9. субхасуттам̣

462. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена субхо ма̄н̣аво тодеййапутто са̄ваттхийам̣ пат̣ивасати ан̃н̃атарасса гахапатисса нивесане кеначидева каран̣ӣйена. атха кхо субхо ма̄н̣аво тодеййапутто йасса гахапатисса нивесане пат̣ивасати там̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, гахапати – ‘авивитта̄ са̄ваттхӣ арахантехӣ’ти. кам̣ ну кхваджджа саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄ пайирупа̄сеййа̄ма̄’’ти? ‘‘айам̣, бханте, бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. там̣, бханте, бхагавантам̣ пайирупа̄сассӯ’’ти. атха кхо субхо ма̄н̣аво тодеййапутто тасса гахапатисса пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо субхо ма̄н̣аво тодеййапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘бра̄хман̣а̄, бхо готама, евама̄хам̣су – ‘гахат̣т̣хо а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусалам̣, на паббаджито а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусала’нти. идха бхавам̣ готамо кима̄ха̄’’ти?

463. ‘‘вибхаджджава̄до кхо ахаметтха, ма̄н̣ава; на̄хаметтха екам̣сава̄до. гихисса ва̄хам̣, ма̄н̣ава, паббаджитасса ва̄ миччха̄пат̣ипаттим̣ на ван̣н̣еми. гихӣ ва̄ хи, ма̄н̣ава, паббаджито ва̄ миччха̄пат̣ипанно миччха̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахету на а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусалам̣. гихисса ва̄хам̣, ма̄н̣ава, паббаджитасса ва̄ самма̄пат̣ипаттим̣ ван̣н̣еми. гихӣ ва̄ хи, ма̄н̣ава, паббаджито ва̄ самма̄пат̣ипанно самма̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахету а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусала’’нти.

‘‘бра̄хман̣а̄, бхо готама, евама̄хам̣су – ‘махат̣т̣хамидам̣ маха̄киччам̣ маха̄дхикаран̣ам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ гхара̄ва̄сакаммат̣т̣ха̄нам̣ махаппхалам̣ хоти; аппат̣т̣хамидам̣ аппакиччам̣ аппа̄дхикаран̣ам̣ аппасама̄рамбхам̣ паббаджджа̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ аппапхалам̣ хотӣ’ти. идха бхавам̣ готамо кима̄ха̄’’ти.

‘‘еттха̄пи кхо ахам̣, ма̄н̣ава, вибхаджджава̄до; на̄хаметтха екам̣сава̄до. аттхи, ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ махат̣т̣хам̣ маха̄киччам̣ маха̄дхикаран̣ам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ випаджджама̄нам̣ аппапхалам̣ хоти; аттхи, ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ махат̣т̣хам̣ маха̄киччам̣ маха̄дхикаран̣ам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ сампаджджама̄нам̣ махаппхалам̣ хоти; аттхи, ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ аппат̣т̣хам̣ аппакиччам̣ аппа̄дхикаран̣ам̣ аппасама̄рамбхам̣ випаджджама̄нам̣ аппапхалам̣ хоти; аттхи, ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ аппат̣т̣хам̣ аппакиччам̣ аппа̄дхикаран̣ам̣ аппасама̄рамбхам̣ сампаджджама̄нам̣ махаппхалам̣ хоти. катаман̃ча, ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ махат̣т̣хам̣ маха̄киччам̣ маха̄дхикаран̣ам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ випаджджама̄нам̣ аппапхалам̣ хоти? каси кхо, ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ махат̣т̣хам̣ маха̄киччам̣ маха̄дхикаран̣ам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ випаджджама̄нам̣ аппапхалам̣ хоти. катаман̃ча, ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ махат̣т̣хам̣ маха̄киччам̣ маха̄дхикаран̣ам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ сампаджджама̄нам̣ махаппхалам̣ хоти? касийева кхо, ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ махат̣т̣хам̣ маха̄киччам̣ маха̄дхикаран̣ам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ сампаджджама̄нам̣ махаппхалам̣ хоти. катаман̃ча, ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ аппат̣т̣хам̣ аппакиччам̣ аппа̄дхикаран̣ам̣ аппасама̄рамбхам̣ випаджджама̄нам̣ аппапхалам̣ хоти? ван̣иджджа̄ кхо, ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ аппат̣т̣хам̣ аппакиччам̣ аппа̄дхикаран̣ам̣ аппасама̄рамбхам̣ випаджджама̄нам̣ аппапхалам̣ хоти. катаман̃ча ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ аппат̣т̣хам̣ аппакиччам̣ аппа̄дхикаран̣ам̣ аппасама̄рамбхам̣ сампаджджама̄нам̣ махаппхалам̣ хоти? ван̣иджджа̄йева кхо, ма̄н̣ава, каммат̣т̣ха̄нам̣ аппат̣т̣хам̣ аппакиччам̣ аппа̄дхикаран̣ам̣ аппасама̄рамбхам̣ сампаджджама̄нам̣ махаппхалам̣ хоти.

