4. ра̄джавагго

1. гхат̣ика̄расуттам̣

282. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу ча̄рикам̣ чарати махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣. атха кхо бхагава̄ магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ падесе ситам̣ па̄тва̄ка̄си. атха кхо а̄йасмато а̄нандасса етадахоси – ‘‘ко ну кхо хету, ко паччайо бхагавато ситасса па̄тукамма̄йа? на ака̄ран̣ена [на ака̄ран̣е (сӣ.)] татха̄гата̄ ситам̣ па̄тукаронтӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо екам̣сам̣ чӣварам̣ [уттара̄сан̇га (сйа̄. кам̣.)] катва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бханте, хету, ко паччайо бхагавато ситасса па̄тукамма̄йа? на ака̄ран̣ена татха̄гата̄ ситам̣ па̄тукаронтӣ’’ти. ‘‘бхӯтапуббам̣, а̄нанда, имасмим̣ падесе вегал̣ин̇гам̣ [вехалин̇гам̣ (сӣ.), вебхалигам̣ (сйа̄. кам̣.), вебхалин̇гам̣ (пӣ.)] на̄ма га̄манигамо ахоси иддхо чева пхӣто ча бахуджано а̄кин̣н̣амануссо. вегал̣ин̇гам̣ кхо, а̄нанда, га̄манигамам̣ кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо упанисса̄йа виха̄си. идха судам̣, а̄нанда, кассапасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса а̄ра̄мо ахоси. идха судам̣, а̄нанда, кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо нисиннако бхиккхусан̇гхам̣ овадатӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апетва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘тена хи, бханте, бхагава̄ нисӣдату еттха. айам̣ бхӯмипадесо двӣхи арахантехи самма̄самбуддхехи парибхутто бхависсатӣ’’ти. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси –

‘‘бхӯтапуббам̣, а̄нанда, имасмим̣ падесе вегал̣ин̇гам̣ на̄ма га̄манигамо ахоси иддхо чева пхӣто ча бахуджано а̄кин̣н̣амануссо. вегал̣ин̇гам̣ кхо, а̄нанда, га̄манигамам̣ кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо упанисса̄йа виха̄си. идха судам̣, а̄нанда, кассапасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса а̄ра̄мо ахоси. идха судам̣, а̄нанда, кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо нисиннако бхиккхусан̇гхам̣ овадати.

283. ‘‘вегал̣ин̇ге кхо, а̄нанда, га̄манигаме гхат̣ика̄ро [гхат̣ӣка̄ро (сӣ. пӣ.)] на̄ма кумбхака̄ро кассапасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса упат̣т̣ха̄ко ахоси аггупат̣т̣ха̄ко. гхат̣ика̄расса кхо, а̄нанда, кумбхака̄расса джотипа̄ло на̄ма ма̄н̣аво саха̄йо ахоси пийасаха̄йо. атха кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро джотипа̄лам̣ ма̄н̣авам̣ а̄мантеси – ‘а̄йа̄ма, самма джотипа̄ла, кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ дассана̄йа упасан̇камисса̄ма. са̄дхусамматан̃хи ме тасса бхагавато дассанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’ти. евам̣ вутте, а̄нанда, джотипа̄ло ма̄н̣аво гхат̣ика̄рам̣ кумбхака̄рам̣ етадавоча – ‘алам̣, самма гхат̣ика̄ра. ким̣ пана тена мун̣д̣акена саман̣акена дит̣т̣хена̄’ти? дутийампи кхо, а̄нанда…пе… татийампи кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро джотипа̄лам̣ ма̄н̣авам̣ етадавоча – ‘а̄йа̄ма, самма джотипа̄ла, кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ дассана̄йа упасан̇камисса̄ма. са̄дхусамматан̃хи ме тасса бхагавато дассанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’ти. татийампи кхо, а̄нанда, джотипа̄ло ма̄н̣аво гхат̣ика̄рам̣ кумбхака̄рам̣ етадавоча – ‘алам̣, самма гхат̣ика̄ра. ким̣ пана тена мун̣д̣акена саман̣акена дит̣т̣хена̄’ти? ‘тена хи, самма джотипа̄ла, соттисина̄ним̣ [соттим̣ сина̄ним̣ (сӣ. пӣ.), соттисина̄нам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] а̄да̄йа [а̄хара (ка.)] надим̣ гамисса̄ма сина̄йиту’нти. ‘евам̣ самма̄’ти кхо, а̄нанда, джотипа̄ло ма̄н̣аво гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса паччассоси. атха кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро ча кумбхака̄ро джотипа̄ло ча ма̄н̣аво соттисина̄ним̣ а̄да̄йа надим̣ агамам̣су сина̄йитум̣’.

284. ‘‘атха кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро джотипа̄лам̣ ма̄н̣авам̣ а̄мантеси – ‘айам̣, самма джотипа̄ла, кассапасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса авидӯре а̄ра̄мо. а̄йа̄ма, самма джотипа̄ла, кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ дассана̄йа упасан̇камисса̄ма. са̄дхусамматан̃хи ме тасса бхагавато дассанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’ти. евам̣ вутте, а̄нанда, джотипа̄ло ма̄н̣аво гхат̣ика̄рам̣ кумбхака̄рам̣ етадавоча – ‘алам̣, самма гхат̣ика̄ра. ким̣ пана тена мун̣д̣акена саман̣акена дит̣т̣хена̄’ти? дутийампи кхо, а̄нанда…пе… татийампи кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро джотипа̄лам̣ ма̄н̣авам̣ етадавоча – ‘айам̣, самма джотипа̄ла, кассапасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса авидӯре а̄ра̄мо. а̄йа̄ма, самма джотипа̄ла, кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ дассана̄йа упасан̇камисса̄ма. са̄дхусамматан̃хи ме тасса бхагавато дассанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’ти. татийампи кхо, а̄нанда, джотипа̄ло ма̄н̣аво гхат̣ика̄рам̣ кумбхака̄рам̣ етадавоча – ‘алам̣, самма гхат̣ика̄ра. ким̣ пана тена мун̣д̣акена саман̣акена дит̣т̣хена̄’ти? атха кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро джотипа̄лам̣ ма̄н̣авам̣ оват̣т̣ика̄йам̣ пара̄маситва̄ етадавоча – ‘айам̣, самма джотипа̄ла, кассапасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса авидӯре а̄ра̄мо. а̄йа̄ма, самма джотипа̄ла, кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ дассана̄йа упасан̇камисса̄ма. са̄дхусамматан̃хи ме тасса бхагавато дассанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’ти. атха кхо, а̄нанда, джотипа̄ло ма̄н̣аво оват̣т̣икам̣ виниват̣т̣етва̄ [винивет̣хетва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] гхат̣ика̄рам̣ кумбхака̄рам̣ етадавоча – ‘алам̣, самма гхат̣ика̄ра. ким̣ пана тена мун̣д̣акена саман̣акена дит̣т̣хена̄’ти? атха кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро джотипа̄лам̣ ма̄н̣авам̣ сӣсам̣нха̄там̣ [сасӣсам̣ наха̄там̣ (сӣ.), сӣсанха̄там̣ (сйа̄. кам̣.)] кесесу пара̄маситва̄ етадавоча – ‘айам̣, самма джотипа̄ла, кассапасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса авидӯре а̄ра̄мо. а̄йа̄ма, самма джотипа̄ла, кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ дассана̄йа упасан̇камисса̄ма. са̄дхусамматан̃хи ме тасса бхагавато дассанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’ти. атха кхо, а̄нанда, джотипа̄ласса ма̄н̣авасса етадахоси – ‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо! йатра хи на̄ма̄йам̣ гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро иттараджаччо сама̄но амха̄кам̣ сӣсам̣нха̄та̄нам̣ кесесу пара̄маситаббам̣ ман̃н̃иссати; на ватидам̣ кира оракам̣ ман̃н̃е бхависсатӣ’ти; гхат̣ика̄рам̣ кумбхака̄рам̣ етадавоча – ‘йа̄вата̄дохипи [йа̄ветадохипи (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], самма гхат̣ика̄ра̄’ти? ‘йа̄вата̄дохипи, самма джотипа̄ла. татха̄ хи пана ме са̄дхусамматам̣ тасса бхагавато дассанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’ти. ‘тена хи, самма гхат̣ика̄ра, мун̃ча; гамисса̄ма̄’ти.

285. ‘‘атха кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро ча кумбхака̄ро джотипа̄ло ча ма̄н̣аво йена кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. джотипа̄ло пана ма̄н̣аво кассапена бхагавата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ етадавоча – ‘айам̣ ме, бханте, джотипа̄ло ма̄н̣аво саха̄йо пийасаха̄йо. имасса бхагава̄ дхаммам̣ десетӯ’ти. атха кхо, а̄нанда, кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо гхат̣ика̄ран̃ча кумбхака̄рам̣ джотипа̄лан̃ча ма̄н̣авам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси сама̄дапеси самуттеджеси сампахам̣сеси. атха кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро ча кумбхака̄ро джотипа̄ло ча ма̄н̣аво кассапена бхагавата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена дхаммийа̄ катха̄йа сандассита̄ сама̄дапита̄ самуттеджита̄ сампахам̣сита̄ кассапасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су.

286. ‘‘атха кхо, а̄нанда, джотипа̄ло ма̄н̣аво гхат̣ика̄рам̣ кумбхака̄рам̣ етадавоча – ‘имам̣ ну твам̣, самма гхат̣ика̄ра, дхаммам̣ сун̣анто атха ча пана ага̄расма̄ анага̄рийам̣ на паббаджиссасӣ’ти? ‘нану мам̣, самма джотипа̄ла, джа̄на̄си, андхе джин̣н̣е ма̄та̄питаро посемӣ’ти? ‘тена хи, самма гхат̣ика̄ра, ахам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджисса̄мӣ’ти. атха кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро ча кумбхака̄ро джотипа̄ло ча ма̄н̣аво йена кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо, а̄нанда, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ етадавоча – ‘айам̣ ме, бханте, джотипа̄ло ма̄н̣аво саха̄йо пийасаха̄йо. имам̣ бхагава̄ пабба̄джетӯ’ти. алаттха кхо, а̄нанда, джотипа̄ло ма̄н̣аво кассапасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса сантике паббаджджам̣, алаттха упасампадам̣.

287. ‘‘атха кхо, а̄нанда, кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо ачирӯпасампанне джотипа̄ле ма̄н̣аве ад̣д̣хама̄супасампанне вегал̣ин̇ге йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена ба̄ра̄н̣асӣ тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена ба̄ра̄н̣асӣ тадавасари. татра судам̣, а̄нанда, кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. ассоси кхо, а̄нанда, кикӣ ка̄сира̄джа̄ – ‘кассапо кира бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо ба̄ра̄н̣асим̣ ануппатто ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе’ти. атха кхо, а̄нанда, кикӣ ка̄сира̄джа̄ бхадра̄ни бхадра̄ни йа̄на̄ни йоджа̄петва̄ бхадрам̣ [бхадрам̣ бхадрам̣ (ка.)] йа̄нам̣ абхирухитва̄ бхадрехи бхадрехи йа̄нехи ба̄ра̄н̣асийа̄ ниййа̄си махаччара̄джа̄нубха̄вена [махачча̄ ра̄джа̄нубха̄вена (сӣ.), махата̄ ра̄джа̄нубха̄вена (пӣ.)] кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ дассана̄йа. йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми йа̄нена гантва̄ йа̄на̄ паччорохитва̄ паттикова йена кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо, а̄нанда, киким̣ ка̄сира̄джа̄нам̣ кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси сама̄дапеси самуттеджеси сампахам̣сеси. атха кхо, а̄нанда, кикӣ ка̄сира̄джа̄ кассапена бхагавата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена дхаммийа̄ катха̄йа сандассито сама̄дапито самуттеджито сампахам̣сито кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ етадавоча – ‘адхива̄сету ме, бханте, бхагава̄ сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’ти. адхива̄сеси кхо, а̄нанда, кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо тун̣хӣбха̄вена. атха кхо, а̄нанда, кикӣ ка̄сира̄джа̄ кассапасса бхагавато самма̄самбуддхасса адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо, а̄нанда, кикӣ ка̄сира̄джа̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена саке нивесане пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ пан̣д̣упут̣акасса [пан̣д̣умут̣ӣкасса (сӣ. пӣ.), пан̣д̣умудикасса (сйа̄. кам̣.)] са̄лино вигатака̄л̣акам̣ анекасӯпам̣ анекабйан̃джанам̣, кассапасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса ка̄лам̣ а̄роча̄песи – ‘ка̄ло, бханте, нит̣т̣хитам̣ бхатта’нти.

288. ‘‘атха кхо, а̄нанда, кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена кикисса ка̄сиран̃н̃о нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. атха кхо, а̄нанда, кикӣ ка̄сира̄джа̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо, а̄нанда, кикӣ ка̄сира̄джа̄ кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо, а̄нанда, кикӣ ка̄сира̄джа̄ кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ етадавоча – ‘адхива̄сету ме, бханте, бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ васса̄ва̄сам̣; еварӯпам̣ сан̇гхасса упат̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’ти. ‘алам̣, маха̄ра̄джа. адхивуттхо ме васса̄ва̄со’ти. дутийампи кхо, а̄нанда… татийампи кхо, а̄нанда, кикӣ ка̄сира̄джа̄ кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ етадавоча – ‘адхива̄сету ме, бханте, бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ васса̄ва̄сам̣; еварӯпам̣ сан̇гхасса упат̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’ти. ‘алам̣, маха̄ра̄джа. адхивуттхо ме васса̄ва̄со’ти. атха кхо, а̄нанда, кикисса ка̄сиран̃н̃о ‘на ме кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо адхива̄сети ба̄ра̄н̣асийам̣ васса̄ва̄са’нти ахудева ан̃н̃атхаттам̣, аху доманассам̣. атха кхо, а̄нанда, кикӣ ка̄сира̄джа̄ кассапам̣ бхагавантам̣ арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ етадавоча – ‘аттхи ну кхо, бханте, ан̃н̃о кочи майа̄ упат̣т̣ха̄катаро’ти?

