5. чан̇кӣсуттам̣

422. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена опа̄са̄дам̣ на̄ма косала̄нам̣ бра̄хман̣ага̄мо тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ опа̄са̄де вихарати уттарена опа̄са̄дам̣ деваване са̄лаване. тена кхо пана самайена чан̇кӣ бра̄хман̣о опа̄са̄дам̣ аджджха̄васати саттуссадам̣ сатин̣акат̣т̣ходакам̣ садхан̃н̃ам̣ ра̄джабхоггам̣ ран̃н̃а̄ пасенадина̄ косалена диннам̣ ра̄джада̄йам̣ брахмадеййам̣. ассосум̣ кхо опа̄са̄дака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ – ‘‘саман̣о кхалу, бхо, готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ опа̄са̄дам̣ ануппатто, опа̄са̄де вихарати уттарена опа̄са̄дам̣ деваване са̄лаване. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’ти.

423. атха кхо опа̄са̄дака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ опа̄са̄да̄ никкхамитва̄ сан̇гхасан̇гхӣ ган̣ӣбхӯта̄ уттаренамукха̄ гаччханти йена деваванам̣ са̄лаванам̣. тена кхо пана самайена чан̇кӣ бра̄хман̣о упарипа̄са̄де дива̄сеййам̣ упагато. аддаса̄ кхо чан̇кӣ бра̄хман̣о опа̄са̄даке бра̄хман̣агахапатике опа̄са̄да̄ никкхамитва̄ сан̇гхасан̇гхӣ ган̣ӣбхӯте уттарена мукхам̣ йена деваванам̣ са̄лаванам̣ тенупасан̇каманте. дисва̄ кхаттам̣ а̄мантеси – ‘‘ким̣ ну кхо, бхо кхатте, опа̄са̄дака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ опа̄са̄да̄ никкхамитва̄ сан̇гхасан̇гхӣ ган̣ӣбхӯта̄ уттаренамукха̄ гаччханти йена деваванам̣ са̄лавана’’нти? ‘‘аттхи, бхо чан̇кӣ, саман̣о готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ опа̄са̄дам̣ ануппатто, опа̄са̄де вихарати уттарена опа̄са̄дам̣ деваване са̄лаване. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. тамете бхавантам̣ готамам̣ дассана̄йа гаччхантӣ’’ти. ‘‘тена хи, бхо кхатте, йена опа̄са̄дака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ опа̄са̄даке бра̄хман̣агахапатике евам̣ вадехи – ‘чан̇кӣ, бхо, бра̄хман̣о евама̄ха – а̄гаменту кира бхонто, чан̇кӣпи бра̄хман̣о саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камиссатӣ’’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо со кхатто чан̇кисса бра̄хман̣асса пат̣иссутва̄ йена опа̄са̄дака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ опа̄са̄даке бра̄хман̣агахапатике етадавоча – ‘‘чан̇кӣ, бхо, бра̄хман̣о евама̄ха – ‘а̄гаменту кира бхонто, чан̇кӣпи бра̄хман̣о саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камиссатӣ’’’ти.

