5. бодхира̄джакума̄расуттам̣
324. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ бхаггесу вихарати сусума̄рагире бхесакал̣а̄ване мигада̄йе. тена кхо пана самайена бодхисса ра̄джакума̄расса коканадо [коканудо (сйа̄. кам̣. ка.)] на̄ма па̄са̄до ачирака̄рито хоти анаджджха̄вут̣т̣хо саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ кеначи ва̄ мануссабхӯтена. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро сан̃джика̄путтам̣ ма̄н̣авам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, самма сан̃джика̄путта, йена бхагава̄ тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена бхагавато па̄де сираса̄ ванда, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччха – ‘бодхи, бханте, ра̄джакума̄ро бхагавато па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘адхива̄сету кира, бханте, бхагава̄ бодхисса ра̄джакума̄расса сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо сан̃джика̄путто ма̄н̣аво бодхисса ра̄джакума̄расса пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сан̃джика̄путто ма̄н̣аво бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘бодхи кхо [бодхи бхо готама (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ра̄джакума̄ро бхото готамасса па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхати. еван̃ча вадети – ‘адхива̄сету кира бхавам̣ готамо бодхисса ра̄джакума̄расса сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо сан̃джика̄путто ма̄н̣аво бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена бодхи ра̄джакума̄ро тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бодхим̣ ра̄джакума̄рам̣ етадавоча – ‘‘авочумха бхото вачанена там̣ бхавантам̣ готамам̣ – ‘бодхи кхо ра̄джакума̄ро бхото готамасса па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхати. еван̃ча вадети – адхива̄сету кира бхавам̣ готамо бодхисса ра̄джакума̄расса сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’ти. адхивут̣т̣хан̃ча пана саман̣ена готамена̄’’ти.
325. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро тасса̄ раттийа̄ аччайена саке нивесане пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄, коканадан̃ча па̄са̄дам̣ ода̄техи дуссехи сантхара̄петва̄ йа̄ва паччхимасопа̄накал̣евара̄ [кал̣ебара̄ (сӣ.)], сан̃джика̄путтам̣ ма̄н̣авам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, самма сан̃джика̄путта, йена бхагава̄ тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄рочехи – ‘ка̄ло, бханте, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’’нти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо сан̃джика̄путто ма̄н̣аво бодхисса ра̄джакума̄расса пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄рочеси – ‘‘ка̄ло, бхо готама, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена бодхисса ра̄джакума̄расса нивесанам̣ тенупасан̇ками. тена кхо пана самайена бодхи ра̄джакума̄ро бахидва̄ракот̣т̣хаке т̣хито хоти бхагавантам̣ а̄гамайама̄но. аддаса̄ кхо бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на паччуггантва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ пураккхатва̄ йена коканадо па̄са̄до тенупасан̇ками. атха кхо бхагава̄ паччхимам̣ сопа̄накал̣еварам̣ нисса̄йа ат̣т̣ха̄си. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхирухату [абхирӯхату (сйа̄. кам̣. пӣ.) аккамату (чӯл̣ава. 268)], бханте, бхагава̄ дусса̄ни, абхирухату сугато дусса̄ни; йам̣ мама асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти. евам̣ вутте, бхагава̄ тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо…пе… татийампи кхо бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхирухату, бханте, бхагава̄. дусса̄ни, абхирухату сугато дусса̄ни; йам̣ мама асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти.
326. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ апалокеси. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо бодхим̣ ра̄джакума̄рам̣ етадавоча – ‘‘сам̣харату, ра̄джакума̄ра, дусса̄ни; на бхагава̄ челапат̣икам̣ [челапаттикам̣ (сӣ. пӣ.)] аккамиссати. паччхимам̣ джанатам̣ татха̄гато анукампатӣ’’ти [апалокетӣти (саббаттха)]. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро дусса̄ни сам̣хара̄петва̄ упарикоканадапа̄са̄де [упарикоканаде па̄са̄де (сӣ. пӣ. винайеча), упарикоканаде (сйа̄. кам̣.)] а̄сана̄ни пан̃н̃апеси. атха кхо бхагава̄ коканадам̣ па̄са̄дам̣ абхирухитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘майхам̣ кхо, бханте, евам̣ хоти – ‘на кхо сукхена сукхам̣ адхигантаббам̣, дуккхена кхо сукхам̣ адхигантабба’’’нти.
327. ‘‘майхампи кхо, ра̄джакума̄ра, пуббева самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘на кхо сукхена сукхам̣ адхигантаббам̣, дуккхена кхо сукхам̣ адхигантабба’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, апарена самайена дахарова сама̄но сусука̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄ ака̄мака̄нам̣ ма̄та̄питӯнам̣ ассумукха̄нам̣ руданта̄нам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджим̣. со евам̣ паббаджито сама̄но ким̣кусалагавесӣ [ким̣кусалам̣гавесӣ (ка.)] ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘иччха̄махам̣, а̄вусо ка̄ла̄ма, имасмим̣ дхаммавинайе брахмачарийам̣ чариту’нти. евам̣ вутте, ра̄джакума̄ра, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо мам̣ етадавоча – ‘вихарата̄йасма̄, та̄дисо айам̣ дхаммо йаттха вин̃н̃ӯ пурисо начирассева сакам̣ а̄чарийакам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’ти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣им̣. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, та̄ватакенева от̣т̣хапахатаматтена лапитала̄панаматтена н̃а̄н̣ава̄дан̃ча вада̄ми, тхерава̄дан̃ча джа̄на̄ми пасса̄мӣти ча пат̣иджа̄на̄ми, ахан̃чева ан̃н̃е ча. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на кхо а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо имам̣ дхаммам̣ кевалам̣ саддха̄маттакена сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведети; аддха̄ а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо имам̣ дхаммам̣ джа̄нам̣ пассам̣ вихаратӣ’ти.
