9. маха̄пун̣н̣амасуттам̣

85. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де. тена кхо пана самайена бхагава̄ тадахупосатхе паннарасе пун̣н̣а̄йа пун̣н̣ама̄йа раттийа̄ бхиккхусан̇гхапаривуто аббхока̄се нисинно хоти. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘пуччхеййа̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ кин̃чидева десам̣, саче ме бхагава̄ ока̄сам̣ кароти пан̃хасса веййа̄каран̣а̄йа̄’’ти. ‘‘тена хи твам̣, бхиккху, саке а̄сане нисӣдитва̄ пуччха йада̄кан̇кхасӣ’’ти.

86. атха кхо со бхиккху саке а̄сане нисӣдитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘име ну кхо, бханте, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо’’ти? ‘‘име кхо, бхиккху, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо’’ти.

‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо со бхиккху бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ бхагавантам̣ уттарим̣ пан̃хам̣ пуччхи – ‘‘име пана, бханте, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ ким̣мӯлака̄’’ти? ‘‘име кхо, бхиккху, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ чхандамӯлака̄’’ти. ‘‘там̣йева ну кхо, бханте, упа̄да̄нам̣ те пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, уда̄ху ан̃н̃атра пан̃чахупа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄на’’нти? ‘‘на кхо, бхиккху, там̣йева упа̄да̄нам̣ те пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, на̄пи ан̃н̃атра пан̃чахупа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄нам̣. йо кхо, бхиккху, пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу чхандара̄го там̣ таттха упа̄да̄на’’нти.

‘‘сийа̄ пана, бханте, пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу чхандара̄гавематтата̄’’ти? ‘‘сийа̄ бхиккхӯ’’ти бхагава̄ авоча ‘‘идха, бхиккху, екаччасса евам̣ хоти – ‘евам̣рӯпо сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣ведано сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣сан̃н̃о сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣сан̇кха̄ро сийам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, евам̣вин̃н̃а̄н̣о сийам̣ ана̄гатамаддха̄на’нти. евам̣ кхо, бхиккху, сийа̄ пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу чхандара̄гавематтата̄’’ти.

‘‘китта̄вата̄ пана, бханте, кхандха̄нам̣ кхандха̄дхивачанам̣ хотӣ’’ти? ‘‘йам̣ кин̃чи, бхиккху, рӯпам̣ – атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄, ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄, хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, йам̣ дӯре сантике ва̄ – айам̣ рӯпаккхандхо. йа̄ ка̄чи ведана̄ – атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄, ол̣а̄рика̄ ва̄ сукхума̄ ва̄, хӣна̄ ва̄ пан̣ӣта̄ ва̄, йа̄ дӯре сантике ва̄ – айам̣ ведана̄ккхандхо. йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄ – атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄…пе… йа̄ дӯре сантике ва̄ – айам̣ сан̃н̃а̄ккхандхо. йе кечи сан̇кха̄ра̄ – атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄, ол̣а̄рика̄ ва̄ сукхума̄ ва̄, хӣна̄ ва̄ пан̣ӣта̄ ва̄, йе дӯре сантике ва̄ – айам̣ сан̇кха̄раккхандхо. йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ – атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄, ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄, хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, йам̣ дӯре сантике ва̄ – айам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо. етта̄вата̄ кхо, бхиккху, кхандха̄нам̣ кхандха̄дхивачанам̣ хотӣ’’ти.

‘‘ко ну кхо, бханте, хету ко паччайо рӯпаккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа? ко хету ко паччайо ведана̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа? ко хету ко паччайо сан̃н̃а̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа? ко хету ко паччайо сан̇кха̄раккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа? ко хету ко паччайо вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа̄’’ти?

‘‘чатта̄ро кхо, бхиккху, маха̄бхӯта̄ хету, чатта̄ро маха̄бхӯта̄ паччайо рӯпаккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. пхассо хету, пхассо паччайо ведана̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. пхассо хету, пхассо паччайо сан̃н̃а̄ккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. пхассо хету, пхассо паччайо сан̇кха̄раккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа. на̄марӯпам̣ кхо, бхиккху, хету, на̄марӯпам̣ паччайо вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа̄’’ти.

87. ‘‘катхам̣ пана, бханте, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти? ‘‘идха, бхиккху, ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто рӯпам̣ аттато саманупассати рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣ аттани ва̄ рӯпам̣ рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣; веданам̣ аттато саманупассати ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣ аттани ва̄ веданам̣ ведана̄йа ва̄ атта̄нам̣; сан̃н̃ам̣ аттато саманупассати сан̃н̃а̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣ аттани ва̄ сан̃н̃ам̣ сан̃н̃а̄йа ва̄ атта̄нам̣; сан̇кха̄ре аттато саманупассати сан̇кха̄равантам̣ ва̄ атта̄нам̣ аттани ва̄ сан̇кха̄ре сан̇кха̄ресу ва̄ атта̄нам̣; вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣ аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. евам̣ кхо, бхиккху, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти.