424. тена кхо пана самайена на̄на̄вераджджака̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ пан̃чаматта̄ни бра̄хман̣асата̄ни опа̄са̄де пат̣ивасанти кеначидева каран̣ӣйена. ассосум̣ кхо те бра̄хман̣а̄ – ‘‘чан̇кӣ кира бра̄хман̣о саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камиссатӣ’’ти. атха кхо те бра̄хман̣а̄ йена чан̇кӣ бра̄хман̣о тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ чан̇ким̣ бра̄хман̣ам̣ етадавочум̣ – ‘‘саччам̣ кира бхавам̣ чан̇кӣ саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камиссатӣ’’ти? ‘‘евам̣ кхо ме, бхо, хоти – ‘ахам̣ саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камисса̄мӣ’’’ти. ‘‘ма̄ бхавам̣ чан̇кӣ саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇ками. на арахати бхавам̣ чан̇кӣ саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣; саман̣отвева готамо арахати бхавантам̣ чан̇ким̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣. бхаван̃хи чан̇кӣ убхато суджа̄то ма̄тито ча питито ча сам̣суддхагахан̣ико йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ аккхитто анупаккут̣т̣хо джа̄тива̄дена. йампи бхавам̣ чан̇кӣ убхато суджа̄то ма̄тито ча питито ча сам̣суддхагахан̣ико йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ аккхитто анупаккут̣т̣хо джа̄тива̄дена, имина̄пан̇гена на арахати бхавам̣ чан̇кӣ саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣; саман̣отвева готамо арахати бхавантам̣ чан̇ким̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣. бхаван̃хи чан̇кӣ ад̣д̣хо махаддхано маха̄бхого…пе… бхаван̃хи чан̇кӣ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣ са̄ккхараппабхеда̄нам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣, падако, веййа̄каран̣о, лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайо…пе… бхаван̃хи чан̇кӣ абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гато брахмаван̣н̣ӣ брахмаваччхасӣ [брахмаваччасӣ (сӣ. пӣ.)] акхудда̄вака̄со дассана̄йа…пе… бхаван̃хи чан̇кӣ сӣлава̄ вуддхасӣлӣ вуддхасӣлена саманна̄гато…пе… бхаван̃хи чан̇кӣ калйа̄н̣ава̄чо калйа̄н̣ава̄ккаран̣о порийа̄ ва̄ча̄йа саманна̄гато виссат̣т̣ха̄йа анелагала̄йа аттхасса вин̃н̃а̄панийа̄…пе… бхаван̃хи чан̇кӣ бахӯнам̣ а̄чарийапа̄чарийо, тӣн̣и ма̄н̣авакасата̄ни манте ва̄чети…пе… бхаван̃хи чан̇кӣ ран̃н̃о пасенадисса косаласса саккато гарукато ма̄нито пӯджито апачито…пе… бхаван̃хи чан̇кӣ бра̄хман̣асса поккхараса̄тисса саккато гарукато ма̄нито пӯджито апачито…пе… бхаван̃хи чан̇кӣ опа̄са̄дам̣ аджджха̄васати саттуссадам̣ сатин̣акат̣т̣ходакам̣ садхан̃н̃ам̣ ра̄джабхоггам̣ ран̃н̃а̄ пасенадина̄ косалена диннам̣ ра̄джада̄йам̣ брахмадеййам̣. йампи бхавам̣ чан̇кӣ опа̄са̄дам̣ аджджха̄васати саттуссадам̣ сатин̣акат̣т̣ходакам̣ садхан̃н̃ам̣ ра̄джабхоггам̣ ран̃н̃а̄ пасенадина̄ косалена диннам̣ ра̄джада̄йам̣ брахмадеййам̣, имина̄пан̇гена на арахати бхавам̣ чан̇кӣ саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣; саман̣отвева готамо арахати бхавантам̣ чан̇ким̣ дассана̄йа упасан̇камиту’’нти.

425. евам̣ вутте, чан̇кӣ бра̄хман̣о те бра̄хман̣е етадавоча – ‘‘тена хи, бхо, мамапи сун̣а̄тха, йатха̄ майамева араха̄ма там̣ саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣; натвева арахати со бхавам̣ готамо амха̄кам̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣. саман̣о кхалу, бхо, готамо убхато суджа̄то ма̄тито ча питито ча сам̣суддхагахан̣ико йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ аккхитто анупаккут̣т̣хо джа̄тива̄дена. йампи, бхо, саман̣о готамо убхато суджа̄то ма̄тито ча питито ча сам̣суддхагахан̣ико йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ аккхитто анупаккут̣т̣хо джа̄тива̄дена, имина̄пан̇гена на арахати со бхавам̣ готамо амха̄кам̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣; атха кхо майамева араха̄ма там̣ бхавантам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣ [еттха дӣ. ни. 1.304 ан̃н̃ампи гун̣ападам̣ диссати]. саман̣о кхалу, бхо, готамо пахӯтам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ оха̄йа паббаджито бхӯмигатан̃ча веха̄сат̣т̣хан̃ча…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо дахарова сама̄но йува̄ сусука̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо ака̄мака̄нам̣ ма̄та̄питӯнам̣ ассумукха̄нам̣ руданта̄нам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гато брахмаван̣н̣ӣ брахмаваччхасӣ акхудда̄вака̄со дассана̄йа…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо сӣлава̄ арийасӣлӣ кусаласӣлӣ кусалена сӣлена саманна̄гато…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо калйа̄н̣ава̄чо калйа̄н̣ава̄ккаран̣о порийа̄ ва̄ча̄йа саманна̄гато виссат̣т̣ха̄йа анелагала̄йа аттхасса вин̃н̃а̄панийа̄…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо бахӯнам̣ а̄чарийапа̄чарийо…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо кхӣн̣ака̄мара̄го вигатача̄палло…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо каммава̄дӣ кирийава̄дӣ апа̄папуреккха̄ро брахман̃н̃а̄йа паджа̄йа…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо учча̄ кула̄ паббаджито асамбхинна̄ кхаттийакула̄…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо ад̣д̣ха̄ кула̄ паббаджито махаддхана̄ маха̄бхога̄…пе… саман̣ам̣ кхалу, бхо, готамам̣ тирорат̣т̣ха̄ тироджанапада̄ сам̣пуччхитум̣ а̄гаччханти…пе… саман̣ам̣ кхалу, бхо, готамам̣ анека̄ни девата̄сахасса̄ни па̄н̣ехи саран̣ам̣ гата̄ни…пе… саман̣ам̣ кхалу, бхо, готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣ехи саманна̄гато…пе… [еттха̄пи дӣ. ни. 1.304 ан̃н̃а̄нипи гун̣апада̄нам̣ диссанти] саман̣ам̣ кхалу, бхо, готамам̣ ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро сапуттада̄ро па̄н̣ехи саран̣ам̣ гато…пе… саман̣ам̣ кхалу, бхо, готамам̣ ра̄джа̄ пасенади косало сапуттада̄ро па̄н̣ехи саран̣ам̣ гато…пе… саман̣ам̣ кхалу, бхо, готамам̣ бра̄хман̣о поккхараса̄ти сапуттада̄ро па̄н̣ехи саран̣ам̣ гато…пе… саман̣о кхалу, бхо, готамо опа̄са̄дам̣ ануппатто опа̄са̄де вихарати уттарена опа̄са̄дам̣ деваване са̄лаване. йе кхо те саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ амха̄кам̣ га̄маккхеттам̣ а̄гаччханти, атитхӣ но те хонти. атитхӣ кхо панамхехи сакка̄табба̄ гарука̄табба̄ ма̄нетабба̄ пӯджетабба̄. йампи саман̣о готамо опа̄са̄дам̣ ануппатто опа̄са̄де вихарати уттарена опа̄са̄дам̣ деваване са̄лаване, атитхимха̄кам̣ саман̣о готамо. атитхи кхо панамхехи сакка̄таббо гарука̄таббо ма̄нетаббо пӯджетаббо. имина̄пан̇гена на арахати со бхавам̣ готамо амха̄кам̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣; атха кхо майамева араха̄ма там̣ бхавантам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣. еттаке кхо ахам̣, бхо, тасса бхото готамасса ван̣н̣е парийа̄пун̣а̄ми, но ча кхо со бхавам̣ готамо еттакаван̣н̣о; апарима̄н̣аван̣н̣о хи со бхавам̣ готамо. екамекенапи тена [екамекенапи бхо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ан̇гена саманна̄гато на арахати, со, бхавам̣ готамо амха̄кам̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣; атха кхо майамева араха̄ма там̣ бхавантам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камитунти. тена хи, бхо, саббева майам̣ саман̣ам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камисса̄ма̄’’ти.

