4. гхот̣амукхасуттам̣

412. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ удено ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати кхемийамбаване. тена кхо пана самайена гхот̣амукхо бра̄хман̣о ба̄ра̄н̣асим̣ ануппатто хоти кеначидева каран̣ӣйена. атха кхо гхот̣амукхо бра̄хман̣о джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄но анувичарама̄но йена кхемийамбаванам̣ тенупасан̇ками. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ удено аббхока̄се чан̇камати. атха кхо гхот̣амукхо бра̄хман̣о йена̄йасма̄ удено тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ уденена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ а̄йасмантам̣ уденам̣ чан̇камантам̣ анучан̇камама̄но евама̄ха – ‘‘амбхо саман̣а, ‘наттхи дхаммико париббаджо’ [парибба̄джо (сӣ. пӣ.)] – евам̣ ме еттха хоти. тан̃ча кхо бхавантарӯпа̄нам̣ ва̄ адассана̄, йо ва̄ панеттха дхаммо’’ти.

евам̣ вутте, а̄йасма̄ удено чан̇кама̄ орохитва̄ виха̄рам̣ пависитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. гхот̣амукхопи кхо бра̄хман̣о чан̇кама̄ орохитва̄ виха̄рам̣ пависитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хитам̣ кхо гхот̣амукхам̣ бра̄хман̣ам̣ а̄йасма̄ удено етадавоча – ‘‘сам̣виджджанти [сам̣виджджанте (бахӯсу)] кхо, бра̄хман̣а, а̄сана̄ни. саче а̄кан̇кхаси, нисӣда̄’’ти. ‘‘етадева кхо пана майам̣ бхото уденасса а̄гамайама̄на̄ (на) нисӣда̄ма. катхан̃хи на̄ма ма̄дисо пуббе анимантито а̄сане нисӣдитаббам̣ ман̃н̃еййа̄’’ти? атха кхо гхот̣амукхо бра̄хман̣о ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо гхот̣амукхо бра̄хман̣о а̄йасмантам̣ уденам̣ етадавоча – ‘‘амбхо саман̣а, ‘наттхи дхаммико париббаджо’ – евам̣ ме еттха хоти. тан̃ча кхо бхавантарӯпа̄нам̣ ва̄ адассана̄, йо ва̄ панеттха дхаммо’’ти. ‘‘саче кхо пана ме твам̣, бра̄хман̣а, анун̃н̃еййам̣ ануджа̄неййа̄си, пат̣иккоситаббан̃ча пат̣иккосеййа̄си; йасса ча пана ме бха̄ситасса аттхам̣ на джа̄неййа̄си, мамам̣йева таттха уттари пат̣ипуччхеййа̄си – ‘идам̣, бхо удена, катхам̣, имасса кваттхо’ти? евам̣ катва̄ сийа̄ но еттха катха̄салла̄по’’ти. ‘‘анун̃н̃еййам̣ кхва̄хам̣ бхото уденасса ануджа̄нисса̄ми, пат̣иккоситаббан̃ча пат̣иккосисса̄ми; йасса ча пана̄хам̣ бхото уденасса бха̄ситасса аттхам̣ на джа̄нисса̄ми, бхавантам̣йева таттха уденам̣ уттари пат̣ипуччхисса̄ми – ‘идам̣, бхо удена, катхам̣, имасса кваттхо’ти? евам̣ катва̄ хоту но еттха катха̄салла̄по’’ти.

413. ‘‘чатта̄роме, бра̄хман̣а, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идха, бра̄хман̣а, екаччо пуггало аттантапо хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто. идха пана, бра̄хман̣а, екаччо пуггало парантапо хоти парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. идха пана, бра̄хман̣а, екаччо пуггало аттантапо ча хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. идха пана, бра̄хман̣а, екаччо пуггало неваттантапо хоти на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати. имесам̣, бра̄хман̣а, чатуннам̣ пуггала̄нам̣ катамо те пуггало читтам̣ а̄ра̄дхетӣ’’ти?