‘‘‘аттхи, маха̄ра̄джа, вегал̣ин̇гам̣ на̄ма га̄манигамо. таттха гхат̣ика̄ро на̄ма кумбхака̄ро; со ме упат̣т̣ха̄ко аггупат̣т̣ха̄ко. туйхам̣ кхо пана, маха̄ра̄джа, на ме кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо адхива̄сети ба̄ра̄н̣асийам̣ васса̄ва̄санти аттхева [аттхи (сӣ. пӣ.)] ан̃н̃атхаттам̣, аттхи доманассам̣. тайидам̣ гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса [гхат̣ика̄ре кумбхака̄ре (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] наттхи ча на ча бхависсати. гхат̣ика̄ро кхо, маха̄ра̄джа, кумбхака̄ро буддхам̣ саран̣ам̣ гато, дхаммам̣ саран̣ам̣ гато, сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато. гхат̣ика̄ро кхо, маха̄ра̄джа, кумбхака̄ро па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирато, муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато. гхат̣ика̄ро кхо, маха̄ра̄джа, кумбхака̄ро буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато, арийакантехи сӣлехи саманна̄гато. гхат̣ика̄ро кхо, маха̄ра̄джа, кумбхака̄ро дуккхе никкан̇кхо, дуккхасамудайе никкан̇кхо, дуккханиродхе никкан̇кхо, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа никкан̇кхо. гхат̣ика̄ро кхо, маха̄ра̄джа, кумбхака̄ро екабхаттико брахмача̄рӣ сӣлава̄ калйа̄н̣адхаммо. гхат̣ика̄ро кхо, маха̄ра̄джа, кумбхака̄ро никкхиттаман̣исуван̣н̣о апетаджа̄тарӯпараджато. гхат̣ика̄ро кхо, маха̄ра̄джа, кумбхака̄ро паннамусало на сахаттха̄ патхавим̣ кхан̣ати [кумбхака̄ро на мусалена на сахаттха̄ пат̣хавим̣ кхан̣ати (сйа̄. кам̣. пӣ.), кумбхака̄ро на мусалена сахаттха̄ патхавин̃ча кхан̣ати (ка.)]. йам̣ хоти кӯлапалуггам̣ ва̄ мӯсикуккаро [мӯсикуккуро (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ там̣ ка̄джена а̄харитва̄ бха̄джанам̣ каритва̄ евама̄ха – ‘‘еттха йо иччхати тан̣д̣улапат̣ибхаста̄ни [тан̣д̣ула пабхиватта̄ни (сӣ. пӣ.)] ва̄ муггапат̣ибхаста̄ни ва̄ кал̣а̄йапат̣ибхаста̄ни ва̄ никкхипитва̄ йам̣ иччхати там̣ харатӯ’’ти. гхат̣ика̄ро кхо, маха̄ра̄джа, кумбхака̄ро андхе джин̣н̣е ма̄та̄питаро посети. гхат̣ика̄ро кхо, маха̄ра̄джа, кумбхака̄ро пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄.

289. ‘‘‘екамида̄хам̣, маха̄ра̄джа, самайам̣ вегал̣ин̇ге на̄ма га̄манигаме вихара̄ми. атха кхва̄хам̣, маха̄ра̄джа, пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса ма̄та̄питаро тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса ма̄та̄питаро етадавочам̣ – ‘‘ханда, ко ну кхо айам̣ бхаггаво гато’’ти? ‘‘никкханто кхо те, бханте, упат̣т̣ха̄ко антокумбхийа̄ оданам̣ гахетва̄ парийога̄ сӯпам̣ гахетва̄ парибхун̃джа̄’’ти. атха кхва̄хам̣, маха̄ра̄джа, кумбхийа̄ оданам̣ гахетва̄ парийога̄ сӯпам̣ гахетва̄ парибхун̃джитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамим̣ [пакка̄мим̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)]. атха кхо, маха̄ра̄джа, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро йена ма̄та̄питаро тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ма̄та̄питаро етадавоча – ‘‘ко кумбхийа̄ оданам̣ гахетва̄ парийога̄ сӯпам̣ гахетва̄ парибхун̃джитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакканто’’ти? ‘‘кассапо, та̄та, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кумбхийа̄ оданам̣ гахетва̄ парийога̄ сӯпам̣ гахетва̄ парибхун̃джитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакканто’’ти? атха кхо, маха̄ра̄джа, гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса етадахоси – ‘‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йасса ме кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо евам̣ абхивиссаттхо’’ти. атха кхо, маха̄ра̄джа, гхат̣ика̄рам̣ кумбхака̄рам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ пӣтисукхам̣ на виджахати [на виджахи (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], сатта̄хам̣ ма̄та̄питӯнам̣.

290. ‘‘‘екамида̄хам̣, маха̄ра̄джа, самайам̣ таттхева вегал̣ин̇ге на̄ма га̄манигаме вихара̄ми. атха кхва̄хам̣, маха̄ра̄джа, пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса ма̄та̄питаро тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса ма̄та̄питаро етадавочам̣ – ‘‘ханда, ко ну кхо айам̣ бхаггаво гато’’ти? ‘‘никкханто кхо те, бханте, упат̣т̣ха̄ко анто кал̣опийа̄ кумма̄сам̣ гахетва̄ парийога̄ сӯпам̣ гахетва̄ парибхун̃джа̄’’ти. атха кхва̄хам̣, маха̄ра̄джа, кал̣опийа̄ кумма̄сам̣ гахетва̄ парийога̄ сӯпам̣ гахетва̄ парибхун̃джитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамим̣. атха кхо, маха̄ра̄джа, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро йена ма̄та̄питаро тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ма̄та̄питаро етадавоча – ‘‘ко кал̣опийа̄ кумма̄сам̣ гахетва̄ парийога̄ сӯпам̣ гахетва̄ парибхун̃джитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакканто’’ти? ‘‘кассапо, та̄та, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кал̣опийа̄ кумма̄сам̣ гахетва̄ парийога̄ сӯпам̣ гахетва̄ парибхун̃джитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакканто’’ти. атха кхо, маха̄ра̄джа, гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса етадахоси – ‘‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йасса ме кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо евам̣ абхивиссаттхо’’ти. атха кхо, маха̄ра̄джа, гхат̣ика̄рам̣ кумбхака̄рам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ пӣтисукхам̣ на виджахати, сатта̄хам̣ ма̄та̄питӯнам̣.

291. ‘‘‘екамида̄хам̣, маха̄ра̄джа, самайам̣ таттхева вегал̣ин̇ге на̄ма га̄манигаме вихара̄ми. тена кхо пана самайена кут̣и [гандхакут̣и (сӣ.)] овассати. атха кхва̄хам̣, маха̄ра̄джа, бхиккхӯ а̄мантесим̣ – ‘‘гаччхатха, бхиккхаве, гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса нивесане тин̣ам̣ джа̄на̄тха̄’’ти. евам̣ вутте, маха̄ра̄джа, те бхиккхӯ мам̣ етадавочум̣ – ‘‘наттхи кхо, бханте, гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса нивесане тин̣ам̣, аттхи ча кхва̄сса а̄весане [а̄весанам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] тин̣аччхадана’’ [наваччхаданам̣ (сӣ.)] нти. ‘‘гаччхатха, бхиккхаве, гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса а̄весанам̣ уттин̣ам̣ каротха̄’’ти. атха кхо те, маха̄ра̄джа, бхиккхӯ гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса а̄весанам̣ уттин̣амакам̣су. атха кхо, маха̄ра̄джа, гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса ма̄та̄питаро те бхиккхӯ етадавочум̣ – ‘‘ке а̄весанам̣ уттин̣ам̣ каронтӣ’’ти? ‘‘бхиккхӯ, бхагини, кассапасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса кут̣и овассатӣ’’ти. ‘‘харатха, бханте, харатха, бхадрамукха̄’’ти. атха кхо, маха̄ра̄джа, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро йена ма̄та̄питаро тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ма̄та̄питаро етадавоча – ‘‘ке а̄весанам̣ уттин̣амакам̣сӯ’’ти? ‘‘бхиккхӯ, та̄та, кассапасса кира бхагавато арахато самма̄самбуддхасса кут̣и овассатӣ’’ти. атха кхо, маха̄ра̄джа, гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса етадахоси – ‘‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йасса ме кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо евам̣ абхивиссаттхо’’ти. атха кхо, маха̄ра̄джа гхат̣ика̄рам̣ кумбхака̄рам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ пӣтисукхам̣ на виджахати, сатта̄хам̣ ма̄та̄питӯнам̣. атха кхо, маха̄ра̄джа, а̄весанам̣ саббантам̣ тема̄сам̣ а̄ка̄саччхаданам̣ ат̣т̣ха̄си, на девотивасси [на ча̄тивасси (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. еварӯпо ча, маха̄ра̄джа, гхат̣ика̄ро кумбхака̄ро’ти. ‘ла̄бха̄, бханте, гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса, суладдха̄, бханте, гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса йасса бхагава̄ евам̣ абхивиссаттхо’’’ти.

292. ‘‘атха кхо, а̄нанда, кикӣ ка̄сира̄джа̄ гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса пан̃чаматта̄ни тан̣д̣улава̄хасата̄ни па̄хеси пан̣д̣упут̣акасса са̄лино тадупийан̃ча сӯпеййам̣. атха кхо те, а̄нанда, ра̄джапуриса̄ гхат̣ика̄рам̣ кумбхака̄рам̣ упасан̇камитва̄ етадавочум̣ – ‘има̄ни кхо, бханте, пан̃чаматта̄ни тан̣д̣улава̄хасата̄ни кикина̄ ка̄сира̄джена пахита̄ни пан̣д̣упут̣акасса са̄лино тадупийан̃ча сӯпеййам̣. та̄ни, бханте, пат̣игган̣хатха̄’ти [патигган̣ха̄тӯти (сӣ. пӣ.), пат̣игган̣ха̄тӯти (сйа̄. кам̣.)]. ‘ра̄джа̄ кхо бахукиччо бахукаран̣ӣйо. алам̣ ме! ран̃н̃ова хотӯ’ти. сийа̄ кхо пана те, а̄нанда, евамасса – ‘ан̃н̃о нӯна тена самайена джотипа̄ло ма̄н̣аво ахосӣ’ти. на кхо панетам̣, а̄нанда, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. ахам̣ тена самайена джотипа̄ло ма̄н̣аво ахоси’’нти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

гхат̣ика̄расуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.

2. рат̣т̣хапа̄ласуттам̣

293. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ курӯсу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена тхуллакот̣т̣хикам̣ [тхӯлакот̣т̣хикам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] на̄ма курӯнам̣ нигамо тадавасари. ассосум̣ кхо тхуллакот̣т̣хика̄ [тхӯлакот̣т̣хитака̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бра̄хман̣агахапатика̄ – ‘‘саман̣о кхалу, бхо, готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито курӯсу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ тхуллакот̣т̣хикам̣ ануппатто. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’ти. атха кхо тхуллакот̣т̣хика̄ бра̄хман̣агахапатика̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ аппекачче бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче бхагавата̄ саддхим̣ саммодим̣су, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче бхагавато сантике на̄маготтам̣ са̄ветва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче тун̣хӣбхӯта̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинне кхо тхуллакот̣т̣хике бра̄хман̣агахапатике бхагава̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси сама̄дапеси самуттеджеси сампахам̣сеси.

294. тена кхо пана самайена рат̣т̣хапа̄ло на̄ма кулапутто тасмим̣йева тхуллакот̣т̣хике аггакуласса [аггакуликасса (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] путто тиссам̣ париса̄йам̣ нисинно хоти. атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса етадахоси – ‘‘йатха̄ йатха̄ кхва̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми [йатха̄ йатха̄ кхо бхагава̄ дхаммам̣ десети (сӣ.)], найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’’нти. атха кхо тхуллакот̣т̣хика̄ бра̄хман̣агахапатика̄ бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассита̄ сама̄дапита̄ самуттеджита̄ сампахам̣сита̄ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су. атха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто ачирапаккантесу тхуллакот̣т̣хикесу бра̄хман̣агахапатикесу йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йатха̄ йатха̄хам̣, бханте, бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. иччха̄махам̣, бханте, кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣. лабхеййа̄хам̣, бханте, бхагавато сантике паббаджджам̣, лабхеййам̣ упасампадам̣. пабба̄джету мам̣ бхагава̄’’ти [еттха ‘‘лабхеййа̄хам̣…пе… упасампадам̣’’ти ва̄кйадвайам̣ саббесупи мӯлапоттхакесу диссати, па̄ра̄джикапа̄л̣ийам̣ пана судиннабха̄н̣ава̄ре етам̣ наттхи. ‘‘пабба̄джету мам̣ бхагава̄’’ти идам̣ пана ва̄кйам̣ мараммапоттхаке йева диссати, па̄ра̄джикапа̄л̣ийан̃ча тадева аттхи]. ‘‘анун̃н̃а̄тоси пана твам̣, рат̣т̣хапа̄ла, ма̄та̄питӯхи ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? ‘‘на кхохам̣, бханте, анун̃н̃а̄то ма̄та̄питӯхи ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти. ‘‘на кхо, рат̣т̣хапа̄ла, татха̄гата̄ ананун̃н̃а̄там̣ ма̄та̄питӯхи путтам̣ пабба̄джентӣ’’ти. ‘‘сва̄хам̣, бханте, татха̄ карисса̄ми йатха̄ мам̣ ма̄та̄питаро ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти.

295. атха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена ма̄та̄питаро тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ма̄та̄питаро етадавоча – ‘‘аммата̄та̄, йатха̄ йатха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. иччха̄махам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣. ануджа̄на̄тха мам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти. евам̣ вутте, рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, амха̄кам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато [сукхапарихато (сйа̄. кам̣. ка.) (ехи твам̣ та̄та рат̣т̣хапа̄ла бхун̃джа ча пива ча парича̄ре хи ча, бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу, на там̣ майам̣ ануджа̄на̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа,) саббаттха диссати, судиннакан̣д̣е пана наттхи, ат̣т̣хакатха̄супи на дасситам̣]. на твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, кассачи дуккхасса джа̄на̄си. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма. ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? дутийампи кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто…пе… татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто ма̄та̄питаро етадавоча – ‘‘аммата̄та̄, йатха̄ йатха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. иччха̄махам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣. ануджа̄на̄тха мам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти. татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, амха̄кам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато. на твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, кассачи дуккхасса джа̄на̄си. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма. ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти?