426. атха кхо чан̇кӣ бра̄хман̣о махата̄ бра̄хман̣аган̣ена саддхим̣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. тена кхо пана самайена бхагава̄ вуддхехи вуддхехи бра̄хман̣ехи саддхим̣ кин̃чи кин̃чи катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ нисинно хоти. тена кхо пана самайена ка̄пат̣ико [ка̄пат̣хико (сӣ. пӣ.), ка̄падико (сйа̄. кам̣.)] на̄ма ма̄н̣аво дахаро вуттасиро сол̣асавассуддесико джа̄тийа̄, тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣ са̄ккхараппабхеда̄нам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣, падако, веййа̄каран̣о, лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайо тассам̣ париса̄йам̣ нисинно хоти. со вуддха̄нам̣ вуддха̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ бхагавата̄ саддхим̣ мантайама̄на̄нам̣ антарантара̄ катхам̣ опа̄тети. атха кхо бхагава̄ ка̄пат̣икам̣ ма̄н̣авам̣ апаса̄дети – ‘‘ма̄йасма̄ бха̄радва̄джо вуддха̄нам̣ вуддха̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ мантайама̄на̄нам̣ антарантара̄ катхам̣ опа̄тету. катха̄парийоса̄нам̣ а̄йасма̄ бха̄радва̄джо а̄гаметӯ’’ти. евам̣ вутте, чан̇кӣ бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ма̄ бхавам̣ готамо ка̄пат̣икам̣ ма̄н̣авам̣ апаса̄деси. кулапутто ча ка̄пат̣ико ма̄н̣аво, бахуссуто ча ка̄пат̣ико ма̄н̣аво, пан̣д̣ито ча ка̄пат̣ико ма̄н̣аво, калйа̄н̣ава̄ккаран̣о ча ка̄пат̣ико ма̄н̣аво, пахоти ча ка̄пат̣ико ма̄н̣аво бхота̄ готамена саддхим̣ асмим̣ вачане пат̣имантету’’нти. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘аддха̄ кхо ка̄пат̣икасса [етадахоси ‘‘ка̄пат̣икасса (ка.)] ма̄н̣авасса тевиджджаке па̄вачане катха̄ [катхам̣ (сӣ. ка.), катхам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхависсати. татха̄ хи нам̣ бра̄хман̣а̄ сам̣пуреккхаронтӣ’’ти. атха кхо ка̄пат̣икасса ма̄н̣авасса етадахоси – ‘‘йада̄ ме саман̣о готамо чаккхум̣ упасам̣хариссати, атха̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ ка̄пат̣икасса ма̄н̣авасса четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа йена ка̄пат̣ико ма̄н̣аво тена чаккхӯни упасам̣ха̄си.

