5. бахудха̄тукасуттам̣
124. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘йа̄ни ка̄ничи, бхиккхаве, бхайа̄ни уппаджджанти сабба̄ни та̄ни ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато; йе кечи упаддава̄ уппаджджанти саббе те ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато; йе кечи упасагга̄ уппаджджанти саббе те ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато. сеййатха̄пи, бхиккхаве, нал̣а̄га̄ра̄ ва̄ тин̣а̄га̄ра̄ ва̄ агги мутто [аггимукко (сӣ. пӣ.)] кӯт̣а̄га̄ра̄нипи дахати уллитта̄валитта̄ни нива̄та̄ни пхуситаггал̣а̄ни пихитава̄тапа̄на̄ни; евамева кхо, бхиккхаве, йа̄ни ка̄ничи бхайа̄ни уппаджджанти сабба̄ни та̄ни ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато; йе кечи упаддава̄ уппаджджанти саббе те ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато; йе кечи упасагга̄ уппаджджанти саббе те ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато. ити кхо, бхиккхаве, саппат̣ибхайо ба̄ло, аппат̣ибхайо пан̣д̣ито; саупаддаво ба̄ло, анупаддаво пан̣д̣ито; саупасагго ба̄ло, анупасагго пан̣д̣ито. наттхи, бхиккхаве, пан̣д̣итато бхайам̣, наттхи пан̣д̣итато упаддаво, наттхи пан̣д̣итато упасагго. тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘пан̣д̣ита̄ бхависса̄ма вӣмам̣сака̄’ти – еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти.
евам̣ вутте, а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘китта̄вата̄ ну кхо, бханте, пан̣д̣ито бхиккху ‘вӣмам̣сако’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти? ‘‘йато кхо, а̄нанда, бхиккху дха̄тукусало ча хоти, а̄йатанакусало ча хоти, пат̣иччасамуппа̄дакусало ча хоти, т̣ха̄на̄т̣ха̄накусало ча хоти – етта̄вата̄ кхо, а̄нанда, пан̣д̣ито бхиккху ‘вӣмам̣сако’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти.
125. ‘‘китта̄вата̄ пана, бханте, ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти? ‘‘ат̣т̣ха̄раса кхо има̄, а̄нанда, дха̄туйо – чаккхудха̄ту, рӯпадха̄ту, чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту; сотадха̄ту, саддадха̄ту, сотавин̃н̃а̄н̣адха̄ту; гха̄надха̄ту, гандхадха̄ту, гха̄навин̃н̃а̄н̣адха̄ту; дживха̄дха̄ту, расадха̄ту, дживха̄вин̃н̃а̄н̣адха̄ту; ка̄йадха̄ту, пхот̣т̣хаббадха̄ту, ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄ту; манодха̄ту, дхаммадха̄ту, мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. има̄ кхо, а̄нанда, ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо йато джа̄на̄ти пассати – етта̄вата̄пи кхо, а̄нанда, ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти.
‘‘сийа̄ пана, бханте, ан̃н̃опи парийа̄йо, йатха̄ ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти? ‘‘сийа̄, а̄нанда. чхайима̄, а̄нанда, дха̄туйо – патхавӣдха̄ту, а̄подха̄ту, теджодха̄ту, ва̄йодха̄ту, а̄ка̄садха̄ту, вин̃н̃а̄н̣адха̄ту. има̄ кхо, а̄нанда, чха дха̄туйо йато джа̄на̄ти пассати – етта̄вата̄пи кхо, а̄нанда, ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти.
‘‘сийа̄ пана, бханте, ан̃н̃опи парийа̄йо, йатха̄ ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти? ‘‘сийа̄, а̄нанда. чхайима̄, а̄нанда, дха̄туйо – сукхадха̄ту, дуккхадха̄ту, соманассадха̄ту, доманассадха̄ту, упеккха̄дха̄ту, авиджджа̄дха̄ту. има̄ кхо, а̄нанда, чха дха̄туйо йато джа̄на̄ти пассати – етта̄вата̄пи кхо, а̄нанда, ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти.
