8. ба̄хитикасуттам̣
358. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена пубба̄ра̄мо мига̄рама̄тупа̄са̄до тенупасан̇ками дива̄виха̄ра̄йа. тена кхо пана самайена ра̄джа̄ пасенади косало екапун̣д̣арӣкам̣ на̄гам̣ абхирухитва̄ са̄ваттхийа̄ ниййа̄ти дива̄ дивасса. аддаса̄ кхо ра̄джа̄ пасенади косало а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на сиривад̣д̣хам̣ маха̄маттам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄йасма̄ но есо, самма сиривад̣д̣ха, а̄нандо’’ти. ‘‘евам̣, маха̄ра̄джа, а̄йасма̄ есо а̄нандо’’ти. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, амбхо пуриса, йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена а̄йасмато а̄нандасса па̄де сираса̄ ванда̄хи – ‘ра̄джа̄, бханте, пасенади косало а̄йасмато а̄нандасса па̄де сираса̄ вандатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘саче кира, бханте, а̄йасмато а̄нандасса на кин̃чи ачча̄йикам̣ каран̣ӣйам̣, а̄гамету кира, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо мухуттам̣ анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо со пурисо ран̃н̃о пасенадисса косаласса пат̣иссутва̄ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо со пурисо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘ра̄джа̄, бханте, пасенади косало а̄йасмато а̄нандасса па̄де сираса̄ вандати; еван̃ча вадети – ‘саче кира, бханте, а̄йасмато а̄нандасса на кин̃чи ачча̄йикам̣ каран̣ӣйам̣, а̄гамету кира, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо мухуттам̣ анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’’ти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ а̄нандо тун̣хӣбха̄вена. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало йа̄ватика̄ на̄гасса бхӯми на̄гена гантва̄ на̄га̄ паччорохитва̄ паттикова йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо ра̄джа̄ пасенади косало а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘саче, бханте, а̄йасмато а̄нандасса на кин̃чи ачча̄йикам̣ каран̣ӣйам̣, са̄дху, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо йена ачираватийа̄ надийа̄ тӣрам̣ тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ а̄нандо тун̣хӣбха̄вена.
359. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена ачираватийа̄ надийа̄ тӣрам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало йа̄ватика̄ на̄гасса бхӯми на̄гена гантва̄ на̄га̄ паччорохитва̄ паттикова йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо ра̄джа̄ пасенади косало а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘идха, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо хаттхаттхаре нисӣдатӯ’’ти. ‘‘алам̣, маха̄ра̄джа. нисӣда твам̣; нисинно ахам̣ саке а̄сане’’ти. нисӣди кхо ра̄джа̄ пасенади косало пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа кхо ра̄джа̄ пасенади косало а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо, бханте а̄нанда, со бхагава̄ татха̄рӯпам̣ ка̄йасама̄ча̄рам̣ сама̄чареййа, йва̄сса ка̄йасама̄ча̄ро опа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехӣ’’ти [бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣти (саббаттха) ат̣т̣хакатха̄ т̣ӣка̄ олокетабба̄]? ‘‘на кхо, маха̄ра̄джа, со бхагава̄ татха̄рӯпам̣ ка̄йасама̄ча̄рам̣ сама̄чареййа, йва̄сса ка̄йасама̄ча̄ро опа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти.
‘‘ким̣ пана, бханте а̄нанда, со бхагава̄ татха̄рӯпам̣ вачӣсама̄ча̄рам̣…пе… маносама̄ча̄рам̣ сама̄чареййа, йва̄сса маносама̄ча̄ро опа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехӣ’’ти [бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣти (саббаттха) ат̣т̣хакатха̄ т̣ӣка̄ олокетабба̄]? ‘‘на кхо, маха̄ра̄джа, со бхагава̄ татха̄рӯпам̣ маносама̄ча̄рам̣ сама̄чареййа, йва̄сса маносама̄ча̄ро опа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти.
‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йан̃хи майам̣, бханте, на̄саккхимха̄ пан̃хена парипӯретум̣ там̣, бханте, а̄йасмата̄ а̄нандена пан̃хасса веййа̄каран̣ена парипӯритам̣. йе те, бханте, ба̄ла̄ абйатта̄ ананувичча апарийога̄хетва̄ паресам̣ ван̣н̣ам̣ ва̄ аван̣н̣ам̣ ва̄ бха̄санти, на майам̣ там̣ са̄рато пачча̄гаччха̄ма; йе пана [йе ча кхо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] те, бханте, пан̣д̣ита̄ вийатта̄ [бйатта̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] медха̄вино анувичча парийога̄хетва̄ паресам̣ ван̣н̣ам̣ ва̄ аван̣н̣ам̣ ва̄ бха̄санти, майам̣ там̣ са̄рато пачча̄гаччха̄ма’’.
360. ‘‘катамо пана, бханте а̄нанда, ка̄йасама̄ча̄ро опа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро акусало’’.
‘‘катамо пана, бханте, ка̄йасама̄ча̄ро акусало’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро са̄ваджджо’’.
‘‘катамо пана, бханте, ка̄йасама̄ча̄ро са̄ваджджо’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро сабйа̄баджджхо’’ [сабйа̄паджджхо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), сабйа̄паджджо (ка.)].
‘‘катамо пана, бханте, ка̄йасама̄ча̄ро сабйа̄баджджхо’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро дуккхавипа̄ко’’.
‘‘катамо пана, бханте, ка̄йасама̄ча̄ро дуккхавипа̄ко’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати тасса акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти; еварӯпо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро опа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти.
‘‘катамо пана, бханте а̄нанда, вачӣсама̄ча̄ро…пе… маносама̄ча̄ро опа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро акусало’’.
‘‘катамо пана, бханте, маносама̄ча̄ро акусало’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро са̄ваджджо’’.
‘‘катамо пана, бханте, маносама̄ча̄ро са̄ваджджо’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро сабйа̄баджджхо’’.
‘‘катамо пана, бханте, маносама̄ча̄ро сабйа̄баджджхо’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро дуккхавипа̄ко’’.
‘‘катамо пана, бханте, маносама̄ча̄ро дуккхавипа̄ко’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати тасса акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти; еварӯпо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро опа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти.
‘‘ким̣ ну кхо, бханте а̄нанда, со бхагава̄ саббесам̣йева акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣ ван̣н̣етӣ’’ти? ‘‘сабба̄кусаладхаммапахӣно кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато кусаладхаммасаманна̄гато’’ти.
361. ‘‘катамо пана, бханте а̄нанда, ка̄йасама̄ча̄ро анопа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро кусало’’.
‘‘катамо пана, бханте, ка̄йасама̄ча̄ро кусало’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро анаваджджо’’.
‘‘катамо пана, бханте, ка̄йасама̄ча̄ро анаваджджо’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро абйа̄баджджхо’’.
‘‘катамо пана, бханте, ка̄йасама̄ча̄ро абйа̄баджджхо’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро сукхавипа̄ко’’.
‘‘катамо пана, бханте, ка̄йасама̄ча̄ро сукхавипа̄ко’’?
‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати тасса акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти; еварӯпо кхо, маха̄ра̄джа, ка̄йасама̄ча̄ро анопа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти.
‘‘катамо пана, бханте а̄нанда, вачӣсама̄ча̄ро…пе… маносама̄ча̄ро анопа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро кусало’’.
‘‘катамо пана, бханте, маносама̄ча̄ро кусало’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро анаваджджо’’.
‘‘катамо пана, бханте, маносама̄ча̄ро анаваджджо’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро абйа̄баджджхо’’.
‘‘катамо пана, бханте, маносама̄ча̄ро абйа̄баджджхо’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро сукхавипа̄ко’’.
‘‘катамо пана, бханте, маносама̄ча̄ро сукхавипа̄ко’’? ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати. тасса акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти. еварӯпо кхо, маха̄ра̄джа, маносама̄ча̄ро анопа̄рамбхо саман̣ехи бра̄хман̣ехи вин̃н̃ӯхӣ’’ти.
‘‘ким̣ пана, бханте а̄нанда, со бхагава̄ саббесам̣йева кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампадам̣ ван̣н̣етӣ’’ти? ‘‘сабба̄кусаладхаммапахӣно кхо, маха̄ра̄джа, татха̄гато кусаладхаммасаманна̄гато’’ти.
362. ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ [субха̄ситамидам̣ (сӣ.)], бханте, а̄йасмата̄ а̄нандена. имина̄ ча майам̣, бханте, а̄йасмато а̄нандасса субха̄ситена аттамана̄бхираддха̄. евам̣ аттамана̄бхираддха̄ ча майам̣, бханте, а̄йасмато а̄нандасса субха̄ситена. саче, бханте, а̄йасмато а̄нандасса хаттхиратанам̣ каппеййа, хаттхиратанампи майам̣ а̄йасмато а̄нандасса дадеййа̄ма. саче, бханте, а̄йасмато а̄нандасса ассаратанам̣ каппеййа, ассаратанампи майам̣ а̄йасмато а̄нандасса дадеййа̄ма. саче, бханте, а̄йасмато а̄нандасса га̄маварам̣ каппеййа, га̄маварампи майам̣ а̄йасмато а̄нандасса дадеййа̄ма. апи ча, бханте, майампетам̣ [майамева там̣ (сӣ.), майампанетам̣ (сйа̄. кам̣.)] джа̄на̄ма – ‘нетам̣ а̄йасмато а̄нандасса каппатӣ’ти. айам̣ ме, бханте, ба̄хитика̄ ран̃н̃а̄ ма̄гадхена аджа̄тасаттуна̄ ведехипуттена ваттхана̄л̣ийа̄ [чхаттана̄л̣ийа̄ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] паккхипитва̄ пахита̄ сол̣асасама̄ а̄йа̄мена, ат̣т̣хасама̄ виттха̄рена. там̣, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо пат̣игган̣ха̄ту анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. ‘‘алам̣, маха̄ра̄джа, парипун̣н̣ам̣ ме тичӣвара’’нти.
‘‘айам̣, бханте, ачираватӣ надӣ дит̣т̣ха̄ а̄йасмата̄ чева а̄нандена амхехи ча. йада̄ упарипаббате маха̄мегхо абхиппавут̣т̣хо хоти, атха̄йам̣ ачираватӣ надӣ убхато кӯла̄ни сам̣виссандантӣ гаччхати; евамева кхо, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо има̄йа ба̄хитика̄йа аттано тичӣварам̣ кариссати. йам̣ пана̄йасмато а̄нандасса пура̄н̣ам̣ тичӣварам̣ там̣ сабрахмача̄рӣхи сам̣вибхаджиссати. ева̄йам̣ амха̄кам̣ даккхин̣а̄ сам̣виссандантӣ ман̃н̃е гамиссати. пат̣игган̣ха̄ту, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо ба̄хитика’’нти. пат̣иггахеси кхо а̄йасма̄ а̄нандо ба̄хитикам̣.
атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘ханда ча да̄ни майам̣, бханте а̄нанда, гаччха̄ма; бахукичча̄ майам̣ бахукаран̣ӣйа̄’’ти. ‘‘йассада̄ни твам̣, маха̄ра̄джа, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. атха кхо ра̄джа̄ пасенади косало а̄йасмато а̄нандасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.
363. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо ачирапаккантасса ран̃н̃о пасенадисса косаласса йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо йа̄ватако ахоси ран̃н̃а̄ пасенадина̄ косалена саддхим̣ катха̄салла̄по там̣ саббам̣ бхагавато а̄рочеси. тан̃ча ба̄хитикам̣ бхагавато па̄да̄си. атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ла̄бха̄, бхиккхаве, ран̃н̃о пасенадисса косаласса, суладдхала̄бха̄, бхиккхаве, ран̃н̃о пасенадисса косаласса; йам̣ ра̄джа̄ пасенади косало лабхати а̄нандам̣ дассана̄йа, лабхати пайирупа̄сана̄йа̄’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.
ба̄хитикасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ ат̣т̣хамам̣.