427. атха кхо ка̄пат̣икасса ма̄н̣авасса етадахоси – ‘‘саманна̄харати кхо мам̣ саман̣о готамо. йам̣нӯна̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ пан̃хам̣ пуччхеййа’’нти. атха кхо ка̄пат̣ико ма̄н̣аво бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йадидам̣, бхо готама, бра̄хман̣а̄нам̣ пора̄н̣ам̣ мантападам̣ итихитихапарампара̄йа пит̣акасампада̄йа, таттха ча бра̄хман̣а̄ екам̣сена нит̣т̣хам̣ гаччханти – ‘идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’нти. идха бхавам̣ готамо кима̄ха̄’’ти? ‘‘ким̣ пана, бха̄радва̄джа, аттхи кочи бра̄хман̣а̄нам̣ екабра̄хман̣опи йо евама̄ха – ‘ахаметам̣ джа̄на̄ми, ахаметам̣ пасса̄ми. идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’’нти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’. ‘‘ким̣ пана, бха̄радва̄джа, аттхи кочи бра̄хман̣а̄нам̣ ека̄чарийопи, ека̄чарийапа̄чарийопи, йа̄ва саттама̄ а̄чарийамахайуга̄пи, йо евама̄ха – ‘ахаметам̣ джа̄на̄ми, ахаметам̣ пасса̄ми. идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’’нти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’. ‘‘ким̣ пана, бха̄радва̄джа, йепи те бра̄хман̣а̄нам̣ пуббака̄ исайо манта̄нам̣ катта̄ро манта̄нам̣ паватта̄ро йесамидам̣ етарахи бра̄хман̣а̄ пора̄н̣ам̣ мантападам̣ гӣтам̣ павуттам̣ самихитам̣ тадануга̄йанти таданубха̄санти бха̄ситаманубха̄санти ва̄читаманува̄ченти сеййатхидам̣ – ат̣т̣хако ва̄мако ва̄мадево весса̄митто йаматагги ан̇гӣрасо бха̄радва̄джо ва̄сет̣т̣хо кассапо бхагу, тепи евама̄хам̣су – ‘майаметам̣ джа̄на̄ма, майаметам̣ пасса̄ма. идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’’нти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.

‘‘ити кира, бха̄радва̄джа, наттхи кочи бра̄хман̣а̄нам̣ екабра̄хман̣опи йо евама̄ха – ‘ахаметам̣ джа̄на̄ми, ахаметам̣ пасса̄ми. идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’нти; наттхи кочи бра̄хман̣а̄нам̣ ека̄чарийопи ека̄чарийапа̄чарийопи, йа̄ва саттама̄ а̄чарийамахайуга̄пи, йо евама̄ха – ‘ахаметам̣ джа̄на̄ми, ахаметам̣ пасса̄ми. идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’нти; йепи те бра̄хман̣а̄нам̣ пуббака̄ исайо манта̄нам̣ катта̄ро манта̄нам̣ паватта̄ро йесамидам̣ етарахи бра̄хман̣а̄ пора̄н̣ам̣ мантападам̣ гӣтам̣ павуттам̣ самихитам̣ тадануга̄йанти таданубха̄санти бха̄ситаманубха̄санти ва̄читаманува̄ченти сеййатхидам̣ – ат̣т̣хако ва̄мако ва̄мадево весса̄митто йаматагги ан̇гӣрасо бха̄радва̄джо ва̄сет̣т̣хо кассапо бхагу, тепи на евама̄хам̣су – ‘майаметам̣ джа̄на̄ма, майаметам̣ пасса̄ма. идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’нти.