‘‘сийа̄ пана, бханте, ан̃н̃опи парийа̄йо, йатха̄ ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти? ‘‘сийа̄, а̄нанда. чхайима̄, а̄нанда, дха̄туйо – ка̄мадха̄ту, неккхаммадха̄ту, бйа̄па̄дадха̄ту, абйа̄па̄дадха̄ту, вихим̣са̄дха̄ту, авихим̣са̄дха̄ту. има̄ кхо, а̄нанда, чха дха̄туйо йато джа̄на̄ти пассати – етта̄вата̄пи кхо, а̄нанда, ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти.
‘‘сийа̄ пана, бханте, ан̃н̃опи парийа̄йо, йатха̄ ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти? ‘‘сийа̄, а̄нанда. тиссо има̄, а̄нанда, дха̄туйо – ка̄мадха̄ту, рӯпадха̄ту, арӯпадха̄ту. има̄ кхо, а̄нанда, тиссо дха̄туйо йато джа̄на̄ти пассати – етта̄вата̄пи кхо, а̄нанда, ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти.
‘‘сийа̄ пана, бханте, ан̃н̃опи парийа̄йо, йатха̄ ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти? ‘‘сийа̄, а̄нанда. две има̄, а̄нанда, дха̄туйо – сан̇кхата̄дха̄ту, асан̇кхата̄дха̄ту. има̄ кхо, а̄нанда, две дха̄туйо йато джа̄на̄ти пассати – етта̄вата̄пи кхо, а̄нанда, ‘дха̄тукусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти.
126. ‘‘китта̄вата̄ пана, бханте, ‘а̄йатанакусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти? ‘‘чха кхо панима̄ни, а̄нанда, аджджхаттикаба̄хира̄ни а̄йатана̄ни – чаккхучева рӯпа̄ ча сотан̃ча садда̄ ча гха̄нан̃ча гандха̄ ча дживха̄ ча раса̄ ча ка̄йо ча пхот̣т̣хабба̄ ча мано ча дхамма̄ ча. има̄ни кхо, а̄нанда, чха аджджхаттикаба̄хира̄ни а̄йатана̄ни йато джа̄на̄ти пассати – етта̄вата̄ кхо, а̄нанда, ‘а̄йатанакусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти.
‘‘китта̄вата̄ пана, бханте, ‘пат̣иччасамуппа̄дакусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти? ‘‘идха̄нанда, бхиккху евам̣ паджа̄на̄ти – ‘имасмим̣ сати идам̣ хоти, имассуппа̄да̄ идам̣ уппаджджати, имасмим̣ асати идам̣ на хоти, имасса ниродха̄ идам̣ нируджджхати, йадидам̣ – авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣, сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄, ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄, тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣, упа̄да̄напаччайа̄ бхаво, бхавапаччайа̄ джа̄ти, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассӯпа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. авиджджа̄йатвева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо, сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо, вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо, на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо, сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо, пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо, ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо, тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо, упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо, бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо, джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассӯпа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти’. етта̄вата̄ кхо, а̄нанда, ‘пат̣иччасамуппа̄дакусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти.
127. ‘‘китта̄вата̄ пана, бханте, ‘т̣ха̄на̄т̣ха̄накусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти? ‘‘идха̄нанда, бхиккху ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало кан̃чи [кин̃чи (сйа̄. кам̣. ка.)] сан̇кха̄рам̣ ниччато упагаччхеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ путхуджджано кан̃чи сан̇кха̄рам̣ ниччато упагаччхеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало кан̃чи сан̇кха̄рам̣ сукхато упагаччхеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ путхуджджано кан̃чи сан̇кха̄рам̣ сукхато упагаччхеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало кан̃чи дхаммам̣ аттато упагаччхеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти, ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ путхуджджано кан̃чи дхаммам̣ аттато упагаччхеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти.
128. ‘‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ путхуджджано ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало питарам̣ джӣвита̄ воропеййа…пе… арахантам̣ джӣвита̄ воропеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало дут̣т̣хачитто татха̄гатасса лохитам̣ уппа̄деййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ путхуджджано дут̣т̣хачитто татха̄гатасса лохитам̣ уппа̄деййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало сан̇гхам̣ бхиндеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ путхуджджано сан̇гхам̣ бхиндеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ уддисеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ путхуджджано ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ уддисеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти.
129. ‘‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ две араханто самма̄самбуддха̄ апуббам̣ ачаримам̣ уппаджджеййум̣, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ еко арахам̣ самма̄самбуддхо уппаджджеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ две ра̄джа̄но чаккаваттино апуббам̣ ачаримам̣ уппаджджеййум̣, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ еко ра̄джа̄ чаккаваттӣ уппаджджеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти.
130. ‘‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ иттхӣ арахам̣ асса самма̄самбуддхо, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ пурисо арахам̣ асса самма̄самбуддхо, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ иттхӣ ра̄джа̄ асса чаккаваттӣ, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ пурисо ра̄джа̄ асса чаккаваттӣ, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ иттхӣ саккаттам̣ кареййа … ма̄раттам̣ кареййа… брахматтам̣ кареййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ пурисо саккаттам̣ кареййа… ма̄раттам̣ кареййа… брахматтам̣ кареййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти.
131. ‘‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ ка̄йадуччаритасса ит̣т̣хо канто мана̄по випа̄ко ниббаттеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ ка̄йадуччаритасса анит̣т̣хо аканто амана̄по випа̄ко ниббаттеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ вачӣдуччаритасса…пе… йам̣ манодуччаритасса ит̣т̣хо канто мана̄по випа̄ко ниббаттеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ вачӣдуччаритасса…пе… йам̣ манодуччаритасса анит̣т̣хо аканто амана̄по випа̄ко ниббаттеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ ка̄йасучаритасса анит̣т̣хо аканто амана̄по випа̄ко ниббаттеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ ка̄йасучаритасса ит̣т̣хо канто мана̄по випа̄ко ниббаттеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ вачӣсучаритасса…пе… йам̣ маносучаритасса анит̣т̣хо аканто амана̄по випа̄ко ниббаттеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ вачӣсучаритасса…пе… йам̣ маносучаритасса ит̣т̣хо канто мана̄по випа̄ко ниббаттеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти.
‘‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ ка̄йадуччаритасаман̇гӣ там̣нида̄на̄ таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ ка̄йадуччаритасаман̇гӣ там̣нида̄на̄ таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ вачӣдуччаритасаман̇гӣ…пе… йам̣ манодуччаритасаман̇гӣ там̣нида̄на̄ таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ вачӣдуччаритасаман̇гӣ…пе… йам̣ манодуччаритасаман̇гӣ там̣нида̄на̄ таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ ка̄йасучаритасаман̇гӣ там̣нида̄на̄ таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ ка̄йасучаритасаман̇гӣ там̣нида̄на̄ таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ вачӣсучаритасаман̇гӣ…пе… йам̣ маносучаритасаман̇гӣ там̣нида̄на̄ таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти; ‘т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ вачӣсучаритасаман̇гӣ…пе… йам̣ маносучаритасаман̇гӣ там̣нида̄на̄ таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’ти паджа̄на̄ти. етта̄вата̄ кхо, а̄нанда, ‘т̣ха̄на̄т̣ха̄накусало бхиккхӯ’ти алам̣ вачана̄йа̄’’ти.
132. евам̣ вутте а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! кона̄мо айам̣, бханте, дхаммапарийа̄йо’’ти? ‘‘тасма̄тиха твам̣, а̄нанда, имам̣ дхаммапарийа̄йам̣ ‘бахудха̄туко’типи нам̣ дха̄рехи, ‘чатупариват̣т̣о’типи нам̣ дха̄рехи, ‘дхамма̄да̄со’типи нам̣ дха̄рехи, ‘аматадундубхӣ’типи [дудрабхӣтипи (ка.)] нам̣ дха̄рехи, ‘ануттаро сан̇га̄мавиджайо’типи нам̣ дха̄рехӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.
бахудха̄тукасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.