5. бра̄хман̣авагго

1. брахма̄йусуттам̣

383. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ видехесу ча̄рикам̣ чарати махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи. тена кхо пана самайена брахма̄йу бра̄хман̣о митхила̄йам̣ пат̣ивасати джин̣н̣о вуд̣д̣хо махаллако аддхагато вайоануппатто, вӣсавассасатико джа̄тийа̄, тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ [беда̄нам̣ (ка.)] па̄рагӯ санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣ са̄ккхараппабхеда̄нам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣, падако, веййа̄каран̣о, лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайо. ассоси кхо брахма̄йу бра̄хман̣о – ‘‘саман̣о кхалу бхо, готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито видехесу ча̄рикам̣ чарати махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’’ти.

384. тена кхо пана самайена брахма̄йусса бра̄хман̣асса уттаро на̄ма ма̄н̣аво антева̄сӣ хоти тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣ са̄ккхараппабхеда̄нам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣, падако, веййа̄каран̣о, лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайо. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о уттарам̣ ма̄н̣авам̣ а̄мантеси – ‘‘айам̣, та̄та уттара, саман̣о готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито видехесу ча̄рикам̣ чарати махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо…пе… са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’ти. ехи твам̣, та̄та уттара, йена саман̣о готамо тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ саман̣ам̣ готамам̣ джа̄на̄хи йади ва̄ там̣ бхавантам̣ готамам̣ татха̄ сантам̣йева саддо аббхуггато, йади ва̄ но татха̄; йади ва̄ со бхавам̣ готамо та̄дисо, йади ва̄ на та̄дисо. татха̄ майам̣ там̣ бхавантам̣ готамам̣ ведисса̄ма̄’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана̄хам̣, бхо, там̣ бхавантам̣ готамам̣ джа̄нисса̄ми йади ва̄ там̣ бхавантам̣ готамам̣ татха̄ сантам̣йева саддо аббхуггато, йади ва̄ но татха̄; йади ва̄ со бхавам̣ готамо та̄дисо, йади ва̄ на та̄дисо’’ти. ‘‘а̄гата̄ни кхо, та̄та уттара, амха̄кам̣ мантесу дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни, йехи саманна̄гатасса маха̄пурисасса двейева гатийо бхаванти анан̃н̃а̄. саче ага̄рам̣ аджджха̄васати, ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ ча̄туранто виджита̄вӣ джанападаттха̄варийаппатто саттаратанасаманна̄гато. тассима̄ни сатта ратана̄ни бхаванти, сеййатхидам̣ – чаккаратанам̣, хаттхиратанам̣, ассаратанам̣, ман̣иратанам̣, иттхиратанам̣, гахапатиратанам̣, парин̣а̄йакаратанамева саттамам̣. паросахассам̣ кхо панасса путта̄ бхаванти сӯра̄ вӣран̇гарӯпа̄ парасенаппамаддана̄. со имам̣ патхавим̣ са̄гарапарийантам̣ адан̣д̣ена асаттхена дхаммена [дхаммена самена (ка.)] абхивиджийа аджджха̄васати. саче кхо пана ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати, арахам̣ хоти самма̄самбуддхо локе виват̣т̣аччхадо. ахам̣ кхо пана, та̄та уттара, манта̄нам̣ да̄та̄; твам̣ манта̄нам̣ пат̣иггахета̄’’ти.

385. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо уттаро ма̄н̣аво брахма̄йусса бра̄хман̣асса пат̣иссутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ брахма̄йум̣ бра̄хман̣ам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ видехесу йена бхагава̄ тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо уттаро ма̄н̣аво бхагавато ка̄йе дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни саманнеси. аддаса̄ кхо уттаро ма̄н̣аво бхагавато ка̄йе дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни, йебхуййена тхапетва̄ две. двӣсу маха̄пурисалаккхан̣есу кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати – косохите ча ваттхагуйхе, пахӯтадживхата̄йа ча. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘пассати кхо ме айам̣ уттаро ма̄н̣аво дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни, йебхуййена тхапетва̄ две. двӣсу маха̄пурисалаккхан̣есу кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати – косохите ча ваттхагуйхе, пахӯтадживхата̄йа ча̄’’ти. атха кхо бхагава̄ татха̄рӯпам̣ иддха̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кха̄си йатха̄ аддаса уттаро ма̄н̣аво бхагавато косохитам̣ ваттхагуйхам̣. атха кхо бхагава̄ дживхам̣ нинна̄метва̄ убхопи кан̣н̣асота̄ни анумаси пат̣имаси [паримаси (сӣ. ка.)]; убхопи на̄сикасота̄ни [на̄сика̄сота̄ни (сӣ.)] анумаси пат̣имаси; кевалампи нала̄т̣аман̣д̣алам̣ дживха̄йа чха̄деси. атха кхо уттарасса ма̄н̣авасса етадахоси – ‘‘саманна̄гато кхо саман̣о готамо дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣ехи. йам̣нӯна̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ анубандхеййам̣, ирийа̄патхамасса пассеййа’’нти. атха кхо уттаро ма̄н̣аво саттама̄са̄ни бхагавантам̣ анубандхи чха̄йа̄ва анапа̄йинӣ [анупа̄йинӣ (сйа̄. кам̣. ка.)].

386. атха кхо уттаро ма̄н̣аво саттаннам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена видехесу йена митхила̄ тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена митхила̄ йена брахма̄йу бра̄хман̣о тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ брахма̄йум̣ бра̄хман̣ам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо уттарам̣ ма̄н̣авам̣ брахма̄йу бра̄хман̣о етадавоча – ‘‘каччи, та̄та уттара, там̣ бхавантам̣ готамам̣ татха̄ сантам̣йева саддо аббхуггато, но ан̃н̃атха̄? каччи пана со бхавам̣ готамо та̄дисо, но ан̃н̃а̄дисо’’ти? ‘‘татха̄ сантам̣йева, бхо, там̣ бхавантам̣ готамам̣ саддо аббхуггато, но ан̃н̃атха̄; та̄дисова [та̄дисова бхо (сӣ. пӣ.), та̄дисо ча кхо (сйа̄. кам̣. ка.)] со бхавам̣ готамо, но ан̃н̃а̄дисо. саманна̄гато ча [саманна̄гато ча бхо (саббаттха)] со бхавам̣ готамо дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣ехи.

‘‘суппатит̣т̣хитапа̄до кхо пана бхавам̣ готамо; идампи тасса бхото готамасса маха̄пурисасса маха̄пурисалаккхан̣ам̣ бхавати.

‘‘хет̣т̣ха̄ кхо пана тасса бхото готамасса па̄даталесу чакка̄ни джа̄та̄ни сахасса̄ра̄ни санемика̄ни сана̄бхика̄ни сабба̄ка̄рапарипӯра̄ни…

‘‘а̄йатапан̣хи кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘дӣгхан̇гули кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘мудуталунахаттхапа̄до кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘джа̄лахаттхапа̄до кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘уссан̇кхапа̄до кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘ен̣иджан̇гхо кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘т̣хитако кхо пана со бхавам̣ готамо анонаманто убхохи па̄н̣италехи джан̣н̣ука̄ни паримасати паримаджджати…

‘‘косохитаваттхагуйхо кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘суван̣н̣аван̣н̣о кхо пана со бхавам̣ готамо кан̃чанасаннибхаттачо…

‘‘сукхумаччхави кхо пана со бхавам̣ готамо. сукхуматта̄ чхавийа̄ раджоджаллам̣ ка̄йе на упалимпати…

‘‘екекаломо кхо пана со бхавам̣ готамо; екека̄ни лома̄ни ломакӯпесу джа̄та̄ни…

‘‘уддхаггаломо кхо пана со бхавам̣ готамо; уддхагга̄ни лома̄ни джа̄та̄ни нӣла̄ни ан̃джанаван̣н̣а̄ни кун̣д̣ала̄ват̣т̣а̄ни даккхин̣а̄ват̣т̣акаджа̄та̄ни…

‘‘брахмуджугатто кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘саттуссадо кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘сӣхапуббаддхака̄йо кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘читантарам̣со кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘нигродхапариман̣д̣ало кхо пана со бхавам̣ готамо; йа̄ватаквасса ка̄йо та̄ватаквасса бйа̄мо, йа̄ватаквасса бйа̄мо та̄ватаквасса ка̄йо…

‘‘самават̣т̣аккхандхо кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘расаггасаггӣ кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘сӣхахану кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘чатта̄лӣсаданто кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘самаданто кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘авирал̣аданто кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘сусуккада̄т̣хо кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘пахӯтадживхо кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘брахмассаро кхо пана со бхавам̣ готамо каравикабха̄н̣ӣ…

‘‘абхинӣланетто кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘гопакхумо кхо пана со бхавам̣ готамо…

‘‘ун̣н̣а̄ кхо панасса бхото готамасса бхамукантаре джа̄та̄ ода̄та̄ мудутӯласаннибха̄…

‘‘ун̣хӣсасӣсо кхо пана со бхавам̣ готамо; идампи тасса бхото готамасса маха̄пурисасса маха̄пурисалаккхан̣ам̣ бхавати.

‘‘имехи кхо, бхо, со бхавам̣ готамо дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣ехи саманна̄гато.

387. ‘‘гаччханто кхо пана со бхавам̣ готамо даккхин̣енева па̄дена пат̣хамам̣ паккамати. со на̄тидӯре па̄дам̣ уддхарати, на̄чча̄санне па̄дам̣ никкхипати; со на̄тисӣгхам̣ гаччхати, на̄тисан̣икам̣ гаччхати; на ча аддувена аддувам̣ сан̇гхат̣т̣енто гаччхати, на ча гоппхакена гоппхакам̣ сан̇гхат̣т̣енто гаччхати. со гаччханто на саттхим̣ унна̄мети, на саттхим̣ она̄мети; на саттхим̣ санна̄мети, на саттхим̣ вина̄мети. гаччхато кхо пана тасса бхото готамасса адхарака̄йова [ад̣д̣хака̄йова (ка.), а̄раддхака̄йова (сйа̄. кам̣.)] ин̃джати, на ча ка̄йабалена гаччхати. апалокенто кхо пана со бхавам̣ готамо саббака̄йенева апалокети; со на уддхам̣ уллокети, на адхо олокети; на ча випеккхама̄но гаччхати, йугаматтан̃ча пеккхати; тато часса уттари ана̄ват̣ам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ бхавати. со антарагхарам̣ пависанто на ка̄йам̣ унна̄мети, на ка̄йам̣ она̄мети; на ка̄йам̣ санна̄мети, на ка̄йам̣ вина̄мети. со на̄тидӯре на̄чча̄санне а̄санасса париваттати, на ча па̄н̣ина̄ а̄ламбитва̄ а̄сане нисӣдати, на ча а̄санасмим̣ ка̄йам̣ паккхипати. со антарагхаре нисинно сама̄но на хаттхакуккуччам̣ а̄паджджати, на па̄дакуккуччам̣ а̄паджджати; на аддувена аддувам̣ а̄ропетва̄ нисӣдати; на ча гоппхакена гоппхакам̣ а̄ропетва̄ нисӣдати; на ча па̄н̣ина̄ ханукам̣ упадахитва̄ [упа̄дийитва̄ (сӣ. пӣ.)] нисӣдати. со антарагхаре нисинно сама̄но на чхамбхати на кампати на ведхати на паритассати. со ачхамбхӣ акампӣ аведхӣ апаритассӣ вигаталомахам̣со. вивекаватто ча со бхавам̣ готамо антарагхаре нисинно хоти. со паттодакам̣ пат̣игган̣ханто на паттам̣ унна̄мети, на паттам̣ она̄мети; на паттам̣ санна̄мети, на паттам̣ вина̄мети. со паттодакам̣ пат̣игган̣ха̄ти на̄титхокам̣ на̄тибахум̣. со на кхулукхулука̄ракам̣ [булубулука̄ракам̣ (сӣ.)] паттам̣ дховати, на сампариваттакам̣ паттам̣ дховати, на паттам̣ бхӯмийам̣ никкхипитва̄ хаттхе дховати; хаттхесу дхотесу патто дхото хоти, патте дхоте хаттха̄ дхота̄ хонти. со паттодакам̣ чхад̣д̣ети на̄тидӯре на̄чча̄санне, на ча виччхад̣д̣айама̄но. со оданам̣ пат̣игган̣ханто на паттам̣ унна̄мети, на паттам̣ она̄мети; на паттам̣ санна̄мети, на паттам̣ вина̄мети. со оданам̣ пат̣игган̣ха̄ти на̄титхокам̣ на̄тибахум̣. бйан̃джанам̣ кхо пана бхавам̣ готамо бйан̃джанаматта̄йа а̄ха̄рети, на ча бйан̃джанена а̄лопам̣ атина̄мети. дваттиккхаттум̣ кхо бхавам̣ готамо мукхе а̄лопам̣ сампариваттетва̄ аджджхохарати; на часса ка̄чи оданамин̃джа̄ асамбхинна̄ ка̄йам̣ пависати, на часса ка̄чи оданамин̃джа̄ мукхе авасит̣т̣ха̄ хоти; атха̄парам̣ а̄лопам̣ упана̄мети. расапат̣исам̣ведӣ кхо пана со бхавам̣ готамо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети, но ча расара̄гапат̣исам̣ведӣ.