428. ‘‘сеййатха̄пи, бха̄радва̄джа, андхавен̣и парампара̄сам̣сатта̄ пуримопи на пассати маджджхимопи на пассати паччхимопи на пассати; евамева кхо, бха̄радва̄джа, андхавен̣ӯпамам̣ ман̃н̃е бра̄хман̣а̄нам̣ бха̄ситам̣ сампаджджати – пуримопи на пассати маджджхимопи на пассати паччхимопи на пассати. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бха̄радва̄джа, нану евам̣ санте бра̄хман̣а̄нам̣ амӯлика̄ саддха̄ сампаджджатӣ’’ти? ‘‘на кхветтха, бхо готама, бра̄хман̣а̄ саддха̄йева пайирупа̄санти, ануссава̄петтха бра̄хман̣а̄ пайирупа̄сантӣ’’ти. ‘‘пуббева кхо твам̣, бха̄радва̄джа, саддхам̣ агама̄си, ануссавам̣ ида̄ни вадеси. пан̃ча кхо име, бха̄радва̄джа, дхамма̄ дит̣т̣хева дхамме дведха̄ випа̄ка̄. катаме пан̃ча? саддха̄, ручи, ануссаво, а̄ка̄рапаривитакко, дит̣т̣хиниджджха̄наккханти – име кхо, бха̄радва̄джа, пан̃ча дхамма̄ дит̣т̣хева дхамме дведха̄ випа̄ка̄. апи ча, бха̄радва̄джа, сусаддахитам̣йева хоти, тан̃ча хоти риттам̣ туччхам̣ муса̄; но чепи сусаддахитам̣ хоти, тан̃ча хоти бхӯтам̣ таччхам̣ анан̃н̃атха̄. апи ча, бха̄радва̄джа, суручитам̣йева хоти…пе… сва̄нуссутам̣йева хоти…пе… супаривитаккитам̣йева хоти…пе… суниджджха̄йитам̣йева хоти, тан̃ча хоти риттам̣ туччхам̣ муса̄; но чепи суниджджха̄йитам̣ хоти, тан̃ча хоти бхӯтам̣ таччхам̣ анан̃н̃атха̄. саччаманураккхата̄, бха̄радва̄джа, вин̃н̃уна̄ пурисена на̄ламеттха екам̣сена нит̣т̣хам̣ гантум̣ – ‘идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’’нти.

429. ‘‘китта̄вата̄ пана, бхо готама, сачча̄нураккхан̣а̄ хоти, китта̄вата̄ саччаманураккхати? сачча̄нураккхан̣ам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘саддха̄ чепи, бха̄радва̄джа, пурисасса хоти; ‘евам̣ ме саддха̄’ти – ити вадам̣ саччаманураккхати [евамева сиджджхатӣти ити ва̄, там̣ саччаманураккхати (ка.)], натвева та̄ва екам̣сена нит̣т̣хам̣ гаччхати – ‘идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’нти ( ) [(етта̄вата̄ кхо бха̄радва̄джа сачча̄нураккхан̣а̄ хоти, етта̄вата̄ саччаманураккхати, етта̄вата̄ ча майам̣ сачча̄нураккхан̣ам̣ пан̃н̃а̄пема, на твева та̄ва сачча̄нубодхо хоти) (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. ручи чепи, бха̄радва̄джа, пурисасса хоти…пе… ануссаво чепи, бха̄радва̄джа, пурисасса хоти…пе… а̄ка̄рапаривитакко чепи, бха̄радва̄джа, пурисасса хоти…пе… дит̣т̣хиниджджха̄наккханти чепи, бха̄радва̄джа, пурисасса хоти; ‘евам̣ ме дит̣т̣хиниджджха̄наккхантӣ’ти – ити вадам̣ саччаманураккхати, натвева та̄ва екам̣сена нит̣т̣хам̣ гаччхати – ‘идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’нти. етта̄вата̄ кхо, бха̄радва̄джа, сачча̄нураккхан̣а̄ хоти, етта̄вата̄ саччаманураккхати, етта̄вата̄ ча майам̣ сачча̄нураккхан̣ам̣ пан̃н̃апема; на твева та̄ва сачча̄нубодхо хотӣ’’ти.

430. ‘‘етта̄вата̄, бхо готама, сачча̄нураккхан̣а̄ хоти, етта̄вата̄ саччаманураккхати, етта̄вата̄ ча майам̣ сачча̄нураккхан̣ам̣ пеккха̄ма. китта̄вата̄ пана, бхо готама, сачча̄нубодхо хоти, китта̄вата̄ саччаманубуджджхати? сачча̄нубодхам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘идха [идха кира (сйа̄. кам̣. ка.)], бха̄радва̄джа, бхиккху ан̃н̃атарам̣ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа вихарати. таменам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ упасан̇камитва̄ тӣсу дхаммесу саманнесати – лобханӣйесу дхаммесу, досанӣйесу дхаммесу, моханӣйесу дхаммесу. аттхи ну кхо имасса̄йасмато татха̄рӯпа̄ лобханӣйа̄ дхамма̄ йатха̄рӯпехи лобханӣйехи дхаммехи парийа̄динначитто аджа̄нам̣ ва̄ вадеййа – джа̄на̄мӣти, апассам̣ ва̄ вадеййа – пасса̄мӣти, парам̣ ва̄ тадаттха̄йа сама̄дапеййа йам̣ паресам̣ асса дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄ти? таменам̣ саманнесама̄но евам̣ джа̄на̄ти – ‘наттхи кхо имасса̄йасмато татха̄рӯпа̄ лобханӣйа̄ дхамма̄ йатха̄рӯпехи лобханӣйехи дхаммехи парийа̄динначитто аджа̄нам̣ ва̄ вадеййа – джа̄на̄мӣти, апассам̣ ва̄ вадеййа – пасса̄мӣти, парам̣ ва̄ тадаттха̄йа сама̄дапеййа йам̣ паресам̣ асса дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа [дуккха̄йа̄ти (саббаттха)]. татха̄рӯпо [татха̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] кхо панимасса̄йасмато ка̄йасама̄ча̄ро татха̄рӯпо [татха̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] вачӣсама̄ча̄ро йатха̄ там̣ алуддхасса. йам̣ кхо пана айама̄йасма̄ дхаммам̣ десети, гамбхӣро со дхаммо дуддасо дуранубодхо санто пан̣ӣто атакка̄вачаро нипун̣о пан̣д̣итаведанӣйо; на со дхаммо судесийо луддхена̄’’’ти.