‘‘катхам̣ пана, бханте, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣ’’ти? ‘‘идха, бхиккху, сутава̄ арийаса̄вако арийа̄нам̣ дасса̄вӣ арийадхаммасса ковидо арийадхамме сувинӣто саппуриса̄нам̣ дасса̄вӣ саппурисадхаммасса ковидо саппурисадхамме сувинӣто на рӯпам̣ аттато саманупассати на рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣ на аттани ва̄ рӯпам̣ на рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣; на веданам̣ аттато саманупассати на ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣ на аттани ва̄ веданам̣ на ведана̄йа ва̄ атта̄нам̣; на сан̃н̃ам̣ аттато саманупассати на сан̃н̃а̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣ на аттани ва̄ сан̃н̃ам̣ на сан̃н̃а̄йа ва̄ атта̄нам̣; на сан̇кха̄ре аттато саманупассати на сан̇кха̄равантам̣ ва̄ атта̄нам̣ на аттани ва̄ сан̇кха̄ре на сан̇кха̄ресу ва̄ атта̄нам̣; на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати на вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣ на аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. евам̣ кхо, бхиккху, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣ’’ти.

88. ‘‘ко ну кхо, бханте, рӯпе асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко ведана̄йа асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко сан̃н̃а̄йа асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко сан̇кха̄ресу асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко вин̃н̃а̄н̣е асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣а’’нти? ‘‘йам̣ кхо, бхиккху, рӯпам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ рӯпе асса̄до. йам̣ рӯпам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, айам̣ рӯпе а̄дӣнаво. йо рӯпе чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ рӯпе ниссаран̣ам̣. йам̣ кхо [йан̃ча (сйа̄. кам̣.)], бхиккху, веданам̣ пат̣ичча… сан̃н̃ам̣ пат̣ичча… сан̇кха̄ре пат̣ичча… вин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ вин̃н̃а̄н̣е асса̄до. йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, айам̣ вин̃н̃а̄н̣е а̄дӣнаво. йо вин̃н̃а̄н̣е чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ вин̃н̃а̄н̣е ниссаран̣а’’нти.

89. ‘‘катхам̣ пана, бханте, джа̄нато катхам̣ пассато имасмин̃ча савин̃н̃а̄н̣аке ка̄йе бахиддха̄ ча саббанимиттесу ахам̣ка̄рамамам̣ка̄рама̄на̄нусайа̄ на хонтӣ’’ти? ‘‘йам̣ кин̃чи, бхиккху, рӯпам̣ – атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄ – саббам̣ рӯпам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. йа̄ ка̄чи ведана̄… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄… йе кечи сан̇кха̄ра̄… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ – атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄ – саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. евам̣ кхо, бхиккху, джа̄нато евам̣ пассато имасмин̃ча савин̃н̃а̄н̣аке ка̄йе бахиддха̄ ча саббанимиттесу ахам̣ка̄рамамам̣ка̄рама̄на̄нусайа̄ на хонтӣ’’ти.

90. атха кхо ан̃н̃атарасса бхиккхуно евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘ити кира, бхо, рӯпам̣ анатта̄, ведана̄ анатта̄, сан̃н̃а̄ анатта̄, сан̇кха̄ра̄ анатта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄; анаттаката̄ни камма̄ни каматта̄нам̣ [катхаматта̄нам̣ (сам̣. ни. 3.82)] пхусиссантӣ’’ти? атха кхо бхагава̄ тасса бхиккхуно четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ идхекаччо могхапурисо авидва̄ авиджджа̄гато тан̣ха̄дхипатеййена четаса̄ саттху са̄санам̣ атидха̄витаббам̣ ман̃н̃еййа – ‘ити кира, бхо, рӯпам̣ анатта̄, ведана̄ анатта̄, сан̃н̃а̄ анатта̄, сан̇кха̄ра̄ анатта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄; анаттаката̄ни камма̄ни каматта̄нам̣ пхусиссантӣ’ти. пат̣ивинӣта̄ [пат̣ичча винӣта̄ (сӣ. пӣ.), пат̣ипуччха̄ми винӣта̄ (сйа̄. кам̣.)] кхо ме тумхе, бхиккхаве, татра татра дхаммесу’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄ саббам̣ рӯпам̣ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. йа̄ ка̄чи ведана̄… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄… йе кечи сан̇кха̄ра̄… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄ саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ – ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. евам̣ пассам̣, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вако рӯпасмимпи ниббиндати, ведана̄йапи ниббиндати, сан̃н̃а̄йапи ниббиндати, сан̇кха̄ресупи ниббиндати, вин̃н̃а̄н̣асмимпи ниббиндати; ниббиндам̣ вираджджати, вира̄га̄ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти. имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не сат̣т̣химатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ анупа̄да̄йа а̄савехи читта̄ни вимуччим̣сӯти.

маха̄пун̣н̣амасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ навамам̣.