‘‘йва̄йам̣, бхо удена, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто айам̣ ме пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети; йопа̄йам̣, бхо удена, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто айампи ме пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети; йопа̄йам̣, бхо удена, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто айампи ме пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети; йо ча кхо айам̣, бхо удена, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати. айамева ме пуггало читтам̣ а̄ра̄дхетӣ’’ти.

‘‘касма̄ пана те, бра̄хман̣а, име тайо пуггала̄ читтам̣ на̄ра̄дхентӣ’’ти? ‘‘йва̄йам̣, бхо удена, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто со атта̄нам̣ сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ а̄та̄пети парита̄пети; имина̄ ме айам̣ пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йопа̄йам̣, бхо удена, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто со парам̣ сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ а̄та̄пети парита̄пети; имина̄ ме айам̣ пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йопа̄йам̣, бхо удена, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто со атта̄нан̃ча паран̃ча сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ а̄та̄пети парита̄пети; имина̄ ме айам̣ пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йо ча кхо айам̣, бхо удена, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати, со атта̄нан̃ча паран̃ча сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ нева а̄та̄пети на парита̄пети; имина̄ ме айам̣ пуггало читтам̣ а̄ра̄дхетӣ’’ти.

414. ‘‘двема̄, бра̄хман̣а, париса̄. катама̄ две? идха, бра̄хман̣а, екачча̄ париса̄ са̄раттаратта̄ ман̣икун̣д̣алесу путтабхарийам̣ парийесати, да̄сида̄сам̣ парийесати, кхеттаваттхум̣ парийесати, джа̄тарӯпараджатам̣ парийесати.

‘‘идха пана, бра̄хман̣а, екачча̄ париса̄ аса̄раттаратта̄ ман̣икун̣д̣алесу путтабхарийам̣ паха̄йа, да̄сида̄сам̣ паха̄йа, кхеттаваттхум̣ паха̄йа, джа̄тарӯпараджатам̣ паха̄йа, ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄. сва̄йам̣, бра̄хман̣а, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати. идха катамам̣ твам̣, бра̄хман̣а, пуггалам̣ катама̄йа париса̄йа бахулам̣ саманупассаси – йа̄ ча̄йам̣ париса̄ са̄раттаратта̄ ман̣икун̣д̣алесу путтабхарийам̣ парийесати да̄сида̄сам̣ парийесати кхеттаваттхум̣ парийесати джа̄тарӯпараджатам̣ парийесати, йа̄ ча̄йам̣ париса̄ аса̄раттаратта̄ ман̣икун̣д̣алесу путтабхарийам̣ паха̄йа да̄сида̄сам̣ паха̄йа кхеттаваттхум̣ паха̄йа джа̄тарӯпараджатам̣ паха̄йа ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄’’ти?

‘‘йва̄йам̣, бхо удена, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати; има̄хам̣ пуггалам̣ йа̄йам̣ париса̄ аса̄раттаратта̄ ман̣икун̣д̣алесу путтабхарийам̣ паха̄йа да̄сида̄сам̣ паха̄йа кхеттаваттхум̣ паха̄йа джа̄тарӯпараджатам̣ паха̄йа ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄ имиссам̣ париса̄йам̣ бахулам̣ саманупасса̄мӣ’’ти.

‘‘ида̄нева кхо пана те, бра̄хман̣а, бха̄ситам̣ – ‘майам̣ евам̣ а̄джа̄на̄ма – амбхо саман̣а, наттхи дхаммико париббаджо, евам̣ ме еттха хоти. тан̃ча кхо бхавантарӯпа̄нам̣ ва̄ адассана̄, йо ва̄ панеттха дхаммо’’’ти. ‘‘аддха̄ меса̄, бхо удена, са̄нуггаха̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄. ‘аттхи дхаммико париббаджо’ – евам̣ ме еттха хоти. еван̃ча пана мам̣ бхавам̣ удено дха̄рету. йе ча ме бхота̄ уденена чатта̄ро пуггала̄ сам̣кхиттена вутта̄ виттха̄рена авибхатта̄, са̄дху ме бхавам̣, удено име чатта̄ро пуггале виттха̄рена вибхаджату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. ‘‘тена хи, бра̄хман̣а, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо гхот̣амукхо бра̄хман̣о а̄йасмато уденасса паччассоси. а̄йасма̄ удено етадавоча –