431. ‘‘йато нам̣ саманнесама̄но висуддхам̣ лобханӣйехи дхаммехи саманупассати тато нам̣ уттари саманнесати досанӣйесу дхаммесу. аттхи ну кхо имасса̄йасмато татха̄рӯпа̄ досанӣйа̄ дхамма̄ йатха̄рӯпехи досанӣйехи дхаммехи парийа̄динначитто аджа̄нам̣ ва̄ вадеййа – джа̄на̄мӣти, апассам̣ ва̄ вадеййа – пасса̄мӣти, парам̣ ва̄ тадаттха̄йа сама̄дапеййа йам̣ паресам̣ асса дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄ти? таменам̣ саманнесама̄но евам̣ джа̄на̄ти – ‘наттхи кхо имасса̄йасмато татха̄рӯпа̄ досанӣйа̄ дхамма̄ йатха̄рӯпехи досанӣйехи дхаммехи парийа̄динначитто аджа̄нам̣ ва̄ вадеййа – джа̄на̄мӣти, апассам̣ ва̄ вадеййа – пасса̄мӣти, парам̣ ва̄ тадаттха̄йа сама̄дапеййа йам̣ паресам̣ асса дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа. татха̄рӯпо кхо панимасса̄йасмато ка̄йасама̄ча̄ро татха̄рӯпо вачӣсама̄ча̄ро йатха̄ там̣ адут̣т̣хасса. йам̣ кхо пана айама̄йасма̄ дхаммам̣ десети, гамбхӣро со дхаммо дуддасо дуранубодхо санто пан̣ӣто атакка̄вачаро нипун̣о пан̣д̣итаведанӣйо; на со дхаммо судесийо дут̣т̣хена̄’’’ти.

432. ‘‘йато нам̣ саманнесама̄но висуддхам̣ досанӣйехи дхаммехи саманупассати, тато нам̣ уттари саманнесати моханӣйесу дхаммесу. аттхи ну кхо имасса̄йасмато татха̄рӯпа̄ моханӣйа̄ дхамма̄ йатха̄рӯпехи моханӣйехи дхаммехи парийа̄динначитто аджа̄нам̣ ва̄ вадеййа – джа̄на̄мӣти, апассам̣ ва̄ вадеййа – пасса̄мӣти, парам̣ ва̄ тадаттха̄йа сама̄дапеййа йам̣ паресам̣ асса дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄ти? таменам̣ саманнесама̄но евам̣ джа̄на̄ти – ‘наттхи кхо имасса̄йасмато татха̄рӯпа̄ моханӣйа̄ дхамма̄ йатха̄рӯпехи моханӣйехи дхаммехи парийа̄динначитто аджа̄нам̣ ва̄ вадеййа – джа̄на̄мӣти, апассам̣ ва̄ вадеййа – пасса̄мӣти, парам̣ ва̄ тадаттха̄йа сама̄дапеййа йам̣ паресам̣ асса дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа. татха̄рӯпо кхо панимасса̄йасмато ка̄йасама̄ча̄ро татха̄рӯпо вачӣсама̄ча̄ро йатха̄ там̣ амӯл̣хасса. йам̣ кхо пана айама̄йасма̄ дхаммам̣ десети, гамбхӣро со дхаммо дуддасо дуранубодхо санто пан̣ӣто атакка̄вачаро нипун̣о пан̣д̣итаведанӣйо; на со дхаммо судесийо мӯл̣хена̄’’’ти.

‘‘йато нам̣ саманнесама̄но висуддхам̣ моханӣйехи дхаммехи саманупассати; атха тамхи саддхам̣ нивесети, саддха̄джа̄то упасан̇камати, упасан̇каманто пайирупа̄сати, пайирупа̄санто сотам̣ одахати, охитасото дхаммам̣ сун̣а̄ти, сутва̄ дхаммам̣ дха̄рети, дхата̄нам̣ [дха̄рита̄нам̣ (ка.)] дхамма̄нам̣ аттхам̣ упапариккхати, аттхам̣ упапариккхато дхамма̄ ниджджха̄нам̣ кхаманти, дхамманиджджха̄наккхантийа̄ сати чхандо джа̄йати, чхандаджа̄то уссахати, уссахитва̄ тулети, тулайитва̄ падахати, пахитатто сама̄но ка̄йена чева парамасаччам̣ саччхикароти пан̃н̃а̄йа ча нам̣ ативиджджха пассати. етта̄вата̄ кхо, бха̄радва̄джа, сачча̄нубодхо хоти, етта̄вата̄ саччаманубуджджхати, етта̄вата̄ ча майам̣ сачча̄нубодхам̣ пан̃н̃апема; на твева та̄ва сачча̄нуппатти хотӣ’’ти.

433. ‘‘етта̄ватта̄, бхо готама, сачча̄нубодхо хоти, етта̄вата̄ саччаманубуджджхати, етта̄вата̄ ча майам̣ сачча̄нубодхам̣ пеккха̄ма. китта̄вата̄ пана, бхо готама, сачча̄нуппатти хоти, китта̄вата̄ саччаманупа̄пун̣а̄ти? сачча̄нуппаттим̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘тесам̣йе, бха̄радва̄джа, дхамма̄нам̣ а̄севана̄ бха̄вана̄ бахулӣкаммам̣ сачча̄нуппатти хоти. етта̄вата̄ кхо, бха̄радва̄джа, сачча̄нуппатти хоти, етта̄вата̄ саччаманупа̄пун̣а̄ти, етта̄вата̄ ча майам̣ сачча̄нуппаттим̣ пан̃н̃апема̄’’ти.

434. ‘‘етта̄вата̄, бхо готама, сачча̄нуппатти хоти, етта̄вата̄ саччаманупа̄пун̣а̄ти, етта̄вата̄ ча майам̣ сачча̄нуппаттим̣ пеккха̄ма. сачча̄нуппаттийа̄ пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? сачча̄нуппаттийа̄ бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘сачча̄нуппаттийа̄ кхо, бха̄радва̄джа, падха̄нам̣ бахука̄рам̣. но четам̣ падахеййа, найидам̣ саччаманупа̄пун̣еййа. йасма̄ ча кхо падахати тасма̄ саччаманупа̄пун̣а̄ти. тасма̄ сачча̄нуппаттийа̄ падха̄нам̣ бахука̄ра’’нти.

‘‘падха̄насса пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? падха̄насса бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘падха̄насса кхо, бха̄радва̄джа, тулана̄ бахука̄ра̄. но четам̣ тулеййа, найидам̣ падахеййа. йасма̄ ча кхо тулети тасма̄ падахати. тасма̄ падха̄насса тулана̄ бахука̄ра̄’’ти.

‘‘тулана̄йа пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? тулана̄йа бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘тулана̄йа кхо, бха̄радва̄джа, усса̄хо бахука̄ро. но четам̣ уссахеййа, найидам̣ тулеййа. йасма̄ ча кхо уссахати тасма̄ тулети. тасма̄ тулана̄йа усса̄хо бахука̄ро’’ти.

‘‘усса̄хасса пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? усса̄хасса бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘усса̄хасса кхо, бха̄радва̄джа, чхандо бахука̄ро. но четам̣ чхандо джа̄йетха, найидам̣ уссахеййа. йасма̄ ча кхо чхандо джа̄йати тасма̄ уссахати. тасма̄ усса̄хасса чхандо бахука̄ро’’ти.

‘‘чхандасса пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? чхандасса бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘чхандасса кхо, бха̄радва̄джа, дхамманиджджха̄наккханти бахука̄ра̄. но чете дхамма̄ ниджджха̄нам̣ кхамеййум̣, найидам̣ чхандо джа̄йетха. йасма̄ ча кхо дхамма̄ ниджджха̄нам̣ кхаманти тасма̄ чхандо джа̄йати. тасма̄ чхандасса дхамманиджджха̄наккханти бахука̄ра̄’’ти.

‘‘дхамманиджджха̄наккхантийа̄ пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? дхамманиджджха̄наккхантийа̄ бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘дхамманиджджха̄наккхантийа̄ кхо, бха̄радва̄джа, аттхӯпапариккха̄ бахука̄ра̄. но четам̣ аттхам̣ упапариккхеййа, найидам̣ дхамма̄ ниджджха̄нам̣ кхамеййум̣. йасма̄ ча кхо аттхам̣ упапариккхати тасма̄ дхамма̄ ниджджха̄нам̣ кхаманти. тасма̄ дхамманиджджха̄наккхантийа̄ аттхӯпапариккха̄ бахука̄ра̄’’ти.

‘‘аттхӯпапариккха̄йа пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? аттхӯпапариккха̄йа бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘аттхӯпапариккха̄йа кхо, бха̄радва̄джа, дхаммадха̄ран̣а̄ бахука̄ра̄. но четам̣ дхаммам̣ дха̄реййа, найидам̣ аттхам̣ упапариккхеййа. йасма̄ ча кхо дхаммам̣ дха̄рети тасма̄ аттхам̣ упапариккхати. тасма̄ аттхӯпапариккха̄йа дхаммадха̄ран̣а̄ бахука̄ра̄’’ти.