296. атха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто – ‘‘на мам̣ ма̄та̄питаро ануджа̄нанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти таттхева анантарахита̄йа бхӯмийа̄ нипаджджи – ‘‘идхева ме маран̣ам̣ бхависсати паббаджджа̄ ва̄’’ти. атха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто екампи бхаттам̣ на бхун̃джи, двепи бхатта̄ни на бхун̃джи, тӣн̣ипи бхатта̄ни на бхун̃джи, чатта̄рипи бхатта̄ни на бхун̃джи, пан̃чапи бхатта̄ни на бхун̃джи, чхапи бхатта̄ни на бхун̃джи, саттапи бхатта̄ни на бхун̃джи. атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, амха̄кам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато. на твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, кассачи, дуккхасса джа̄на̄си [‘‘маран̣енапи те…пе… паббаджджа̄йа̄’’ти ва̄кйадвайам̣ сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. поттхакесу дутийат̣т̣ха̄не йева диссати, па̄ра̄джикапа̄л̣ийам̣ пана пат̣хамат̣т̣ха̄не йева диссати. тасма̄ идха дутийат̣т̣ха̄не пуна̄гатам̣ адхикам̣ вийа диссати]. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма. ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. ут̣т̣хехи, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, бхун̃джа ча пива ча парича̄рехи ча; бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу. на там̣ майам̣ ануджа̄на̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа [‘‘маран̣енапи те…пе… паббаджа̄йа̄’’ти ва̄кйадвайам̣ сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. поттхакесу дутийат̣т̣ха̄не йева диссати, па̄ра̄джикапа̄л̣ийам̣ пана пат̣хамат̣т̣ха̄не йева диссати. тасма̄ идха дутийат̣т̣ха̄не пуна̄гатам̣ адхикам̣ вийа диссати]. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма. ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? евам̣ вутте, рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣…пе… дутийампи кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тун̣хӣ ахоси. татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, амха̄кам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато. на твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, кассачи дуккхасса джа̄на̄си. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма, ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. ут̣т̣хехи, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, бхун̃джа ча пива ча парича̄рехи ча; бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу. на там̣ майам̣ ануджа̄на̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма. ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тун̣хӣ ахоси.

297. атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса саха̄йака̄ йена рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси [твам̣ кхо (сӣ. пӣ.)], самма рат̣т̣хапа̄ла, ма̄та̄питӯнам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато. на твам̣, самма рат̣т̣хапа̄ла, кассачи дуккхасса джа̄на̄си. маран̣енапи те ма̄та̄питаро ака̄мака̄ вина̄ бхависсанти. ким̣ пана те там̣ джӣвантам̣ ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. ут̣т̣хехи, самма рат̣т̣хапа̄ла, бхун̃джа ча пива ча парича̄рехи ча; бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу. на там̣ ма̄та̄питаро ануджа̄ниссанти [ануджа̄нанти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. маран̣енапи те ма̄та̄питаро ака̄мака̄ вина̄ бхависсанти. ким̣ пана те там̣ джӣвантам̣ ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? евам̣ вутте, рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо… татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса саха̄йака̄ рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси, самма рат̣т̣хапа̄ла, ма̄та̄питӯнам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато, на твам̣, самма рат̣т̣хапа̄ла, кассачи дуккхасса джа̄на̄си, маран̣енапи те ма̄та̄питаро ака̄мака̄ вина̄ бхависсанти. ким̣ пана те там̣ джӣвантам̣ ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа? ут̣т̣хехи, самма рат̣т̣хапа̄ла, бхун̃джа ча пива ча парича̄рехи ча, бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу. на там̣ ма̄та̄питаро ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа, маран̣енапи те ма̄та̄питаро ака̄мака̄ вина̄ бхависсанти. ким̣ пана те там̣ джӣвантам̣ ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тун̣хӣ ахоси.

298. атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса саха̄йака̄ йена рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро етадавочум̣ – ‘‘аммата̄та̄, есо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто таттхева анантарахита̄йа бхӯмийа̄ нипанно – ‘идхева ме маран̣ам̣ бхависсати паббаджджа̄ ва̄’ти. саче тумхе рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ на̄нуджа̄ниссатха ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа, таттхева [таттхевасса (сӣ.)] маран̣ам̣ а̄гамиссати. саче пана тумхе рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ ануджа̄ниссатха ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа, паббаджитампи нам̣ даккхиссатха. саче рат̣т̣хапа̄ло кулапутто на̄бхирамиссати ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа, ка̄ тасса [ка̄ часса (сӣ.)] ан̃н̃а̄ гати бхависсати? идхева пачча̄гамиссати. ануджа̄на̄тха рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти. ‘‘ануджа̄на̄ма, та̄та̄, рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. паббаджитена ча пана [пана те (сйа̄. кам̣. ка.)] ма̄та̄питаро уддассетабба̄’’ти. атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса саха̄йака̄ йена рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘ут̣т̣хехи, самма рат̣т̣хапа̄ла [‘‘твам̣ кхоси самма рат̣т̣хапа̄ла ма̄та̄питӯнам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарихато, на твам̣ самма рат̣т̣хапа̄ла кассачи дуккхасса джа̄на̄си, ут̣т̣хехи самма рат̣т̣хапа̄ла бхун̃джа ча пива ча парича̄рехи ча, бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу, (сӣ. пӣ. ка.)], анун̃н̃а̄тоси ма̄та̄питӯхи ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. паббаджитена ча пана те ма̄та̄питаро уддассетабба̄’’ти.

299. атха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто ут̣т̣хахитва̄ балам̣ га̄хетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘анун̃н̃а̄то ахам̣, бханте, ма̄та̄питӯхи ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. пабба̄джету мам̣ бхагава̄’’ти. алаттха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто бхагавато сантике паббаджджам̣, алаттха упасампадам̣. атха кхо бхагава̄ ачирӯпасампанне а̄йасманте рат̣т̣хапа̄ле ад̣д̣хама̄сӯпасампанне тхуллакот̣т̣хике йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена са̄ваттхи тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена са̄ваттхи тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро кхо пана̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло арахатам̣ ахоси.

атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘иччха̄махам̣, бханте, ма̄та̄питаро уддассетум̣, саче мам̣ бхагава̄ ануджа̄на̄тӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса четаса̄ чето паричча [четопаривитаккам̣ (сӣ. пӣ.)] манаса̄ка̄си. йатха̄ [йада̄ (сӣ. пӣ.)] бхагава̄ ан̃н̃а̄си – ‘‘абхаббо кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттиту’’нти, атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавоча – ‘‘йассада̄ни твам̣, рат̣т̣хапа̄ла, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена тхуллакот̣т̣хикам̣ тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена тхуллакот̣т̣хико тадавасари. татра судам̣ а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло тхуллакот̣т̣хике вихарати ран̃н̃о корабйасса мигачӣре. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа тхуллакот̣т̣хикам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. тхуллакот̣т̣хике сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чарама̄но йена сакапиту нивесанам̣ тенупасан̇ками. тена кхо пана самайена а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ маджджхима̄йа два̄раса̄ла̄йа улликха̄пети. аддаса̄ кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на етадавоча – ‘‘имехи мун̣д̣акехи саман̣акехи амха̄кам̣ екапуттако пийо мана̄по пабба̄джито’’ти. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло сакапиту нивесане нева да̄нам̣ алаттха на паччаккха̄нам̣; ан̃н̃адаттху аккосамева алаттха. тена кхо пана самайена а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса н̃а̄тида̄сӣ а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ чхад̣д̣етука̄ма̄ хоти. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло там̣ н̃а̄тида̄сим̣ етадавоча – ‘‘сачетам̣, бхагини, чхад̣д̣анӣйадхаммам̣, идха ме патте а̄кира̄’’ти. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса н̃а̄тида̄сӣ там̣ а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса патте а̄кирантӣ хаттха̄нан̃ча па̄да̄нан̃ча сарасса ча нимиттам̣ аггахеси.

300. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса н̃а̄тида̄сӣ йена̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса ма̄та̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса ма̄тарам̣ етадавоча – ‘‘йаггхеййе, джа̄неййа̄си – ‘аййапутто рат̣т̣хапа̄ло ануппатто’’’ти. ‘‘саче, дже, саччам̣ бхан̣аси, ада̄сим̣ там̣ каромӣ’’ти [саччам̣ вадаси, ада̄сӣ бхавасӣти (сӣ. пӣ.), саччам̣ вадаси, ада̄сӣ бхависсаси (ка.)]. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса ма̄та̄ йена̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса питарам̣ етадавоча – ‘‘йаггхе, гахапати, джа̄неййа̄си – ‘рат̣т̣хапа̄ло кира кулапутто ануппатто’’’ти? тена кхо пана самайена а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло там̣ а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ ан̃н̃атарам̣ кут̣т̣амӯлам̣ [куд̣д̣ам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] нисса̄йа парибхун̃джати. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ йена̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавоча – ‘‘аттхи на̄ма, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ парибхун̃джиссаси? нану, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, сакам̣ гехам̣ гантабба’’нти? ‘‘куто но, гахапати, амха̄кам̣ гехам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄нам̣? анага̄ра̄ майам̣, гахапати. агамамха кхо те, гахапати, гехам̣, таттха нева да̄нам̣ алаттхамха на паччаккха̄нам̣; ан̃н̃адаттху аккосамева алаттхамха̄’’ти. ‘‘ехи, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, гхарам̣ гамисса̄ма̄’’ти. ‘‘алам̣, гахапати, катам̣ ме аджджа бхаттакиччам̣’’. ‘‘тена хи, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, адхива̄сехи сва̄тана̄йа бхатта’’нти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло тун̣хӣбха̄вена. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса адхива̄санам̣ видитва̄ йена сакам̣ нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ махантам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣асса пун̃джам̣ ка̄ра̄петва̄ килан̃джехи пат̣иччха̄детва̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пура̄н̣адутийика̄ а̄мантеси – ‘‘етха тумхе, вадхуйо, йена алан̇ка̄рена алан̇ката̄ пуббе рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса пийа̄ хотха мана̄па̄ тена алан̇ка̄рена алан̇каротха̄’’ти.

301. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена саке нивесане пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса ка̄лам̣ а̄рочеси – ‘‘ка̄ло, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена сакапиту нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ там̣ хиран̃н̃асуван̣н̣асса пун̃джам̣ вивара̄петва̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавоча – ‘‘идам̣ те, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, ма̄ту маттикам̣ дханам̣, ан̃н̃ам̣ петтикам̣, ан̃н̃ам̣ пита̄махам̣. сакка̄, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, бхоге ча бхун̃джитум̣ пун̃н̃а̄ни ча ка̄тум̣. ехи твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла [рат̣т̣хапа̄ла сиккхам̣ паччаккха̄йа (саббаттха)], хӣна̄йа̄ваттитва̄ бхоге ча бхун̃джассу пун̃н̃а̄ни ча карохӣ’’ти. ‘‘саче ме твам̣, гахапати, вачанам̣ кареййа̄си, имам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣асса пун̃джам̣ сакат̣е а̄ропетва̄ нибба̄ха̄петва̄ маджджхеган̇га̄йа надийа̄ соте опила̄пеййа̄си. там̣ кисса хету? йе уппаджджиссанти хи те, гахапати, татонида̄нам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄’’ти. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пура̄н̣адутийика̄ паччекам̣ па̄десу гахетва̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавочум̣ – ‘‘кӣдиса̄ на̄ма та̄, аййапутта, аччхара̄йо йа̄сам̣ твам̣ хету брахмачарийам̣ чарасӣ’’ти? ‘‘на кхо майам̣, бхагинӣ, аччхара̄нам̣ хету брахмачарийам̣ чара̄ма̄’’ти. ‘‘бхагинива̄дена но аййапутто рат̣т̣хапа̄ло самуда̄чаратӣ’’ти та̄ таттхева муччхита̄ папатим̣су. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло питарам̣ етадавоча – ‘‘саче, гахапати, бходжанам̣ да̄таббам̣, детха; ма̄ но вихет̣хетха̄’’ти. ‘‘бхун̃джа, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси.

302. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло бхутта̄вӣ онӣтапаттапа̄н̣ӣ т̣хитакова има̄ га̄тха̄ абха̄си –

‘‘пасса читтӣкатам̣ бимбам̣, арука̄йам̣ самусситам̣;

а̄турам̣ бахусан̇каппам̣, йасса наттхи дхувам̣ т̣хити.

‘‘пасса читтӣкатам̣ рӯпам̣, ман̣ина̄ кун̣д̣алена ча;

ат̣т̣хи тачена онаддхам̣, саха ваттхебхи собхати.

‘‘алаттакаката̄ па̄да̄, мукхам̣ чун̣н̣акамаккхитам̣;

алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.

‘‘ат̣т̣ха̄падаката̄ кеса̄, нетта̄ ан̃джанамаккхита̄;

алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.

‘‘ан̃джанӣва нава̄ [ан̃джанӣван̣н̣ава̄ (ка.)] читта̄, пӯтика̄йо алан̇като;

алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.

‘‘одахи мигаво па̄сам̣, на̄сада̄ ва̄карам̣ миго;

бхутва̄ нива̄пам̣ гаччха̄ма [гаччха̄ми (сйа̄. ка.)], канданте мигабандхаке’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло т̣хитакова има̄ га̄тха̄ бха̄ситва̄ йена ран̃н̃о корабйасса мигачӣрам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди.