415. ‘‘катамо ча, бра̄хман̣а, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бра̄хман̣а, екаччо пуггало ачелако хоти мутта̄ча̄ро хаттха̄палекхано наехибхаддантико натит̣т̣хабхаддантико, на̄бхихат̣ам̣ на уддиссакатам̣ на нимантанам̣ са̄дийати. со на кумбхимукха̄ пат̣игган̣ха̄ти, на кал̣опимукха̄ пат̣игган̣ха̄ти, на ел̣акамантарам̣, на дан̣д̣амантарам̣, на мусаламантарам̣, на двиннам̣ бхун̃джама̄на̄нам̣, на габбхинийа̄, на па̄йама̄на̄йа, на пурисантарагата̄йа, на сан̇киттӣсу, на йаттха са̄ упат̣т̣хито хоти, на йаттха маккхика̄ сан̣д̣асан̣д̣ача̄ринӣ, на маччхам̣ на мам̣сам̣, на сурам̣ на мерайам̣ на тхусодакам̣ пивати. со ека̄га̄рико ва̄ хоти ека̄лопико, два̄га̄рико ва̄ хоти два̄лопико…пе… сатта̄га̄рико ва̄ хоти сатта̄лопико; екисса̄пи даттийа̄ йа̄пети, двӣхипи даттӣхи йа̄пети…пе… саттахипи даттӣхи йа̄пети; ека̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети, двӣхикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети…пе… сатта̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети – ити еварӯпам̣ аддхама̄сикам̣ парийа̄йабхаттабходжана̄нуйогамануйутто вихарати. со са̄кабхаккхо ва̄ хоти, са̄ма̄кабхаккхо ва̄ хоти, нӣва̄рабхаккхо ва̄ хоти, даддулабхаккхо ва̄ хоти, хат̣абхаккхо ва̄ хоти, кан̣абхаккхо ва̄ хоти, а̄ча̄мабхаккхо ва̄ хоти, пин̃н̃а̄кабхаккхо ва̄ хоти, тин̣абхаккхо ва̄ хоти, гомайабхаккхо ва̄ хоти, ванамӯлапхала̄ха̄ро йа̄пети паваттапхалабходжӣ. со са̄н̣а̄нипи дха̄рети, маса̄н̣а̄нипи дха̄рети, чхавадусса̄нипи дха̄рети, пам̣сукӯла̄нипи дха̄рети, тирӣт̣а̄нипи дха̄рети, аджинампи дха̄рети, аджинаккхипампи дха̄рети, кусачӣрампи дха̄рети, ва̄качӣрампи дха̄рети, пхалакачӣрампи дха̄рети, кесакамбалампи дха̄рети, ва̄л̣акамбалампи дха̄рети, улӯкапаккхампи дха̄рети; кесамассулочакопи хоти кесамассулочана̄нуйогамануйутто, уббхат̣т̣хакопи хоти а̄санапат̣иккхитто, уккут̣икопи хоти уккут̣икаппадха̄намануйутто, кан̣т̣ака̄пассайикопи хоти кан̣т̣ака̄пассайе сеййам̣ каппети; са̄йататийакампи удакорохана̄нуйогамануйутто вихарати – ити еварӯпам̣ анекавихитам̣ ка̄йасса а̄та̄панапарита̄пана̄нуйогамануйутто вихарати. айам̣ вуччати, бра̄хман̣а, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто.