464. ‘‘сеййатха̄пи, ма̄н̣ава, каси каммат̣т̣ха̄нам̣ махат̣т̣хам̣ маха̄киччам̣ маха̄дхикаран̣ам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ випаджджама̄нам̣ аппапхалам̣ хоти; евамева кхо, ма̄н̣ава, гхара̄ва̄сакаммат̣т̣ха̄нам̣ махат̣т̣хам̣ маха̄киччам̣ маха̄дхикаран̣ам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ випаджджама̄нам̣ аппапхалам̣ хоти. сеййатха̄пи, ма̄н̣ава, касийева каммат̣т̣ха̄нам̣ махат̣т̣хам̣ маха̄киччам̣ маха̄дхикаран̣ам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ сампаджджама̄нам̣ махаппхалам̣ хоти; евамева кхо, ма̄н̣ава, гхара̄ва̄сакаммат̣т̣ха̄нам̣ махат̣т̣хам̣ маха̄киччам̣ маха̄дхикаран̣ам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ сампаджджама̄нам̣ махаппхалам̣ хоти. сеййатха̄пи, ма̄н̣ава, ван̣иджджа̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ аппат̣т̣хам̣ аппакиччам̣ аппа̄дхикаран̣ам̣ аппасама̄рамбхам̣ випаджджама̄нам̣ аппапхалам̣ хоти; евамева кхо, ма̄н̣ава, паббаджджа̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ аппат̣т̣хам̣ аппакиччам̣ аппа̄дхикаран̣ам̣ аппасама̄рамбхам̣ випаджджама̄нам̣ аппапхалам̣ хоти. сеййатха̄пи, ма̄н̣ава, ван̣иджджа̄йева каммат̣т̣ха̄нам̣ аппат̣т̣хам̣ аппакиччам̣ аппа̄дхикаран̣ам̣ аппасама̄рамбхам̣ сампаджджама̄нам̣ махаппхалам̣ хоти; евамева кхо, ма̄н̣ава, паббаджджа̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ аппат̣т̣хам̣ аппакиччам̣ аппа̄дхикаран̣ам̣ аппасама̄рамбхам̣ сампаджджама̄нам̣ махаппхалам̣ хотӣ’’ти.

‘‘бра̄хман̣а̄, бхо готама, пан̃ча дхамме пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа, кусаласса а̄ра̄дхана̄йа̄’’ти. ‘‘йе те, ма̄н̣ава, бра̄хман̣а̄ пан̃ча дхамме пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа, кусаласса а̄ра̄дхана̄йа – саче те агару – са̄дху те пан̃ча дхамме имасмим̣ парисати бха̄сассӯ’’ти. ‘‘на кхо ме, бхо готама, гару йаттхассу бхаванто ва̄ нисинно бхавантарӯпо ва̄’’ти [нисинна̄ бхавантарӯпа̄ ва̄ти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. ‘‘тена хи, ма̄н̣ава, бха̄сассӯ’’ти. ‘‘саччам̣ кхо, бхо готама, бра̄хман̣а̄ пат̣хамам̣ дхаммам̣ пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа, кусаласса а̄ра̄дхана̄йа. тапам̣ кхо, бхо готама, бра̄хман̣а̄ дутийам̣ дхаммам̣ пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа, кусаласса а̄ра̄дхана̄йа. брахмачарийам̣ кхо, бхо готама, бра̄хман̣а̄ татийам̣ дхаммам̣ пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа, кусаласса а̄ра̄дхана̄йа. аджджхенам̣ кхо, бхо готама, бра̄хман̣а̄ чатуттхам̣ дхаммам̣ пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа, кусаласса а̄ра̄дхана̄йа. ча̄гам̣ кхо, бхо готама, бра̄хман̣а̄ пан̃чамам̣ дхаммам̣ пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа, кусаласса а̄ра̄дхана̄йа. бра̄хман̣а̄, бхо готама, име пан̃ча дхамме пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа, кусаласса а̄ра̄дхана̄йа̄ти. идха бхавам̣ готамо кима̄ха̄’’ти?