303. атха кхо ра̄джа̄ корабйо мигавам̣ а̄мантеси – ‘‘содхехи, самма мигава, мигачӣрам̣ уййа̄набхӯмим̣; гаччха̄ма субхӯмим̣ дассана̄йа̄’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо мигаво ран̃н̃о корабйасса пат̣иссутва̄ мигачӣрам̣ содхенто аддаса а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисиннам̣. дисва̄на йена ра̄джа̄ корабйо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ корабйам̣ етадавоча – ‘‘суддхам̣ кхо те, дева, мигачӣрам̣. аттхи четтха рат̣т̣хапа̄ло на̄ма кулапутто имасмим̣йева тхуллакот̣т̣хике аггакуласса путто йасса твам̣ абхин̣хам̣ киттайама̄но ахоси, со ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисинно’’ти. ‘‘тена хи, самма мигава, алам̣ да̄наджджа уййа̄набхӯмийа̄. тамева да̄ни майам̣ бхавантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ пайирупа̄сисса̄ма̄’’ти. атха кхо ра̄джа̄ корабйо ‘‘йам̣ таттха кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийаттам̣ там̣ саббам̣ виссаджджетха̄’’ти ватва̄ бхадра̄ни бхадра̄ни йа̄на̄ни йоджа̄петва̄ бхадрам̣ йа̄нам̣ абхирухитва̄ бхадрехи бхадрехи йа̄нехи тхуллакот̣т̣хикамха̄ ниййа̄си махаччара̄джа̄нубха̄вена [махачча̄ ра̄джа̄нубха̄вена (сӣ.)] а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ дассана̄йа. йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми йа̄нена гантва̄ йа̄на̄ паччорохитва̄ паттикова уссат̣а̄йа уссат̣а̄йа париса̄йа йена̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ рат̣т̣хапа̄лена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо ра̄джа̄ корабйо а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавоча – ‘‘идха бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ла хаттхаттхаре [кат̣т̣хаттхаре (сйа̄. кам̣.)] нисӣдатӯ’’ти. ‘‘алам̣, маха̄ра̄джа, нисӣда твам̣; нисинно ахам̣ саке а̄сане’’ти. нисӣди ра̄джа̄ корабйо пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа кхо ра̄джа̄ корабйо а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавоча –

304. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхо рат̣т̣хапа̄ла, па̄риджун̃н̃а̄ни йехи па̄риджун̃н̃ехи саманна̄гата̄ идхекачче кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти. катама̄ни чатта̄ри? джара̄па̄риджун̃н̃ам̣, бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ам̣, бхогапа̄риджун̃н̃ам̣, н̃а̄типа̄риджун̃н̃ам̣. катаман̃ча, бхо рат̣т̣хапа̄ла, джара̄па̄риджун̃н̃ам̣? идха, бхо рат̣т̣хапа̄ла, екаччо джин̣н̣о хоти вуд̣д̣хо махаллако аддхагато вайоануппатто. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ахам̣ кхомхи етарахи джин̣н̣о вуд̣д̣хо махаллако аддхагато вайоануппатто. на кхо пана майа̄ сукарам̣ анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣ адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣ [пха̄тикаттум̣ (сӣ.)]. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со тена джара̄па̄риджун̃н̃ена саманна̄гато кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. идам̣ вуччати, бхо рат̣т̣хапа̄ла, джара̄па̄риджун̃н̃ам̣. бхавам̣ кхо пана рат̣т̣хапа̄ло етарахи дахаро йува̄ сусука̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄. там̣ бхото рат̣т̣хапа̄ласса джара̄па̄риджун̃н̃ам̣ наттхи. ким̣ бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло н̃атва̄ ва̄ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито?

‘‘катаман̃ча, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ам̣? идха, бхо рат̣т̣хапа̄ла, екаччо а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ахам̣ кхомхи етарахи а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. на кхо пана майа̄ сукарам̣ анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣ адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со тена бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ена саманна̄гато кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. идам̣ вуччати, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ам̣. бхавам̣ кхо пана рат̣т̣хапа̄ло етарахи аппа̄ба̄дхо аппа̄тан̇ко самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ саманна̄гато на̄тисӣта̄йа на̄ччун̣ха̄йа. там̣ бхото рат̣т̣хапа̄ласса бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ам̣ наттхи. ким̣ бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло н̃атва̄ ва̄ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито?

‘‘катаман̃ча, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бхогапа̄риджун̃н̃ам̣? идха, бхо рат̣т̣хапа̄ла, екаччо ад̣д̣хо хоти махаддхано маха̄бхого. тасса те бхога̄ анупуббена париккхайам̣ гаччханти. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ахам̣ кхо пуббе ад̣д̣хо ахосим̣ махаддхано маха̄бхого. тасса ме те бхога̄ анупуббена париккхайам̣ гата̄. на кхо пана майа̄ сукарам̣ анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣ адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со тена бхогапа̄риджун̃н̃ена саманна̄гато кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. идам̣ вуччати, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бхогапа̄риджун̃н̃ам̣. бхавам̣ кхо пана рат̣т̣хапа̄ло имасмим̣йева тхуллакот̣т̣хике аггакуласса путто. там̣ бхото рат̣т̣хапа̄ласса бхогапа̄риджун̃н̃ам̣ наттхи. ким̣ бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло н̃атва̄ ва̄ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито?

‘‘катаман̃ча, бхо рат̣т̣хапа̄ла, н̃а̄типа̄риджун̃н̃ам̣? идха, бхо рат̣т̣хапа̄ла, екаччасса бахӯ хонти митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄. тасса те н̃а̄така̄ анупуббена париккхайам̣ гаччханти. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘мамам̣ кхо пуббе бахӯ ахесум̣ митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄. тасса ме те анупуббена париккхайам̣ гата̄. на кхо пана майа̄ сукарам̣ анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣ адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со тена н̃а̄типа̄риджун̃н̃ена саманна̄гато кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. идам̣ вуччати, бхо рат̣т̣хапа̄ла, н̃а̄типа̄риджун̃н̃ам̣. бхото кхо пана рат̣т̣хапа̄ласса имасмим̣йева тхуллакот̣т̣хике бахӯ митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄. там̣ бхото рат̣т̣хапа̄ласса н̃а̄типа̄риджун̃н̃ам̣ наттхи. ким̣ бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло н̃атва̄ ва̄ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито?

‘‘има̄ни кхо, бхо рат̣т̣хапа̄ла, чатта̄ри па̄риджун̃н̃а̄ни, йехи па̄риджун̃н̃ехи саманна̄гата̄ идхекачче кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти. та̄ни бхото рат̣т̣хапа̄ласса наттхи. ким̣ бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло н̃атва̄ ва̄ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти?

305. ‘‘аттхи кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатта̄ро дхаммуддеса̄ уддит̣т̣ха̄, йе ахам̣ [йамахам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] н̃атва̄ ча дисва̄ ча сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. катаме чатта̄ро? ‘упаниййати локо аддхуво’ти кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена пат̣хамо дхаммуддесо уддит̣т̣хо, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. ‘ата̄н̣о локо анабхиссаро’ти кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена дутийо дхаммуддесо уддит̣т̣хо, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. ‘ассако локо, саббам̣ паха̄йа гаманӣйа’нти кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена татийо дхаммуддесо уддит̣т̣хо, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. ‘ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со’ти кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатуттхо дхаммуддесо уддит̣т̣хо, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. име кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатта̄ро дхаммуддеса̄ уддит̣т̣ха̄, йе ахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти.

306. ‘‘‘упаниййати локо аддхуво’ти – бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло а̄ха. имасса, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бха̄ситасса катхам̣ аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, твам̣ вӣсативассуддесикопи пан̣н̣авӣсативассуддесикопи хаттхисмимпи ката̄вӣ ассасмимпи ката̄вӣ ратхасмимпи ката̄вӣ дханусмимпи ката̄вӣ тхарусмимпи ката̄вӣ ӯрубалӣ ба̄хубалӣ аламатто сан̇га̄ма̄вачаро’’ти? ‘‘ахосим̣ ахам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, вӣсативассуддесикопи пан̣н̣авӣсативассуддесикопи хаттхисмимпи ката̄вӣ ассасмимпи ката̄вӣ ратхасмимпи ката̄вӣ дханусмимпи ката̄вӣ тхарусмимпи ката̄вӣ ӯрубалӣ ба̄хубалӣ аламатто сан̇га̄ма̄вачаро. аппекада̄хам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, иддхима̄ва ман̃н̃е на [иддхима̄ ман̃н̃е на (сйа̄. кам̣.), иддхима̄ ча ман̃н̃е (сӣ.), на вийа ман̃н̃е (ка.)] аттано балена самасамам̣ саманупасса̄мӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, евамева твам̣ етарахи ӯрубалӣ ба̄хубалӣ аламатто сан̇га̄ма̄вачаро’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла. етарахи джин̣н̣о вуд̣д̣хо махаллако аддхагато вайоануппатто а̄сӣтико ме вайо ваттати. аппекада̄хам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, ‘идха па̄дам̣ карисса̄мӣ’ти ан̃н̃енева па̄дам̣ каромӣ’’ти. ‘‘идам̣ кхо там̣, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘упаниййати локо аддхуво’ти, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, аббхутам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена – ‘упаниййати локо аддхуво’ти. упаниййати хи, бхо рат̣т̣хапа̄ла, локо аддхуво.

‘‘сам̣виджджанте кхо, бхо рат̣т̣хапа̄ла, имасмим̣ ра̄джакуле хаттхика̄йа̄пи ассака̄йа̄пи ратхака̄йа̄пи паттика̄йа̄пи, амха̄кам̣ а̄пада̄су парийодха̄йа ваттиссанти. ‘ата̄н̣о локо анабхиссаро’ти – бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло а̄ха. имасса пана, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бха̄ситасса катхам̣ аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, аттхи те кочи ануса̄йико а̄ба̄дхо’’ти? ‘‘аттхи ме, бхо рат̣т̣хапа̄ла, ануса̄йико а̄ба̄дхо. аппекада̄ мам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ парива̄ретва̄ т̣хита̄ хонти – ‘ида̄ни ра̄джа̄ корабйо ка̄лам̣ кариссати, ида̄ни ра̄джа̄ корабйо ка̄лам̣ кариссатӣ’’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, лабхаси твам̣ те митта̄мачче н̃а̄тиса̄лохите – ‘а̄йанту ме бхонто митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, саббева санта̄ имам̣ веданам̣ сам̣вибхаджатха, йатха̄хам̣ лахукатарикам̣ веданам̣ ведийеййа’нти – уда̄ху твам̣йева там̣ веданам̣ ведийасӣ’’ти? ‘‘на̄хам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, лабха̄ми те митта̄мачче н̃а̄тиса̄лохите – ‘а̄йанту ме бхонто митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, саббева санта̄ имам̣ веданам̣ сам̣вибхаджатха, йатха̄хам̣ лахукатарикам̣ веданам̣ ведийеййа’нти. атха кхо ахамева там̣ веданам̣ ведийа̄мӣ’’ти. ‘‘идам̣ кхо там̣, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘ата̄н̣о локо анабхиссаро’ти, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, аббхутам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена – ‘ата̄н̣о локо анабхиссаро’ти. ата̄н̣о хи, бхо рат̣т̣хапа̄ла, локо анабхиссаро.

‘‘сам̣виджджати кхо, бхо рат̣т̣хапа̄ла, имасмим̣ ра̄джакуле пахӯтам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ бхӯмигатан̃ча веха̄сагатан̃ча. ‘ассако локо, саббам̣ паха̄йа гаманӣйа’нти – бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло а̄ха. имасса пана, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бха̄ситасса катхам̣ аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йатха̄ твам̣ етарахи пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄реси, лаччхаси твам̣ параттха̄пи – ‘евамева̄хам̣ имехева пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄ремӣ’ти, уда̄ху ан̃н̃е имам̣ бхогам̣ пат̣ипаджджиссанти, твам̣ пана йатха̄каммам̣ гамиссасӣ’’ти? ‘‘йатха̄хам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, етарахи пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄реми, на̄хам̣ лаччха̄ми параттха̄пи – ‘евамева имехева пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄ремӣ’ти. атха кхо ан̃н̃е имам̣ бхогам̣ пат̣ипаджджиссанти; ахам̣ пана йатха̄каммам̣ гамисса̄мӣ’’ти. ‘‘идам̣ кхо там̣, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘ассако локо, саббам̣ паха̄йа гаманӣйа’нти, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ ча сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, аббхутам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена – ‘ассако локо, саббам̣ паха̄йа гаманӣйа’нти. ассако хи, бхо рат̣т̣хапа̄ла, локо саббам̣ паха̄йа гаманӣйам̣.

‘‘‘ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со’ти – бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло а̄ха. имасса, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бха̄ситасса катхам̣ аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, пхӣтам̣ курум̣ аджджха̄васасӣ’’ти? ‘‘евам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, пхӣтам̣ курум̣ аджджха̄васа̄мӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха пурисо а̄гаччхеййа пураттхима̄йа диса̄йа саддха̄йико паччайико. со там̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вадеййа – ‘йаггхе, маха̄ра̄джа, джа̄неййа̄си, ахам̣ а̄гаччха̄ми пураттхима̄йа диса̄йа? таттхаддасам̣ махантам̣ джанападам̣ иддхан̃чева пхӣтан̃ча бахуджанам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣. бахӯ таттха хаттхика̄йа̄ ассака̄йа̄ ратхака̄йа̄ паттика̄йа̄; баху таттха дханадхан̃н̃ам̣ [данта̄джинам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]; баху таттха хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ акатан̃чева катан̃ча; баху таттха иттхипариггахо. сакка̄ ча та̄ватакенева баламаттена [балаттхена (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), бахалаттхена (ка.)] абхивиджинитум̣. абхивиджина, маха̄ра̄джа̄’ти, кинти нам̣ кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘тампи майам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, абхивиджийа аджджха̄васеййа̄ма̄’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха пурисо а̄гаччхеййа паччхима̄йа диса̄йа… уттара̄йа диса̄йа… даккхин̣а̄йа диса̄йа… парасамуддато саддха̄йико паччайико. со там̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вадеййа – ‘йаггхе, маха̄ра̄джа, джа̄неййа̄си, ахам̣ а̄гаччха̄ми парасамуддато? таттхаддасам̣ махантам̣ джанападам̣ иддхан̃чева пхӣтан̃ча бахуджанам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣. бахӯ таттха хаттхика̄йа̄ ассака̄йа̄ ратхака̄йа̄ паттика̄йа̄; баху таттха дханадхан̃н̃ам̣; баху таттха хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ акатан̃чева катан̃ча; баху таттха иттхипариггахо. сакка̄ ча та̄ватакенева баламаттена абхивиджинитум̣. абхивиджина, маха̄ра̄джа̄’ти, кинти нам̣ кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘тампи майам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, абхивиджийа аджджха̄васеййа̄ма̄’’ти. ‘‘идам̣ кхо там̣, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со’ти, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, аббхутам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена – ‘ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со’ти. ӯно хи, бхо рат̣т̣хапа̄ла, локо атитто тан̣ха̄да̄со’’ти.