‘‘атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘китта̄вата̄ но, а̄вусо ка̄ла̄ма, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведесӣ’ти [упасампаджджа паведесӣти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]? евам̣ вутте, ра̄джакума̄ра, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ паведеси. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи саддха̄, майхам̣паттхи саддха̄; на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи вӣрийам̣…пе… сати… сама̄дхи… пан̃н̃а̄, майхам̣паттхи пан̃н̃а̄. йам̣нӯна̄хам̣ йам̣ дхаммам̣ а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведети тасса дхаммасса саччхикирийа̄йа падахеййа’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄сим̣. атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘етта̄вата̄ но, а̄вусо ка̄ла̄ма, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти? ‘етта̄вата̄ кхо ахам̣, а̄вусо, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведемӣ’ти. ‘ахампи кхо, а̄вусо, етта̄вата̄ имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. ‘ла̄бха̄ но, а̄вусо, суладдхам̣ но, а̄вусо, йе майам̣ а̄йасмантам̣ та̄дисам̣ сабрахмача̄рим̣ пасса̄ма. ити йа̄хам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеми, там̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси. йам̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси, тамахам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеми. ити йа̄хам̣ дхаммам̣ джа̄на̄ми там̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си; йам̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си тамахам̣ дхаммам̣ джа̄на̄ми. ити йа̄дисо ахам̣, та̄дисо тувам̣; йа̄дисо тувам̣ та̄дисо ахам̣. ехи да̄ни, а̄вусо, убхова санта̄ имам̣ ган̣ам̣ парихара̄ма̄’ти. ити кхо, ра̄джакума̄ра, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо а̄чарийо ме сама̄но (аттано) [( ) наттхи (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] антева̄сим̣ мам̣ сама̄нам̣ аттана̄ [аттано (сӣ. пӣ.)] самасамам̣ т̣хапеси, ул̣а̄ра̄йа ча мам̣ пӯджа̄йа пӯджеси. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на̄йам̣ дхаммо ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йа̄вадева а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпапаттийа̄’ти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, там̣ дхаммам̣ аналан̇каритва̄ тасма̄ дхамма̄ ниббиджджа апаккамим̣.
328. ‘‘со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, ким̣кусалагавесӣ ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но йена удако [уддако (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘иччха̄махам̣, а̄вусо [а̄вусо ра̄ма (сӣ. сйа̄. кам̣. ка.) пасса ма. ни. 1.278 па̄сара̄сисутте], имасмим̣ дхаммавинайе брахмачарийам̣ чариту’нти. евам̣ вутте, ра̄джакума̄ра, удако ра̄мапутто мам̣ етадавоча – ‘вихарата̄йасма̄, та̄дисо айам̣ дхаммо йаттха вин̃н̃ӯ пурисо начирассева сакам̣ а̄чарийакам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’ти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣им̣. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, та̄ватакенева от̣т̣хапахатаматтена лапитала̄панаматтена н̃а̄н̣ава̄дан̃ча вада̄ми, тхерава̄дан̃ча джа̄на̄ми пасса̄мӣти ча пат̣иджа̄на̄ми, ахан̃чева ан̃н̃е ча. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на кхо ра̄мо имам̣ дхаммам̣ кевалам̣ саддха̄маттакена сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведеси; аддха̄ ра̄мо имам̣ дхаммам̣ джа̄нам̣ пассам̣ виха̄сӣ’ти. атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, йена удако ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘китта̄вата̄ но, а̄вусо, ра̄мо имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведесӣ’ти? евам̣ вутте, ра̄джакума̄ра, удако ра̄мапутто невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ паведеси. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на кхо ра̄массева ахоси саддха̄, майхам̣паттхи саддха̄; на кхо ра̄массева ахоси вӣрийам̣…пе… сати… сама̄дхи… пан̃н̃а̄, майхам̣паттхи пан̃н̃а̄. йам̣нӯна̄хам̣ йам̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведети тасса дхаммасса саччхикирийа̄йа падахеййа’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄сим̣.
‘‘атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, йена удако ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘етта̄вата̄ но, а̄вусо, ра̄мо имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти? ‘етта̄вата̄ кхо, а̄вусо, ра̄мо имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти. ‘ахампи кхо, а̄вусо, етта̄вата̄ имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. ‘ла̄бха̄ но, а̄вусо, суладдхам̣ но, а̄вусо, йе майам̣ а̄йасмантам̣ та̄дисам̣ сабрахмача̄рим̣ пасса̄ма. ити йам̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеси там̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси. йам̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси там̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеси. ити йам̣ дхаммам̣ ра̄мо абхин̃н̃а̄си там̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си; йам̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си там̣ дхаммам̣ ра̄мо абхин̃н̃а̄си. ити йа̄дисо ра̄мо ахоси та̄дисо тувам̣, йа̄дисо тувам̣ та̄дисо ра̄мо ахоси. ехи да̄ни, а̄вусо, тувам̣ имам̣ ган̣ам̣ парихара̄’ти. ити кхо, ра̄джакума̄ра, удако ра̄мапутто сабрахмача̄рӣ ме сама̄но а̄чарийат̣т̣ха̄не мам̣ т̣хапеси, ул̣а̄ра̄йа ча мам̣ пӯджа̄йа пӯджеси. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на̄йам̣ дхаммо ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йа̄вадева невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанӯпапаттийа̄’ти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, там̣ дхаммам̣ аналан̇каритва̄ тасма̄ дхамма̄ ниббиджджа апаккамим̣.
329. ‘‘со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, ким̣кусалагавесӣ ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но, магадхесу анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но, йена урувела̄ сена̄нигамо тадавасарим̣. таттхаддасам̣ раман̣ӣйам̣ бхӯмибха̄гам̣, па̄са̄дикан̃ча ванасан̣д̣ам̣, надӣн̃ча сандантим̣ сетакам̣ супатиттхам̣, раман̣ӣйам̣ саманта̄ ча гочарага̄мам̣. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘раман̣ӣйо вата, бхо, бхӯмибха̄го, па̄са̄дико ча ванасан̣д̣о, надин̃ча сандантим̣ сетака̄ супатиттха̄, раман̣ӣйа̄ саманта̄ [са̄манта̄ (?) пуримапит̣т̣хепи] ча гочарага̄мо. алам̣ ватидам̣ кулапуттасса падха̄наттхикасса падха̄на̄йа̄’ти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, таттхева нисӣдим̣ – ‘аламидам̣ падха̄на̄йа̄’ти. аписсу мам̣, ра̄джакума̄ра, тиссо упама̄ пат̣ибхам̣су аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄.
‘‘сеййатха̄пи, ра̄джакума̄ра, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ удаке никкхиттам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа – ‘аггим̣ абхиниббаттесса̄ми, теджо па̄тукарисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, апи ну со пурисо амум̣ аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ удаке никкхиттам̣ уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхенто [абхиматтханто (сйа̄. кам̣. ка.)] аггим̣ абхиниббаттеййа, теджо па̄тукареййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, бханте. там̣ кисса хету? адун̃хи, бханте, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ тан̃ча пана удаке никкхиттам̣, йа̄вадева ча пана со пурисо киламатхасса вигха̄тасса бха̄гӣ асса̄’’ти. ‘‘евамева кхо, ра̄джакума̄ра, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йена чева читтена ча ка̄мехи авӯпакат̣т̣ха̄ вихаранти, йо ча несам̣ ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо со ча аджджхаттам̣ на суппахӣно хоти, на суппат̣иппассаддхо. опаккамика̄ чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. но чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. айам̣ кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, пат̣хама̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄.
330. ‘‘апара̄пи кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, дутийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄. сеййатха̄пи, ра̄джакума̄ра, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа – ‘аггим̣ абхиниббаттесса̄ми, теджо па̄тукарисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, апи ну со пурисо амум̣ аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣ уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхенто аггим̣ абхиниббаттеййа, теджо па̄тукареййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, бханте. там̣ кисса хету? адун̃хи, бханте, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ кин̃ча̄пи а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣, йа̄вадева ча пана со пурисо киламатхасса вигха̄тасса бха̄гӣ асса̄’’ти. ‘‘евамева кхо, ра̄джакума̄ра, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йена чева читтена ча ка̄мехи вӯпакат̣т̣ха̄ вихаранти, йо ча несам̣ ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо со ча аджджхаттам̣ на суппахӣно хоти, на суппат̣иппассаддхо. опаккамика̄ чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. но чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. айам̣ кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, дутийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄.
331. ‘‘апара̄пи кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, татийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄. сеййатха̄пи, ра̄джакума̄ра, суккхам̣ кат̣т̣хам̣ кол̣а̄пам̣ а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа – ‘аггим̣ абхиниббаттесса̄ми, теджо па̄тукарисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, апи ну со пурисо амум̣ суккхам̣ кат̣т̣хам̣ кол̣а̄пам̣ а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣ уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхенто аггим̣ абхиниббаттеййа, теджо па̄тукареййа̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. там̣ кисса хету? адун̃хи, бханте, суккхам̣ кат̣т̣хам̣ кол̣а̄пам̣, тан̃ча пана а̄рака̄ удака̄ тхале никкхитта’’нти. ‘‘евамева кхо, ра̄джакума̄ра, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йена чева читтена ча ка̄мехи вӯпакат̣т̣ха̄ вихаранти, йо ча несам̣ ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо со ча аджджхаттам̣ суппахӣно хоти суппат̣иппассаддхо. опаккамика̄ чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, бхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. но чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, бхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. айам̣ кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, татийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄. има̄ кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, тиссо упама̄ пат̣ибхам̣су аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄.
332. ‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ дантебхидантама̄дха̄йа [пасса ма. ни. 1.220 витаккасан̣т̣ха̄насутте], дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча, четаса̄ читтам̣ абхинигган̣хеййам̣ абхиниппӣл̣еййам̣ абхисанта̄пеййа’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, дантебхидантама̄дха̄йа, дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча, четаса̄ читтам̣ абхинигган̣ха̄ми абхиниппӣл̣еми абхисанта̄пеми. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, дантебхидантама̄дха̄йа, дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча, четаса̄ читтам̣ абхинигган̣хато абхиниппӣл̣айато абхисанта̄пайато каччхехи седа̄ муччанти. сеййатха̄пи, ра̄джакума̄ра, балава̄ пурисо дуббалатарам̣ пурисам̣ сӣсе ва̄ гахетва̄ кхандхе ва̄ гахетва̄ абхинигган̣хеййа абхиниппӣл̣еййа абхисанта̄пеййа; евамева кхо ме, ра̄джакума̄ра, дантебхидантама̄дха̄йа, дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча, четаса̄ читтам̣ абхинигган̣хато абхиниппӣл̣айато абхисанта̄пайато каччхехи седа̄ муччанти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, ра̄джакума̄ра, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо, тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато.
333. ‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу кан̣н̣асотехи ва̄та̄нам̣ никкхаманта̄нам̣ адхиматто саддо хоти. сеййатха̄пи на̄ма камма̄рагаггарийа̄ дхамама̄на̄йа адхиматто саддо хоти, евамева кхо ме, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу кан̣н̣асотехи ва̄та̄нам̣ никкхаманта̄нам̣ адхиматто саддо хоти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, ра̄джакума̄ра, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо, тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато.
‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ ва̄та̄ муддхани ӯхананти [ӯханти (сӣ.), охананти (сйа̄. кам̣.), ухананти (ка.)]. сеййатха̄пи, ра̄джакума̄ра, балава̄ пурисо тин̣хена сикхарена муддхани абхиматтхеййа [муддха̄нам̣ абхимантхеййа (сӣ. пӣ.), муддха̄нам̣ абхиматтхеййа (сйа̄. кам̣.)], евамева кхо ме, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ ва̄та̄ муддхани ӯхананти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, ра̄джакума̄ра, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо, тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато.
‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ сӣсе сӣсаведана̄ хонти. сеййатха̄пи, ра̄джакума̄ра, балава̄ пурисо дал̣хена вараттаккхан̣д̣ена [вараттакабандханена (сӣ.)] сӣсе сӣсавет̣хам̣ дадеййа; евамева кхо ме, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ сӣсе сӣсаведана̄ хонти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, ра̄джакума̄ра, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо, тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато.
‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ ва̄та̄ куччхим̣ парикантанти. сеййатха̄пи, ра̄джакума̄ра, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ тин̣хена говикантанена куччхим̣ парикантеййа, евамева кхо ме, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄, ва̄та̄ куччхим̣ парикантанти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, ра̄джакума̄ра, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо, тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато.
‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматто ка̄йасмим̣ д̣а̄хо хоти. сеййатха̄пи, ра̄джакума̄ра, две балаванто пуриса̄ дуббалатарам̣ пурисам̣ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ ан̇га̄рака̄суйа̄ санта̄пеййум̣ сампарита̄пеййум̣, евамева кхо ме, ра̄джакума̄ра, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматто ка̄йасмим̣ д̣а̄хо хоти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, ра̄джакума̄ра, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо, тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато.
‘‘аписсу мам̣, ра̄джакума̄ра, девата̄ дисва̄ евама̄хам̣су – ‘ка̄лан̇като саман̣о готамо’ти. екачча̄ девата̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄лан̇като саман̣о готамо, апи ча ка̄лан̇каротӣ’ти. екачча̄ девата̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄лан̇като саман̣о готамо, на̄пи ка̄лан̇кароти. арахам̣ саман̣о готамо. виха̄ротвева со [виха̄ротвевесо (сӣ.)] арахато еварӯпо хотӣ’ти [виха̄ротвевесо арахато’’ти (?)].
334. ‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ саббасо а̄ха̄рупаччхеда̄йа пат̣ипаджджеййа’нти. атха кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, девата̄ упасан̇камитва̄ етадавочум̣ – ‘ма̄ кхо твам̣, ма̄риса, саббасо а̄ха̄рупаччхеда̄йа пат̣ипаджджи. саче кхо твам̣, ма̄риса, саббасо а̄ха̄рупаччхеда̄йа пат̣ипаджджиссаси, тасса те майам̣ диббам̣ оджам̣ ломакӯпехи аджджхоха̄ресса̄ма [аджджхохарисса̄ма (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)], та̄йа твам̣ йа̄пессасӣ’ти. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘ахан̃чева кхо пана саббасо аджаджджитам̣ [аджаддхукам̣ (сӣ. пӣ.), джаддхукам̣ (сйа̄. кам̣.)] пат̣иджа̄неййам̣. има̄ ча ме девата̄ диббам̣ оджам̣ ломакӯпехи аджджхоха̄реййум̣ [аджджхохареййум̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)], та̄йа ча̄хам̣ йа̄пеййам̣, там̣ мамасса муса̄’ти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, та̄ девата̄ пачча̄чиккха̄ми. ‘хала’нти вада̄ми.
‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ тхокам̣ тхокам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййам̣ пасатам̣ пасатам̣, йади ва̄ муггайӯсам̣ йади ва̄ кулаттхайӯсам̣ йади ва̄ кал̣а̄йайӯсам̣ йади ва̄ харен̣укайӯса’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, тхокам̣ тхокам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ресим̣ пасатам̣ пасатам̣, йади ва̄ муггайӯсам̣ йади ва̄ кулаттхайӯсам̣ йади ва̄ кал̣а̄йайӯсам̣ йади ва̄ харен̣укайӯсам̣. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, тхокам̣ тхокам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄райато пасатам̣ пасатам̣, йади ва̄ муггайӯсам̣ йади ва̄ кулаттхайӯсам̣ йади ва̄ кал̣а̄йайӯсам̣ йади ва̄ харен̣укайӯсам̣, адхиматтакасима̄нам̣ патто ка̄йо хоти. сеййатха̄пи на̄ма а̄сӣтикапабба̄ни ва̄ ка̄л̣апабба̄ни ва̄, евамевассу ме ан̇гапаччан̇га̄ни бхаванти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма от̣т̣хападам̣, евамевассу ме а̄нисадам̣ хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма ват̣т̣ана̄вал̣ӣ, евамевассу ме пит̣т̣хикан̣т̣ако ун̣н̣ата̄ванато хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма джараса̄ла̄йа гопа̄насийо олуггавилугга̄ бхаванти, евамевассу ме пха̄сул̣ийо олуггавилугга̄ бхаванти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма гамбхӣре удапа̄не удаката̄рака̄ гамбхӣрагата̄ оккха̄йика̄ диссанти, евамевассу ме аккхикӯпесу аккхита̄рака̄ гамбхӣрагата̄ оккха̄йика̄ диссанти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма титтака̄ла̄бу а̄макаччхинно ва̄та̄тапена сам̣пхут̣ито [сампхусито (сйа̄. кам̣.), сам̣пут̣ӣто (ка.) сам̣пхут̣итоти еттха сан̇кучитоти аттхо] хоти саммила̄то, евамевассу ме сӣсаччхави сам̣пхут̣ита̄ хоти саммила̄та̄ та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, ‘удараччхавим̣ паримасисса̄мӣ’ти пит̣т̣хикан̣т̣акам̣йева паригган̣ха̄ми, ‘пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ паримасисса̄мӣ’ти удараччхавим̣йева паригган̣ха̄ми. йа̄вассу ме, ра̄джакума̄ра, удараччхави пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ аллӣна̄ хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, ‘ваччам̣ ва̄ муттам̣ ва̄ карисса̄мӣ’ти таттхева авакуджджо папата̄ми та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, имамева ка̄йам̣ асса̄сенто па̄н̣ина̄ гатта̄ни анумаджджа̄ми. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, па̄н̣ина̄ гатта̄ни анумаджджато пӯтимӯла̄ни лома̄ни ка̄йасма̄ папатанти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. аписсу мам̣, ра̄джакума̄ра, манусса̄ дисва̄ евама̄хам̣су – ‘ка̄л̣о саман̣о готамо’ти, екачче манусса̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄л̣о саман̣о готамо, са̄мо саман̣о готамо’ти. екачче манусса̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄л̣о саман̣о готамо, напи са̄мо, ман̇гураччхави саман̣о готамо’ти. йа̄вассу ме, ра̄джакума̄ра, та̄ва парисуддхо чхавиван̣н̣о парийода̄то упахато хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа.
335. ‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘йе кхо кечи атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ [типпа̄ (сӣ. пӣ.)] кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайим̣су, ета̄вапарамам̣ найито бхиййо. йепи хи кечи ана̄гатамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайиссанти, ета̄вапарамам̣ найито бхиййо. йепи хи кечи етарахи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, ета̄вапарамам̣ найито бхиййо. на кхо пана̄хам̣ има̄йа кат̣ука̄йа дуккарака̄рика̄йа адхигаччха̄ми уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣; сийа̄ ну кхо ан̃н̃о магго бодха̄йа̄’ти. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣ питу саккасса камманте сӣта̄йа джамбуччха̄йа̄йа нисинно вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарита̄; сийа̄ ну кхо есо магго бодха̄йа̄’ти. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, сата̄нуса̄ри вин̃н̃а̄н̣ам̣ ахоси – ‘есева магго бодха̄йа̄’ти. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘ким̣ ну кхо ахам̣ тасса сукхасса бха̄йа̄ми йам̣ там̣ сукхам̣ ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехӣ’ти? тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на кхо ахам̣ тасса сукхасса бха̄йа̄ми йам̣ там̣ сукхам̣ ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехӣ’ти.
‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘на кхо там̣ сукарам̣ сукхам̣ адхигантум̣ евам̣ адхиматтакасима̄нам̣ паттака̄йена. йам̣нӯна̄хам̣ ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййам̣ оданакумма̄са’нти. со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ресим̣ оданакумма̄сам̣. тена кхо пана мам̣, ра̄джакума̄ра, самайена пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ паччупат̣т̣хита̄ хонти – ‘йам̣ кхо саман̣о готамо дхаммам̣ адхигамиссати там̣ но а̄рочессатӣ’ти. йато кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ресим̣ оданакумма̄сам̣, атха ме те пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ ниббиджджа паккамим̣су – ‘ба̄хуллико [ба̄хулико (сӣ. пӣ.) са̄раттхат̣ӣка̄йа сам̣гхабхедасиккха̄падаван̣н̣ана̄йа самети] саман̣о готамо падха̄навиббханто, а̄ватто ба̄хулла̄йа̄’ти.
336. ‘‘со кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретва̄ балам̣ гахетва̄ вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄сим̣. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄… дутийам̣ джха̄нам̣… татийам̣ джха̄нам̣… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄сим̣. со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄месим̣. со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссара̄ми, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссара̄ми. айам̣ кхо ме, ра̄джакума̄ра, раттийа̄ пат̣хаме йа̄ме пат̣хама̄ виджджа̄ адхигата̄, авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно – йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато.
‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄месим̣. со диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пасса̄ми чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ми …пе… айам̣ кхо ме, ра̄джакума̄ра, раттийа̄ маджджхиме йа̄ме дутийа̄ виджджа̄ адхигата̄, авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно – йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато.
‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄месим̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣…пе… ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣; ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣…пе… ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣. тасса ме евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччиттха, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччиттха, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччиттха. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ ахоси. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти аббхан̃н̃а̄сим̣. айам̣ кхо ме, ра̄джакума̄ра, раттийа̄ паччхиме йа̄ме татийа̄ виджджа̄ адхигата̄, авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно – йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато.
337. ‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘адхигато кхо мйа̄йам̣ дхаммо гамбхӣро дуддасо дуранубодхо санто пан̣ӣто атакка̄вачаро нипун̣о пан̣д̣итаведанӣйо. а̄лайара̄ма̄ кхо пана̄йам̣ паджа̄ а̄лайарата̄ а̄лайасаммудита̄. а̄лайара̄ма̄йа кхо пана паджа̄йа а̄лайарата̄йа а̄лайасаммудита̄йа дуддасам̣ идам̣ т̣ха̄нам̣ йадидам̣ – идаппаччайата̄пат̣иччасамуппа̄до. идампи кхо т̣ха̄нам̣ дуддасам̣ – йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. ахан̃чева кхо пана дхаммам̣ десеййам̣, паре ча ме на а̄джа̄неййум̣, со мамасса киламатхо, са̄ мамасса вихеса̄’ти. аписсу мам̣, ра̄джакума̄ра, има̄ аначчхарийа̄ га̄тха̄йо пат̣ибхам̣су пуббе ассутапубба̄ –
‘киччхена ме адхигатам̣, халам̣ да̄ни пака̄ситум̣;
ра̄гадосапаретехи, на̄йам̣ дхаммо сусамбудхо.
‘пат̣исотага̄мим̣ нипун̣ам̣, гамбхӣрам̣ дуддасам̣ ан̣ум̣;
ра̄гаратта̄ на даккханти, тамокхандхена а̄вут̣а̄’ [а̄ват̣а̄ (сӣ.), а̄вута̄ (сйа̄. кам̣.)] ти.
‘‘итиха ме, ра̄джакума̄ра, пат̣исан̃чиккхато аппоссукката̄йа читтам̣ намати но дхаммадесана̄йа.
338. ‘‘атха кхо, ра̄джакума̄ра, брахмуно сахампатисса мама четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа етадахоси – ‘нассати вата, бхо, локо; винассати вата, бхо, локо. йатра хи на̄ма татха̄гатасса арахато самма̄самбуддхасса аппоссукката̄йа читтам̣ намати [намиссати (?)] но дхаммадесана̄йа̄’ти. атха кхо, ра̄джакума̄ра, брахма̄ сахампати – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева – брахмалоке антарахито мама пурато па̄турахоси. атха кхо, ра̄джакума̄ра, брахма̄ сахампати екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена̄хам̣ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ мам̣ етадавоча – ‘десету, бханте, бхагава̄ дхаммам̣, десету сугато дхаммам̣. санти сатта̄ аппараджаккхаджа̄тика̄ ассаваната̄йа дхаммасса париха̄йанти; бхависсанти дхаммасса ан̃н̃а̄та̄ро’ти. идамавоча, ра̄джакума̄ра, брахма̄ сахампати; идам̣ ватва̄ атха̄парам̣ етадавоча –
‘па̄турахоси магадхесу пуббе,
дхаммо асуддхо самалехи чинтито;
апа̄пуретам̣ [ава̄пуретам̣ (сӣ.)] аматасса два̄рам̣,
сун̣анту дхаммам̣ вималена̄нубуддхам̣.
‘селе йатха̄ паббатамуддханит̣т̣хито,
йатха̄пи пассе джанатам̣ самантато;
татхӯпамам̣ дхаммамайам̣ сумедха,
па̄са̄дама̄руйха самантачаккху.
‘сока̄ватин̣н̣ам̣ [сока̄вакин̣н̣ам̣ (сйа̄.)] джанатамапетасоко,
авеккхассу джа̄тиджара̄бхибхӯтам̣;
ут̣т̣хехи вӣра, виджитасан̇га̄ма,
саттхава̄ха ан̣ан̣а [анан̣а (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)], вичара локе;
десассу [десету (сйа̄. кам̣. ка.)] бхагава̄ дхаммам̣,
ан̃н̃а̄та̄ро бхависсантӣ’ти.
339. ‘‘атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, брахмуно ча аджджхесанам̣ видитва̄ саттесу ча ка̄рун̃н̃атам̣ пат̣ичча буддхачаккхуна̄ локам̣ волокесим̣. аддасам̣ кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто сатте аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе аппекачче паралокаваджджабхайадасса̄вине [дасса̄вино (сйа̄. кам̣. ка.)] вихаранте, аппекачче на паралокаваджджабхайадасса̄вине вихаранте. сеййатха̄пи на̄ма уппалинийам̣ ва̄ падуминийам̣ ва̄ пун̣д̣арӣкинийам̣ ва̄ аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни удака̄нуггата̄ни антонимуггапосӣни, аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни удака̄нуггата̄ни самодакам̣ т̣хита̄ни, аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни удака̄ аччуггамма т̣хита̄ни [тит̣т̣ханти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] анупалитта̄ни удакена, евамева кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто аддасам̣ сатте аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе, аппекачче паралокаваджджабхайадасса̄вине вихаранте, аппекачче на паралокаваджджабхайадасса̄вине вихаранте. атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, брахма̄нам̣ сахампатим̣ га̄тха̄йа паччабха̄сим̣ –
‘апа̄рута̄ тесам̣ аматасса два̄ра̄,
йе сотаванто памун̃чанту саддхам̣;
вихим̣сасан̃н̃ӣ пагун̣ам̣ на бха̄сим̣,
дхаммам̣ пан̣ӣтам̣ мануджесу брахме’ти.
340. ‘‘атха кхо, ра̄джакума̄ра, брахма̄ сахампати ‘ката̄вака̄со кхомхи бхагавата̄ дхаммадесана̄йа̄’ти мам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йи.
‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣? ко имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’ти? тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘айам̣ кхо а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо пан̣д̣ито вийатто медха̄вӣ дӣгхараттам̣ аппараджаккхаджа̄тико. йам̣нӯна̄хам̣ а̄л̣а̄расса ка̄ла̄масса пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣; со имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’ти. атха кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, девата̄ упасан̇камитва̄ етадавоча – ‘сатта̄хака̄лан̇като, бханте, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо’ти. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘сатта̄хака̄лан̇като а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо’ти. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘маха̄джа̄нийо кхо а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо. саче хи со имам̣ дхаммам̣ сун̣еййа, кхиппамева а̄джа̄неййа̄’ти. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣? ко имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’ти? тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘айам̣ кхо удако ра̄мапутто пан̣д̣ито вийатто медха̄вӣ дӣгхараттам̣ аппараджаккхаджа̄тико. йам̣нӯна̄хам̣ удакасса ра̄мапуттасса пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣; со имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’ти. атха кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, девата̄ упасан̇камитва̄ етадавоча – ‘абхидосака̄лан̇като, бханте, удако ра̄мапутто’ти. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘абхидосака̄лан̇като удако ра̄мапутто’ти. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘маха̄джа̄нийо кхо удако ра̄мапутто. саче хи со имам̣ дхаммам̣ сун̣еййа, кхиппамева а̄джа̄неййа̄’ти.
341. ‘‘тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣? ко имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’ти? тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘бахука̄ра̄ кхо ме пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ йе мам̣ падха̄напахитаттам̣ упат̣т̣хахим̣су. йам̣нӯна̄хам̣ пан̃чаваггийа̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’нти. тасса майхам̣, ра̄джакума̄ра, етадахоси – ‘кахам̣ ну кхо етарахи пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ вихарантӣ’ти. аддасам̣ кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена пан̃чаваггийе бхиккхӯ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихаранте исипатане мигада̄йе. атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, урувела̄йам̣ йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена ба̄ра̄н̣асӣ тена ча̄рикам̣ паккамим̣.
‘‘аддаса̄ кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, упако а̄джӣвако антара̄ ча гайам̣ антара̄ ча бодхим̣ аддха̄намаггаппат̣ипаннам̣. дисва̄на мам̣ етадавоча – ‘виппасанна̄ни кхо те, а̄вусо, индрийа̄ни, парисуддхо чхавиван̣н̣о парийода̄то. кам̣си твам̣, а̄вусо, уддисса паббаджито? ко ва̄ те саттха̄? касса ва̄ твам̣ дхаммам̣ рочесӣ’ти? евам̣ вутте, ахам̣, ра̄джакума̄ра, упакам̣ а̄джӣвакам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄сим̣ –
‘сабба̄бхибхӯ саббавидӯхамасми,
саббесу дхаммесу анӯпалитто;
саббан̃джахо тан̣ха̄ккхайе вимутто,
сайам̣ абхин̃н̃а̄йа камуддисеййам̣.
‘на ме а̄чарийо аттхи, садисо ме на виджджати;
садевакасмим̣ локасмим̣, наттхи ме пат̣ипуггало.
‘ахан̃хи араха̄ локе, ахам̣ саттха̄ ануттаро;
екомхи самма̄самбуддхо, сӣтибхӯтосми ниббуто.
‘дхаммачаккам̣ паваттетум̣, гаччха̄ми ка̄синам̣ пурам̣;
андхӣбхӯтасмим̣ [андхабхӯтасмим̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] локасмим̣, а̄хан̃чхам̣ [а̄хан̃н̃им̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] аматадундубхи’нти.
‘йатха̄ кхо твам̣, а̄вусо, пат̣иджа̄на̄си арахаси анантаджино’ти.
‘ма̄диса̄ ве джина̄ хонти, йе патта̄ а̄саваккхайам̣;
джита̄ ме па̄пака̄ дхамма̄, тасма̄хамупака [тасма̄хам̣ упака̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] джино’ти.
‘‘евам̣ вутте, ра̄джакума̄ра, упако а̄джӣвако ‘хупеййапа̄вусо’ти [хувеййапа̄вусо (сӣ. пӣ.), хувеййа̄вусо (сйа̄. кам̣.)] ватва̄ сӣсам̣ окампетва̄ уммаггам̣ гахетва̄ пакка̄ми.
342. ‘‘атха кхва̄хам̣, ра̄джакума̄ра, анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена ба̄ра̄н̣асӣ исипатанам̣ мигада̄йо йена пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ тенупасан̇камим̣. аддасам̣су кхо мам̣, ра̄джакума̄ра, пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̣т̣хапесум̣ – ‘айам̣ кхо, а̄вусо, саман̣о готамо а̄гаччхати ба̄хуллико падха̄навиббханто а̄ватто ба̄хулла̄йа. со нева абхива̄детаббо, на паччут̣т̣ха̄таббо, на̄сса паттачӣварам̣ пат̣иггахетаббам̣; апи ча кхо а̄санам̣ т̣хапетаббам̣ – саче со а̄кан̇кхиссати нисӣдиссатӣ’ти. йатха̄ йатха̄ кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, пан̃чаваггийе бхиккхӯ упасан̇камим̣ [упасан̇кама̄ми (сӣ. пӣ.)], татха̄ татха̄ пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ на̄саккхим̣су сака̄йа катика̄йа сан̣т̣ха̄тум̣. аппекачче мам̣ паччуггантва̄ паттачӣварам̣ пат̣иггахесум̣. аппекачче а̄санам̣ пан̃н̃апесум̣. аппекачче па̄додакам̣ упат̣т̣хапесум̣. апи ча кхо мам̣ на̄мена ча а̄вусова̄дена ча самуда̄чаранти. евам̣ вутте, ахам̣, ра̄джакума̄ра, пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавочам̣ – ‘ма̄, бхиккхаве, татха̄гатам̣ на̄мена ча а̄вусова̄дена ча самуда̄чаратха [самуда̄чариттха (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]; арахам̣, бхиккхаве, татха̄гато самма̄самбуддхо. одахатха, бхиккхаве, сотам̣. аматамадхигатам̣. ахамануса̄са̄ми, ахам̣ дхаммам̣ десеми. йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄на̄ начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти. евам̣ вутте, ра̄джакума̄ра, пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ мам̣ етадавочум̣ – ‘та̄йапи кхо твам̣, а̄вусо готама, ирийа̄йа [чарийа̄йа (сйа̄. кам̣.)] та̄йа пат̣ипада̄йа та̄йа дуккарака̄рика̄йа на̄джджхагама̄ уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣; ким̣ пана твам̣ етарахи ба̄хуллико падха̄навиббханто а̄ватто ба̄хулла̄йа адхигамиссаси уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависеса’нти? евам̣ вутте, ахам̣, ра̄джакума̄ра, пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавочам̣ – ‘на, бхиккхаве, татха̄гато ба̄хуллико на падха̄навиббханто на а̄ватто ба̄хулла̄йа. арахам̣, бхиккхаве, татха̄гато самма̄самбуддхо. одахатха, бхиккхаве, сотам̣. аматамадхигатам̣. ахамануса̄са̄ми, ахам̣ дхаммам̣ десеми. йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄на̄ начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти. дутийампи кхо, ра̄джакума̄ра, пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ мам̣ етадавочум̣ – ‘та̄йапи кхо твам̣, а̄вусо готама, ирийа̄йа та̄йа пат̣ипада̄йа та̄йа дуккарака̄рика̄йа на̄джджхагама̄ уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣; ким̣ пана твам̣ етарахи ба̄хуллико падха̄навиббханто а̄ватто ба̄хулла̄йа адхигамиссаси уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависеса’нти? дутийампи кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавочам̣ – ‘на, бхиккхаве, татха̄гато ба̄хуллико на падха̄навиббханто на а̄ватто ба̄хулла̄йа. арахам̣, бхиккхаве, татха̄гато самма̄самбуддхо. одахатха, бхиккхаве, сотам̣. аматамадхигатам̣. ахамануса̄са̄ми, ахам̣ дхаммам̣ десеми. йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄на̄ начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти. татийампи кхо, ра̄джакума̄ра, пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ мам̣ етадавочум̣ – ‘та̄йапи кхо твам̣, а̄вусо готама, ирийа̄йа та̄йа пат̣ипада̄йа та̄йа дуккарака̄рика̄йа на̄джджхагама̄ уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣; ким̣ пана твам̣ етарахи ба̄хуллико падха̄навиббханто а̄ватто ба̄хулла̄йа адхигамиссаси уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависеса’нти? евам̣ вутте, ахам̣, ра̄джакума̄ра, пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавочам̣ – ‘абхиджа̄на̄тха ме но тумхе, бхиккхаве, ито пуббе еварӯпам̣ пабха̄витамета’нти [бха̄ситаметанти (сӣ. сйа̄. винайепи)]? ‘но хетам̣, бханте’. ‘арахам̣, бхиккхаве, татха̄гато самма̄самбуддхо. одахатха, бхиккхаве, сотам̣. аматамадхигатам̣. ахамануса̄са̄ми, ахам̣ дхаммам̣ десеми. йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄на̄ начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’ти.
‘‘асаккхим̣ кхо ахам̣, ра̄джакума̄ра, пан̃чаваггийе бхиккхӯ сан̃н̃а̄петум̣. двепи судам̣, ра̄джакума̄ра, бхиккхӯ овада̄ми. тайо бхиккхӯ пин̣д̣а̄йа чаранти. йам̣ тайо бхиккхӯ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ а̄харанти, тена чхаббаггийа̄ [чхаббагга̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.), чхаббагго (пӣ.)] йа̄пема. тайопи судам̣, ра̄джакума̄ра, бхиккхӯ овада̄ми, две бхиккхӯ пин̣д̣а̄йа чаранти. йам̣ две бхиккхӯ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ а̄харанти тена чхаббаггийа̄ йа̄пема.
343. ‘‘атха кхо, ра̄джакума̄ра, пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ майа̄ евам̣ овадийама̄на̄ евам̣ ануса̄сийама̄на̄ начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарим̣сӯ’’ти. евам̣ вутте, бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘кӣва чирена ну кхо, бханте, бхиккху татха̄гатам̣ вина̄йакам̣ [на̄йакам̣ (?)] лабхама̄но – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’’ти? ‘‘тена хи, ра̄джакума̄ра, там̣йеветтха пат̣ипуччхисса̄ми. йатха̄ те кхамеййа, татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, кусало твам̣ хаттха̄рӯл̣хе [хаттха̄рӯйхе (сӣ. пӣ.)] ан̇кусагайхе [ан̇кусаган̣хе (сйа̄. кам̣.)] сиппе’’ти? ‘‘евам̣, бханте, кусало ахам̣ хаттха̄рӯл̣хе ан̇кусагайхе сиппе’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, идха пурисо а̄гаччхеййа – ‘бодхи ра̄джакума̄ро хаттха̄рӯл̣хам̣ ан̇кусагайхам̣ сиппам̣ джа̄на̄ти; тасса̄хам̣ сантике хаттха̄рӯл̣хам̣ ан̇кусагайхам̣ сиппам̣ сиккхисса̄мӣ’ти. со часса ассаддхо; йа̄ватакам̣ саддхена паттаббам̣ там̣ на сампа̄пун̣еййа. со часса бахва̄ба̄дхо; йа̄ватакам̣ аппа̄ба̄дхена паттаббам̣ там̣ на сампа̄пун̣еййа. со часса сат̣хо ма̄йа̄вӣ; йа̄ватакам̣ асат̣хена ама̄йа̄вина̄ паттаббам̣ там̣ на сампа̄пун̣еййа. со часса кусӣто; йа̄ватакам̣ а̄раддхавӣрийена паттаббам̣ там̣ на сампа̄пун̣еййа. со часса дуппан̃н̃о; йа̄ватакам̣ пан̃н̃авата̄ паттаббам̣ там̣ на сампа̄пун̣еййа. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, апи ну со пурисо тава сантике хаттха̄рӯл̣хам̣ ан̇кусагайхам̣ сиппам̣ сиккхеййа̄’’ти? ‘‘екамекена̄пи, бханте, ан̇гена саманна̄гато со пурисо на мама сантике хаттха̄рӯл̣хам̣ ан̇кусагайхам̣ сиппам̣ сиккхеййа, ко пана ва̄до пан̃чахан̇гехӣ’’ти!
344. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, идха пурисо а̄гаччхеййа – ‘бодхи ра̄джакума̄ро хаттха̄рӯл̣хам̣ ан̇кусагайхам̣ сиппам̣ джа̄на̄ти; тасса̄хам̣ сантике хаттха̄рӯл̣хам̣ ан̇кусагайхам̣ сиппам̣ сиккхисса̄мӣ’ти. со часса саддхо; йа̄ватакам̣ саддхена паттаббам̣ там̣ сампа̄пун̣еййа. со часса аппа̄ба̄дхо; йа̄ватакам̣ аппа̄ба̄дхена паттаббам̣ там̣ сампа̄пун̣еййа. со часса асат̣хо ама̄йа̄вӣ; йа̄ватакам̣ асат̣хена ама̄йа̄вина̄ паттаббам̣ там̣ сампа̄пун̣еййа. со часса а̄раддхавӣрийо; йа̄ватакам̣ а̄раддхавӣрийена паттаббам̣ там̣ сампа̄пун̣еййа. со часса пан̃н̃ава̄; йа̄ватакам̣ пан̃н̃авата̄ паттаббам̣ там̣ сампа̄пун̣еййа. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, апи ну со пурисо тава сантике хаттха̄рӯл̣хам̣ ан̇кусагайхам̣ сиппам̣ сиккхеййа̄’’ти? ‘‘екамекена̄пи, бханте, ан̇гена саманна̄гато со пурисо мама сантике хаттха̄рӯл̣хам̣ ан̇кусагайхам̣ сиппам̣ сиккхеййа, ко пана ва̄до пан̃чахан̇гехӣ’’ти! ‘‘евамева кхо, ра̄джакума̄ра, пан̃чима̄ни падха̄нийан̇га̄ни. катама̄ни пан̃ча? идха, ра̄джакума̄ра, бхиккху саддхо хоти; саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти; аппа̄ба̄дхо хоти аппа̄тан̇ко самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ саманна̄гато на̄тисӣта̄йа на̄ччун̣ха̄йа маджджхима̄йа падха̄наккхама̄йа; асат̣хо хоти ама̄йа̄вӣ йатха̄бхӯтам̣ атта̄нам̣ а̄викатта̄ саттхари ва̄ вин̃н̃ӯсу ва̄ сабрахмача̄рӣсу; а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу; пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄дуккхаккхайага̄минийа̄. има̄ни кхо, ра̄джакума̄ра, пан̃ча падха̄нийан̇га̄ни.
345. ‘‘имехи, ра̄джакума̄ра, пан̃чахи падха̄нийан̇гехи саманна̄гато бхиккху татха̄гатам̣ вина̄йакам̣ лабхама̄но – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа сатта васса̄ни. тит̣т̣ханту, ра̄джакума̄ра, сатта васса̄ни. имехи пан̃чахи падха̄нийан̇гехи саманна̄гато бхиккху татха̄гатам̣ вина̄йакам̣ лабхама̄но – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа чхаббасса̄ни… пан̃ча васса̄ни… чатта̄ри васса̄ни… тӣн̣и васса̄ни… две васса̄ни… екам̣ вассам̣. тит̣т̣хату, ра̄джакума̄ра, екам̣ вассам̣. имехи пан̃чахи падха̄нийан̇гехи саманна̄гато бхиккху татха̄гатам̣ вина̄йакам̣ лабхама̄но – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа сатта ма̄са̄ни. тит̣т̣ханту, ра̄джакума̄ра, сатта ма̄са̄ни. имехи пан̃чахи падха̄нийан̇гехи саманна̄гато бхиккху татха̄гатам̣ вина̄йакам̣ лабхама̄но – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа чха ма̄са̄ни… пан̃ча ма̄са̄ни… чатта̄ри ма̄са̄ни… тӣн̣и ма̄са̄ни… две ма̄са̄ни… екам̣ ма̄сам̣… ад̣д̣хама̄сам̣. тит̣т̣хату, ра̄джакума̄ра, ад̣д̣хама̄со. имехи пан̃чахи падха̄нийан̇гехи саманна̄гато бхиккху татха̄гатам̣ вина̄йакам̣ лабхама̄но – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа сатта раттиндива̄ни. тит̣т̣ханту, ра̄джакума̄ра, сатта раттиндива̄ни. имехи пан̃чахи падха̄нийан̇гехи саманна̄гато бхиккху татха̄гатам̣ вина̄йакам̣ лабхама̄но – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа чха раттиндива̄ни… пан̃ча раттиндива̄ни… чатта̄ри раттиндива̄ни… тӣн̣и раттиндива̄ни… две раттиндива̄ни… екам̣ раттиндивам̣. тит̣т̣хату, ра̄джакума̄ра, еко раттиндиво. имехи пан̃чахи падха̄нийан̇гехи саманна̄гато бхиккху татха̄гатам̣ вина̄йакам̣ лабхама̄но са̄йаманусит̣т̣хо па̄то висесам̣ адхигамиссати, па̄таманусит̣т̣хо са̄йам̣ висесам̣ адхигамиссатӣ’’ти. евам̣ вутте, бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахо буддхо, ахо дхаммо, ахо дхаммасса сва̄ккха̄тата̄! йатра хи на̄ма са̄йаманусит̣т̣хо па̄то висесам̣ адхигамиссати, па̄таманусит̣т̣хо са̄йам̣ висесам̣ адхигамиссатӣ’’ти!
346. евам̣ вутте, сан̃джика̄путто ма̄н̣аво бодхим̣ ра̄джакума̄рам̣ етадавоча – ‘‘евамева пана̄йам̣ бхавам̣ бодхи – ‘ахо буддхо, ахо дхаммо, ахо дхаммасса сва̄ккха̄тата̄’ти ча вадети [вадеси (сӣ.), паведети (сйа̄. кам̣.)]; атха ча пана на там̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччхати дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча̄’’ти. ‘‘ма̄ хевам̣, самма сан̃джика̄путта, авача; ма̄ хевам̣, самма сан̃джика̄путта, авача. саммукха̄ метам̣, самма сан̃джика̄путта, аййа̄йа сутам̣, саммукха̄ пат̣иггахитам̣’’. ‘‘екамидам̣, самма сан̃джика̄путта, самайам̣ бхагава̄ косамбийам̣ вихарати гхосита̄ра̄ме. атха кхо ме аййа̄ куччхиматӣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинна̄ кхо ме аййа̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘йо ме айам̣, бханте, куччхигато кума̄рако ва̄ кума̄рика̄ ва̄ со бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччхати дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ там̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’нти. екамидам̣, самма сан̃джика̄путта, самайам̣ бхагава̄ идхева бхаггесу вихарати сусума̄рагире бхесакал̣а̄ване мигада̄йе. атха кхо мам̣ дха̄ти ан̇кена харитва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хита̄ кхо мам̣ дха̄ти бхагавантам̣ етадавоча – ‘айам̣, бханте, бодхи ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччхати дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ там̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’нти. еса̄хам̣, самма сан̃джика̄путта, татийакампи бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.
бодхира̄джакума̄расуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.