465. ‘‘ким̣ пана, ма̄н̣ава, аттхи кочи бра̄хман̣а̄нам̣ екабра̄хман̣опи йо евама̄ха – ‘ахам̣ имесам̣ пан̃чаннам̣ дхамма̄нам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ випа̄кам̣ паведемӣ’’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’. ‘‘ким̣ пана, ма̄н̣ава, аттхи кочи бра̄хман̣а̄нам̣ ека̄чарийопи ека̄чарийапа̄чарийопи йа̄ва саттама̄ а̄чарийамахайуга̄пи йо евама̄ха – ‘ахам̣ имесам̣ пан̃чаннам̣ дхамма̄нам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ випа̄кам̣ паведемӣ’’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’. ‘‘ким̣ пана, ма̄н̣ава, йепи те бра̄хман̣а̄нам̣ пуббака̄ исайо манта̄нам̣ катта̄ро манта̄нам̣ паватта̄ро йесамидам̣ етарахи бра̄хман̣а̄ пора̄н̣ам̣ мантападам̣ гӣтам̣ павуттам̣ самихитам̣ тадануга̄йанти таданубха̄санти бха̄ситаманубха̄санти ва̄читаманува̄ченти, сеййатхидам̣ – ат̣т̣хако ва̄мако ва̄мадево весса̄митто йаматагги ан̇гӣрасо бха̄радва̄джо ва̄сет̣т̣хо кассапо бхагу, тепи евама̄хам̣су – ‘майам̣ имесам̣ пан̃чаннам̣ дхамма̄нам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ випа̄кам̣ паведема̄’’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.

‘‘ити кира, ма̄н̣ава, наттхи кочи бра̄хман̣а̄нам̣ екабра̄хман̣опи йо евама̄ха – ‘ахам̣ имесам̣ пан̃чаннам̣ дхамма̄нам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ випа̄кам̣ паведемӣ’ти; наттхи кочи бра̄хман̣а̄нам̣ ека̄чарийопи ека̄чарийапа̄чарийопи йа̄ва саттама̄ а̄чарийамахайуга̄пи йо евама̄ха – ‘ахам̣ имесам̣ пан̃чаннам̣ дхамма̄нам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ випа̄кам̣ паведемӣ’ти; йепи те бра̄хман̣а̄нам̣ пуббака̄ исайо манта̄нам̣ катта̄ро манта̄нам̣ паватта̄ро, йесамидам̣ етарахи бра̄хман̣а̄ пора̄н̣ам̣ мантападам̣ гӣтам̣ павуттам̣ самихитам̣, тадануга̄йанти таданубха̄санти бха̄ситаманубха̄санти ва̄читаманува̄ченти, сеййатхидам̣ – ат̣т̣хако ва̄мако ва̄мадево весса̄митто йаматагги ан̇гӣрасо бха̄радва̄джо ва̄сет̣т̣хо кассапо бхагу. тепи на евама̄хам̣су – ‘майам̣ имесам̣ пан̃чаннам̣ дхамма̄нам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ випа̄кам̣ паведема̄’ти.

‘‘сеййатха̄пи, ма̄н̣ава, андхавен̣и парампара̄сам̣сатта̄ пуримопи на пассати маджджхимопи на пассати паччхимопи на пассати; евамева кхо, ма̄н̣ава, андхавен̣ӯпамам̣ ман̃н̃е бра̄хман̣а̄нам̣ бха̄ситам̣ сампаджджати – пуримопи на пассати маджджхимопи на пассати паччхимопи на пассатӣ’’ти.

466. евам̣ вутте, субхо ма̄н̣аво тодеййапутто бхагавата̄ андхавен̣ӯпамена вуччама̄но купито анаттамано бхагавантам̣йева кхум̣сенто бхагавантам̣йева вамбхенто бхагавантам̣йева вадама̄но – ‘саман̣о готамо па̄пито бхависсатӣ’ти бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘бра̄хман̣о, бхо готама, поккхараса̄ти опаман̃н̃о субхагаванико евама̄ха – ‘евамева панидхекачче [панимеке (саббаттха)] саман̣абра̄хман̣а̄ уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ пат̣иджа̄нанти. тесамидам̣ бха̄ситам̣ хассакам̣йева сампаджджати, на̄макам̣йева сампаджджати, риттакам̣йева сампаджджати, туччхакам̣йева сампаджджати. катхан̃хи на̄ма мануссабхӯто уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ саччхи ва̄ кариссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’’ти?

‘‘ким̣ пана, ма̄н̣ава, бра̄хман̣о поккхараса̄ти опаман̃н̃о субхагаванико саббесам̣йева саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄тӣ’’ти? ‘‘сака̄йапи хи, бхо готама, пун̣н̣ика̄йа да̄сийа̄ бра̄хман̣о поккхараса̄ти опаман̃н̃о субхагаванико четаса̄ чето паричча на паджа̄на̄ти, куто пана саббесам̣йева саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄ниссатӣ’’ти?

‘‘сеййатха̄пи, ма̄н̣ава, джаччандхо пурисо на пассеййа кан̣хасукка̄ни рӯпа̄ни, на пассеййа нӣлака̄ни рӯпа̄ни, на пассеййа пӣтака̄ни рӯпа̄ни, на пассеййа лохитака̄ни рӯпа̄ни, на пассеййа ман̃джит̣т̣хака̄ни рӯпа̄ни, на пассеййа самависамам̣, на пассеййа та̄ракарӯпа̄ни, на пассеййа чандимасӯрийе. со евам̣ вадеййа – ‘наттхи кан̣хасукка̄ни рӯпа̄ни, наттхи кан̣хасукка̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; наттхи нӣлака̄ни рӯпа̄ни, наттхи нӣлака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; наттхи пӣтака̄ни рӯпа̄ни, наттхи пӣтака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; наттхи лохитака̄ни рӯпа̄ни, наттхи лохитака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; наттхи ман̃джит̣т̣хака̄ни рӯпа̄ни, наттхи ман̃джит̣т̣хака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; наттхи самависамам̣, наттхи самависамасса дасса̄вӣ; наттхи та̄ракарӯпа̄ни, наттхи та̄ракарӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; наттхи чандимасӯрийа̄, наттхи чандимасӯрийа̄нам̣ дасса̄вӣ. ахаметам̣ на джа̄на̄ми, ахаметам̣ на пасса̄ми; тасма̄ там̣ наттхӣ’ти. самма̄ ну кхо со, ма̄н̣ава, вадама̄но вадеййа̄’’ти?

‘‘но хидам̣, бхо готама. аттхи кан̣хасукка̄ни рӯпа̄ни, аттхи кан̣хасукка̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; аттхи нӣлака̄ни рӯпа̄ни, аттхи нӣлака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; аттхи пӣтака̄ни рӯпа̄ни, аттхи пӣтака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; аттхи лохитака̄ни рӯпа̄ни, аттхи лохитака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; аттхи ман̃джит̣т̣хака̄ни рӯпа̄ни, аттхи ман̃джит̣т̣хака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; аттхи самависамам̣, аттхи самависамасса дасса̄вӣ; аттхи та̄ракарӯпа̄ни, аттхи та̄ракарӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ; аттхи чандимасӯрийа̄, аттхи чандимасӯрийа̄нам̣ дасса̄вӣ. ‘ахаметам̣ на джа̄на̄ми, ахаметам̣ на пасса̄ми; тасма̄ там̣ наттхӣ’ти; на хи со, бхо готама, самма̄ вадама̄но вадеййа̄’’ти.

‘‘евамева кхо, ма̄н̣ава, бра̄хман̣о поккхараса̄ти опаман̃н̃о субхагаванико андхо ачаккхуко. со вата уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ саччхи ва̄ кариссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати’’.

467. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ма̄н̣ава, йе те косалака̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄, сеййатхидам̣ – чан̇кӣ бра̄хман̣о та̄руккхо бра̄хман̣о поккхараса̄ти бра̄хман̣о джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о пита̄ ча [ва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] те тодеййо, катама̄ несам̣ сеййо [сеййа̄ (сйа̄. кам̣.)], йам̣ ва̄ те саммучча̄ [саммуса̄ (сӣ. пӣ.)] ва̄чам̣ бха̄сеййум̣ йам̣ ва̄ асаммучча̄’’ти? ‘‘саммучча̄, бхо готама’’.

‘‘катама̄ несам̣ сеййо, йам̣ ва̄ те манта̄ ва̄чам̣ бха̄сеййум̣ йам̣ ва̄ аманта̄’’ти? ‘‘манта̄, бхо готама’’.

‘‘катама̄ несам̣ сеййо, йам̣ ва̄ те пат̣исан̇кха̄йа ва̄чам̣ бха̄сеййум̣ йам̣ ва̄ аппат̣исан̇кха̄йа̄’’ти? ‘‘пат̣исан̇кха̄йа, бхо готама’’.

‘‘катама̄ несам̣ сеййо, йам̣ ва̄ те аттхасам̣хитам̣ ва̄чам̣ бха̄сеййум̣ йам̣ ва̄ анаттхасам̣хита’’нти? ‘‘аттхасам̣хитам̣, бхо готама’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ма̄н̣ава, йади евам̣ санте, бра̄хман̣ена поккхараса̄тина̄ опаман̃н̃ена субхагаваникена саммучча̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄ асаммучча̄’’ти [асаммуса̄ ва̄ти (пӣ.) евамитарапан̃хаттайепи ва̄саддена саха диссати]? ‘‘асаммучча̄, бхо готама’’.

‘‘манта̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄ аманта̄ ва̄’’ти? ‘‘аманта̄, бхо готама’’.

‘‘пат̣исан̇кха̄йа ва̄ча̄ бха̄сита̄ аппат̣исан̇кха̄йа̄’’ти? ‘‘аппат̣исан̇кха̄йа, бхо готама’’.

‘‘аттхасам̣хита̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄ анаттхасам̣хита̄’’ти? ‘‘анаттхасам̣хита̄, бхо готама’’.

‘‘пан̃ча кхо име, ма̄н̣ава, нӣваран̣а̄. катаме пан̃ча? ка̄маччханданӣваран̣ам̣, бйа̄па̄данӣваран̣ам̣, тхӣнамиддханӣваран̣ам̣ уддхаччакуккуччанӣваран̣ам̣, вичикиччха̄нӣваран̣ам̣ – име кхо, ма̄н̣ава, пан̃ча нӣваран̣а̄. имехи кхо ма̄н̣ава, пан̃чахи нӣваран̣ехи бра̄хман̣о поккхараса̄ти опаман̃н̃о субхагаванико а̄вуто нивуто опхут̣о [овуто (сӣ.), опхуто (сйа̄. кам̣. пӣ.)] парийонаддхо. со вата уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ саччхи ва̄ кариссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.

468. ‘‘пан̃ча кхо име, ма̄н̣ава, ка̄магун̣а̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄ вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄ – име кхо, ма̄н̣ава, пан̃ча ка̄магун̣а̄. имехи кхо, ма̄н̣ава, пан̃чахи ка̄магун̣ехи бра̄хман̣о поккхараса̄ти опаман̃н̃о субхагаванико гатхито муччхито аджджхопанно ана̄дӣнавадасса̄вӣ аниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати. со вата уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ саччхи ва̄ кариссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ма̄н̣ава, йам̣ ва̄ тин̣акат̣т̣хупа̄да̄нам̣ пат̣ичча аггим̣ джа̄леййа йам̣ ва̄ ниссат̣т̣хатин̣акат̣т̣хупа̄да̄нам̣ аггим̣ джа̄леййа, катамо ну кхва̄сса агги аччима̄ чева ван̣н̣ава̄ ча пабхассаро ча̄’’ти? ‘‘саче там̣, бхо готама, т̣ха̄нам̣ ниссат̣т̣хатин̣акат̣т̣хупа̄да̄нам̣ аггим̣ джа̄летум̣, сва̄сса агги аччима̄ чева ван̣н̣ава̄ ча пабхассаро ча̄’’ти. ‘‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, ма̄н̣ава, анавака̄со йам̣ ниссат̣т̣хатин̣акат̣т̣хупа̄да̄нам̣ аггим̣ джа̄леййа ан̃н̃атра иддхимата̄. сеййатха̄пи, ма̄н̣ава, тин̣акат̣т̣хупа̄да̄нам̣ пат̣ичча агги джалати татхӯпама̄хам̣, ма̄н̣ава, имам̣ пӣтим̣ вада̄ми йа̄йам̣ пӣти пан̃ча ка̄магун̣е пат̣ичча. сеййатха̄пи, ма̄н̣ава, ниссат̣т̣хатин̣акат̣т̣хупа̄да̄но [ниссат̣т̣хатин̣акат̣т̣хупа̄да̄нам̣ пат̣ичча (сӣ. пӣ. ка.)] агги джалати татхӯпама̄хам̣, ма̄н̣ава, имам̣ пӣтим̣ вада̄ми йа̄йам̣ пӣти ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехи.

‘‘катама̄ ча, ма̄н̣ава, пӣти ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехи? идха, ма̄н̣ава, бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. айампи кхо, ма̄н̣ава, пӣти ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехи. пуна чапарам̣, ма̄н̣ава, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. айампи кхо, ма̄н̣ава, пӣти ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехи.

469. ‘‘йе те, ма̄н̣ава, бра̄хман̣а̄ пан̃ча дхамме пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа кусаласса а̄ра̄дхана̄йа, катаметтха [каметтха (ка. сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бра̄хман̣а̄ дхаммам̣ махаппхалатарам̣ пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа кусаласса а̄ра̄дхана̄йа̄’’ти? ‘‘йеме, бхо готама, бра̄хман̣а̄ пан̃ча дхамме пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа кусаласса а̄ра̄дхана̄йа, ча̄гаметтха бра̄хман̣а̄ дхаммам̣ махаппхалатарам̣ пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа кусаласса а̄ра̄дхана̄йа̄’’ти.

‘‘там̣ ки ман̃н̃аси, ма̄н̣ава, идха ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса маха̄йан̃н̃о паччупат̣т̣хито асса. атха две бра̄хман̣а̄ а̄гаччхеййум̣ – ‘иттханна̄масса бра̄хман̣асса маха̄йан̃н̃ам̣ анубхависса̄ма̄’ти. татрекасса [таттхекасса (пӣ.)] бра̄хман̣асса евамасса – ‘ахо вата! ахамева лабхеййам̣ бхаттагге агга̄санам̣ аггодакам̣ аггапин̣д̣ам̣, на ан̃н̃о бра̄хман̣о лабхеййа бхаттагге агга̄санам̣ аггодакам̣ аггапин̣д̣а’нти. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, ма̄н̣ава, виджджати йам̣ ан̃н̃о бра̄хман̣о лабхеййа бхаттагге агга̄санам̣ аггодакам̣ аггапин̣д̣ам̣, на со бра̄хман̣о лабхеййа бхаттагге агга̄санам̣ аггодакам̣ аггапин̣д̣ам̣. ‘ан̃н̃о бра̄хман̣о лабхати бхаттагге агга̄санам̣ аггодакам̣ аггапин̣д̣ам̣, на̄хам̣ лабха̄ми бхаттагге агга̄санам̣ аггодакам̣ аггапин̣д̣а’нти – ити со купито хоти анаттамано. имасса пана, ма̄н̣ава, бра̄хман̣а̄ ким̣ випа̄кам̣ пан̃н̃апентӣ’’ти? ‘‘на кхветтха, бхо готама, бра̄хман̣а̄ евам̣ да̄нам̣ денти – ‘имина̄ паро купито хоту анаттамано’ти. атха кхветтха бра̄хман̣а̄ анукампа̄джа̄тикам̣йева [анукампаджа̄тикам̣йева (сйа̄. кам̣. ка.)] да̄нам̣ дентӣ’’ти. ‘‘евам̣ санте, кхо, ма̄н̣ава, бра̄хман̣а̄нам̣ идам̣ чхат̣т̣хам̣ пун̃н̃акирийаваттху хоти – йадидам̣ анукампа̄джа̄тика’’нти. ‘‘евам̣ санте, бхо готама, бра̄хман̣а̄нам̣ идам̣ чхат̣т̣хам̣ пун̃н̃акирийаваттху хоти – йадидам̣ анукампа̄джа̄тика’’нти.

‘‘йе те, ма̄н̣ава, бра̄хман̣а̄ пан̃ча дхамме пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа кусаласса а̄ра̄дхана̄йа, име твам̣ пан̃ча дхамме каттха бахулам̣ саманупассаси – гахат̣т̣хесу ва̄ паббаджитесу ва̄’’ти? ‘‘йеме, бхо готама, бра̄хман̣а̄ пан̃ча дхамме пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа кусаласса а̄ра̄дхана̄йа, има̄хам̣ пан̃ча дхамме паббаджитесу бахулам̣ саманупасса̄ми аппам̣ гахат̣т̣хесу. гахат̣т̣хо хи, бхо готама, махат̣т̣хо маха̄киччо маха̄дхикаран̣о маха̄сама̄рамбхо, на сататам̣ самитам̣ саччава̄дӣ хоти; паббаджито кхо пана, бхо готама, аппат̣т̣хо аппакиччо аппа̄дхикаран̣о аппасама̄рамбхо, сататам̣ самитам̣ саччава̄дӣ хоти. гахат̣т̣хо хи, бхо готама, махат̣т̣хо маха̄киччо маха̄дхикаран̣о маха̄сама̄рамбхо на сататам̣ самитам̣ тапассӣ хоти… брахмача̄рӣ хоти… саджджха̄йабахуло хоти… ча̄габахуло хоти; паббаджито кхо пана, бхо готама, аппат̣т̣хо аппакиччо аппа̄дхикаран̣о аппасама̄рамбхо сататам̣ самитам̣ тапассӣ хоти… брахмача̄рӣ хоти… саджджха̄йабахуло хоти… ча̄габахуло хоти. йеме, бхо готама, бра̄хман̣а̄ пан̃ча дхамме пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа кусаласса а̄ра̄дхана̄йа, има̄хам̣ пан̃ча дхамме паббаджитесу бахулам̣ саманупасса̄ми аппам̣ гахат̣т̣хесӯ’’ти.