‘‘ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ [ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато (ка.)] кхо пана со бхавам̣ готамо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети – нева дава̄йа, на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа, йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа, вихим̣сӯпаратийа̄ брахмачарийа̄нуггаха̄йа – ‘ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄ми, йа̄тра̄ ча ме бхависсати анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄’ти. со бхутта̄вӣ паттодакам̣ пат̣игган̣ханто на паттам̣ унна̄мети, на паттам̣ она̄мети; на паттам̣ санна̄мети, на паттам̣ вина̄мети. со паттодакам̣ пат̣игган̣ха̄ти на̄титхокам̣ на̄тибахум̣. со на кхулукхулука̄ракам̣ паттам̣ дховати, на сампариваттакам̣ паттам̣ дховати, на паттам̣ бхӯмийам̣ никкхипитва̄ хаттхе дховати; хаттхесу дхотесу патто дхото хоти, патте дхоте хаттха̄ дхота̄ хонти. со паттодакам̣ чхад̣д̣ети на̄тидӯре на̄чча̄санне, на ча виччхад̣д̣айама̄но. со бхутта̄вӣ на паттам̣ бхӯмийам̣ никкхипати на̄тидӯре на̄чча̄санне, на ча анаттхико паттена хоти, на ча ативела̄нураккхӣ паттасмим̣. со бхутта̄вӣ мухуттам̣ тун̣хӣ нисӣдати, на ча анумоданасса ка̄ламатина̄мети. со бхутта̄вӣ анумодати, на там̣ бхаттам̣ гарахати, на ан̃н̃ам̣ бхаттам̣ пат̣икан̇кхати; ан̃н̃адаттху дхаммийа̄ катха̄йа там̣ парисам̣ сандассети сама̄дапети самуттеджети сампахам̣сети. со там̣ парисам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самуттеджетва̄ сампахам̣сетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамати. со на̄тисӣгхам̣ гаччхати, на̄тисан̣икам̣ гаччхати, на ча муччитука̄мо гаччхати; на ча тасса бхото готамасса ка̄йе чӣварам̣ аччуккат̣т̣хам̣ хоти на ча аччоккат̣т̣хам̣, на ча ка̄йасмим̣ аллӣнам̣ на ча ка̄йасма̄ апакат̣т̣хам̣; на ча тасса бхото готамасса ка̄йамха̄ ва̄то чӣварам̣ апавахати; на ча тасса бхото готамасса ка̄йе раджоджаллам̣ упалимпати. со а̄ра̄магато нисӣдати пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа па̄де паккха̄лети; на ча со бхавам̣ готамо па̄даман̣д̣ана̄нуйогамануйутто вихарати. со па̄де паккха̄летва̄ нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. со нева аттабйа̄ба̄дха̄йа четети, на парабйа̄ба̄дха̄йа четети, на убхайабйа̄ба̄дха̄йа четети; аттахитапарахитаубхайахитасаббалокахитамева со бхавам̣ готамо чинтенто нисинно хоти. со а̄ра̄магато парисати дхаммам̣ десети, на там̣ парисам̣ усса̄дети, на там̣ парисам̣ апаса̄дети; ан̃н̃адаттху дхаммийа̄ катха̄йа там̣ парисам̣ сандассети сама̄дапети самуттеджети сампахам̣сети.

‘‘ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато кхо панасса бхото готамасса мукхато гхосо ниччхарати – виссат̣т̣хо ча, вин̃н̃еййо ча, ман̃джу ча, саванӣйо ча, бинду ча, ависа̄рӣ ча, гамбхӣро ча, нинна̄дӣ ча. йатха̄парисам̣ кхо пана со бхавам̣ готамо сарена вин̃н̃а̄пети, на часса бахиддха̄ париса̄йа гхосо ниччхарати. те тена бхота̄ готамена дхаммийа̄ катха̄йа сандассита̄ сама̄дапита̄ самуттеджита̄ сампахам̣сита̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккаманти авалокайама̄на̄йева [апалокайама̄на̄йева (сӣ. ка.)] авиджахитатта̄ [авиджаханта̄бха̄вена (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. аддаса̄ма кхо майам̣, бхо, там̣ бхавантам̣ готамам̣ гаччхантам̣, аддаса̄ма т̣хитам̣, аддаса̄ма антарагхарам̣ пависантам̣, аддаса̄ма антарагхаре нисиннам̣ тун̣хӣбхӯтам̣, аддаса̄ма антарагхаре бхун̃джантам̣, аддаса̄ма бхутта̄вим̣ нисиннам̣ тун̣хӣбхӯтам̣, аддаса̄ма бхутта̄вим̣ анумодантам̣, аддаса̄ма а̄ра̄мам̣ гаччхантам̣, аддаса̄ма а̄ра̄магатам̣ нисиннам̣ тун̣хӣбхӯтам̣, аддаса̄ма а̄ра̄магатам̣ парисати дхаммам̣ десентам̣. едисо ча едисо ча со бхавам̣ готамо, тато ча бхиййо’’ти.

