7. маха̄чатта̄рӣсакасуттам̣

136. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘арийам̣ во, бхиккхаве, самма̄сама̄дхим̣ десесса̄ми саупанисам̣ сапариккха̄рам̣. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘катамо ча, бхиккхаве, арийо самма̄сама̄дхи саупанисо сапариккха̄ро? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати; йа̄ кхо, бхиккхаве, имехи саттахан̇гехи читтасса екаггата̄ париккхата̄ – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийо самма̄сама̄дхи саупанисо итипи, сапариккха̄ро итипи. татра, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти. катхан̃ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти? миччха̄дит̣т̣хим̣ ‘миччха̄дит̣т̣хӣ’ти паджа̄на̄ти, самма̄дит̣т̣хим̣ ‘самма̄дит̣т̣хӣ’ти паджа̄на̄ти – са̄сса хоти самма̄дит̣т̣хи.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи? ‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣, наттхи хутам̣, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко, наттхи айам̣ локо, наттхи паро локо, наттхи ма̄та̄, наттхи пита̄, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи локе саман̣абра̄хман̣а̄ саммаггата̄ самма̄пат̣ипанна̄ йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣ’ти – айам̣, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи? самма̄дит̣т̣хим̣пахам̣ [самма̄дит̣т̣химахам̣ (ка.) евам̣ самма̄сан̇каппам̣пахам̣кйа̄дӣсупи], бхиккхаве, два̄йам̣ [двайам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) т̣ӣка̄ олокетабба̄] вада̄ми – аттхи, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи са̄сава̄ пун̃н̃абха̄гийа̄ упадхивепакка̄; аттхи, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи арийа̄ ана̄сава̄ локуттара̄ магган̇га̄. катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи са̄сава̄ пун̃н̃абха̄гийа̄ упадхивепакка̄? ‘аттхи диннам̣, аттхи йит̣т̣хам̣, аттхи хутам̣, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко, аттхи айам̣ локо, аттхи паро локо, аттхи ма̄та̄, аттхи пита̄, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи локе саман̣абра̄хман̣а̄ саммаггата̄ самма̄пат̣ипанна̄ йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣ’ти – айам̣, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи са̄сава̄ пун̃н̃абха̄гийа̄ упадхивепакка̄.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи арийа̄ ана̄сава̄ локуттара̄ магган̇га̄? йа̄ кхо, бхиккхаве, арийачиттасса ана̄савачиттасса арийамаггасаман̇гино арийамаггам̣ бха̄вайато пан̃н̃а̄ пан̃н̃индрийам̣ пан̃н̃а̄балам̣ дхаммавичайасамбоджджхан̇го самма̄дит̣т̣хи магган̇гам̣ [магган̇га̄ (сӣ. пӣ.)] – айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи арийа̄ ана̄сава̄ локуттара̄ магган̇га̄. со миччха̄дит̣т̣хийа̄ паха̄на̄йа ва̄йамати, самма̄дит̣т̣хийа̄, упасампада̄йа, сва̄сса [сва̄йам̣ (ка.)] хоти самма̄ва̄йа̄мо. со сато миччха̄дит̣т̣хим̣ паджахати, сато самма̄дит̣т̣хим̣ упасампаджджа вихарати, са̄сса [са̄йам̣ (ка.)] хоти самма̄сати. итийиме [итиме (сӣ.), итиссиме (сйа̄. кам̣. пӣ.)] тайо дхамма̄ самма̄дит̣т̣хим̣ анупаридха̄ванти анупариваттанти, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати.

137. ‘‘татра, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти. катхан̃ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти? миччха̄сан̇каппам̣ ‘миччха̄сан̇каппо’ти паджа̄на̄ти, самма̄сан̇каппам̣ ‘самма̄сан̇каппо’ти паджа̄на̄ти, са̄сса хоти самма̄дит̣т̣хи.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, миччха̄сан̇каппо? ка̄масан̇каппо, бйа̄па̄дасан̇каппо, вихим̣са̄сан̇каппо – айам̣, бхиккхаве, миччха̄сан̇каппо.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо? самма̄сан̇каппам̣пахам̣, бхиккхаве, два̄йам̣ вада̄ми – аттхи, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо са̄саво пун̃н̃абха̄гийо упадхивепакко; аттхи, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо арийо ана̄саво локуттаро магган̇го. катамо ча, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо са̄саво пун̃н̃абха̄гийо упадхивепакко? неккхаммасан̇каппо, абйа̄па̄дасан̇каппо, авихим̣са̄сан̇каппо – ‘айам̣, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо са̄саво пун̃н̃абха̄гийо упадхивепакко’’’.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо арийо ана̄саво локуттаро магган̇го? йо кхо, бхиккхаве, арийачиттасса ана̄савачиттасса арийамаггасаман̇гино арийамаггам̣ бха̄вайато такко витакко сан̇каппо аппана̄ бйаппана̄ четасо абхиниропана̄ вачӣсан̇кха̄ро – айам̣, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо арийо ана̄саво локуттаро магган̇го. со миччха̄сан̇каппасса паха̄на̄йа ва̄йамати, самма̄сан̇каппасса упасампада̄йа, сва̄сса хоти самма̄ва̄йа̄мо. со сато миччха̄сан̇каппам̣ паджахати, сато самма̄сан̇каппам̣ упасампаджджа вихарати; са̄сса хоти самма̄сати. итийиме тайо дхамма̄ самма̄сан̇каппам̣ анупаридха̄ванти анупариваттанти, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати.

138. ‘‘татра, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти. катхан̃ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти? миччха̄ва̄чам̣ ‘миччха̄ва̄ча̄’ти паджа̄на̄ти, самма̄ва̄чам̣ ‘самма̄ва̄ча̄’ти паджа̄на̄ти; са̄сса хоти самма̄дит̣т̣хи. катама̄ ча, бхиккхаве, миччха̄ва̄ча̄? муса̄ва̄до, писун̣а̄ ва̄ча̄, пхаруса̄ ва̄ча̄, сампхаппала̄по – айам̣, бхиккхаве, миччха̄ва̄ча̄. катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄? самма̄ва̄чам̣пахам̣, бхиккхаве, два̄йам̣ вада̄ми – аттхи, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ са̄сава̄ пун̃н̃абха̄гийа̄ упадхивепакка̄; аттхи, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ арийа̄ ана̄сава̄ локуттара̄ магган̇га̄. катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ са̄сава̄ пун̃н̃абха̄гийа̄ упадхивепакка̄? муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣ, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ, сампхаппала̄па̄ вераман̣ӣ – айам̣, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ са̄сава̄ пун̃н̃абха̄гийа̄ упадхивепакка̄. катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ арийа̄ ана̄сава̄ локуттара̄ магган̇га̄? йа̄ кхо, бхиккхаве, арийачиттасса ана̄савачиттасса арийамаггасаман̇гино арийамаггам̣ бха̄вайато чатӯхи вачӣдуччаритехи а̄рати вирати пат̣ивирати вераман̣ӣ – айам̣, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄ арийа̄ ана̄сава̄ локуттара̄ магган̇га̄. со миччха̄ва̄ча̄йа паха̄на̄йа ва̄йамати, самма̄ва̄ча̄йа упасампада̄йа; сва̄сса хоти самма̄ва̄йа̄мо. со сато миччха̄ва̄чам̣ паджахати, сато самма̄ва̄чам̣ упасампаджджа вихарати; са̄сса хоти самма̄сати. итийиме тайо дхамма̄ самма̄ва̄чам̣ анупаридха̄ванти анупариваттанти, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати.

139. ‘‘татра, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти. катхан̃ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти? миччха̄каммантам̣ ‘миччха̄камманто’ти паджа̄на̄ти, самма̄каммантам̣ ‘самма̄камманто’ти паджа̄на̄ти; са̄сса хоти самма̄дит̣т̣хи. катамо ча, бхиккхаве, миччха̄камманто? па̄н̣а̄типа̄то, адинна̄да̄нам̣, ка̄месумиччха̄ча̄ро – айам̣, бхиккхаве, миччха̄камманто. катамо ча, бхиккхаве, самма̄камманто? самма̄каммантам̣пахам̣, бхиккхаве, два̄йам̣ вада̄ми – аттхи, бхиккхаве, самма̄камманто са̄саво пун̃н̃абха̄гийо упадхивепакко; аттхи, бхиккхаве, самма̄камманто арийо ана̄саво локуттаро магган̇го. катамо ча, бхиккхаве, самма̄камманто са̄саво пун̃н̃абха̄гийо упадхивепакко? па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ, адинна̄да̄на̄ вераман̣ӣ, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ – айам̣, бхиккхаве, самма̄камманто са̄саво пун̃н̃абха̄гийо упадхивепакко. катамо ча, бхиккхаве, самма̄камманто арийо ана̄саво локуттаро магган̇го? йа̄ кхо, бхиккхаве, арийачиттасса ана̄савачиттасса арийамаггасаман̇гино арийамаггам̣ бха̄вайато тӣхи ка̄йадуччаритехи а̄рати вирати пат̣ивирати вераман̣ӣ – айам̣, бхиккхаве, самма̄камманто арийо ана̄саво локуттаро магган̇го. со миччха̄каммантасса паха̄на̄йа ва̄йамати, самма̄каммантасса упасампада̄йа; сва̄сса хоти самма̄ва̄йа̄мо. со сато миччха̄каммантам̣ паджахати, сато самма̄каммантам̣ упасампаджджа вихарати; са̄сса хоти самма̄сати. итийиме тайо дхамма̄ самма̄каммантам̣ анупаридха̄ванти анупариваттанти, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати.

140. ‘‘татра, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти. катхан̃ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти? миччха̄а̄джӣвам̣ ‘миччха̄а̄джӣво’ти паджа̄на̄ти, самма̄а̄джӣвам̣ ‘самма̄а̄джӣво’ти паджа̄на̄ти; са̄сса хоти самма̄дит̣т̣хи. катамо ча, бхиккхаве, миччха̄а̄джӣво? кухана̄, лапана̄, немиттиката̄, ниппесиката̄, ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсаната̄ [ниджигим̣ саната̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] – айам̣, бхиккхаве, миччха̄а̄джӣво. катамо ча, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво? самма̄а̄джӣвам̣пахам̣, бхиккхаве, два̄йам̣ вада̄ми – аттхи, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво са̄саво пун̃н̃абха̄гийо упадхивепакко; аттхи, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво арийо ана̄саво локуттаро магган̇го. катамо ча, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво са̄саво пун̃н̃абха̄гийо упадхивепакко? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако миччха̄а̄джӣвам̣ паха̄йа самма̄а̄джӣвена джӣвикам̣ каппети – айам̣, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво са̄саво пун̃н̃абха̄гийо упадхивепакко. катамо ча, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво арийо ана̄саво локуттаро магган̇го? йа̄ кхо, бхиккхаве, арийачиттасса ана̄савачиттасса арийамаггасаман̇гино арийамаггам̣ бха̄вайато миччха̄а̄джӣва̄ а̄рати вирати пат̣ивирати вераман̣ӣ – айам̣, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво арийо ана̄саво локуттаро магган̇го. со миччха̄а̄джӣвасса паха̄на̄йа ва̄йамати, самма̄а̄джӣвасса упасампада̄йа; сва̄сса хоти самма̄ва̄йа̄мо. со сато миччха̄а̄джӣвам̣ паджахати, сато самма̄а̄джӣвам̣ упасампаджджа вихарати; са̄сса хоти самма̄сати. итийиме тайо дхамма̄ самма̄а̄джӣвам̣ анупаридха̄ванти анупариваттанти, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати.

141. ‘‘татра, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти. катхан̃ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти? самма̄дит̣т̣хисса, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо пахоти, самма̄сан̇каппасса самма̄ва̄ча̄ пахоти, самма̄ва̄часса самма̄камманто пахоти, самма̄каммантасса самма̄а̄джӣво пахоти, самма̄а̄джӣвасса самма̄ва̄йа̄мо пахоти, самма̄ва̄йа̄масса самма̄сати пахоти, самма̄сатисса самма̄сама̄дхи пахоти, самма̄сама̄дхисса самма̄н̃а̄н̣ам̣ пахоти, самма̄н̃а̄н̣асса самма̄вимутти пахоти. ити кхо, бхиккхаве, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато секкхо [ат̣т̣хан̇гасаманна̄гата̄ секха̄ пат̣ипада̄ (сӣ.), ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато секхо па̄т̣ипадо (пӣ. ка.) ( ) наттхи сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. поттхакесу], дасан̇гасаманна̄гато араха̄ хоти. (татрапи самма̄н̃а̄н̣ена анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ вигата̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти).

142. ‘‘татра, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти. катхан̃ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи пуббан̇гама̄ хоти? самма̄дит̣т̣хисса, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи ниджджин̣н̣а̄ хоти. йе ча миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти. самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. самма̄сан̇каппасса, бхиккхаве, миччха̄сан̇каппо ниджджин̣н̣о хоти…пе… самма̄ва̄часса, бхиккхаве, миччха̄ва̄ча̄ ниджджин̣н̣а̄ хоти… самма̄каммантасса, бхиккхаве, миччха̄камманто ниджджин̣н̣о хоти… самма̄а̄джӣвасса, бхиккхаве, миччха̄а̄джӣво ниджджин̣н̣о хоти… самма̄ва̄йа̄масса, бхиккхаве, миччха̄ва̄йа̄мо ниджджин̣н̣о хоти… самма̄сатисса, бхиккхаве, миччха̄сати ниджджин̣н̣а̄ хоти… самма̄сама̄дхисса, бхиккхаве, миччха̄сама̄дхи ниджджин̣н̣о хоти… самма̄н̃а̄н̣асса, бхиккхаве, миччха̄н̃а̄н̣ам̣ ниджджин̣н̣ам̣ хоти… самма̄вимуттасса, бхиккхаве, миччха̄вимутти ниджджин̣н̣а̄ хоти. йе ча миччха̄вимуттипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти. самма̄вимуттипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.

‘‘ити кхо, бхиккхаве, вӣсати кусалапаккха̄, вӣсати акусалапаккха̄ – маха̄чатта̄рӣсако дхаммапарийа̄йо паваттито аппат̣иваттийо саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣.

143. ‘‘йо хи кочи, бхиккхаве, саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ имам̣ маха̄чатта̄рӣсакам̣ дхаммапарийа̄йам̣ гарахитаббам̣ пат̣иккоситаббам̣ ман̃н̃еййа тасса дит̣т̣хева дхамме дасасахадхаммика̄ ва̄да̄нува̄да̄ га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти – самма̄дит̣т̣хим̣ че бхавам̣ гарахати, йе ча миччха̄дит̣т̣хӣ саман̣абра̄хман̣а̄ те бхото пуджджа̄, те бхото па̄сам̣са̄; самма̄сан̇каппам̣ че бхавам̣ гарахати, йе ча миччха̄сан̇каппа̄ саман̣абра̄хман̣а̄ те бхото пуджджа̄, те бхото па̄сам̣са̄; самма̄ва̄чам̣ че бхавам̣ гарахати…пе… самма̄каммантам̣ че бхавам̣ гарахати… самма̄а̄джӣвам̣ че бхавам̣ гарахати… самма̄ва̄йа̄мам̣ че бхавам̣ гарахати… самма̄сатим̣ че бхавам̣ гарахати… самма̄сама̄дхим̣ че бхавам̣ гарахати… самма̄н̃а̄н̣ам̣ че бхавам̣ гарахати … самма̄вимуттим̣ че бхавам̣ гарахати, йе ча миччха̄вимуттӣ саман̣абра̄хман̣а̄ те бхото пуджджа̄, те бхото па̄сам̣са̄. йо кочи, бхиккхаве, саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ имам̣ маха̄чатта̄рӣсакам̣ дхаммапарийа̄йам̣ гарахитаббам̣ пат̣иккоситаббам̣ ман̃н̃еййа тасса дит̣т̣хева дхамме име дасасахадхаммика̄ ва̄да̄нува̄да̄ га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти. йепи те, бхиккхаве, ахесум̣ оккала̄ вассабхан̃н̃а̄ [вайабхин̃н̃а̄ (ка.) сам̣. ни. 3.62; а. ни. 4.30 пасситаббам̣] ахетува̄да̄ акирийава̄да̄ наттхикава̄да̄ тепи маха̄чатта̄рӣсакам̣ дхаммапарийа̄йам̣ на гарахитаббам̣ напат̣иккоситаббам̣ аман̃н̃им̣су [ман̃н̃еййум̣ (ка.)]. там̣ кисса хету? нинда̄бйа̄росаупа̄рамбхабхайа̄’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.

маха̄чатта̄рӣсакасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ саттамам̣.