идамавоча а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло. идам̣ ватва̄ атха̄парам̣ етадавоча –

307. ‘‘пасса̄ми локе садхане мануссе,

ладдха̄на виттам̣ на даданти моха̄;

луддха̄ дханам̣ [ладдха̄ дханам̣ (ка.)] санничайам̣ каронти,

бхиййова ка̄ме абхипаттхайанти.

‘‘ра̄джа̄ пасайха̄ патхавим̣ виджитва̄,

саса̄гарантам̣ махима̄васанто [махийа̄ васанто (сӣ. ка.)];

орам̣ самуддасса атиттарӯпо,

па̄рам̣ самуддассапи паттхайетха.

‘‘ра̄джа̄ ча ан̃н̃е ча бахӯ манусса̄,

авӣтатан̣ха̄ [атиттатан̣ха̄ (ка.)] маран̣ам̣ упенти;

ӯна̄ва хутва̄на джаханти дехам̣,

ка̄мехи локамхи на хаттхи титти.

‘‘канданти нам̣ н̃а̄тӣ пакирийа кесе,

аховата̄ но амара̄ти ча̄ху;

ваттхена нам̣ па̄рутам̣ нӣхаритва̄,

читам̣ сама̄да̄йа [сама̄дха̄йа (сӣ.)] татод̣аханти.

‘‘со д̣айхати сӯлехи туджджама̄но,

екена ваттхена паха̄йа бхоге;

на мӣйама̄насса бхаванти та̄н̣а̄,

н̃а̄тӣдха митта̄ атха ва̄ саха̄йа̄.

‘‘да̄йа̄дака̄ тасса дханам̣ харанти,

сатто пана гаччхати йена каммам̣;

на мӣйама̄нам̣ дханаманвети кин̃чи,

путта̄ ча да̄ра̄ ча дханан̃ча рат̣т̣хам̣.

‘‘на дӣгхама̄йум̣ лабхате дханена, на ча̄пи виттена джарам̣ виханти;

аппам̣ хидам̣ джӣвитама̄ху дхӣра̄, асассатам̣ виппарин̣а̄мадхаммам̣.

‘‘ад̣д̣ха̄ далидда̄ ча пхусанти пхассам̣,

ба̄ло ча дхӣро ча татхева пхут̣т̣хо;

ба̄ло ча ба̄лйа̄ вадхитова сети,

дхӣро ча [дхӣрова (ка.)] на ведхати пхассапхут̣т̣хо.

‘‘тасма̄ хи пан̃н̃а̄ва дханена сеййо,

йа̄йа воса̄намидха̄дхигаччхати;

абйоситатта̄ [асоситатта̄ (сӣ. пӣ.)] хи бхава̄бхавесу,

па̄па̄ни камма̄ни каронти моха̄.

‘‘упети габбхан̃ча паран̃ча локам̣,

сам̣са̄рама̄паджджа парампара̄йа;

тассаппапан̃н̃о абхисаддаханто,

упети габбхан̃ча паран̃ча локам̣.

‘‘чоро йатха̄ сандхимукхе гахито,

сакаммуна̄ хан̃н̃ати па̄падхаммо;

евам̣ паджа̄ печча парамхи локе,

сакаммуна̄ хан̃н̃ати па̄падхаммо.

‘‘ка̄ма̄хи читра̄ мадхура̄ манорама̄,

вирӯпарӯпена матхенти читтам̣;

а̄дӣнавам̣ ка̄магун̣есу дисва̄,

тасма̄ ахам̣ паббаджитомхи ра̄джа.

‘‘думаппхала̄нева патанти ма̄н̣ава̄,

дахара̄ ча вуд̣д̣ха̄ ча сарӣрабхеда̄;

етампи дисва̄ [евампи дисва̄ (сӣ.), етам̣ видитва̄ (сйа̄. кам̣.)] паббаджитомхи ра̄джа,

апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃амева сеййо’’ти.

рат̣т̣хапа̄ласуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.

3. магхадевасуттам̣

308. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ митхила̄йам̣ вихарати магхадеваамбаване [макха̄деваамбаване (сӣ. пӣ.), маггхадеваамбаване (ка.)]. атха кхо бхагава̄ ан̃н̃атарасмим̣ падесе ситам̣ па̄тва̄ка̄си. атха кхо а̄йасмато а̄нандасса етадахоси – ‘‘ко ну кхо хету, ко паччайо бхагавато ситасса па̄тукамма̄йа? на ака̄ран̣ена татха̄гата̄ ситам̣ па̄тукаронтӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бханте, хету, ко паччайо бхагавато ситасса па̄тукамма̄йа? на ака̄ран̣ена татха̄гата̄ ситам̣ па̄тукаронтӣ’’ти. ‘‘бхӯтапуббам̣, а̄нанда, имисса̄йева митхила̄йам̣ ра̄джа̄ ахоси магхадево на̄ма дхаммико дхаммара̄джа̄ дхамме т̣хито маха̄ра̄джа̄; дхаммам̣ чарати бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джа̄нападесу ча; упосатхан̃ча упавасати ча̄туддасим̣ пан̃чадасим̣ ат̣т̣хамин̃ча паккхасса. атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ магхадево бахӯнам̣ васса̄нам̣ бахӯнам̣ вассасата̄нам̣ бахӯнам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена каппакам̣ а̄мантеси – ‘йада̄ ме, самма каппака, пассеййа̄си сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни, атха ме а̄рочеййа̄сӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, а̄нанда, каппако ран̃н̃о магхадевасса паччассоси. аддаса̄ кхо, а̄нанда, каппако бахӯнам̣ васса̄нам̣ бахӯнам̣ вассасата̄нам̣ бахӯнам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена ран̃н̃о магхадевасса сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни. дисва̄на ра̄джа̄нам̣ магхадевам̣ етадавоча – ‘па̄тубхӯта̄ кхо девасса девадӯта̄, диссанти сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄нӣ’ти. ‘тена хи, самма каппака, та̄ни палита̄ни са̄дхукам̣ сан̣д̣а̄сена уддхаритва̄ мама ан̃джалисмим̣ патит̣т̣ха̄пехӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, а̄нанда, каппако ран̃н̃о магхадевасса пат̣иссутва̄ та̄ни палита̄ни са̄дхукам̣ сан̣д̣а̄сена уддхаритва̄ ран̃н̃о магхадевасса ан̃джалисмим̣ патит̣т̣ха̄песи.

309. ‘‘атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ магхадево каппакасса га̄маварам̣ датва̄ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ а̄манта̄петва̄ етадавоча – ‘па̄тубхӯта̄ кхо ме, та̄та кума̄ра, девадӯта̄; диссанти сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни; бхутта̄ кхо пана ме ма̄нусака̄ ка̄ма̄; самайо диббе ка̄ме парийеситум̣. ехи твам̣, та̄та кума̄ра, имам̣ раджджам̣ пат̣ипаджджа. ахам̣ пана кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджисса̄ми. тена хи, та̄та кума̄ра, йада̄ твампи пассеййа̄си сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни, атха каппакасса га̄маварам̣ датва̄ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ са̄дхукам̣ радждже самануса̄ситва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа̄си. йена ме идам̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣ ануппаваттеййа̄си, ма̄ кхо ме твам̣ антимапурисо ахоси. йасмим̣ кхо, та̄та кума̄ра, пурисайуге ваттама̄не еварӯпасса калйа̄н̣асса ваттасса самуччхедо хоти со тесам̣ антимапурисо хоти. там̣ та̄хам̣, та̄та кума̄ра, евам̣ вада̄ми – йена ме идам̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣ ануппаваттеййа̄си, ма̄ кхо ме твам̣ антимапурисо ахосӣ’ти. атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ магхадево каппакасса га̄маварам̣ датва̄ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ са̄дхукам̣ радждже самануса̄ситва̄ имасмим̣йева магхадеваамбаване кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджи. со метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ виха̄си, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена [абйа̄паджджхена (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), абйа̄паджджена (ка.)] пхаритва̄ виха̄си. карун̣а̄сахагатена четаса̄… мудита̄сахагатена четаса̄… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ виха̄си, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ виха̄си.

‘‘ра̄джа̄ кхо пана̄нанда, магхадево чатура̄сӣтивассасахасса̄ни кума̄ракӣл̣итам̣ кӣл̣и, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни опараджджам̣ ка̄реси, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни раджджам̣ ка̄реси, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни имасмим̣йева магхадеваамбаване ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито брахмачарийамачари. со чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ брахмалокӯпаго ахоси.

310. ‘‘атха кхо ран̃н̃о, а̄нанда, магхадевасса путто бахӯнам̣ васса̄нам̣ бахӯнам̣ вассасата̄нам̣ бахӯнам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена каппакам̣ а̄мантеси – ‘йада̄ ме, самма каппака, пассеййа̄си сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни, атха кхо а̄рочеййа̄сӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, а̄нанда, каппако ран̃н̃о магхадевасса путтасса паччассоси. аддаса̄ кхо, а̄нанда, каппако бахӯнам̣ васса̄нам̣ бахӯнам̣ вассасата̄нам̣ бахӯнам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена ран̃н̃о магхадевасса путтасса сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни. дисва̄на ран̃н̃о магхадевасса путтам̣ етадавоча – ‘па̄тубхӯта̄ кхо девасса девадӯта̄; диссанти сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄нӣ’ти. ‘тена хи, самма каппака, та̄ни палита̄ни са̄дхукам̣ сан̣д̣а̄сена уддхаритва̄ мама ан̃джалисмим̣ патит̣т̣ха̄пехӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, а̄нанда, каппако ран̃н̃о магхадевасса путтасса пат̣иссутва̄ та̄ни палита̄ни са̄дхукам̣ сан̣д̣а̄сена уддхаритва̄ ран̃н̃о магхадевасса путтасса ан̃джалисмим̣ патит̣т̣ха̄песи.

‘‘атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о магхадевасса путто каппакасса га̄маварам̣ датва̄ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ а̄манта̄петва̄ етадавоча – ‘па̄тубхӯта̄ кхо, ме, та̄та кума̄ра, девадӯта̄; диссанти сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни; бхутта̄ кхо пана ме ма̄нусака̄ ка̄ма̄; самайо диббе ка̄ме парийеситум̣. ехи твам̣, та̄та кума̄ра, имам̣ раджджам̣ пат̣ипаджджа. ахам̣ пана кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджисса̄ми. тена хи, та̄та кума̄ра, йада̄ твампи пассеййа̄си сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни, атха каппакасса га̄маварам̣ датва̄ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ са̄дхукам̣ радждже самануса̄ситва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа̄си. йена ме идам̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣ ануппаваттеййа̄си, ма̄ кхо ме твам̣ антимапурисо ахоси. йасмим̣ кхо, та̄та кума̄ра, пурисайуге ваттама̄не еварӯпасса калйа̄н̣асса ваттасса самуччхедо хоти со тесам̣ антимапурисо хоти. там̣ та̄хам̣, та̄та кума̄ра, евам̣ вада̄ми – йена ме идам̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣ ануппаваттеййа̄си, ма̄ кхо ме твам̣ антимапурисо ахосӣ’ти. атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о магхадевасса путто каппакасса га̄маварам̣ датва̄ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ са̄дхукам̣ радждже самануса̄ситва̄ имасмим̣йева магхадеваамбаване кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджи. со метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ виха̄си, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ виха̄си. карун̣а̄сахагатена четаса̄… мудита̄сахагатена четаса̄… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ виха̄си, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ виха̄си. ран̃н̃о кхо пана̄нанда, магхадевасса путто чатура̄сӣтивассасахасса̄ни кума̄ракӣл̣итам̣ кӣл̣и, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни опараджджам̣ ка̄реси, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни раджджам̣ ка̄реси, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни имасмим̣йева магхадеваамбаване ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито брахмачарийамачари. со чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ брахмалокӯпаго ахоси.

311. ‘‘ран̃н̃о кхо пана̄нанда, магхадевасса путтапапуттака̄ тасса парампара̄ чатура̄сӣтира̄джасахасса̄ни [чатура̄сӣтикхаттийасахасса̄ни (сӣ. пӣ.), чатура̄сӣтисахасса̄ни (сйа̄. кам̣.)] имасмим̣йева магхадеваамбаване кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджим̣су. те метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарим̣су, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ вихарим̣су. карун̣а̄сахагатена четаса̄… мудита̄сахагатена четаса̄… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарим̣су, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ вихарим̣су. чатура̄сӣтивассасахасса̄ни кума̄ракӣл̣итам̣ кӣл̣им̣су, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни опараджджам̣ ка̄ресум̣, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни раджджам̣ ка̄ресум̣, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни имасмим̣йева магхадеваамбаване ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄ брахмачарийамачарим̣су. те чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ брахмалокӯпага̄ ахесум̣. ними тесам̣ ра̄джа̄ [ра̄джа̄нам̣ (сӣ. пӣ.)] паччхимако ахоси дхаммико дхаммара̄джа̄ дхамме т̣хито маха̄ра̄джа̄; дхаммам̣ чарати бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джа̄нападесу ча; упосатхан̃ча упавасати ча̄туддасим̣ пан̃чадасим̣ ат̣т̣хамин̃ча паккхасса.