388. евам̣ вутте, брахма̄йу бра̄хман̣о ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ тиккхаттум̣ уда̄нам̣ уда̄нети –

‘‘намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса.

‘‘намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса.

‘‘намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти.

‘‘аппева на̄ма майам̣ када̄чи карахачи тена бхота̄ готамена сама̄гаччхеййа̄ма? аппева на̄ма сийа̄ кочидева катха̄салла̄по’’ти!

389. атха кхо бхагава̄ видехесу анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена митхила̄ тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ митхила̄йам̣ вихарати магхадевамбаване. ассосум̣ кхо митхилеййака̄ [метхилеййака̄ (сӣ. пӣ.)] бра̄хман̣агахапатика̄ – ‘‘саман̣о кхалу, бхо, готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито видехесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи митхилам̣ ануппатто, митхила̄йам̣ вихарати магхадевамбаване. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’’ти.

атха кхо митхилеййака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ аппекачче бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче бхагавата̄ саддхим̣ саммодим̣су, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче бхагавато сантике на̄маготтам̣ са̄ветва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче тун̣хӣбхӯта̄ екамантам̣ нисӣдим̣су.

390. ассоси кхо брахма̄йу бра̄хман̣о – ‘‘саман̣о кхалу, бхо, готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито митхилам̣ ануппатто, митхила̄йам̣ вихарати магхадевамбаване’’ти. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о самбахулехи са̄вакехи саддхим̣ йена магхадевамбаванам̣ тенупасан̇ками. атха кхо брахма̄йуно бра̄хман̣асса авидӯре амбаванасса етадахоси – ‘‘на кхо метам̣ патирӯпам̣ йохам̣ пуббе аппат̣исам̣видито саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камеййа’’нти. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о ан̃н̃атарам̣ ма̄н̣авакам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, ма̄н̣авака, йена саман̣о готамо тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена саман̣ам̣ готамам̣ аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччха – ‘брахма̄йу, бхо готама, бра̄хман̣о бхавантам̣ готамам̣ аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘брахма̄йу, бхо готама, бра̄хман̣о джин̣н̣о вуд̣д̣хо махаллако аддхагато вайоануппатто, вӣсавассасатико джа̄тийа̄, тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣ са̄ккхараппабхеда̄нам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣, падако, веййа̄каран̣о, лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайо. йа̄вата̄, бхо, бра̄хман̣агахапатика̄ митхила̄йам̣ пат̣ивасанти, брахма̄йу тесам̣ бра̄хман̣о аггамаккха̄йати – йадидам̣ бхогехи; брахма̄йу тесам̣ бра̄хман̣о аггамаккха̄йати – йадидам̣ мантехи; брахма̄йу тесам̣ бра̄хман̣о аггамаккха̄йати – йадидам̣ а̄йуна̄ чева йасаса̄ ча. со бхото готамасса дассанака̄мо’’’ти.

‘‘евам̣, бхо’’ти кхо со ма̄н̣авако брахма̄йусса бра̄хман̣асса пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо со ма̄н̣авако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘брахма̄йу, бхо готама, бра̄хман̣о бхавантам̣ готамам̣ аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхати; еван̃ча вадети – ‘брахма̄йу, бхо готама, бра̄хман̣о джин̣н̣о вуд̣д̣хо махаллако аддхагато вайоануппатто, вӣсавассасатико джа̄тийа̄, тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣ са̄ккхараппабхеда̄нам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣, падако, веййа̄каран̣о, лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайо. йа̄вата̄, бхо, бра̄хман̣агахапатика̄ митхила̄йам̣ пат̣ивасанти, брахма̄йу тесам̣ бра̄хман̣о аггамаккха̄йати – йадидам̣ бхогехи; брахма̄йу тесам̣ бра̄хман̣о аггамаккха̄йати – йадидам̣ мантехи; брахма̄йу тесам̣ бра̄хман̣о аггамаккха̄йати – йадидам̣ а̄йуна̄ чева йасаса̄ ча. со бхото готамасса дассанака̄мо’’’ти. ‘‘йассада̄ни, ма̄н̣ава, брахма̄йу бра̄хман̣о ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти. атха кхо со ма̄н̣авако йена брахма̄йу бра̄хман̣о тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ брахма̄йум̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘‘ката̄вака̄со кхомхи бхавата̄ саман̣ена готамена. йассада̄ни бхавам̣ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти.

391. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо са̄ париса̄ брахма̄йум̣ бра̄хман̣ам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на орамийа [ораматтха (сйа̄. кам̣. пӣ.), ораматха, орамати (ка.), атха нам̣ (сӣ.), орамийа̄ти пана тва̄паччайантататхасам̣ван̣н̣ана̄нурӯпам̣ висодхитападам̣] ока̄самака̄си йатха̄ там̣ н̃а̄тасса йасассино. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о там̣ парисам̣ етадавоча – ‘‘алам̣, бхо! нисӣдатха тумхе саке а̄сане. идха̄хам̣ саман̣асса готамасса сантике нисӣдисса̄мӣ’’ти.

атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо брахма̄йу бра̄хман̣о бхагавато ка̄йе дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни саманнеси. аддаса̄ кхо брахма̄йу бра̄хман̣о бхагавато ка̄йе дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни, йебхуййена т̣хапетва̄ две. двӣсу маха̄пурисалаккхан̣есу кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати – косохите ча ваттхагуйхе, пахӯтадживхата̄йа ча. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о бхагавантам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –

‘‘йе ме дваттим̣са̄ти сута̄, маха̄пурисалаккхан̣а̄;

дуве тесам̣ на пасса̄ми, бхото ка̄йасмим̣ готама.