416. ‘‘катамо ча, бра̄хман̣а, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бра̄хман̣а, екаччо пуггало ораббхико хоти сӯкарико са̄кун̣ико ма̄гавико луддо маччхагха̄тако чоро чорагха̄тако гогха̄тако бандхана̄га̄рико – йе ва̄ панан̃н̃епи кечи курӯракамманта̄. айам̣ вуччати, бра̄хман̣а, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто.

417. ‘‘катамо ча, бра̄хман̣а, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бра̄хман̣а, екаччо пуггало ра̄джа̄ ва̄ хоти кхаттийо муддха̄васитто, бра̄хман̣о ва̄ маха̄са̄ло. со пураттхимена нагарасса навам̣ сантха̄га̄рам̣ ка̄ра̄петва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ кхара̄джинам̣ нива̄сетва̄ саппителена ка̄йам̣ аббхан̃джитва̄ магависа̄н̣ена пит̣т̣хим̣ кан̣д̣увама̄но навам̣ сантха̄га̄рам̣ пависати саддхим̣ махесийа̄ бра̄хман̣ена ча пурохитена. со таттха анантарахита̄йа бхӯмийа̄ харитупалитта̄йа сеййам̣ каппети. екисса̄йа га̄вийа̄ сарӯпаваччха̄йа йам̣ екасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена ра̄джа̄ йа̄пети, йам̣ дутийасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена махесӣ йа̄пети, йам̣ татийасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена бра̄хман̣о пурохито йа̄пети, йам̣ чатуттхасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена аггим̣ джухати, авасесена ваччхако йа̄пети. со евама̄ха – ‘еттака̄ усабха̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ ваччхатара̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ ваччхатарийо хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ аджа̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа’, еттака̄ ураббха̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ асса̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ руккха̄ чхиджджанту йӯпаттха̄йа, еттака̄ даббха̄ лӯйанту барихисаттха̄йа̄’ти. йеписса те хонти ‘да̄са̄’ти ва̄ ‘песса̄’ти ва̄ ‘каммакара̄’ти ва̄ тепи дан̣д̣атаджджита̄ бхайатаджджита̄ ассумукха̄ рудама̄на̄ парикамма̄ни каронти. айам̣ вуччати, бра̄хман̣а, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто.

418. ‘‘катамо ча, бра̄хман̣а, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто; со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати? идха, бра̄хман̣а, татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. там̣ дхаммам̣ сун̣а̄ти гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ куле пачча̄джа̄то. со там̣ дхаммам̣ сутва̄ татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхати. со тена саддха̄пат̣ила̄бхена саманна̄гато ити пат̣исан̃чиккхати – ‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджопатхо аббхока̄со паббаджджа̄. найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со апарена самайена аппам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа, аппам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа махантам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа, кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. со евам̣ паббаджито сама̄но бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти, нихитадан̣д̣о нихитасаттхо ладжджӣ дайа̄панно саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихарати.

‘‘адинна̄да̄нам̣ паха̄йа адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти динна̄да̄йӣ диннапа̄т̣икан̇кхӣ. атхенена сучибхӯтена аттана̄ вихарати.

‘‘абрахмачарийам̣ паха̄йа брахмача̄рӣ хоти а̄ра̄ча̄рӣ вирато метхуна̄ га̄мадхамма̄.

‘‘муса̄ва̄дам̣ паха̄йа муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти саччава̄дӣ саччасандхо тхето паччайико ависам̣ва̄дако локасса.

‘‘писун̣ам̣ ва̄чам̣ паха̄йа писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти; ито сутва̄ на амутра аккха̄та̄ имесам̣ бхеда̄йа, амутра ва̄ сутва̄ на имесам̣ аккха̄та̄ амӯсам̣ бхеда̄йа. ити бхинна̄нам̣ ва̄ сандха̄та̄ сахита̄нам̣ ва̄ ануппада̄та̄, самагга̄ра̄мо самаггарато самагганандӣ самаггакаран̣им̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти.