312. ‘‘бхӯтапуббам̣, а̄нанда, дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ судхамма̄йам̣ сабха̄йам̣ саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘ла̄бха̄ вата, бхо, видеха̄нам̣, суладдхам̣ вата, бхо, видеха̄нам̣, йесам̣ ними ра̄джа̄ дхаммико дхаммара̄джа̄ дхамме т̣хито маха̄ра̄джа̄; дхаммам̣ чарати бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джа̄нападесу ча; упосатхан̃ча упавасати ча̄туддасим̣ пан̃чадасим̣ ат̣т̣хамин̃ча паккхасса̄’ти. атха кхо, а̄нанда, сакко дева̄наминдо деве та̄ватим̣се а̄мантеси – ‘иччхеййа̄тха но тумхе, ма̄риса̄, нимим̣ ра̄джа̄нам̣ дат̣т̣ху’нти? ‘иччха̄ма майам̣, ма̄риса, нимим̣ ра̄джа̄нам̣ дат̣т̣ху’нти. тена кхо пана, а̄нанда, самайена ними ра̄джа̄ тадахупосатхе паннарасе сӣсам̣нха̄то [сасӣсам̣ наха̄то (сӣ.), сӣсанха̄то (сйа̄. кам̣.)] упосатхико упарипа̄са̄даварагато нисинно хоти. атха кхо, а̄нанда, сакко дева̄наминдо – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева – девесу та̄ватим̣сесу антарахито нимисса ран̃н̃о памукхе па̄турахоси. атха кхо, а̄нанда, сакко дева̄наминдо нимим̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘ла̄бха̄ те, маха̄ра̄джа, суладдхам̣ те, маха̄ра̄джа. дева̄, маха̄ра̄джа, та̄ватим̣са̄ судхамма̄йам̣ сабха̄йам̣ киттайама̄нарӯпа̄ саннисинна̄ – ‘‘ла̄бха̄ вата, бхо, видеха̄нам̣, суладдхам̣ вата, бхо, видеха̄нам̣, йесам̣ ними ра̄джа̄ дхаммико дхаммара̄джа̄ дхамме т̣хито маха̄ра̄джа̄; дхаммам̣ чарати бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джа̄нападесу ча; упосатхан̃ча упавасати ча̄туддасим̣ пан̃чадасим̣ ат̣т̣хамин̃ча паккхасса̄’’ти. дева̄ те, маха̄ра̄джа, та̄ватим̣са̄ дассанака̄ма̄. тасса те ахам̣, маха̄ра̄джа, сахассайуттам̣ а̄джан̃н̃аратхам̣ пахин̣исса̄ми; абхирухеййа̄си, маха̄ра̄джа, диббам̣ йа̄нам̣ авикампама̄но’ти. адхива̄сеси кхо, а̄нанда, ними ра̄джа̄ тун̣хӣбха̄вена.

313. ‘‘атха кхо, а̄нанда, сакко дева̄наминдо нимисса ран̃н̃о адхива̄санам̣ видитва̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева – нимисса ран̃н̃о памукхе антарахито девесу та̄ватим̣сесу па̄турахоси. атха кхо, а̄нанда, сакко дева̄наминдо ма̄талим̣ сан̇га̄хакам̣ а̄мантеси – ‘ехи твам̣, самма ма̄тали, сахассайуттам̣ а̄джан̃н̃аратхам̣ йоджетва̄ нимим̣ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вадехи – айам̣ те, маха̄ра̄джа, сахассайутто а̄джан̃н̃аратхо саккена дева̄наминдена песито; абхирухеййа̄си, маха̄ра̄джа, диббам̣ йа̄нам̣ авикампама̄но’ти. ‘евам̣, бхаддантава̄’ти кхо, а̄нанда, ма̄тали сан̇га̄хако саккасса дева̄наминдасса пат̣иссутва̄ сахассайуттам̣ а̄джан̃н̃аратхам̣ йоджетва̄ нимим̣ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ етадавоча – ‘айам̣ те, маха̄ра̄джа, сахассайутто а̄джан̃н̃аратхо саккена дева̄наминдена песито; абхируха, маха̄ра̄джа, диббам̣ йа̄нам̣ авикампама̄но. апи ча, маха̄ра̄джа, катамена там̣ неми, йена ва̄ па̄пакамма̄ па̄пака̄нам̣ камма̄нам̣ випа̄кам̣ пат̣исам̣веденти, йена ва̄ калйа̄н̣акамма̄ калйа̄н̣акамма̄нам̣ випа̄кам̣ пат̣исам̣ведентӣ’ти? ‘убхайенева мам̣, ма̄тали, нехӣ’ти. сампавесеси [сампа̄песи (сӣ. пӣ.)] кхо, а̄нанда, ма̄тали, сан̇га̄хако нимим̣ ра̄джа̄нам̣ судхаммам̣ сабхам̣. аддаса̄ кхо, а̄нанда, сакко дева̄наминдо нимим̣ ра̄джа̄нам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на нимим̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘ехи кхо, маха̄ра̄джа. сва̄гатам̣, маха̄ра̄джа. дева̄ те дассанака̄ма̄, маха̄ра̄джа, та̄ватим̣са̄ судхамма̄йам̣ сабха̄йам̣ киттайама̄нарӯпа̄ саннисинна̄ – ‘‘ла̄бха̄ вата, бхо, видеха̄нам̣, суладдхам̣ вата, бхо, видеха̄нам̣, йесам̣ ними ра̄джа̄ дхаммико дхаммара̄джа̄ дхамме т̣хито маха̄ра̄джа̄; дхаммам̣ чарати бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джа̄нападесу ча; упосатхан̃ча упавасати ча̄туддасим̣ пан̃чадасим̣ ат̣т̣хамин̃ча паккхасса̄’’ти. дева̄ те, маха̄ра̄джа, та̄ватим̣са̄ дассанака̄ма̄. абхирама, маха̄ра̄джа, девесу дева̄нубха̄вена̄’ти. ‘алам̣, ма̄риса, таттхева мам̣ митхилам̣ пат̣инету. татха̄хам̣ дхаммам̣ чарисса̄ми бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джа̄нападесу ча; упосатхан̃ча упаваса̄ми ча̄туддасим̣ пан̃чадасим̣ ат̣т̣хамин̃ча паккхасса̄’ти.

314. ‘‘атха кхо, а̄нанда, сакко дева̄наминдо ма̄талим̣ сан̇га̄хакам̣ а̄мантеси – ‘ехи твам̣, самма ма̄тали, сахассайуттам̣ а̄джан̃н̃аратхам̣ йоджетва̄ нимим̣ ра̄джа̄нам̣ таттхева митхилам̣ пат̣инехӣ’ти. ‘евам̣, бхаддантава̄’ти кхо, а̄нанда, ма̄тали сан̇га̄хако саккасса дева̄наминдасса пат̣иссутва̄ сахассайуттам̣ а̄джан̃н̃аратхам̣ йоджетва̄ нимим̣ ра̄джа̄нам̣ таттхева митхилам̣ пат̣инеси. татра судам̣, а̄нанда, ними ра̄джа̄ дхаммам̣ чарати бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джа̄нападесу ча, упосатхан̃ча упавасати ча̄туддасим̣ пан̃чадасим̣ ат̣т̣хамин̃ча паккхасса̄ти. атха кхо, а̄нанда, ними ра̄джа̄ бахӯнам̣ васса̄нам̣ бахӯнам̣ вассасата̄нам̣ бахӯнам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена каппакам̣ а̄мантеси – ‘йада̄ ме, самма каппака, пассеййа̄си сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни, атха ме а̄рочеййа̄сӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, а̄нанда, каппако нимисса ран̃н̃о паччассоси. аддаса̄ кхо, а̄нанда, каппако бахӯнам̣ васса̄нам̣ бахӯнам̣ вассасата̄нам̣ бахӯнам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена нимисса ран̃н̃о сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни. дисва̄на нимим̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча – ‘па̄тубхӯта̄ кхо девасса девадӯта̄; диссанти сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄нӣ’ти. ‘тена хи, самма каппака, та̄ни палита̄ни са̄дхукам̣ сан̣д̣а̄сена уддхаритва̄ мама ан̃джалисмим̣ патит̣т̣ха̄пехӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, а̄нанда, каппако нимисса ран̃н̃о пат̣иссутва̄ та̄ни палита̄ни са̄дхукам̣ сан̣д̣а̄сена уддхаритва̄ нимисса ран̃н̃о ан̃джалисмим̣ патит̣т̣ха̄песи. атха кхо, а̄нанда, ними ра̄джа̄ каппакасса га̄маварам̣ датва̄ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ а̄манта̄петва̄ етадавоча – ‘па̄тубхӯта̄ кхо ме, та̄та кума̄ра, девадӯта̄; диссанти сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни; бхутта̄ кхо пана ме ма̄нусака̄ ка̄ма̄; самайо диббе ка̄ме парийеситум̣. ехи твам̣, та̄та кума̄ра, имам̣ раджджам̣ пат̣ипаджджа. ахам̣ пана кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджисса̄ми. тена хи, та̄та кума̄ра, йада̄ твампи пассеййа̄си сирасмим̣ палита̄ни джа̄та̄ни, атха каппакасса га̄маварам̣ датва̄ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ са̄дхукам̣ радждже самануса̄ситва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа̄си. йена ме идам̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣ ануппаваттеййа̄си, ма̄ кхо ме твам̣ антимапурисо ахоси. йасмим̣ кхо, та̄та кума̄ра, пурисайуге ваттама̄не еварӯпасса калйа̄н̣асса ваттасса самуччхедо хоти со тесам̣ антимапурисо хоти. там̣ та̄хам̣, та̄та кума̄ра, евам̣ вада̄ми – ‘йена ме идам̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣ ануппаваттеййа̄си, ма̄ кхо ме твам̣ антимапурисо ахосӣ’ти.

315. ‘‘атха кхо, а̄нанда, ними ра̄джа̄ каппакасса га̄маварам̣ датва̄ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ са̄дхукам̣ радждже самануса̄ситва̄ имасмим̣йева магхадеваамбаване кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджи. со метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ виха̄си, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ виха̄си. карун̣а̄сахагатена четаса̄… мудита̄сахагатена четаса̄… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ виха̄си, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣; ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ виха̄си. ними кхо, пана̄нанда, ра̄джа̄ чатура̄сӣтивассасахасса̄ни кума̄ракӣл̣итам̣ кӣл̣и, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни опараджджам̣ ка̄реси, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни раджджам̣ ка̄реси, чатура̄сӣтивассасахасса̄ни имасмим̣йева магхадеваамбаване ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито брахмачарийамачари. со чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ брахмалокӯпаго ахоси. нимисса кхо пана̄нананда, ран̃н̃о кал̣а̄раджанако на̄ма путто ахоси. на со ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджи. со там̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ самуччхинди. со тесам̣ антимапурисо ахоси.

316. ‘‘сийа̄ кхо пана те, а̄нанда, евамасса – ‘ан̃н̃о нӯна тена самайена ра̄джа̄ магхадево ахоси, йена там̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихита’нти [йо там̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихинӣти (сӣ.)]. на кхо панетам̣, а̄нанда, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. ахам̣ тена самайена ра̄джа̄ магхадево ахосим̣. (ахам̣ там̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихиним̣,) [( ) наттхи (ка.)] майа̄ там̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣; паччхима̄ джаната̄ ануппаваттеси. там̣ кхо пана̄нанда, калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йа̄вадева брахмалокӯпапаттийа̄. идам̣ кхо пана̄нанда, етарахи майа̄ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати. катаман̃ча̄нанда, етарахи майа̄ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи. идам̣ кхо, а̄нанда, етарахи майа̄ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати. там̣ во ахам̣, а̄нанда, евам̣ вада̄ми – ‘йена ме идам̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣ ануппаваттеййа̄тха, ма̄ кхо ме тумхе антимапуриса̄ ахуваттха’. йасмим̣ кхо, а̄нанда, пурисайуге ваттама̄не еварӯпасса калйа̄н̣асса ваттасса самуччхедо хоти со тесам̣ антимапурисо хоти. там̣ во ахам̣, а̄нанда, евам̣ вада̄ми – ‘йена ме идам̣ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нихитам̣ ануппаваттеййа̄тха, ма̄ кхо ме тумхе антимапуриса̄ ахуваттха̄’’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

магхадевасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ татийам̣.

4. мадхурасуттам̣

317. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ маха̄качча̄но мадхура̄йам̣ вихарати гунда̄ване. ассоси кхо ра̄джа̄ ма̄дхуро авантипутто – ‘‘саман̣о кхалу, бхо, качча̄но мадхура̄йам̣ [матхура̄йам̣ (т̣ӣка̄)] вихарати гунда̄ване. там̣ кхо пана бхавантам̣ качча̄нам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘пан̣д̣ито вийатто медха̄вӣ бахуссуто читтакатхӣ калйа̄н̣апат̣ибха̄но вуддхо чева араха̄ ча’. са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’ти. атха кхо ра̄джа̄ ма̄дхуро авантипутто бхадра̄ни бхадра̄ни йа̄на̄ни йоджа̄петва̄ бхадрам̣ йа̄нам̣ абхирухитва̄ бхадрехи бхадрехи йа̄нехи мадхура̄йа ниййа̄си махаччара̄джа̄нубха̄вена а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ дассана̄йа. йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми йа̄нена гантва̄ йа̄на̄ паччорохитва̄ паттикова йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ маха̄качча̄нена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ра̄джа̄ ма̄дхуро авантипутто а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча – ‘‘бра̄хман̣а̄, бхо качча̄на, евама̄хам̣су – ‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о, хӣно ан̃н̃о ван̣н̣о; бра̄хман̣ова сукко ван̣н̣о, кан̣хо ан̃н̃о ван̣н̣о; бра̄хман̣а̄ва суджджханти, но абра̄хман̣а̄; бра̄хман̣а̄ва брахмуно путта̄ ораса̄ мукхато джа̄та̄ брахмаджа̄ брахманиммита̄ брахмада̄йа̄да̄’ти. идха бхавам̣ качча̄но кимаккха̄йӣ’’ти? ‘‘гхосойева кхо есо, маха̄ра̄джа, локасмим̣ – ‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о, хӣно ан̃н̃о ван̣н̣о; бра̄хман̣ова сукко ван̣н̣о, кан̣хо ан̃н̃о ван̣н̣о; бра̄хман̣а̄ва суджджханти, но абра̄хман̣а̄; бра̄хман̣а̄ва брахмуно путта̄ ораса̄ мукхато джа̄та̄ брахмаджа̄ брахманиммита̄ брахмада̄йа̄да̄’ти. тадамина̄петам̣, маха̄ра̄джа, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ гхосойевесо локасмим̣ – ‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о, хӣно ан̃н̃о ван̣н̣о…пе… брахмада̄йа̄да̄’’’ти.

318. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, кхаттийасса чепи иджджхеййа дханена ва̄ дхан̃н̃ена ва̄ раджатена ва̄ джа̄тарӯпена ва̄ кхаттийописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ… бра̄хман̣описса̄сса… вессописса̄сса… суддописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ’’ти? ‘‘кхаттийасса чепи, бхо качча̄на, иджджхеййа дханена ва̄ дхан̃н̃ена ва̄ раджатена ва̄ джа̄тарӯпена ва̄ кхаттийописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ… бра̄хман̣описса̄сса… вессописса̄сса… суддописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, бра̄хман̣асса чепи иджджхеййа дханена ва̄ дхан̃н̃ена ва̄ раджатена ва̄ джа̄тарӯпена ва̄ бра̄хман̣описса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ… вессописса̄сса… суддописса̄сса … кхаттийописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ’’ти? ‘‘бра̄хман̣асса чепи, бхо качча̄на, иджджхеййа дханена ва̄ дхан̃н̃ена ва̄ раджатена ва̄ джа̄тарӯпена ва̄ бра̄хман̣описса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ… вессописса̄сса… суддописса̄сса … кхаттийописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, вессасса чепи иджджхеййа дханена ва̄ дхан̃н̃ена ва̄ раджатена ва̄ джа̄тарӯпена ва̄ вессописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ… суддописса̄сса… кхаттийописса̄сса… бра̄хман̣описса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ’’ти? ‘‘вессасса чепи, бхо качча̄на, иджджхеййа дханена ва̄ дхан̃н̃ена ва̄ раджатена ва̄ джа̄тарӯпена ва̄ вессописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ… суддописса̄сса… кхаттийописса̄сса… бра̄хман̣описса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, суддасса чепи иджджхеййа дханена ва̄ дхан̃н̃ена ва̄ раджатена ва̄ джа̄тарӯпена ва̄ суддописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ… кхаттийописса̄сса… бра̄хман̣описса̄сса… вессописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ’’ти? ‘‘суддасса чепи, бхо качча̄на, иджджхеййа дханена ва̄ дхан̃н̃ена ва̄ раджатена ва̄ джа̄тарӯпена ва̄ суддописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣти… кхаттийописса̄сса… бра̄хман̣описса̄сса… вессописса̄сса пуббут̣т̣ха̄йӣ паччха̄нипа̄тӣ ким̣ка̄рапат̣исса̄вӣ мана̄пача̄рӣ пийава̄дӣ’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йади евам̣ санте, име чатта̄ро ван̣н̣а̄ самасама̄ хонти но ва̄? катхам̣ ва̄ те еттха хотӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бхо качча̄на, евам̣ санте, име чатта̄ро ван̣н̣а̄ самасама̄ хонти. несам̣ [на̄сам̣ (сӣ.), на̄хам̣ (сйа̄. кам̣.)] еттха кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ саманупасса̄мӣ’’ти. ‘‘имина̄пи кхо етам̣, маха̄ра̄джа, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ гхосо йевесо локасмим̣ – ‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о, хӣно ан̃н̃о ван̣н̣о…пе… брахмада̄йа̄да̄’’’ти.

319. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идхасса кхаттийо па̄н̣а̄типа̄тӣ адинна̄да̄йӣ ка̄месумиччха̄ча̄рӣ муса̄ва̄дӣ писун̣ава̄чо пхарусава̄чо сампхаппала̄пӣ абхиджджха̄лу бйа̄панначитто миччха̄дит̣т̣хи [миччха̄дит̣т̣хӣ (саббаттха)] ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа но ва̄? катхам̣ ва̄ те еттха хотӣ’’ти? ‘‘кхаттийопи хи, бхо качча̄на, па̄н̣а̄типа̄тӣ адинна̄да̄йӣ ка̄месумиччха̄ча̄рӣ муса̄ва̄дӣ писун̣ава̄чо пхарусава̄чо сампхаппала̄пӣ абхиджджха̄лу бйа̄панначитто миччха̄дит̣т̣хи ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа. евам̣ ме еттха хоти, еван̃ча пана ме етам̣ арахатам̣ сута’’нти.

‘‘са̄дху са̄дху, маха̄ра̄джа! са̄дху кхо те етам̣, маха̄ра̄джа, евам̣ хоти, са̄дху ча пана те етам̣ арахатам̣ сутам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идхасса бра̄хман̣о…пе… идхасса вессо…пе… идхасса суддо па̄н̣а̄типа̄тӣ адинна̄да̄йӣ…пе… миччха̄дит̣т̣хи ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа но ва̄? катхам̣ ва̄ те еттха хотӣ’’ти? ‘‘суддопи хи, бхо качча̄на, па̄н̣а̄типа̄тӣ адинна̄да̄йӣ…пе… миччха̄дит̣т̣хи ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа. евам̣ ме еттха хоти, еван̃ча пана ме етам̣ арахатам̣ сута’’нти.

‘‘са̄дху са̄дху, маха̄ра̄джа! са̄дху кхо те етам̣, маха̄ра̄джа, евам̣ хоти, са̄дху ча пана те етам̣ арахатам̣ сутам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йади евам̣ санте, име чатта̄ро ван̣н̣а̄ самасама̄ хонти но ва̄? катхам̣ ва̄ те еттха хотӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бхо качча̄на, евам̣ санте, име чатта̄ро ван̣н̣а̄ самасама̄ хонти. несам̣ еттха кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ саманупасса̄мӣ’’ти. ‘‘имина̄пи кхо етам̣, маха̄ра̄джа, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ гхосо йевесо локасмим̣ – ‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о, хӣно ан̃н̃о ван̣н̣о…пе… брахмада̄йа̄да̄’’’ти.

320. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идхасса кхаттийо па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирато, муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато, сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато, анабхиджджха̄лу абйа̄панначитто самма̄дит̣т̣хи [самма̄дит̣т̣хӣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа но ва̄? катхам̣ ва̄ те еттха хотӣ’’ти? ‘‘кхаттийопи хи, бхо качча̄на, па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирато, муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато, сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато, анабхиджджха̄лу абйа̄панначитто самма̄дит̣т̣хи ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа. евам̣ ме еттха хоти, еван̃ча пана ме етам̣ арахатам̣ сута’’нти.

‘‘са̄дху са̄дху, маха̄ра̄джа! са̄дху кхо те етам̣, маха̄ра̄джа, евам̣ хоти, са̄дху ча пана те етам̣ арахатам̣ сутам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идхасса бра̄хман̣о, идхасса вессо, идхасса суддо па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато…пе… самма̄дит̣т̣хи ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа но ва̄? катхам̣ ва̄ те еттха хотӣ’’ти? ‘‘суддопи хи, бхо качча̄на, па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато…пе… самма̄дит̣т̣хи ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа. евам̣ ме еттха хоти, еван̃ча пана ме етам̣ арахатам̣ сута’’нти.

‘‘са̄дху са̄дху, маха̄ра̄джа! са̄дху кхо те етам̣, маха̄ра̄джа, евам̣ хоти, са̄дху ча пана те етам̣ арахатам̣ сутам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йади евам̣ санте, име чатта̄ро ван̣н̣а̄ самасама̄ хонти но ва̄? катхам̣ ва̄ те еттха хотӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бхо качча̄на, евам̣ санте, име чатта̄ро ван̣н̣а̄ самасама̄ хонти. несам̣ еттха кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ саманупасса̄мӣ’’ти. ‘‘имина̄пи кхо етам̣, маха̄ра̄джа, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ гхосо йевесо локасмим̣ – ‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о, хӣно ан̃н̃о ван̣н̣о…пе… брахмада̄йа̄да̄’’’ти.

321. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха кхаттийо сандхим̣ ва̄ чхиндеййа, ниллопам̣ ва̄ хареййа, ека̄га̄рикам̣ ва̄ кареййа, парипантхе ва̄ тит̣т̣хеййа, парада̄рам̣ ва̄ гаччхеййа, тан̃че те пуриса̄ гахетва̄ дассеййум̣ – ‘айам̣ те, дева, чоро а̄гуча̄рӣ. имасса йам̣ иччхаси там̣ дан̣д̣ам̣ пан̣ехӣ’ти. кинти нам̣ кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘гха̄теййа̄ма ва̄, бхо качча̄на, джа̄пеййа̄ма ва̄ пабба̄джеййа̄ма ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ кареййа̄ма. там̣ кисса хету? йа̄ хисса, бхо качча̄на, пуббе ‘кхаттийо’ти саман̃н̃а̄ са̄сса антарахита̄; чоротвева сан̇кхйам̣ [сан̇кхам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] гаччхатӣ’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха бра̄хман̣о, идха вессо, идха суддо сандхим̣ ва̄ чхиндеййа, ниллопам̣ ва̄ хареййа, ека̄га̄рикам̣ ва̄ кареййа, парипантхе ва̄ тит̣т̣хеййа, парада̄рам̣ ва̄ гаччхеййа, тан̃че те пуриса̄ гахетва̄ дассеййум̣ – ‘айам̣ те, дева, чоро а̄гуча̄рӣ. имасса йам̣ иччхаси там̣ дан̣д̣ам̣ пан̣ехӣ’ти. кинти нам̣ кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘гха̄теййа̄ма ва̄, бхо качча̄на, джа̄пеййа̄ма ва̄ пабба̄джеййа̄ма ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ кареййа̄ма. там̣ кисса хету? йа̄ хисса, бхо качча̄на, пуббе ‘суддо’ти саман̃н̃а̄ са̄сса антарахита̄; чоротвева сан̇кхйам̣ гаччхатӣ’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йади евам̣ санте, име чатта̄ро ван̣н̣а̄ самасама̄ хонти но ва̄? катхам̣ ва̄ те еттха хотӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бхо качча̄на, евам̣ санте, име чатта̄ро ван̣н̣а̄ самасама̄ хонти. несам̣ еттха кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ саманупасса̄мӣ’’ти. ‘‘имина̄пи кхо етам̣, маха̄ра̄джа, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ гхосо йевесо локасмим̣ – ‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о, хӣно ан̃н̃о ван̣н̣о…пе… брахмада̄йа̄да̄’’’ти.

322. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха кхаттийо кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито асса вирато па̄н̣а̄типа̄та̄, вирато адинна̄да̄на̄, вирато муса̄ва̄да̄, раттӯпарато, екабхаттико, брахмача̄рӣ, сӣлава̄, калйа̄н̣адхаммо? кинти нам̣ кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘абхива̄деййа̄ма ва̄ [пи (дӣ. ни. 1.184, 187 са̄ман̃н̃апхале)], бхо качча̄на, паччут̣т̣хеййа̄ма ва̄ а̄санена ва̄ нимантеййа̄ма абхинимантеййа̄ма ва̄ нам̣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рехи дхаммикам̣ ва̄ асса раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахеййа̄ма. там̣ кисса хету? йа̄ хисса, бхо качча̄на, пуббе ‘кхаттийо’ти саман̃н̃а̄ са̄сса антарахита̄; саман̣отвева сан̇кхйам̣ гаччхатӣ’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха бра̄хман̣о, идха вессо, идха суддо кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито асса вирато па̄н̣а̄типа̄та̄, вирато адинна̄да̄на̄ вирато муса̄ва̄да̄, раттӯпарато, екабхаттико, брахмача̄рӣ, сӣлава̄, калйа̄н̣адхаммо? кинти нам̣ кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘абхива̄деййа̄ма ва̄, бхо качча̄на, паччут̣т̣хеййа̄ма ва̄ а̄санена ва̄ нимантеййа̄ма абхинимантеййа̄ма ва̄ нам̣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рехи дхаммикам̣ ва̄ асса раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахеййа̄ма. там̣ кисса хету? йа̄ хисса, бхо качча̄на, пуббе ‘суддо’ти саман̃н̃а̄ са̄сса антарахита̄; саман̣отвева сан̇кхйам̣ гаччхатӣ’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йади евам̣ санте, име чатта̄ро ван̣н̣а̄ самасама̄ хонти но ва̄? катхам̣ ва̄ те еттха хотӣ’’ти? ‘‘аддха̄ кхо, бхо качча̄на, евам̣ санте, име чатта̄ро ван̣н̣а̄ самасама̄ хонти. несам̣ еттха кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ саманупасса̄мӣ’’ти. ‘‘имина̄пи кхо етам̣, маха̄ра̄джа, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ гхосо йевесо локасмим̣ – ‘бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о, хӣно ан̃н̃о ван̣н̣о; бра̄хман̣ова сукко ван̣н̣о, кан̣хо ан̃н̃о ван̣н̣о; бра̄хман̣а̄ва суджджханти, но абра̄хман̣а̄; бра̄хман̣а̄ва брахмуно путта̄ ораса̄ мукхато джа̄та̄ брахмаджа̄ брахманиммита̄ брахмада̄йа̄да̄’’’ти.