‘‘йе те, ма̄н̣ава, бра̄хман̣а̄ пан̃ча дхамме пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа кусаласса а̄ра̄дхана̄йа читтасса̄хам̣ ете париккха̄ре вада̄ми – йадидам̣ читтам̣ аверам̣ абйа̄баджджхам̣ тасса бха̄вана̄йа. идха, ма̄н̣ава, бхиккху саччава̄дӣ хоти. со ‘саччава̄дӣмхӣ’ти лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. йам̣ там̣ кусалӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣, читтасса̄хам̣ етам̣ париккха̄рам̣ вада̄ми – йадидам̣ читтам̣ аверам̣ абйа̄баджджхам̣ тасса бха̄вана̄йа. идха, ма̄н̣ава, бхиккху тапассӣ хоти…пе… брахмача̄рӣ хоти…пе… саджджха̄йабахуло хоти…пе… ча̄габахуло хоти. со ‘ча̄габахуломхӣ’ти лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. йам̣ там̣ кусалӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣, читтасса̄хам̣ етам̣ париккха̄рам̣ вада̄ми – йадидам̣ читтам̣ аверам̣ абйа̄баджджхам̣ тасса бха̄вана̄йа. йе те ма̄н̣ава, бра̄хман̣а̄, пан̃ча дхамме пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа кусаласса а̄ра̄дхана̄йа, читтасса̄хам̣ ете париккха̄ре вада̄ми – йадидам̣ читтам̣ аверам̣ абйа̄баджджхам̣ тасса бха̄вана̄йа̄’’ти.

470. евам̣ вутте, субхо ма̄н̣аво тодеййапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бхо готама – ‘саман̣о готамо брахма̄нам̣ сахабйата̄йа маггам̣ джа̄на̄тӣ’’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ма̄н̣ава, а̄санне ито нал̣ака̄рага̄мо, на йито дӯре нал̣ака̄рага̄мо’’ти?

‘‘евам̣, бхо, а̄санне ито нал̣ака̄рага̄мо, на йито дӯре нал̣ака̄рага̄мо’’ти.

‘‘там̣, ким̣ ман̃н̃аси ма̄н̣ава, идхасса пурисо нал̣ака̄рага̄ме джа̄таваддхо [джа̄тавад̣д̣хо (сйа̄. кам̣. ка.)]; таменам̣ нал̣ака̄рага̄мато та̄вадева авасат̣ам̣ [апасаккам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] нал̣ака̄рага̄масса маггам̣ пуччхеййум̣; сийа̄ ну кхо, ма̄н̣ава, тасса пурисасса нал̣ака̄рага̄ме джа̄таваддхасса нал̣ака̄рага̄масса маггам̣ пут̣т̣хасса дандха̄йитаттам̣ ва̄ виттха̄йитаттам̣ ва̄’’ти?

‘‘но хидам̣, бхо готама’’.

‘‘там̣ кисса хету’’?

‘‘аму хи, бхо готама, пурисо нал̣ака̄рага̄ме джа̄таваддхо. тасса сабба̄нева нал̣ака̄рага̄масса магга̄ни сувидита̄нӣ’’ти. ‘‘сийа̄ ну кхо, ма̄н̣ава, тасса пурисасса нал̣ака̄рага̄ме джа̄таваддхасса нал̣ака̄рага̄масса маггам̣ пут̣т̣хасса дандха̄йитаттам̣ ва̄ виттха̄йитаттам̣ ва̄ти, на твева татха̄гатасса брахмалокам̣ ва̄ брахмалокага̄миним̣ ва̄ пат̣ипадам̣ пут̣т̣хасса дандха̄йитаттам̣ ва̄ виттха̄йитаттам̣ ва̄. брахма̄нан̃ча̄хам̣, ма̄н̣ава, паджа̄на̄ми брахмалокан̃ча брахмалокага̄минин̃ча пат̣ипадам̣; йатха̄пат̣ипанно ча брахмалокам̣ упапанно тан̃ча паджа̄на̄мӣ’’ти.

‘‘сутам̣ метам̣, бхо готама – ‘саман̣о готамо брахма̄нам̣ сахабйата̄йа маггам̣ десетӣ’ти. са̄дху ме бхавам̣ готамо брахма̄нам̣ сахабйата̄йа маггам̣ десетӯ’’ти.

‘‘тена хи, ма̄н̣ава, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣ бхо’’ти кхо субхо ма̄н̣аво тодеййапутто бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

471. ‘‘катамо ча, ма̄н̣ава, брахма̄нам̣ сахабйата̄йа магго? идха, ма̄н̣ава, бхиккху метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ вихарати. евам̣ бха̄вита̄йа кхо, ма̄н̣ава, метта̄йа четовимуттийа̄ йам̣ пама̄н̣акатам̣ каммам̣ на там̣ татра̄васиссати, на там̣ татра̄ватит̣т̣хати. сеййатха̄пи, ма̄н̣ава, балава̄ сан̇кхадхамо аппакасиренева ча̄туддиса̄ вин̃н̃а̄пеййа [евамева кхо ма̄н̣ава евам̣ бха̄вита̄йа метта̄йа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. дӣ. ни. 1.556) татха̄пи идха па̄т̣хойева упама̄йа сам̣сандийама̄но парипун̣н̣о вийа диссати]; евамева кхо, ма̄н̣ава…пе… евам̣ бха̄вита̄йа кхо, ма̄н̣ава, метта̄йа [евамева кхо ма̄н̣ава евам̣ бха̄вита̄йа метта̄йа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. дӣ. ни. 1.556) татха̄пи идха па̄т̣хойева упама̄йа сам̣сандийама̄но парипун̣н̣о вийа диссати] четовимуттийа̄ йам̣ пама̄н̣акатам̣ каммам̣ на там̣ татра̄васиссати, на там̣ татра̄ватит̣т̣хати. айампи кхо, ма̄н̣ава, брахма̄нам̣ сахабйата̄йа магго. ‘‘пуна чапарам̣, ма̄н̣ава, бхиккху карун̣а̄сахагатена четаса̄…пе… мудита̄сахагатена четаса̄…пе… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ вихарати. евам̣ бха̄вита̄йа кхо, ма̄н̣ава, упеккха̄йа четовимуттийа̄ йам̣ пама̄н̣акатам̣ каммам̣ на там̣ татра̄васиссати, на там̣ татра̄ватит̣т̣хати. сеййатха̄пи, ма̄н̣ава, балава̄ сан̇кхадхамо аппакасиренева ча̄туддиса̄ вин̃н̃а̄пеййа; евамева кхо, ма̄н̣ава…пе… евам̣ бха̄вита̄йа кхо, ма̄н̣ава, упеккха̄йа четовимуттийа̄ йам̣ пама̄н̣акатам̣ каммам̣ на там̣ татра̄васиссати, на там̣ татра̄ватит̣т̣хати. айампи кхо, ма̄н̣ава, брахма̄нам̣ сахабйата̄йа магго’’ти.

472. евам̣ вутте, субхо ма̄н̣аво тодеййапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бхо готама, абхиккантам̣, бхо готама! сеййатха̄пи, бхо готама, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣти – евамевам̣ бхота̄ готамена анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гатам̣. ханда, ча да̄ни майам̣, бхо готама, гаччха̄ма; бахукичча̄ майам̣ бахукаран̣ӣйа̄’’ти. ‘‘йассада̄ни твам̣, ма̄н̣ава, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. атха кхо субхо ма̄н̣аво тодеййапутто бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.

тена кхо пана самайена джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о саббасетена вал̣ава̄бхиратхена [вал̣абхӣратхена (сӣ.)] са̄ваттхийа̄ ниййа̄ти дива̄ дивасса. аддаса̄ кхо джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о субхам̣ ма̄н̣авам̣ тодеййапуттам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на субхам̣ ма̄н̣авам̣ тодеййапуттам̣ етадавоча – ‘‘ханда, куто ну бхавам̣ бха̄радва̄джо а̄гаччхати дива̄ дивасса̄’’ти? ‘‘ито хи кхо ахам̣, бхо, а̄гаччха̄ми саман̣асса готамасса сантика̄’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бхавам̣ бха̄радва̄джо, саман̣асса готамасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣ пан̣д̣ито ман̃н̃ети’’? ‘‘ко ча̄хам̣, бхо, ко ча саман̣асса готамасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣ джа̄нисса̄ми? сопи нӯнасса та̄дисова йо саман̣асса готамасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣ джа̄неййа̄’’ти. ‘‘ул̣а̄ра̄йа кхалу, бхавам̣ бха̄радва̄джо, саман̣ам̣ готамам̣ пасам̣са̄йа пасам̣сатӣ’’ти. ‘‘ко ча̄хам̣, бхо, ко ча саман̣ам̣ готамам̣ пасам̣сисса̄ми? пасаттхапасаттхова со бхавам̣ готамо сет̣т̣хо деваманусса̄нам̣. йе чиме, бхо, бра̄хман̣а̄ пан̃ча дхамме пан̃н̃апенти пун̃н̃асса кирийа̄йа кусаласса а̄ра̄дхана̄йа; читтассете саман̣о готамо париккха̄ре вадети – йадидам̣ читтам̣ аверам̣ абйа̄баджджхам̣ тасса бха̄вана̄йа̄’’ти.

евам̣ вутте, джа̄н̣уссон̣и бра̄хман̣о саббасета̄ вал̣ава̄бхиратха̄ орохитва̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘‘ла̄бха̄ ран̃н̃о пасенадисса косаласса, суладдхала̄бха̄ ран̃н̃о пасенадисса косаласса йасса виджите татха̄гато вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти.

субхасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ навамам̣.