‘‘пхарусам̣ ва̄чам̣ паха̄йа пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти. йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄ пеманӣйа̄ хадайан̇гама̄ порӣ бахуджанаканта̄ бахуджанамана̄па̄ татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти.

‘‘сампхаппала̄пам̣ паха̄йа сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти, ка̄лава̄дӣ бхӯтава̄дӣ аттхава̄дӣ дхаммава̄дӣ винайава̄дӣ, нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ ка̄лена са̄падесам̣ парийантаватим̣ аттхасам̣хитам̣.

‘‘со бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ пат̣ивирато хоти. екабхаттико хоти раттӯпарато вирато вика̄лабходжана̄. наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄ пат̣ивирато хоти. ма̄ла̄гандхавилепанадха̄ран̣аман̣д̣анавибхӯсанат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти. учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирато хоти. джа̄тарӯпараджатапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. а̄макамам̣сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. иттхикума̄рикапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. да̄сида̄сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. аджел̣акапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. куккут̣асӯкарапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. хаттхигавассавал̣авапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. кхеттаваттхупат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти. дӯтеййапахин̣агамана̄нуйога̄ пат̣ивирато хоти. кайавиккайа̄ пат̣ивирато хоти. тула̄кӯт̣акам̣сакӯт̣ама̄накӯт̣а̄ пат̣ивирато хоти. уккот̣анаван̃чананикатиса̄чийога̄ пат̣ивирато хоти. чхеданавадхабандханавипара̄мосаа̄лопасахаса̄ка̄ра̄ пат̣ивирато хоти.

‘‘со сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена, куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена. со йена йенева паккамати сама̄да̄йева паккамати. сеййатха̄пи на̄ма паккхӣ сакун̣о йена йенева д̣ети сапаттабха̄рова д̣ети, евамева бхиккху сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена, куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена. со йена йенева паккамати сама̄да̄йева паккамати. со имина̄ арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато аджджхаттам̣ анаваджджасукхам̣ пат̣исам̣ведети.

419. ‘‘со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йана на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. со имина̄ арийена индрийасам̣варена саманна̄гато аджджхаттам̣ абйа̄секасукхам̣ пат̣исам̣ведети.

‘‘со абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хоти, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ хоти, самин̃джите паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти.

‘‘со имина̄ ча арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато, (има̄йа ча арийа̄йа сантут̣т̣хийа̄ саманна̄гато,) [пасса ма. ни. 1.296] имина̄ ча арийена индрийасам̣варена саманна̄гато, имина̄ ча арийена сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. со паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄, уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа, паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. со абхиджджхам̣ локе паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихарати, абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхети; бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа абйа̄панначитто вихарати саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ, бйа̄па̄дападоса̄ читтам̣ парисодхети; тхинамиддхам̣ паха̄йа вигататхӣнамиддхо вихарати а̄локасан̃н̃ӣ сато сампаджа̄но, тхӣнамиддха̄ читтам̣ парисодхети; уддхаччакуккуччам̣ паха̄йа ануддхато вихарати аджджхаттам̣ вӯпасантачитто, уддхаччакуккучча̄ читтам̣ парисодхети; вичикиччхам̣ паха̄йа тин̣н̣авичикиччхо вихарати акатхам̣катхӣ кусалесу дхаммесу, вичикиччха̄йа читтам̣ парисодхети.

‘‘со име пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но, сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄, пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄, адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати.

420. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо чатассопи джа̄тийо пан̃чапи джа̄тийо дасапи джа̄тийо вӣсампи джа̄тийо тим̣сампи джа̄тийо чатта̄лӣсампи джа̄тийо пан̃н̃а̄сампи джа̄тийо джа̄тисатампи джа̄тисахассампи джа̄тисатасахассампи, анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе – ‘амутра̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто; со тато чуто амутра удапа̄дим̣; татра̄па̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто; со тато чуто идхӯпапанно’ти. ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄…пе… арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄. име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄…пе… арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти; ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄савасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти.