323. евам̣ вутте, ра̄джа̄ ма̄дхуро авантипутто а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бхо качча̄на, абхиккантам̣, бхо качча̄на! сеййатха̄пи, бхо качча̄на, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – ‘чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣ’ти; евамевам̣ бхота̄ качча̄нена анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣ бхавантам̣ качча̄нам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ качча̄но дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. ‘‘ма̄ кхо мам̣ твам̣, маха̄ра̄джа, саран̣ам̣ агама̄си. тамева твам̣ [таметам̣ твам̣ (сйа̄. кам̣.), таметам̣ (ка.)] бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха йамахам̣ саран̣ам̣ гато’’ти. ‘‘кахам̣ пана, бхо качча̄на, етарахи со бхагава̄ вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти? ‘‘париниббуто кхо, маха̄ра̄джа, етарахи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти. ‘‘сачепи майам̣, бхо качча̄на, сун̣еййа̄ма там̣ бхагавантам̣ дасасу йоджанесу, дасапи майам̣ йоджана̄ни гаччхеййа̄ма там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣. сачепи майам̣, бхо качча̄на, сун̣еййа̄ма там̣ бхагавантам̣ вӣсатийа̄ йоджанесу, тим̣са̄йа йоджанесу, чатта̄рӣса̄йа йоджанесу, пан̃н̃а̄са̄йа йоджанесу, пан̃н̃а̄сампи майам̣ йоджана̄ни гаччхеййа̄ма там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣. йоджанасате чепи майам̣ бхо качча̄на, сун̣еййа̄ма там̣ бхагавантам̣, йоджанасатампи майам̣ гаччхеййа̄ма там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣. йато ча, бхо качча̄на, париниббуто со бхагава̄, париниббутампи майам̣ бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ма дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ качча̄но дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.

мадхурасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.

5. бодхира̄джакума̄расуттам̣

324. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ бхаггесу вихарати сусума̄рагире бхесакал̣а̄ване мигада̄йе. тена кхо пана самайена бодхисса ра̄джакума̄расса коканадо [коканудо (сйа̄. кам̣. ка.)] на̄ма па̄са̄до ачирака̄рито хоти анаджджха̄вут̣т̣хо саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ кеначи ва̄ мануссабхӯтена. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро сан̃джика̄путтам̣ ма̄н̣авам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, самма сан̃джика̄путта, йена бхагава̄ тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена бхагавато па̄де сираса̄ ванда, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччха – ‘бодхи, бханте, ра̄джакума̄ро бхагавато па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘адхива̄сету кира, бханте, бхагава̄ бодхисса ра̄джакума̄расса сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо сан̃джика̄путто ма̄н̣аво бодхисса ра̄джакума̄расса пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сан̃джика̄путто ма̄н̣аво бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘бодхи кхо [бодхи бхо готама (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ра̄джакума̄ро бхото готамасса па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхати. еван̃ча вадети – ‘адхива̄сету кира бхавам̣ готамо бодхисса ра̄джакума̄расса сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо сан̃джика̄путто ма̄н̣аво бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена бодхи ра̄джакума̄ро тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бодхим̣ ра̄джакума̄рам̣ етадавоча – ‘‘авочумха бхото вачанена там̣ бхавантам̣ готамам̣ – ‘бодхи кхо ра̄джакума̄ро бхото готамасса па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхати. еван̃ча вадети – адхива̄сету кира бхавам̣ готамо бодхисса ра̄джакума̄расса сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’ти. адхивут̣т̣хан̃ча пана саман̣ена готамена̄’’ти.

325. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро тасса̄ раттийа̄ аччайена саке нивесане пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄, коканадан̃ча па̄са̄дам̣ ода̄техи дуссехи сантхара̄петва̄ йа̄ва паччхимасопа̄накал̣евара̄ [кал̣ебара̄ (сӣ.)], сан̃джика̄путтам̣ ма̄н̣авам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, самма сан̃джика̄путта, йена бхагава̄ тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄рочехи – ‘ка̄ло, бханте, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’’нти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо сан̃джика̄путто ма̄н̣аво бодхисса ра̄джакума̄расса пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄рочеси – ‘‘ка̄ло, бхо готама, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена бодхисса ра̄джакума̄расса нивесанам̣ тенупасан̇ками. тена кхо пана самайена бодхи ра̄джакума̄ро бахидва̄ракот̣т̣хаке т̣хито хоти бхагавантам̣ а̄гамайама̄но. аддаса̄ кхо бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на паччуггантва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ пураккхатва̄ йена коканадо па̄са̄до тенупасан̇ками. атха кхо бхагава̄ паччхимам̣ сопа̄накал̣еварам̣ нисса̄йа ат̣т̣ха̄си. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхирухату [абхирӯхату (сйа̄. кам̣. пӣ.) аккамату (чӯл̣ава. 268)], бханте, бхагава̄ дусса̄ни, абхирухату сугато дусса̄ни; йам̣ мама асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти. евам̣ вутте, бхагава̄ тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо…пе… татийампи кхо бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхирухату, бханте, бхагава̄. дусса̄ни, абхирухату сугато дусса̄ни; йам̣ мама асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти.

326. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ апалокеси. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо бодхим̣ ра̄джакума̄рам̣ етадавоча – ‘‘сам̣харату, ра̄джакума̄ра, дусса̄ни; на бхагава̄ челапат̣икам̣ [челапаттикам̣ (сӣ. пӣ.)] аккамиссати. паччхимам̣ джанатам̣ татха̄гато анукампатӣ’’ти [апалокетӣти (саббаттха)]. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро дусса̄ни сам̣хара̄петва̄ упарикоканадапа̄са̄де [упарикоканаде па̄са̄де (сӣ. пӣ. винайеча), упарикоканаде (сйа̄. кам̣.)] а̄сана̄ни пан̃н̃апеси. атха кхо бхагава̄ коканадам̣ па̄са̄дам̣ абхирухитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘майхам̣ кхо, бханте, евам̣ хоти – ‘на кхо сукхена сукхам̣ адхигантаббам̣, дуккхена кхо сукхам̣ адхигантабба’’’нти.

327. ‘‘майхампи кхо, ра̄джакума̄ра, пуббева самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘на кхо сукхена сукхам̣ адхигантаббам̣, дуккхена кхо сукхам̣ адхигантабба’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, апарена самайена дахарова сама̄но сусука̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄ ака̄мака̄нам̣ ма̄та̄питӯнам̣ ассумукха̄нам̣ руданта̄нам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджим̣. со евам̣ паббаджито сама̄но ким̣кусалагавесӣ [ким̣кусалам̣гавесӣ (ка.)] ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘иччха̄махам̣, а̄вусо ка̄ла̄ма, имасмим̣ дхаммавинайе брахмачарийам̣ чариту’нти. евам̣ вутте, ра̄джакума̄ра, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо мам̣ етадавоча – ‘вихарата̄йасма̄, та̄дисо айам̣ дхаммо йаттха вин̃н̃ӯ пурисо начирассева сакам̣ а̄чарийакам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’ти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣им̣. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, та̄ватакенева от̣т̣хапахатаматтена лапитала̄панаматтена н̃а̄н̣ава̄дан̃ча вада̄ми, тхерава̄дан̃ча джа̄на̄ми пасса̄мӣти ча пат̣иджа̄на̄ми, ахан̃чева ан̃н̃е ча. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на кхо а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо имам̣ дхаммам̣ кевалам̣ саддха̄маттакена сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведети; аддха̄ а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо имам̣ дхаммам̣ джа̄нам̣ пассам̣ вихаратӣ’ти.

‘‘атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘китта̄вата̄ но, а̄вусо ка̄ла̄ма, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведесӣ’ти [упасампаджджа паведесӣти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]? евам̣ вутте, ра̄джакума̄ра, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ паведеси. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи саддха̄, майхам̣паттхи саддха̄; на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи вӣрийам̣…пе… сати… сама̄дхи… пан̃н̃а̄, майхам̣паттхи пан̃н̃а̄. йам̣нӯна̄хам̣ йам̣ дхаммам̣ а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведети тасса дхаммасса саччхикирийа̄йа падахеййа’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄сим̣. атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘етта̄вата̄ но, а̄вусо ка̄ла̄ма, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти? ‘етта̄вата̄ кхо ахам̣, а̄вусо, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведемӣ’ти. ‘ахампи кхо, а̄вусо, етта̄вата̄ имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. ‘ла̄бха̄ но, а̄вусо, суладдхам̣ но, а̄вусо, йе майам̣ а̄йасмантам̣ та̄дисам̣ сабрахмача̄рим̣ пасса̄ма. ити йа̄хам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеми, там̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси. йам̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси, тамахам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеми. ити йа̄хам̣ дхаммам̣ джа̄на̄ми там̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си; йам̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си тамахам̣ дхаммам̣ джа̄на̄ми. ити йа̄дисо ахам̣, та̄дисо тувам̣; йа̄дисо тувам̣ та̄дисо ахам̣. ехи да̄ни, а̄вусо, убхова санта̄ имам̣ ган̣ам̣ парихара̄ма̄’ти. ити кхо, ра̄джакума̄ра, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо а̄чарийо ме сама̄но (аттано) [( ) наттхи (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] антева̄сим̣ мам̣ сама̄нам̣ аттана̄ [аттано (сӣ. пӣ.)] самасамам̣ т̣хапеси, ул̣а̄ра̄йа ча мам̣ пӯджа̄йа пӯджеси. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на̄йам̣ дхаммо ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йа̄вадева а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпапаттийа̄’ти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, там̣ дхаммам̣ аналан̇каритва̄ тасма̄ дхамма̄ ниббиджджа апаккамим̣.

328. ‘‘со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, ким̣кусалагавесӣ ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но йена удако [уддако (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘иччха̄махам̣, а̄вусо [а̄вусо ра̄ма (сӣ. сйа̄. кам̣. ка.) пасса ма. ни. 1.278 па̄сара̄сисутте], имасмим̣ дхаммавинайе брахмачарийам̣ чариту’нти. евам̣ вутте, ра̄джакума̄ра, удако ра̄мапутто мам̣ етадавоча – ‘вихарата̄йасма̄, та̄дисо айам̣ дхаммо йаттха вин̃н̃ӯ пурисо начирассева сакам̣ а̄чарийакам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’ти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣им̣. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, та̄ватакенева от̣т̣хапахатаматтена лапитала̄панаматтена н̃а̄н̣ава̄дан̃ча вада̄ми, тхерава̄дан̃ча джа̄на̄ми пасса̄мӣти ча пат̣иджа̄на̄ми, ахан̃чева ан̃н̃е ча. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на кхо ра̄мо имам̣ дхаммам̣ кевалам̣ саддха̄маттакена сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведеси; аддха̄ ра̄мо имам̣ дхаммам̣ джа̄нам̣ пассам̣ виха̄сӣ’ти. атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, йена удако ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘китта̄вата̄ но, а̄вусо, ра̄мо имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведесӣ’ти? евам̣ вутте, ра̄джакума̄ра, удако ра̄мапутто невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ паведеси. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на кхо ра̄массева ахоси саддха̄, майхам̣паттхи саддха̄; на кхо ра̄массева ахоси вӣрийам̣…пе… сати… сама̄дхи… пан̃н̃а̄, майхам̣паттхи пан̃н̃а̄. йам̣нӯна̄хам̣ йам̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведети тасса дхаммасса саччхикирийа̄йа падахеййа’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄сим̣.

‘‘атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, йена удако ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘етта̄вата̄ но, а̄вусо, ра̄мо имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти? ‘етта̄вата̄ кхо, а̄вусо, ра̄мо имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти. ‘ахампи кхо, а̄вусо, етта̄вата̄ имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. ‘ла̄бха̄ но, а̄вусо, суладдхам̣ но, а̄вусо, йе майам̣ а̄йасмантам̣ та̄дисам̣ сабрахмача̄рим̣ пасса̄ма. ити йам̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеси там̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси. йам̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси там̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеси. ити йам̣ дхаммам̣ ра̄мо абхин̃н̃а̄си там̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си; йам̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си там̣ дхаммам̣ ра̄мо абхин̃н̃а̄си. ити йа̄дисо ра̄мо ахоси та̄дисо тувам̣, йа̄дисо тувам̣ та̄дисо ра̄мо ахоси. ехи да̄ни, а̄вусо, тувам̣ имам̣ ган̣ам̣ парихара̄’ти. ити кхо, ра̄джакума̄ра, удако ра̄мапутто сабрахмача̄рӣ ме сама̄но а̄чарийат̣т̣ха̄не мам̣ т̣хапеси, ул̣а̄ра̄йа ча мам̣ пӯджа̄йа пӯджеси. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на̄йам̣ дхаммо ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йа̄вадева невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанӯпапаттийа̄’ти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, там̣ дхаммам̣ аналан̇каритва̄ тасма̄ дхамма̄ ниббиджджа апаккамим̣.

329. ‘‘со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, ким̣кусалагавесӣ ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но, магадхесу анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но, йена урувела̄ сена̄нигамо тадавасарим̣. таттхаддасам̣ раман̣ӣйам̣ бхӯмибха̄гам̣, па̄са̄дикан̃ча ванасан̣д̣ам̣, надӣн̃ча сандантим̣ сетакам̣ супатиттхам̣, раман̣ӣйам̣ саманта̄ ча гочарага̄мам̣. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘раман̣ӣйо вата, бхо, бхӯмибха̄го, па̄са̄дико ча ванасан̣д̣о, надин̃ча сандантим̣ сетака̄ супатиттха̄, раман̣ӣйа̄ саманта̄ [са̄манта̄ (?) пуримапит̣т̣хепи] ча гочарага̄мо. алам̣ ватидам̣ кулапуттасса падха̄наттхикасса падха̄на̄йа̄’ти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, таттхева нисӣдим̣ – ‘аламидам̣ падха̄на̄йа̄’ти. аписсу мам̣, ра̄джакума̄ра, тиссо упама̄ пат̣ибхам̣су аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄.

‘‘сеййатха̄пи, ра̄джакума̄ра, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ удаке никкхиттам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа – ‘аггим̣ абхиниббаттесса̄ми, теджо па̄тукарисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, апи ну со пурисо амум̣ аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ удаке никкхиттам̣ уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхенто [абхиматтханто (сйа̄. кам̣. ка.)] аггим̣ абхиниббаттеййа, теджо па̄тукареййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, бханте. там̣ кисса хету? адун̃хи, бханте, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ тан̃ча пана удаке никкхиттам̣, йа̄вадева ча пана со пурисо киламатхасса вигха̄тасса бха̄гӣ асса̄’’ти. ‘‘евамева кхо, ра̄джакума̄ра, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йена чева читтена ча ка̄мехи авӯпакат̣т̣ха̄ вихаранти, йо ча несам̣ ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо со ча аджджхаттам̣ на суппахӣно хоти, на суппат̣иппассаддхо. опаккамика̄ чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. но чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. айам̣ кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, пат̣хама̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄.