абхиниммадана̄йа а̄ран̃н̃ака̄нан̃чева даратхакиламатхапарил̣а̄ха̄нам̣ абхиниммадана̄йа га̄манте абхирама̄пана̄йа мануссакантесу сӣлесу сама̄дапана̄йа. таменам̣ хаттхидамако йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄ пеманӣйа̄ хадайан̇гама̄ порӣ бахуджанаканта̄ бахуджанамана̄па̄ татха̄рӯпа̄хи ва̄ча̄хи самуда̄чарати. йато кхо, аггивессана, а̄ран̃н̃ако на̄го хаттхидамакасса йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄ пеманӣйа̄ хадайан̇гама̄ порӣ бахуджанаканта̄ бахуджанамана̄па̄ татха̄рӯпа̄хи ва̄ча̄хи самуда̄чарийама̄но суссӯсати, сотам̣ одахати, ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄пети; таменам̣ хаттхидамако уттари тин̣агха̄содакам̣ ануппавеччхати.

‘‘йато кхо, аггивессана, а̄ран̃н̃ако на̄го хаттхидамакасса тин̣агха̄содакам̣ пат̣игган̣ха̄ти, татра хаттхидамакасса евам̣ хоти – ‘джӣвиссати кхо [ну кхо (сӣ. ка.)] да̄ни а̄ран̃н̃ако [ран̃н̃о (сӣ. пӣ.)] на̄го’ти. таменам̣ хаттхидамако уттари ка̄ран̣ам̣ ка̄рети – ‘а̄дийа, бхо, никкхипа, бхо’ти. йато кхо, аггивессана, а̄ран̃н̃ако на̄го хаттхидамакасса а̄да̄наниккхепе вачанакаро хоти ова̄даппат̣икаро, таменам̣ хаттхидамако уттари ка̄ран̣ам̣ ка̄рети – ‘абхиккама, бхо, пат̣иккама, бхо’ти. йато кхо, аггивессана, а̄ран̃н̃ако на̄го хаттхидамакасса абхиккамапат̣иккамавачанакаро хоти ова̄даппат̣икаро, таменам̣ хаттхидамако уттари ка̄ран̣ам̣ ка̄рети – ‘ут̣т̣хаха, бхо, нисӣда, бхо’ти. йато кхо, аггивессана, а̄ран̃н̃ако на̄го хаттхидамакасса ут̣т̣ха̄нанисаджджа̄йа вачанакаро хоти ова̄даппат̣икаро, таменам̣ хаттхидамако уттари а̄нен̃джам̣ на̄ма ка̄ран̣ам̣ ка̄рети, махантасса пхалакам̣ сон̣д̣а̄йа упанибандхати, томарахаттхо ча пурисо упаригӣва̄йа нисинно хоти, самантато ча томарахаттха̄ пуриса̄ парива̄ретва̄ т̣хита̄ хонти, хаттхидамако ча дӣгхатомарайат̣т̣хим̣ гахетва̄ пурато т̣хито хоти. со а̄нен̃джам̣ ка̄ран̣ам̣ ка̄рийама̄но нева пуриме па̄де чопети на паччхиме па̄де чопети, на пуримака̄йам̣ чопети на паччхимака̄йам̣ чопети, на сӣсам̣ чопети, на кан̣н̣е чопети, на данте чопети, на нан̇гут̣т̣хам̣ чопети, на сон̣д̣ам̣ чопети. со хоти а̄ран̃н̃ако на̄го кхамо саттиппаха̄ра̄нам̣ асиппаха̄ра̄нам̣ усуппаха̄ра̄нам̣ сарапаттаппаха̄ра̄нам̣ [парасаттхаппаха̄ра̄нам̣ (сӣ.), парасаттуппаха̄ра̄нам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхерипан̣ававам̣сасан̇кхад̣ин̣д̣иманинна̄дасадда̄нам̣ [бхерипан̣авасан̇кхатин̣аванинна̄дасадда̄нам̣ (пӣ.)] саббаван̇кадосанихитаниннӣтакаса̄во ра̄джа̄рахо ра̄джабхогго ран̃н̃о ан̇гантева сан̇кхам̣ гаччхати.

218. ‘‘евамева кхо, аггивессана, идха татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. там̣ дхаммам̣ сун̣а̄ти гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ куле пачча̄джа̄то. со там̣ дхаммам̣ сутва̄ татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхати. со тена саддха̄пат̣ила̄бхена саманна̄гато ити пат̣исан̃чиккхати – ‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо, аббхока̄со паббаджджа̄. найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти.

‘‘со апарена самайена аппам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа аппам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа махантам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. етта̄вата̄ кхо, аггивессана, арийаса̄вако аббхока̄сагато хоти. еттхагедха̄ хи, аггивессана, деваманусса̄ йадидам̣ – пан̃ча ка̄магун̣а̄. таменам̣ татха̄гато уттарим̣ винети – ‘ехи твам̣, бхиккху, сӣлава̄ хохи, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихара̄хи а̄ча̄рагочарасампанно, ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхассу сиккха̄падесӯ’’’ти.

‘‘йато кхо, аггивессана, арийаса̄вако сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу, таменам̣ татха̄гато уттарим̣ винети – ‘ехи твам̣, бхиккху, индрийесу гуттадва̄ро хохи, чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ ма̄ нимиттагга̄хӣ…пе… (йатха̄ ган̣акамоггалла̄насуттанте, евам̣ виттха̄ретабба̄ни.)

219. ‘‘со име пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. сеййатха̄пи, аггивессана, хаттхидамако махантам̣ тхамбхам̣ патхавийам̣ никхан̣итва̄ а̄ран̃н̃акасса на̄гасса гӣва̄йам̣ упанибандхати а̄ран̃н̃ака̄нан̃чева сӣла̄нам̣ абхиниммадана̄йа а̄ран̃н̃ака̄нан̃чева сарасан̇каппа̄нам̣ абхиниммадана̄йа а̄ран̃н̃ака̄нан̃чева даратхакиламатхапарил̣а̄ха̄нам̣ абхиниммадана̄йа га̄манте абхирама̄пана̄йа мануссакантесу сӣлесу сама̄дапана̄йа; евамева кхо, аггивессана, арийаса̄вакасса име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ четасо упанибандхана̄ хонти гехасита̄нан̃чева сӣла̄нам̣ абхиниммадана̄йа гехасита̄нан̃чева сарасан̇каппа̄нам̣ абхиниммадана̄йа гехасита̄нан̃чева даратхакиламатхапарил̣а̄ха̄нам̣ абхиниммадана̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа.

220. ‘‘таменам̣ татха̄гато уттарим̣ винети – ‘ехи твам̣, бхиккху, ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄хи, ма̄ ча ка̄мӯпасам̣хитам̣ витаккам̣ витаккеси. ведана̄су… читте… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихара̄хи, ма̄ ча ка̄мӯпасам̣хитам̣ витаккам̣ витаккесӣ’’’ти.

‘‘со витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати.

221. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти; ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄савасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти.

‘‘со хоти бхиккху кхамо сӣтасса ун̣хасса джигхаччха̄йа пипа̄са̄йа д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нам̣ дурутта̄нам̣ дура̄гата̄нам̣ вачанапатха̄нам̣, уппанна̄нам̣ са̄рӣрика̄нам̣ ведана̄нам̣ дуккха̄нам̣ тибба̄нам̣ кхара̄нам̣ кат̣ука̄нам̣ аса̄та̄нам̣ амана̄па̄нам̣ па̄н̣ахара̄нам̣ адхива̄сакаджа̄тико хоти саббара̄гадосамоханихитаниннӣтакаса̄во а̄хунеййо па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса.

222. ‘‘махаллако чепи, аггивессана, ран̃н̃о на̄го аданто авинӣто ка̄лан̇кароти, ‘адантамаран̣ам̣ [адантам̣ маран̣ам̣ (ка.)] махаллако ран̃н̃о на̄го ка̄лан̇като’твева сан̇кхам̣ гаччхати; маджджхимо чепи, аггивессана, ран̃н̃о на̄го. дахаро чепи, аггивессана, ран̃н̃о на̄го аданто авинӣто ка̄лан̇кароти, ‘адантамаран̣ам̣ дахаро ран̃н̃о на̄го ка̄лан̇като’твева сан̇кхам̣ гаччхати; евамева кхо, аггивессана, тхеро чепи бхиккху акхӣн̣а̄саво ка̄лан̇кароти, ‘адантамаран̣ам̣ тхеро бхиккху ка̄лан̇като’твева сан̇кхам̣ гаччхати; маджджхимо чепи, аггивессана, бхиккху. наво чепи, аггивессана, бхиккху акхӣн̣а̄саво ка̄лан̇кароти, ‘адантамаран̣ам̣ наво бхиккху ка̄лан̇като’твева сан̇кхам̣ гаччхати.

‘‘махаллако чепи, аггивессана, ран̃н̃о на̄го суданто сувинӣто ка̄лан̇кароти, ‘дантамаран̣ам̣ махаллако ран̃н̃о на̄го ка̄лан̇като’твева сан̇кхам̣ гаччхати; маджджхимо чепи, аггивессана, ран̃н̃о на̄го… дахаро чепи, аггивессана, ран̃н̃о на̄го суданто сувинӣто ка̄лан̇кароти, ‘дантамаран̣ам̣ дахаро ран̃н̃о на̄го ка̄лан̇като’твева сан̇кхам̣ гаччхати; евамева кхо, аггивессана, тхеро чепи бхиккху кхӣн̣а̄саво ка̄лан̇кароти, ‘дантамаран̣ам̣ тхеро бхиккху ка̄лан̇като’твева сан̇кхам̣ гаччхати; маджджхимо чепи, аггивессана, бхиккху. наво чепи, аггивессана, бхиккху кхӣн̣а̄саво ка̄лан̇кароти, ‘дантамаран̣ам̣ наво бхиккху ка̄лан̇като’твева сан̇кхам̣ гаччхатӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано ачиравато саман̣уддесо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

дантабхӯмисуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.

6. бхӯмиджасуттам̣

223. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. атха кхо а̄йасма̄ бхӯмиджо пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена джайасенасса ра̄джакума̄расса нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо джайасено ра̄джакума̄ро йена̄йасма̄ бхӯмиджо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ бхӯмиджена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо джайасено ра̄джакума̄ро а̄йасмантам̣ бхӯмиджам̣ етадавоча – ‘‘санти, бхо бхӯмиджа, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘а̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ [чарати, абхаббо (сӣ. пӣ.) евамупарипи екавачаненева диссати] пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи [а̄сан̃ча ана̄сан̃ча чепи (ат̣т̣ха.)] каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа̄’ти. идха бхото бхӯмиджасса саттха̄ ким̣ва̄дӣ [ким̣ва̄дӣ ким̣дит̣т̣хӣ (сйа̄. кам̣. ка.)] кимаккха̄йӣ’’ти? ‘‘на кхо метам̣, ра̄джакума̄ра, бхагавато саммукха̄ сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣. т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ бхагава̄ евам̣ бйа̄кареййа – ‘а̄сан̃чепи каритва̄ айонисо брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄ айонисо брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄ айонисо брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ айонисо брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. а̄сан̃чепи каритва̄ йонисо брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄ йонисо брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄ йонисо брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ йонисо брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа̄’ти. на кхо ме там̣, ра̄джакума̄ра, бхагавато саммукха̄ сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣. т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ бхагава̄ евам̣ бйа̄кареййа̄’’ти. ‘‘саче кхо бхото бхӯмиджасса саттха̄ евам̣ва̄дӣ [евам̣ва̄дӣ евам̣дит̣т̣хӣ (сйа̄. кам̣. ка.)] евамаккха̄йӣ, аддха̄ бхото бхӯмиджасса саттха̄ саббесам̣йева путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ муддха̄нам̣ [буддха̄нам̣ (ка.) муддха̄нантимуддхам̣, маттхаканти аттхо] ман̃н̃е а̄хачча тит̣т̣хатӣ’’ти. атха кхо джайасено ра̄джакума̄ро а̄йасмантам̣ бхӯмиджам̣ сакенева тха̄липа̄кена паривиси.

224. атха кхо а̄йасма̄ бхӯмиджо паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ бхӯмиджо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха̄хам̣, бханте, пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена джайасенасса ра̄джакума̄расса нивесанам̣ тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣдим̣. атха кхо, бханте, джайасено ра̄джакума̄ро йена̄хам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ майа̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо, бханте, джайасено ра̄джакума̄ро мам̣ етадавоча – ‘санти, бхо бхӯмиджа, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – а̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа̄’ти. ‘идха бхото бхӯмиджасса саттха̄ ким̣ва̄дӣ кимаккха̄йӣ’ти? евам̣ вутте ахам̣, бханте, джайасенам̣ ра̄джакума̄рам̣ етадавочам̣ – ‘на кхо ме там̣, ра̄джакума̄ра, бхагавато саммукха̄ сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣. т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ бхагава̄ евам̣ бйа̄кареййа – а̄сан̃чепи каритва̄ айонисо брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄ айонисо брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄ айонисо брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ айонисо брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. а̄сан̃чепи каритва̄ йонисо брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ йонисо брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа̄ти. на кхо ме там̣, ра̄джакума̄ра, бхагавато саммукха̄ сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣. т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ бхагава̄ евам̣ бйа̄кареййа̄’ти. ‘саче бхото бхӯмиджасса саттха̄ евам̣ва̄дӣ евамаккха̄йӣ, аддха̄ бхото бхӯмиджасса саттха̄ саббесам̣йева путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ муддха̄нам̣ ман̃н̃е а̄хачча тит̣т̣хатӣ’ти. ‘качча̄хам̣, бханте, евам̣ пут̣т̣хо евам̣ бйа̄карама̄но вуттава̄дӣ чева бхагавато хоми, на ча бхагавантам̣ абхӯтена аббха̄чиккха̄ми, дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄кароми, на ча кочи сахадхаммико ва̄да̄нува̄до га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччхатӣ’’’ти?

‘‘таггха твам̣, бхӯмиджа, евам̣ пут̣т̣хо евам̣ бйа̄карама̄но вуттава̄дӣ чева ме хоси, на ча мам̣ абхӯтена аббха̄чиккхаси, дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄кароси, на ча кочи сахадхаммико ва̄да̄нува̄до га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччхати. йе хи кечи, бхӯмиджа, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ миччха̄дит̣т̣хино миччха̄сан̇каппа̄ миччха̄ва̄ча̄ миччха̄камманта̄ миччха̄а̄джӣва̄ миччха̄ва̄йа̄ма̄ миччха̄сатӣ миччха̄сама̄дхино те а̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? айони хеса̄, бхӯмиджа, пхаласса адхигама̄йа.

225. ‘‘сеййатха̄пи, бхӯмиджа, пурисо телаттхико телагавесӣ телапарийесанам̣ чарама̄но ва̄ликам̣ дон̣ийа̄ а̄киритва̄ удакена париппхосакам̣ париппхосакам̣ пӣл̣еййа. а̄сан̃чепи каритва̄ ва̄ликам̣ дон̣ийа̄ а̄киритва̄ удакена париппхосакам̣ париппхосакам̣ пӣл̣еййа, абхаббо теласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄ ва̄ликам̣ дон̣ийа̄ а̄киритва̄ удакена париппхосакам̣ париппхосакам̣ пӣл̣еййа, абхаббо теласса адхигама̄йа; а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄ ва̄ликам̣ дон̣ийа̄ а̄киритва̄ удакена париппхосакам̣ париппхосакам̣ пӣл̣еййа, абхаббо теласса адхигама̄йа; нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ ва̄ликам̣ дон̣ийа̄ а̄киритва̄ удакена париппхосакам̣ париппхосакам̣ пӣл̣еййа, абхаббо теласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? айони хеса̄, бхӯмиджа, теласса адхигама̄йа. евамева кхо, бхӯмиджа, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ миччха̄дит̣т̣хино миччха̄сан̇каппа̄ миччха̄ва̄ча̄ миччха̄камманта̄ миччха̄а̄джӣва̄ миччха̄ва̄йа̄ма̄ миччха̄сатӣ миччха̄сама̄дхино те а̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? айони хеса̄, бхӯмиджа, пхаласса адхигама̄йа.

‘‘сеййатха̄пи, бхӯмиджа, пурисо кхӣраттхико кхӣрагавесӣ кхӣрапарийесанам̣ чарама̄но га̄вим̣ тарун̣аваччхам̣ виса̄н̣ато а̄вин̃чхеййа [а̄вин̃джеййа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. а̄сан̃чепи каритва̄ га̄вим̣ тарун̣аваччхам̣ виса̄н̣ато а̄вин̃чхеййа, абхаббо кхӣрасса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ га̄вим̣ тарун̣аваччхам̣ виса̄н̣ато а̄вин̃чхеййа, абхаббо кхӣрасса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? айони хеса̄, бхӯмиджа, кхӣрасса адхигама̄йа. евамева кхо, бхӯмиджа, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ миччха̄дит̣т̣хино…пе… миччха̄сама̄дхино те а̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? айони хеса̄, бхӯмиджа, пхаласса адхигама̄йа.

226. ‘‘сеййатха̄пи, бхӯмиджа, пурисо наванӣтаттхико наванӣтагавесӣ наванӣтапарийесанам̣ чарама̄но удакам̣ каласе а̄син̃читва̄ маттхена [мантхена (сӣ.), маттена (ка.)] а̄вин̃чхеййа. а̄сан̃чепи каритва̄ удакам̣ каласе а̄син̃читва̄ маттхена а̄вин̃чхеййа, абхаббо наванӣтасса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ удакам̣ каласе а̄син̃читва̄ маттхена а̄вин̃чхеййа, абхаббо наванӣтасса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? айони хеса̄, бхӯмиджа, наванӣтасса адхигама̄йа. евамева кхо, бхӯмиджа, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ миччха̄дит̣т̣хино…пе… миччха̄сама̄дхино те а̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? айони хеса̄, бхӯмиджа, пхаласса адхигама̄йа.

‘‘сеййатха̄пи, бхӯмиджа, пурисо аггиттхико [аггаттхико (сӣ.)] аггигавесӣ аггипарийесанам̣ чарама̄но аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхеййа [абхиматтхеййа (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)]. а̄сан̃чепи каритва̄ аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхеййа, абхаббо аггисса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхеййа, абхаббо аггисса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? айони хеса̄, бхӯмиджа, аггисса адхигама̄йа. евамева кхо, бхӯмиджа, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ миччха̄дит̣т̣хино…пе… миччха̄сама̄дхино те а̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄…пе…а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? айони хеса̄, бхӯмиджа, пхаласса адхигама̄йа. йе хи кечи, бхӯмиджа, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ самма̄дит̣т̣хино самма̄сан̇каппа̄ самма̄ва̄ча̄ самма̄камманта̄ самма̄а̄джӣва̄ самма̄ва̄йа̄ма̄ самма̄сатӣ самма̄сама̄дхино те а̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? йони хеса̄, бхӯмиджа, пхаласса адхигама̄йа.

227. ‘‘сеййатха̄пи, бхӯмиджа, пурисо телаттхико телагавесӣ телапарийесанам̣ чарама̄но тилапит̣т̣хам̣ дон̣ийа̄ а̄киритва̄ удакена париппхосакам̣ париппхосакам̣ пӣл̣еййа. а̄сан̃чепи каритва̄ тилапит̣т̣хам̣ дон̣ийа̄ а̄киритва̄ удакена париппхосакам̣ париппхосакам̣ пӣл̣еййа, бхаббо теласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ тилапит̣т̣хам̣ дон̣ийа̄ а̄киритва̄ удакена париппхосакам̣ париппхосакам̣ пӣл̣еййа, бхаббо теласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? йони хеса̄, бхӯмиджа, теласса адхигама̄йа. евамева кхо, бхӯмиджа, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ самма̄дит̣т̣хино…пе… самма̄сама̄дхино те а̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? йони хеса̄, бхӯмиджа, пхаласса адхигама̄йа.

‘‘сеййатха̄пи, бхӯмиджа, пурисо кхӣраттхико кхӣрагавесӣ кхӣрапарийесанам̣ чарама̄но га̄вим̣ тарун̣аваччхам̣ тханато а̄вин̃чхеййа. а̄сан̃чепи каритва̄ га̄вим̣ тарун̣аваччхам̣ тханато а̄вин̃чхеййа, бхаббо кхӣрасса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ га̄вим̣ тарун̣аваччхам̣ тханато а̄вин̃чхеййа, бхаббо кхӣрасса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? йони хеса̄, бхӯмиджа, кхӣрасса адхигама̄йа. евамева кхо, бхӯмиджа, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ самма̄дит̣т̣хино…пе… самма̄сама̄дхино те а̄сан̃чепи каритва̄…пе… ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄…пе… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? йони хеса̄, бхӯмиджа, пхаласса адхигама̄йа.

228. ‘‘сеййатха̄пи, бхӯмиджа, пурисо наванӣтаттхико наванӣтагавесӣ наванӣтапарийесанам̣ чарама̄но дадхим̣ каласе а̄син̃читва̄ маттхена а̄вин̃чхеййа. а̄сан̃чепи каритва̄ дадхим̣ каласе а̄син̃читва̄ маттхена а̄вин̃чхеййа, бхаббо наванӣтасса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ дадхим̣ каласе а̄син̃читва̄ маттхена а̄вин̃чхеййа, бхаббо наванӣтасса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? йони хеса̄, бхӯмиджа, наванӣтасса адхигама̄йа. евамева кхо, бхӯмиджа, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ самма̄дит̣т̣хино…пе… самма̄сама̄дхино те а̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄… а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄ … нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? йони хеса̄, бхӯмиджа, пхаласса адхигама̄йа.

‘‘сеййатха̄пи, бхӯмиджа, пурисо аггиттхико аггигавесӣ аггипарийесанам̣ чарама̄но суккхам̣ кат̣т̣хам̣ кол̣а̄пам̣ уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхеййа; ( ) [(бхаббо аггисса адхигама̄йа) (саббаттха)] а̄сан̃чепи каритва̄… ана̄сан̃чепи каритва̄.. а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄… нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ суккха кат̣т̣хам̣ кол̣а̄пам̣ уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхеййа, бхаббо аггисса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? йони хеса̄, бхӯмиджа, аггисса адхигама̄йа. евамева кхо, бхӯмиджа, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ самма̄дит̣т̣хино…пе… самма̄сама̄дхино те а̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; ана̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; а̄сан̃ча ана̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа; нева̄сам̣ на̄на̄сан̃чепи каритва̄ брахмачарийам̣ чаранти, бхабба̄ пхаласса адхигама̄йа. там̣ кисса хету? йони хеса̄, бхӯмиджа, пхаласса адхигама̄йа.

‘‘саче кхо там̣, бхӯмиджа, джайасенасса ра̄джакума̄расса има̄ чатассо упама̄ пат̣ибха̄йеййум̣ аначчхарийам̣ те джайасено ра̄джакума̄ро пасӣдеййа, пасанно ча те пасанна̄ка̄рам̣ кареййа̄’’ти. ‘‘куто пана мам̣, бханте, джайасенасса ра̄джакума̄расса има̄ чатассо упама̄ пат̣ибха̄йиссанти аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄, сеййатха̄пи бхагаванта’’нти?

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ бхӯмиджо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

бхӯмиджасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чхат̣т̣хам̣.

7. ануруддхасуттам̣

229. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо пан̃чакан̇го тхапати ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, амбхо пуриса, йена̄йасма̄ ануруддхо тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена а̄йасмато ануруддхасса па̄де сираса̄ ванда̄хи [ванда̄хи, еван̃ча вадехи (сӣ. пӣ.)] – ‘пан̃чакан̇го, бханте, тхапати а̄йасмато ануруддхасса па̄де сираса̄ вандатӣ’ти; еван̃ча вадехи [еван̃ча вадети (сӣ. пӣ.)] – ‘адхива̄сету кира, бханте, а̄йасма̄ ануруддхо пан̃чакан̇гасса тхапатисса сва̄тана̄йа аттачатуттхо бхаттам̣; йена ча кира, бханте, а̄йасма̄ ануруддхо пагеватарам̣ а̄гаччхеййа; пан̃чакан̇го, бханте, тхапати [пан̃чакан̇го тхапати (сӣ. пӣ.)] бахукиччо бахукаран̣ӣйо ра̄джакаран̣ӣйена̄’’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо со пурисо пан̃чакан̇гасса тхапатисса пат̣иссутва̄ йена̄йасма̄ ануруддхо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со пурисо а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ етадавоча – ‘‘пан̃чакан̇го, бханте, тхапати а̄йасмато ануруддхасса па̄де сираса̄ вандати, еван̃ча вадети – ‘адхива̄сету кира, бханте, а̄йасма̄ ануруддхо пан̃чакан̇гасса тхапатисса сва̄тана̄йа аттачатуттхо бхаттам̣; йена ча кира, бханте, а̄йасма̄ ануруддхо пагеватарам̣ а̄гаччхеййа; пан̃чакан̇го, бханте, тхапати бахукиччо бахукаран̣ӣйо ра̄джакаран̣ӣйена̄’’’ти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ ануруддхо тун̣хӣбха̄вена.

230. атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена пан̃чакан̇гасса тхапатисса нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо пан̃чакан̇го тхапати а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо пан̃чакан̇го тхапати а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо пан̃чакан̇го тхапати а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ етадавоча –

‘‘идха мам̣, бханте, тхера̄ бхиккхӯ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су – ‘аппама̄н̣ам̣, гахапати, четовимуттим̣ бха̄вехӣ’ти [аппама̄н̣а̄ гахапати четовимутти бха̄ветабба̄ти (ка.)]. екачче тхера̄ евама̄хам̣су – ‘махаггатам̣, гахапати, четовимуттим̣ бха̄вехӣ’ти. йа̄ ча̄йам̣, бханте, аппама̄н̣а̄ четовимутти йа̄ ча махаггата̄ четовимутти – име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча, уда̄ху екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти? ‘‘тена хи, гахапати, там̣ йеветтха пат̣ибха̄ту. апан̣н̣аканте ито бхависсатӣ’’ти. ‘‘майхам̣ кхо, бханте, евам̣ хоти – ‘йа̄ ча̄йам̣ аппама̄н̣а̄ четовимутти йа̄ ча махаггата̄ четовимутти име дхамма̄ екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’’нти. ‘‘йа̄ ча̄йам̣, гахапати, аппама̄н̣а̄ четовимутти йа̄ ча махаггата̄ четовимутти име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча. тадамина̄петам̣, гахапати, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча’’.

‘‘катама̄ ча, гахапати, аппама̄н̣а̄ четовимутти? идха, гахапати, бхиккху метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ вихарати. карун̣а̄сахагатена четаса̄… мудита̄сахагатена четаса̄… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ вихарати. айам̣ вуччати, гахапати, аппама̄н̣а̄ четовимутти.

231. ‘‘катама̄ ча, гахапати, махаггата̄ четовимутти? идха, гахапати, бхиккху йа̄вата̄ екам̣ руккхамӯлам̣ махаггатанти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. айам̣ вуччати, гахапати, махаггата̄ четовимутти. идха пана, гахапати, бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ руккхамӯла̄ни махаггатанти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. айампи [айам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] вуччати, гахапати, махаггата̄ четовимутти. идха пана, гахапати, бхиккху йа̄вата̄ екам̣ га̄маккхеттам̣ махаггатанти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. айампи вуччати, гахапати, махаггата̄ четовимутти. идха пана, гахапати, бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ га̄маккхетта̄ни махаггатанти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. айампи вуччати, гахапати, махаггата̄ четовимутти. идха пана, гахапати, бхиккху йа̄вата̄ екам̣ маха̄раджджам̣ махаггатанти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. айампи вуччати, гахапати, махаггата̄ четовимутти. идха пана, гахапати, бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ маха̄раджджа̄ни махаггатанти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. айампи вуччати, гахапати, махаггата̄ четовимутти. идха пана, гахапати, бхиккху йа̄вата̄ самуддапарийантам̣ патхавим̣ махаггатанти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. айампи вуччати, гахапати, махаггата̄ четовимутти. имина̄ кхо етам̣, гахапати, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча.

232. ‘‘чатассо кхо има̄ гахапати, бхавӯпапаттийо. катама̄ чатассо? идха, гахапати, екаччо ‘паритта̄бха̄’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ паритта̄бха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. идха пана, гахапати, екаччо ‘аппама̄н̣а̄бха̄’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ аппама̄н̣а̄бха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. идха пана, гахапати, екаччо ‘сам̣килит̣т̣ха̄бха̄’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сам̣килит̣т̣ха̄бха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. идха пана, гахапати, екаччо ‘парисуддха̄бха̄’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ парисуддха̄бха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. има̄ кхо, гахапати, чатассо бхавӯпапаттийо.

‘‘хоти кхо со, гахапати, самайо, йа̄ та̄ девата̄ екаджджхам̣ саннипатанти, та̄сам̣ екаджджхам̣ саннипатита̄нам̣ ван̣н̣ана̄наттан̃хи кхо пан̃н̃а̄йати но ча а̄бха̄на̄наттам̣. сеййатха̄пи, гахапати, пурисо самбахула̄ни телаппадӣпа̄ни екам̣ гхарам̣ павесеййа. тесам̣ екам̣ гхарам̣ павесита̄нам̣ аччина̄наттан̃хи кхо пан̃н̃а̄йетха, но ча а̄бха̄на̄наттам̣; евамева кхо, гахапати, хоти кхо со самайо, йа̄ та̄ девата̄ екаджджхам̣ саннипатанти та̄сам̣ екаджджхам̣ саннипатита̄нам̣ ван̣н̣ана̄наттан̃хи кхо пан̃н̃а̄йати, но ча а̄бха̄на̄наттам̣.

‘‘хоти кхо со, гахапати, самайо, йа̄ та̄ девата̄ тато випаккаманти, та̄сам̣ тато випаккамантӣнам̣ ван̣н̣ана̄наттан̃чева пан̃н̃а̄йати а̄бха̄на̄наттан̃ча. сеййатха̄пи, гахапати, пурисо та̄ни самбахула̄ни телаппадӣпа̄ни тамха̄ гхара̄ нӣхареййа. тесам̣ тато нӣхата̄нам̣ [нӣхаранта̄нам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] аччина̄наттан̃чева пан̃н̃а̄йетха а̄бха̄на̄наттан̃ча; евамева кхо, гахапати, хоти кхо со самайо, йа̄ та̄ девата̄ тато випаккаманти, та̄сам̣ тато випаккамантӣнам̣ ван̣н̣ана̄наттан̃чева пан̃н̃а̄йати а̄бха̄на̄наттан̃ча.

‘‘на кхо, гахапати, та̄сам̣ девата̄нам̣ евам̣ хоти – ‘идам̣ амха̄кам̣ ниччанти ва̄ дхуванти ва̄ сассата’нти ва̄, апи ча йаттха йаттхева та̄ [йа̄ (ка.)] девата̄ абхинивисанти таттха таттхева та̄ девата̄ абхираманти. сеййатха̄пи, гахапати, маккхика̄нам̣ ка̄джена ва̄ пит̣акена ва̄ харӣйама̄на̄нам̣ на евам̣ хоти – ‘идам̣ амха̄кам̣ ниччанти ва̄ дхуванти ва̄ сассата’нти ва̄, апи ча йаттха йаттхева та̄ [йа̄ (ка.)] маккхика̄ абхинивисанти таттха таттхева та̄ маккхика̄ абхираманти; евамева кхо, гахапати, та̄сам̣ девата̄нам̣ на евам̣ хоти – ‘идам̣ амха̄кам̣ ниччанти ва̄ дхуванти ва̄ сассата’нти ва̄, апи ча йаттха йаттхева та̄ девата̄ абхинивисанти таттха таттхева та̄ девата̄ абхирамантӣ’’ти.

233. евам̣ вутте, а̄йасма̄ сабхийо качча̄но [качча̄йано (сӣ.)] а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху, бханте ануруддха! аттхи ча ме еттха уттарим̣ пат̣ипуччхитаббам̣. йа̄ та̄, бханте, девата̄ а̄бха̄ сабба̄ та̄ паритта̄бха̄ уда̄ху сантеттха екачча̄ девата̄ аппама̄н̣а̄бха̄’’ти? ‘‘тадан̇гена кхо, а̄вусо качча̄на, сантеттха екачча̄ девата̄ паритта̄бха̄, санти панеттха екачча̄ девата̄ аппама̄н̣а̄бха̄’’ти. ‘‘ко ну кхо, бханте ануруддха, хету ко паччайо йена та̄сам̣ девата̄нам̣ екам̣ деваника̄йам̣ упапанна̄нам̣ сантеттха екачча̄ девата̄ паритта̄бха̄, санти панеттха екачча̄ девата̄ аппама̄н̣а̄бха̄’’ти?

‘‘тена ха̄вусо качча̄на, там̣йеветтха пат̣ипуччхисса̄ми. йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо качча̄на, йва̄йам̣ бхиккху йа̄вата̄ екам̣ руккхамӯлам̣ ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати, йоча̄йам̣ [йопа̄йам̣ (ка.)] бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ руккхамӯла̄ни ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ катама̄ читтабха̄вана̄ махаггататара̄’’ти? ‘‘йва̄йам̣, бханте, бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ руккхамӯла̄ни ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – айам̣ има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ махаггататара̄’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо качча̄на, йва̄йам̣ бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ руккхамӯла̄ни ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати, йоча̄йам̣ бхиккху йа̄вата̄ екам̣ га̄маккхеттам̣ ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ катама̄ читтабха̄вана̄ махаггататара̄’’ти? ‘‘йва̄йам̣, бханте, бхиккху йа̄вата̄ екам̣ га̄маккхеттам̣ ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – айам̣ има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ махаггататара̄’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо качча̄на, йва̄йам̣ бхиккху йа̄вата̄ екам̣ га̄маккхеттам̣ ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати, йоча̄йам̣ бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ га̄маккхетта̄ни ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ катама̄ читтабха̄вана̄ махаггататара̄’’ти? ‘‘йва̄йам̣, бханте, бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ га̄маккхетта̄ни ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – айам̣ има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ махаггататара̄’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо качча̄на, йва̄йам̣ бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ га̄маккхетта̄ни ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати, йоча̄йам̣ бхиккху йа̄вата̄ екам̣ маха̄раджджам̣ ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ катама̄ читтабха̄вана̄ махаггататара̄’’ти? ‘‘йва̄йам̣, бханте, бхиккху йа̄вата̄ екам̣ маха̄раджджам̣ ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – айам̣ има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ махаггататара̄’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо качча̄на, йва̄йам̣ бхиккху йа̄вата̄ екам̣ маха̄раджджам̣ ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати, йоча̄йам̣ бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ маха̄раджджа̄ни ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ катама̄ читтабха̄вана̄ махаггататара̄’’ти? ‘‘йва̄йам̣, бханте, бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ маха̄раджджа̄ни ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – айам̣ има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ махаггататара̄’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусо качча̄на, йва̄йам̣ бхиккху йа̄вата̄ две ва̄ тӣн̣и ва̄ маха̄раджджа̄ни ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати, йоча̄йам̣ бхиккху йа̄вата̄ самуддапарийантам̣ патхавим̣ ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ катама̄ читтабха̄вана̄ махаггататара̄’’ти? ‘‘йва̄йам̣, бханте, бхиккху йа̄вата̄ самуддапарийантам̣ патхавим̣ ‘махаггата’нти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати – айам̣ има̄сам̣ убхиннам̣ читтабха̄вана̄нам̣ махаггататара̄’’ти? ‘‘айам̣ кхо, а̄вусо качча̄на, хету айам̣ паччайо, йена та̄сам̣ девата̄нам̣ екам̣ деваника̄йам̣ упапанна̄нам̣ сантеттха екачча̄ девата̄ паритта̄бха̄, санти панеттха екачча̄ девата̄ аппама̄н̣а̄бха̄’’ти.

234. ‘‘са̄дху, бханте ануруддха! аттхи ча ме еттха уттарим̣ пат̣ипуччхитаббам̣. йа̄вата̄ [йа̄ та̄ (ка.)], бханте, девата̄ а̄бха̄ сабба̄ та̄ сам̣килит̣т̣ха̄бха̄ уда̄ху сантеттха екачча̄ девата̄ парисуддха̄бха̄’’ти? ‘‘тадан̇гена кхо, а̄вусо качча̄на, сантеттха екачча̄ девата̄ сам̣килит̣т̣ха̄бха̄, санти панеттха екачча̄ девата̄ парисуддха̄бха̄’’ти. ‘‘ко ну кхо, бханте, ануруддха, хету ко паччайо, йена та̄сам̣ девата̄нам̣ екам̣ деваника̄йам̣ упапанна̄нам̣ сантеттха екачча̄ девата̄ сам̣килит̣т̣ха̄бха̄, санти панеттха екачча̄ девата̄ парисуддха̄бха̄’’ти?

‘‘тена, ха̄вусо качча̄на, упамам̣ те карисса̄ми. упама̄йапидхекачче [упама̄йамидхекачче (ка.)] вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти. сеййатха̄пи, а̄вусо качча̄на, телаппадӣпасса джха̄йато телампи апарисуддхам̣ ват̣т̣ипи апарисуддха̄. со телассапи апарисуддхатта̄ ват̣т̣ийа̄пи апарисуддхатта̄ андхандхам̣ вийа джха̄йати; евамева кхо, а̄вусо качча̄на, идхекаччо бхиккху ‘сам̣килит̣т̣ха̄бха̄’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати, тасса ка̄йадут̣т̣хуллампи на суппат̣иппассаддхам̣ хоти, тхинамиддхампи на сусамӯхатам̣ хоти, уддхаччакуккуччампи на суппат̣ивинӣтам̣ хоти. со ка̄йадут̣т̣хуллассапи на суппат̣иппассаддхатта̄ тхинамиддхассапи на сусамӯхататта̄ уддхаччакуккуччассапи на суппат̣ивинӣтатта̄ андхандхам̣ вийа джха̄йати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сам̣килит̣т̣ха̄бха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. сеййатха̄пи, а̄вусо качча̄на, телаппадӣпасса джха̄йато телампи парисуддхам̣ ват̣т̣ипи парисуддха̄. со телассапи парисуддхатта̄ ват̣т̣ийа̄пи парисуддхатта̄ на андхандхам̣ вийа джха̄йати; евамева кхо, а̄вусо качча̄на, идхекаччо бхиккху ‘парисуддха̄бха̄’ти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. тасса ка̄йадут̣т̣хуллампи суппат̣иппассаддхам̣ хоти, тхинамиддхампи сусамӯхатам̣ хоти, уддхаччакуккуччампи суппат̣ивинӣтам̣ хоти. со ка̄йадут̣т̣хуллассапи суппат̣иппассаддхатта̄ тхинамиддхассапи сусамӯхататта̄ уддхаччакуккуччассапи суппат̣ивинӣтатта̄ на андхандхам̣ вийа джха̄йати. со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ парисуддха̄бха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. айам̣ кхо, а̄вусо качча̄на, хету айам̣ паччайо йена та̄сам̣ девата̄нам̣ екам̣ деваника̄йам̣ упапанна̄нам̣ сантеттха екачча̄ девата̄ сам̣килит̣т̣ха̄бха̄, санти панеттха екачча̄ девата̄ парисуддха̄бха̄’’ти.

235. евам̣ вутте, а̄йасма̄ сабхийо качча̄но а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху, бханте ануруддха! на, бханте, а̄йасма̄ ануруддхо евама̄ха – ‘евам̣ ме сута’нти ва̄ ‘евам̣ арахати бхавиту’нти ва̄; атха ча пана, бханте, а̄йасма̄ ануруддхо ‘евампи та̄ девата̄, итипи та̄ девата̄’твева бха̄сати. тасса майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘аддха̄ а̄йасмата̄ ануруддхена та̄хи девата̄хи саддхим̣ саннивуттхапуббан̃чева саллапитапуббан̃ча са̄каччха̄ ча сама̄паджджитапубба̄’’’ти. ‘‘аддха̄ кхо айам̣, а̄вусо качча̄на, а̄саджджа упанӣйа ва̄ча̄ бха̄сита̄, апи ча те ахам̣ бйа̄карисса̄ми – ‘дӣгхараттам̣ кхо ме, а̄вусо качча̄на, та̄хи девата̄хи саддхим̣ саннивуттхапуббан̃чева саллапитапуббан̃ча са̄каччха̄ ча сама̄паджджитапубба̄’’’ти.

евам̣ вутте, а̄йасма̄ сабхийо качча̄но пан̃чакан̇гам̣ тхапатим̣ етадавоча – ‘‘ла̄бха̄ те, гахапати, суладдхам̣ те, гахапати, йам̣ тван̃чева там̣ кан̇кха̄дхаммам̣ паха̄си [паджахаси (ка.)], майан̃чимам̣ [йампимам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] дхаммапарийа̄йам̣ алаттхамха̄ савана̄йа̄’’ти.

ануруддхасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ саттамам̣.

8. упаккилесасуттам̣

236. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косамбийам̣ вихарати гхосита̄ра̄ме. тена кхо пана самайена косамбийам̣ бхиккхӯ бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мукхасаттӣхи витуданта̄ вихаранти. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха, бханте, косамбийам̣ бхиккхӯ бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мукхасаттӣхи витуданта̄ вихаранти. са̄дху, бханте, бхагава̄ йена те бхиккхӯ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо бхагава̄ йена те бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘алам̣, бхиккхаве, ма̄ бхан̣д̣анам̣, ма̄ калахам̣, ма̄ виггахам̣, ма̄ вива̄да’’нти.

евам̣ вутте, ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄гамету, бханте! бхагава̄ дхаммасса̄мӣ; аппоссукко, бханте, бхагава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ ануйутто вихарату; майаметена бхан̣д̣анена калахена виггахена вива̄дена пан̃н̃а̄йисса̄ма̄’’ти. дутийампи кхо бхагава̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘алам̣, бхиккхаве, ма̄ бхан̣д̣анам̣, ма̄ калахам̣, ма̄ виггахам̣, ма̄ вива̄да’’нти. дутийампи кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄гамету, бханте! бхагава̄ дхаммасса̄мӣ; аппоссукко, бханте, бхагава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ ануйутто вихарату; майаметена бхан̣д̣анена калахена виггахена вива̄дена пан̃н̃а̄йисса̄ма̄’’ти. татийампи кхо бхагава̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘алам̣, бхиккхаве, ма̄ бхан̣д̣анам̣, ма̄ калахам̣, ма̄ виггахам̣, ма̄ вива̄да’’нти. татийампи кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄гамету, бханте, бхагава̄ дхаммасса̄мӣ; аппоссукко, бханте, бхагава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ ануйутто вихарату; майаметена бхан̣д̣анена калахена виггахена вива̄дена пан̃н̃а̄йисса̄ма̄’’ти.

атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа косамбим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. косамбийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа т̣хитакова има̄ га̄тха̄ абха̄си –

237. ‘‘путхусаддо самаджано, на ба̄ло кочи ман̃н̃атха;