‘‘айам̣ вуччати, бра̄хман̣а, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихаратӣ’’ти.

421. евам̣ вутте, гхот̣амукхо бра̄хман̣о а̄йасмантам̣ уденам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бхо удена, абхиккантам̣, бхо удена! сеййатха̄пи, бхо удена, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣти – евамевам̣ бхота̄ уденена анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣ бхавантам̣ уденам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ удено дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. ‘‘ма̄ кхо мам̣ твам̣, бра̄хман̣а, саран̣ам̣ агама̄си. тамева бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄хи йамахам̣ саран̣ам̣ гато’’ти. ‘‘кахам̣ пана, бхо удена, етарахи со бхавам̣ готамо вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти? ‘‘париниббуто кхо, бра̄хман̣а, етарахи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти.

‘‘сачепи [саче хи (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] майам̣, бхо удена, сун̣еййа̄ма там̣ бхавантам̣ готамам̣ дасасу йоджанесу, дасапи майам̣ йоджана̄ни гаччхеййа̄ма там̣ бхавантам̣ готамам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣. сачепи [саче (сӣ. пӣ.), саче хи (сйа̄. кам̣.)] майам̣, бхо удена, сун̣еййа̄ма там̣ бхавантам̣ готамам̣ вӣсатийа̄ йоджанесу… тим̣са̄йа йоджанесу… чатта̄рӣса̄йа йоджанесу… пан̃н̃а̄са̄йа йоджанесу, пан̃н̃а̄сампи майам̣ йоджана̄ни гаччхеййа̄ма там̣ бхавантам̣ готамам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣. йоджанасате чепи [йоджанасатепи (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] майам̣, бхо удена, сун̣еййа̄ма там̣ бхавантам̣ готамам̣, йоджанасатампи майам̣ гаччхеййа̄ма там̣ бхавантам̣ готамам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣.

‘‘йато ча кхо, бхо удена, париниббуто со бхавам̣ готамо, париниббутампи майам̣ там̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ма дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ удено дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гатам̣. аттхи ча ме, бхо удена, ан̇гара̄джа̄ девасикам̣ ниччабхиккхам̣ дада̄ти, тато ахам̣ бхото уденасса екам̣ ниччабхиккхам̣ дада̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана те, бра̄хман̣а, ан̇гара̄джа̄ девасикам̣ ниччабхиккхам̣ дада̄тӣ’’ти? ‘‘пан̃ча, бхо удена, каха̄пан̣асата̄нӣ’’ти. ‘‘на кхо но, бра̄хман̣а, каппати джа̄тарӯпараджатам̣ пат̣иггахету’’нти. ‘‘саче там̣ бхото уденасса на каппати виха̄рам̣ бхото уденасса ка̄ра̄песса̄мӣ’’ти. ‘‘саче кхо ме твам̣, бра̄хман̣а, виха̄рам̣, ка̄ра̄петука̄мо, па̄т̣алипутте сан̇гхасса упат̣т̣ха̄наса̄лам̣ ка̄ра̄пехӣ’’ти. ‘‘имина̄па̄хам̣ бхото уденасса бхиййосоматта̄йа аттамано абхираддхо йам̣ мам̣ бхавам̣ удено сан̇гхе да̄не сама̄дапети. еса̄хам̣, бхо удена, етисса̄ ча ниччабхиккха̄йа апара̄йа ча ниччабхиккха̄йа па̄т̣алипутте сан̇гхасса упат̣т̣ха̄наса̄лам̣ ка̄ра̄песса̄мӣ’’ти. атха кхо гхот̣амукхо бра̄хман̣о етисса̄ ча ниччабхиккха̄йа апара̄йа ча ниччабхиккха̄йа па̄т̣алипутте сан̇гхасса упат̣т̣ха̄наса̄лам̣ ка̄ра̄песи. са̄ етарахи ‘гхот̣амукхӣ’ти вуччатӣти.

гхот̣амукхасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.