‘‘каччи косохитам̣ бхото, ваттхагуйхам̣ наруттама;

на̄рӣсама̄насавхайа̄, каччи дживха̄ на дассака̄ [на̄рӣсахана̄ма савхайа̄, каччи дживха̄ нарассика̄; (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)].

‘‘каччи пахӯтадживхоси, йатха̄ там̣ джа̄нийа̄масе;

нинна̄майетам̣ пахӯтам̣, кан̇кхам̣ винайа но исе.

‘‘дит̣т̣хадхаммахитаттха̄йа, сампара̄йасукха̄йа ча;

ката̄вака̄са̄ пуччха̄ма, йам̣ кин̃чи абхипаттхита’’нти.

392. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘пассати кхо ме айам̣ брахма̄йу бра̄хман̣о дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни, йебхуййена т̣хапетва̄ две. двӣсу маха̄пурисалаккхан̣есу кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати – косохите ча ваттхагуйхе, пахӯтадживхата̄йа ча̄’’ти. атха кхо бхагава̄ татха̄рӯпам̣ иддха̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кха̄си йатха̄ аддаса брахма̄йу бра̄хман̣о бхагавато косохитам̣ ваттхагуйхам̣. атха кхо бхагава̄ дживхам̣ нинна̄метва̄ убхопи кан̣н̣асота̄ни анумаси пат̣имаси; убхопи на̄сикасота̄ни анумаси пат̣имаси; кевалампи нала̄т̣аман̣д̣алам̣ дживха̄йа чха̄деси. атха кхо бхагава̄ брахма̄йум̣ бра̄хман̣ам̣ га̄тха̄хи паччабха̄си –

‘‘йе те дваттим̣са̄ти сута̄, маха̄пурисалаккхан̣а̄;

саббе те мама ка̄йасмим̣, ма̄ те [ма̄ во (ка.)] кан̇кха̄ху бра̄хман̣а.

‘‘абхин̃н̃еййам̣ абхин̃н̃а̄там̣, бха̄ветаббан̃ча бха̄витам̣;

паха̄таббам̣ пахӣнам̣ ме, тасма̄ буддхосми бра̄хман̣а.

‘‘дит̣т̣хадхаммахитаттха̄йа, сампара̄йасукха̄йа ча;

ката̄вака̄со пуччхассу, йам̣ кин̃чи абхипаттхита’’нти.

393. атха кхо брахма̄йусса бра̄хман̣асса етадахоси – ‘‘ката̄вака̄со кхомхи саман̣ена готамена. ким̣ ну кхо ахам̣ саман̣ам̣ готамам̣ пуччхеййам̣ – ‘дит̣т̣хадхаммикам̣ ва̄ аттхам̣ сампара̄йикам̣ ва̄’’’ти. атха кхо брахма̄йусса бра̄хман̣асса етадахоси – ‘‘кусало кхо ахам̣ дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ аттха̄нам̣. ан̃н̃епи мам̣ дит̣т̣хадхаммикам̣ аттхам̣ пуччханти. йам̣нӯна̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ сампара̄йикам̣йева аттхам̣ пуччхеййа’’нти. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о бхагавантам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –

‘‘катхам̣ кхо бра̄хман̣о хоти, катхам̣ бхавати ведагӯ;

тевиджджо бхо катхам̣ хоти, соттхийо кинти вуччати.

‘‘арахам̣ бхо катхам̣ хоти, катхам̣ бхавати кевалӣ;

муни ча бхо катхам̣ хоти, буддхо кинти павуччатӣ’’ти.

394. атха кхо бхагава̄ брахма̄йум̣ бра̄хман̣ам̣ га̄тха̄хи паччабха̄си –

‘‘пуббенива̄сам̣ йо веди, сагга̄па̄йан̃ча пассати;

атхо джа̄тиккхайам̣ патто, абхин̃н̃а̄ восито муни.

‘‘читтам̣ висуддхам̣ джа̄на̄ти, муттам̣ ра̄гехи саббасо;

пахӣнаджа̄тимаран̣о, брахмачарийасса кевалӣ;

па̄рагӯ саббадхамма̄нам̣, буддхо та̄дӣ павуччатӣ’’ти.

евам̣ вутте, брахма̄йу бра̄хман̣о ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ бхагавато па̄десу сираса̄ нипатитва̄ бхагавато па̄да̄ни мукхена ча паричумбати, па̄н̣ӣхи ча парисамба̄хати, на̄ман̃ча са̄вети – ‘‘брахма̄йу ахам̣, бхо готама, бра̄хман̣о; брахма̄йу ахам̣, бхо готама, бра̄хман̣о’’ти. атха кхо са̄ париса̄ аччхарийаббхутачиттаджа̄та̄ ахоси – ‘‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо! йатра хи на̄ма̄йам̣ брахма̄йу бра̄хман̣о н̃а̄то йасассӣ еварӯпам̣ параманипаччака̄рам̣ кариссатӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ брахма̄йум̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘‘алам̣, бра̄хман̣а, ут̣т̣хаха нисӣда твам̣ саке а̄сане йато те майи читтам̣ пасанна’’нти. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о ут̣т̣хахитва̄ саке а̄сане нисӣди.

395. атха кхо бхагава̄ брахма̄йусса бра̄хман̣асса анупуббим̣ катхам̣ катхеси, сеййатхидам̣ – да̄накатхам̣, сӣлакатхам̣, саггакатхам̣; ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сам̣килесам̣ неккхамме а̄нисам̣сам̣ пака̄сеси. йада̄ бхагава̄ ан̃н̃а̄си брахма̄йум̣ бра̄хман̣ам̣ каллачиттам̣ мудучиттам̣ винӣваран̣ачиттам̣ удаггачиттам̣ пасанначиттам̣, атха йа̄ буддха̄нам̣ са̄муккам̣сика̄ дхаммадесана̄ там̣ пака̄сеси – дуккхам̣, самудайам̣, ниродхам̣, маггам̣. сеййатха̄пи на̄ма суддхам̣ ваттхам̣ апагатака̄л̣акам̣ саммадева раджанам̣ пат̣игган̣хеййа, евамева брахма̄йусса бра̄хман̣асса тасмим̣йева а̄сане вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о дит̣т̣хадхаммо паттадхаммо видитадхаммо парийога̄л̣хадхаммо тин̣н̣авичикиччхо вигатакатхам̣катхо веса̄раджджаппатто апараппаччайо саттхуса̄сане бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бхо готама, абхиккантам̣, бхо готама! сеййатха̄пи, бхо готама, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣти – евамевам̣ бхота̄ готамена анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гатам̣. адхива̄сету ча ме бхавам̣ готамо сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о тасса̄ раттийа̄ аччайена саке нивесане пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄роча̄песи – ‘‘ка̄ло, бхо готама, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти.

атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена брахма̄йусса бра̄хман̣асса нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о сатта̄хам̣ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо бхагава̄ тасса сатта̄хасса аччайена видехесу ча̄рикам̣ пакка̄ми. атха кхо брахма̄йу бра̄хман̣о ачирапаккантасса бхагавато ка̄ламака̄си. атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘брахма̄йу, бханте, бра̄хман̣о ка̄лан̇като. тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’’ти? ‘‘пан̣д̣ито, бхиккхаве, брахма̄йу бра̄хман̣о паччапа̄ди дхаммасса̄нудхаммам̣, на ча мам̣ дхамма̄дхикаран̣ам̣ вихесеси. брахма̄йу, бхиккхаве, бра̄хман̣о пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико хоти, таттха паринибба̄йӣ, ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.

брахма̄йусуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.

2. селасуттам̣

396. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ан̇гуттара̄песу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ ад̣д̣хател̣асехи бхиккхусатехи йена а̄пан̣ам̣ на̄ма ан̇гуттара̄па̄нам̣ нигамо тадавасари. ассоси кхо кен̣ийо джат̣ило – ‘‘саман̣о кхалу, бхо, готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито ан̇гуттара̄песу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ ад̣д̣хател̣асехи бхиккхусатехи а̄пан̣ам̣ ануппатто. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄ти. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’’ти.

атха кхо кен̣ийо джат̣ило йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо кен̣ийам̣ джат̣илам̣ бхагава̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси сама̄дапеси самуттеджеси сампахам̣сеси. атха кхо кен̣ийо джат̣ило бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассито сама̄дапито самуттеджито сампахам̣сито бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘адхива̄сету ме бхавам̣ готамо сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. евам̣ вутте, бхагава̄ кен̣ийам̣ джат̣илам̣ етадавоча – ‘‘маха̄ кхо, кен̣ийа, бхиккхусан̇гхо ад̣д̣хател̣аса̄ни бхиккхусата̄ни, тван̃ча бра̄хман̣есу абхиппасанно’’ти. дутийампи кхо кен̣ийо джат̣ило бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘кин̃ча̄пи кхо, бхо готама, маха̄ бхиккхусан̇гхо ад̣д̣хател̣аса̄ни бхиккхусата̄ни, ахан̃ча бра̄хман̣есу абхиппасанно; адхива̄сету ме бхавам̣ готамо сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. дутийампи кхо бхагава̄ кен̣ийам̣ джат̣илам̣ етадавоча – ‘‘маха̄ кхо, кен̣ийа, бхиккхусан̇гхо ад̣д̣хател̣аса̄ни бхиккхусата̄ни, тван̃ча бра̄хман̣есу абхиппасанно’’ти. татийампи кхо кен̣ийо джат̣ило бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘кин̃ча̄пи кхо, бхо готама, маха̄ бхиккхусан̇гхо ад̣д̣хател̣аса̄ни бхиккхусата̄ни, ахан̃ча бра̄хман̣есу абхиппасанно; адхива̄сету ме бхавам̣ готамо сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо кен̣ийо джат̣ило бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена сако ассамо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ митта̄мачче н̃а̄тиса̄лохите а̄мантеси – ‘‘сун̣анту ме бхонто, митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄; саман̣о ме готамо нимантито сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. йена ме ка̄йавеййа̄ват̣икам̣ [ка̄йавейа̄ват̣т̣икам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.), ка̄йавеййа̄ватикам̣ (ка.)] кареййа̄тха̄’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо кен̣ийасса джат̣иласса митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ кен̣ийасса джат̣иласса пат̣иссутва̄ аппекачче уддхана̄ни кхан̣анти, аппекачче кат̣т̣ха̄ни пха̄ленти, аппекачче бха̄джана̄ни дхованти, аппекачче удакаман̣икам̣ патит̣т̣ха̄пенти, аппекачче а̄сана̄ни пан̃н̃апенти. кен̣ийо пана джат̣ило са̄мам̣йева ман̣д̣алама̄лам̣ пат̣ийа̄дети.

397. тена кхо пана самайена село бра̄хман̣о а̄пан̣е пат̣ивасати тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣ са̄ккхараппабхеда̄нам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣, падако, веййа̄каран̣о, лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайо, тӣн̣и ча ма̄н̣авакасата̄ни манте ва̄чети. тена кхо пана самайена кен̣ийо джат̣ило селе бра̄хман̣е абхиппасанно хоти. атха кхо село бра̄хман̣о тӣхи ма̄н̣авакасатехи паривуто джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄но анувичарама̄но йена кен̣ийасса джат̣иласса ассамо тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо село бра̄хман̣о кен̣ийасса джат̣иласса ассаме аппекачче уддхана̄ни кхан̣анте, аппекачче кат̣т̣ха̄ни пха̄ленте, аппекачче бха̄джана̄ни дхованте, аппекачче удакаман̣икам̣ патит̣т̣ха̄пенте, аппекачче а̄сана̄ни пан̃н̃апенте, кен̣ийам̣ пана джат̣илам̣ са̄мам̣йева ман̣д̣алама̄лам̣ пат̣ийа̄дентам̣. дисва̄на кен̣ийам̣ джат̣илам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну бхото кен̣ийасса а̄ва̄хо ва̄ бхависсати вива̄хо ва̄ бхависсати маха̄йан̃н̃о ва̄ паччупат̣т̣хито, ра̄джа̄ ва̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро нимантито сва̄тана̄йа саддхим̣ балака̄йена̄’’ти? ‘‘на ме, бхо села, а̄ва̄хо бхависсати напи вива̄хо бхависсати напи ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро нимантито сва̄тана̄йа саддхим̣ балака̄йена; апи ча кхо ме маха̄йан̃н̃о паччупат̣т̣хито. аттхи, бхо, саман̣о готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито ан̇гуттара̄песу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ ад̣д̣хател̣асехи бхиккхусатехи а̄пан̣ам̣ ануппатто. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. со ме нимантито сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти.

‘‘буддхоти – бхо кен̣ийа, вадеси’’?

‘‘буддхоти – бхо села, вада̄ми’’.

‘‘буддхоти – бхо кен̣ийа, вадеси’’?

‘‘буддхоти – бхо села, вада̄мӣ’’ти.

398. атха кхо селасса бра̄хман̣асса етадахоси – ‘‘гхосопи кхо есо дуллабхо локасмим̣ – йадидам̣ ‘буддхо’ти [йадидам̣ буддхо буддхоти (ка.)]. а̄гата̄ни кхо панамха̄кам̣ мантесу дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни, йехи саманна̄гатасса маха̄пурисасса двейева гатийо бхаванти анан̃н̃а̄. саче ага̄рам̣ аджджха̄васати, ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ ча̄туранто виджита̄вӣ джанападаттха̄варийаппатто саттаратанасаманна̄гато. тассима̄ни сатта ратана̄ни бхаванти, сеййатхидам̣ – чаккаратанам̣, хаттхиратанам̣, ассаратанам̣, ман̣иратанам̣, иттхиратанам̣, гахапатиратанам̣, парин̣а̄йакаратанамева саттамам̣. паросахассам̣ кхо панасса путта̄ бхаванти сӯра̄ вӣран̇гарӯпа̄ парасенаппамаддана̄. со имам̣ патхавим̣ са̄гарапарийантам̣ адан̣д̣ена асаттхена дхаммена абхивиджийа аджджха̄васати. саче пана ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати, арахам̣ хоти самма̄самбуддхо локе виват̣т̣аччхадо’’.

‘‘кахам̣ пана, бхо кен̣ийа, етарахи со бхавам̣ готамо вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти? евам̣ вутте, кен̣ийо джат̣ило даккхин̣ам̣ ба̄хум̣ паггахетва̄ селам̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘‘йенеса̄, бхо села, нӣлаванара̄джӣ’’ти. атха кхо село бра̄хман̣о тӣхи ма̄н̣авакасатехи саддхим̣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками. атха кхо село бра̄хман̣о те ма̄н̣аваке а̄мантеси – ‘‘аппасадда̄ бхонто а̄гаччханту паде падам̣ [па̄де па̄дам̣ (сӣ.)] никкхипанта̄; дура̄сада̄ [дӯрасадда̄ (ка.)] хи те бхагаванто сӣха̄ва екачара̄. йада̄ ча̄хам̣, бхо, саман̣ена готамена саддхим̣ мантеййам̣, ма̄ ме бхонто антарантара̄ катхам̣ опа̄тетха. катха̄парийоса̄нам̣ ме бхаванто а̄гаментӯ’’ти. атха кхо село бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо село бра̄хман̣о бхагавато ка̄йе дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни саманнеси.

аддаса̄ кхо село бра̄хман̣о бхагавато ка̄йе дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни, йебхуййена т̣хапетва̄ две. двӣсу маха̄пурисалаккхан̣есу кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати – косохите ча ваттхагуйхе, пахӯтадживхата̄йа ча. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘пассати кхо ме айам̣ село бра̄хман̣о дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни, йебхуййена т̣хапетва̄ две. двӣсу маха̄пурисалаккхан̣есу кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати – косохите ча ваттхагуйхе, пахӯтадживхата̄йа ча̄’’ти. атха кхо бхагава̄ татха̄рӯпам̣ иддха̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кха̄си, йатха̄ аддаса село бра̄хман̣о бхагавато косохитам̣ ваттхагуйхам̣. атха кхо бхагава̄ дживхам̣ нинна̄метва̄ убхопи кан̣н̣асота̄ни анумаси пат̣имаси; убхопи на̄сикасота̄ни анумаси пат̣имаси; кевалампи нала̄т̣аман̣д̣алам̣ дживха̄йа чха̄деси. атха кхо селасса бра̄хман̣асса етадахоси – ‘‘саманна̄гато кхо саман̣о готамо дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣ехи парипун̣н̣ехи, но апарипун̣н̣ехи; но ча кхо нам̣ джа̄на̄ми буддхо ва̄ но ва̄. сутам̣ кхо пана метам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ вуддха̄нам̣ махаллака̄нам̣ а̄чарийапа̄чарийа̄нам̣ бха̄сама̄на̄нам̣ – ‘йе те бхаванти араханто самма̄самбуддха̄ те саке ван̣н̣е бхан̃н̃ама̄не атта̄нам̣ па̄тукаронтӣ’ти. йам̣нӯна̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ саммукха̄ са̄руппа̄хи га̄тха̄хи абхиттхавеййа’’нти.

399. атха кхо село бра̄хман̣о бхагавантам̣ саммукха̄ са̄руппа̄хи га̄тха̄хи абхиттхави –

‘‘парипун̣н̣ака̄йо суручи, суджа̄то ча̄рудассано;

суван̣н̣аван̣н̣оси бхагава̄, сусуккада̄т̣хоси вӣрийава̄ [вирийава̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)].

‘‘нарасса хи суджа̄тасса, йе бхаванти вийан̃джана̄;

саббе те тава ка̄йасмим̣, маха̄пурисалаккхан̣а̄.

‘‘пасаннанетто сумукхо, браха̄ [брахма̄ (сйа̄. кам̣. ка.)] уджу пата̄пава̄;

маджджхе саман̣асан̇гхасса, а̄диччова вирочаси.

‘‘калйа̄н̣адассано бхиккху, кан̃чанасаннибхаттачо;

ким̣ те саман̣абха̄вена, евам̣ уттамаван̣н̣ино.

‘‘ра̄джа̄ арахаси бхавитум̣, чаккаваттӣ ратхесабхо;

ча̄туранто виджита̄вӣ, джамбусан̣д̣асса [джамбуман̣д̣асса (ка.)] иссаро.

‘‘кхаттийа̄ бхогира̄джа̄но, ануйанта̄ [ануйутта̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхаванту те;

ра̄джа̄бхира̄джа̄ мануджиндо, раджджам̣ ка̄рехи готама’’.

‘‘ра̄джа̄хамасми села̄ти, дхаммара̄джа̄ ануттаро;

дхаммена чаккам̣ ваттеми, чаккам̣ аппат̣иваттийам̣’’.

‘‘самбуддхо пат̣иджа̄на̄си, дхаммара̄джа̄ ануттаро;

‘дхаммена чаккам̣ ваттеми’, ити бха̄саси готама.

‘‘ко ну сена̄пати бхото, са̄вако саттхуранвайо;

ко те тамануваттети, дхаммачаккам̣ паваттитам̣’’.

‘‘майа̄ паваттитам̣ чаккам̣, (села̄ти бхагава̄ дхаммачаккам̣ ануттарам̣;

са̄рипутто ануваттети, ануджа̄то татха̄гатам̣.

‘‘абхин̃н̃еййам̣ абхин̃н̃а̄там̣, бха̄ветаббан̃ча бха̄витам̣;

паха̄таббам̣ пахӣнам̣ ме, тасма̄ буддхосми бра̄хман̣а.

‘‘винайассу майи кан̇кхам̣, адхимуччассу бра̄хман̣а;

дуллабхам̣ дассанам̣ хоти, самбуддха̄нам̣ абхин̣хасо.

‘‘йесам̣ ве дуллабхо локе, па̄тубха̄во абхин̣хасо;

сохам̣ бра̄хман̣а самбуддхо, саллакатто ануттаро.

‘‘брахмабхӯто атитуло, ма̄расенаппамаддано;

сабба̄митте васӣ катва̄, мода̄ми акутобхайо’’.

‘‘имам̣ бхонто ниса̄метха, йатха̄ бха̄сати чаккхума̄;

саллакатто маха̄вӣро, сӣхова надатӣ ване.

‘‘брахмабхӯтам̣ атитулам̣, ма̄расенаппамадданам̣;

ко дисва̄ наппасӣдеййа, апи кан̣ха̄бхиджа̄тико.

‘‘йо мам̣ иччхати анвету, йо ва̄ ниччхати гаччхату;

идха̄хам̣ паббаджисса̄ми, варапан̃н̃асса сантике’’.

‘‘етан̃че [еван̃че (сйа̄. кам̣.)] руччати бхото, самма̄самбуддхаса̄санам̣ [самма̄самбуддхаса̄сане (каттхачи суттанипа̄те)];

майампи паббаджисса̄ма, варапан̃н̃асса сантике’’.

‘‘бра̄хман̣а̄ тисата̄ име, йа̄чанти пан̃джалӣката̄;

брахмачарийам̣ чарисса̄ма, бхагава̄ тава сантике’’.

‘‘сва̄ккха̄там̣ брахмачарийам̣, (села̄ти бхагава̄ сандит̣т̣хикамака̄ликам̣;

йаттха амогха̄ паббаджджа̄, аппаматтасса сиккхато’’ти.

алаттха кхо село бра̄хман̣о сапарисо бхагавато сантике паббаджджам̣, алаттха упасампадам̣.

400. атха кхо кен̣ийо джат̣ило тасса̄ раттийа̄ аччайена саке ассаме пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄роча̄песи – ‘‘ка̄ло, бхо готама, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена кен̣ийасса джат̣иласса ассамо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. атха кхо кен̣ийо джат̣ило буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси, сампава̄реси. атха кхо кен̣ийо джат̣ило бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо кен̣ийам̣ джат̣илам̣ бхагава̄ има̄хи га̄тха̄хи анумоди –

‘‘аггихуттамукха̄ йан̃н̃а̄, са̄виттӣ чхандасо мукхам̣;

ра̄джа̄ мукхам̣ манусса̄нам̣, надӣнам̣ са̄гаро мукхам̣.

‘‘наккхатта̄нам̣ мукхам̣ чандо, а̄диччо тапатам̣ мукхам̣;

пун̃н̃ам̣ а̄кан̇кхама̄на̄нам̣, сан̇гхо ве йаджатам̣ мукха’’нти.

атха кхо бхагава̄ кен̣ийам̣ джат̣илам̣ има̄хи га̄тха̄хи анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.

атха кхо а̄йасма̄ село сапарисо еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро кхо пана̄йасма̄ село сапарисо арахатам̣ ахоси. атха кхо а̄йасма̄ село сапарисо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –

‘‘йам̣ там̣ саран̣ама̄гамма, ито ат̣т̣хами чаккхума̄;

саттараттена [ануттарена (ка.)] бхагава̄, дантамха тава са̄сане.

‘‘тувам̣ буддхо тувам̣ саттха̄, тувам̣ ма̄ра̄бхибхӯ муни;

тувам̣ анусайе чхетва̄, тин̣н̣о та̄ресимам̣ паджам̣.

‘‘упадхӣ те саматикканта̄, а̄сава̄ те пада̄лита̄;

сӣхова анупа̄да̄но, пахӣнабхайабхераво.