‘‘дхаммадха̄ран̣а̄йа пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? дхаммадха̄ран̣а̄йа бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘дхаммадха̄ран̣а̄йа кхо, бха̄радва̄джа, дхаммассаванам̣ бахука̄рам̣. но четам̣ дхаммам̣ сун̣еййа, найидам̣ дхаммам̣ дха̄реййа. йасма̄ ча кхо дхаммам̣ сун̣а̄ти тасма̄ дхаммам̣ дха̄рети. тасма̄ дхаммадха̄ран̣а̄йа дхаммассаванам̣ бахука̄ра’’нти.

‘‘дхаммассаванасса пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? дхаммассаванасса бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘дхаммассаванасса кхо, бха̄радва̄джа, сота̄вадха̄нам̣ бахука̄рам̣. но четам̣ сотам̣ одахеййа, найидам̣ дхаммам̣ сун̣еййа. йасма̄ ча кхо сотам̣ одахати тасма̄ дхаммам̣ сун̣а̄ти. тасма̄ дхаммассаванасса сота̄вадха̄нам̣ бахука̄ра’’нти.

‘‘сота̄вадха̄насса пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? сота̄вадха̄насса бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘сота̄вадха̄насса кхо, бха̄радва̄джа, пайирупа̄сана̄ бахука̄ра̄. но четам̣ пайирупа̄сеййа, найидам̣ сотам̣ одахеййа. йасма̄ ча кхо пайирупа̄сати тасма̄ сотам̣ одахати. тасма̄ сота̄вадха̄насса пайирупа̄сана̄ бахука̄ра̄’’ти.

‘‘пайирупа̄сана̄йа пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? пайирупа̄сана̄йа бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘пайирупа̄сана̄йа кхо, бха̄радва̄джа, упасан̇каманам̣ бахука̄рам̣. но четам̣ упасан̇камеййа, найидам̣ пайирупа̄сеййа. йасма̄ ча кхо упасан̇камати тасма̄ пайирупа̄сати. тасма̄ пайирупа̄сана̄йа упасан̇каманам̣ бахука̄ра’’нти.

‘‘упасан̇каманасса пана, бхо готама, катамо дхаммо бахука̄ро? упасан̇каманасса бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ пуччха̄ма̄’’ти. ‘‘упасан̇каманасса кхо, бха̄радва̄джа, саддха̄ бахука̄ра̄. но четам̣ саддха̄ джа̄йетха, найидам̣ упасан̇камеййа. йасма̄ ча кхо саддха̄ джа̄йати тасма̄ упасан̇камати. тасма̄ упасан̇каманасса саддха̄ бахука̄ра̄’’ти.

435. ‘‘сачча̄нураккхан̣ам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ апуччхимха, сачча̄нураккхан̣ам̣ бхавам̣ готамо бйа̄ка̄си; тан̃ча панамха̄кам̣ руччати чева кхамати ча тена чамха аттамана̄. сачча̄нубодхам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ апуччхимха, сачча̄нубодхам̣ бхавам̣ готамо бйа̄ка̄си; тан̃ча панамха̄кам̣ руччати чева кхамати ча тена чамха аттамана̄. сачча̄нуппаттим̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ апуччхимха, сачча̄нуппаттим̣ бхавам̣ готамо бйа̄ка̄си; тан̃ча панамха̄кам̣ руччати чева кхамати ча тена чамха аттамана̄. сачча̄нуппаттийа̄ бахука̄рам̣ дхаммам̣ майам̣ бхавантам̣ готамам̣ апуччхимха, сачча̄нуппаттийа̄ бахука̄рам̣ дхаммам̣ бхавам̣ готамо бйа̄ка̄си; тан̃ча панамха̄кам̣ руччати чева кхамати ча тена чамха аттамана̄. йам̣йадева ча майам̣ бхавантам̣ готамам̣ апуччхимха там̣тадева бхавам̣ готамо бйа̄ка̄си; тан̃ча панамха̄кам̣ руччати чева кхамати ча тена чамха аттамана̄. майан̃хи, бхо готама, пуббе евам̣ джа̄на̄ма – ‘ке ча мун̣д̣ака̄ саман̣ака̄ иббха̄ кан̣ха̄ бандхупа̄да̄пачча̄, ке ча дхаммасса ан̃н̃а̄та̄ро’ти? аджанеси вата ме бхавам̣ готамо саман̣есу саман̣апемам̣, саман̣есу саман̣апаса̄дам̣, саман̣есу саман̣ага̄равам̣. абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.

чан̇кӣсуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.