2. рат̣т̣хапа̄ласуттам̣

293. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ курӯсу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена тхуллакот̣т̣хикам̣ [тхӯлакот̣т̣хикам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] на̄ма курӯнам̣ нигамо тадавасари. ассосум̣ кхо тхуллакот̣т̣хика̄ [тхӯлакот̣т̣хитака̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бра̄хман̣агахапатика̄ – ‘‘саман̣о кхалу, бхо, готамо сакйапутто сакйакула̄ паббаджито курӯсу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ тхуллакот̣т̣хикам̣ ануппатто. там̣ кхо пана бхавантам̣ готамам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’ти. атха кхо тхуллакот̣т̣хика̄ бра̄хман̣агахапатика̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ аппекачче бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче бхагавата̄ саддхим̣ саммодим̣су, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче бхагавато сантике на̄маготтам̣ са̄ветва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче тун̣хӣбхӯта̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинне кхо тхуллакот̣т̣хике бра̄хман̣агахапатике бхагава̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси сама̄дапеси самуттеджеси сампахам̣сеси.

294. тена кхо пана самайена рат̣т̣хапа̄ло на̄ма кулапутто тасмим̣йева тхуллакот̣т̣хике аггакуласса [аггакуликасса (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] путто тиссам̣ париса̄йам̣ нисинно хоти. атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса етадахоси – ‘‘йатха̄ йатха̄ кхва̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми [йатха̄ йатха̄ кхо бхагава̄ дхаммам̣ десети (сӣ.)], найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’’нти. атха кхо тхуллакот̣т̣хика̄ бра̄хман̣агахапатика̄ бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассита̄ сама̄дапита̄ самуттеджита̄ сампахам̣сита̄ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су. атха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто ачирапаккантесу тхуллакот̣т̣хикесу бра̄хман̣агахапатикесу йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йатха̄ йатха̄хам̣, бханте, бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. иччха̄махам̣, бханте, кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣. лабхеййа̄хам̣, бханте, бхагавато сантике паббаджджам̣, лабхеййам̣ упасампадам̣. пабба̄джету мам̣ бхагава̄’’ти [еттха ‘‘лабхеййа̄хам̣…пе… упасампадам̣’’ти ва̄кйадвайам̣ саббесупи мӯлапоттхакесу диссати, па̄ра̄джикапа̄л̣ийам̣ пана судиннабха̄н̣ава̄ре етам̣ наттхи. ‘‘пабба̄джету мам̣ бхагава̄’’ти идам̣ пана ва̄кйам̣ мараммапоттхаке йева диссати, па̄ра̄джикапа̄л̣ийан̃ча тадева аттхи]. ‘‘анун̃н̃а̄тоси пана твам̣, рат̣т̣хапа̄ла, ма̄та̄питӯхи ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? ‘‘на кхохам̣, бханте, анун̃н̃а̄то ма̄та̄питӯхи ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти. ‘‘на кхо, рат̣т̣хапа̄ла, татха̄гата̄ ананун̃н̃а̄там̣ ма̄та̄питӯхи путтам̣ пабба̄джентӣ’’ти. ‘‘сва̄хам̣, бханте, татха̄ карисса̄ми йатха̄ мам̣ ма̄та̄питаро ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти.

295. атха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена ма̄та̄питаро тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ма̄та̄питаро етадавоча – ‘‘аммата̄та̄, йатха̄ йатха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. иччха̄махам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣. ануджа̄на̄тха мам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти. евам̣ вутте, рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, амха̄кам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато [сукхапарихато (сйа̄. кам̣. ка.) (ехи твам̣ та̄та рат̣т̣хапа̄ла бхун̃джа ча пива ча парича̄ре хи ча, бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу, на там̣ майам̣ ануджа̄на̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа,) саббаттха диссати, судиннакан̣д̣е пана наттхи, ат̣т̣хакатха̄супи на дасситам̣]. на твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, кассачи дуккхасса джа̄на̄си. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма. ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? дутийампи кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто…пе… татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто ма̄та̄питаро етадавоча – ‘‘аммата̄та̄, йатха̄ йатха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. иччха̄махам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣. ануджа̄на̄тха мам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти. татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, амха̄кам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато. на твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, кассачи дуккхасса джа̄на̄си. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма. ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти?

296. атха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто – ‘‘на мам̣ ма̄та̄питаро ануджа̄нанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти таттхева анантарахита̄йа бхӯмийа̄ нипаджджи – ‘‘идхева ме маран̣ам̣ бхависсати паббаджджа̄ ва̄’’ти. атха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто екампи бхаттам̣ на бхун̃джи, двепи бхатта̄ни на бхун̃джи, тӣн̣ипи бхатта̄ни на бхун̃джи, чатта̄рипи бхатта̄ни на бхун̃джи, пан̃чапи бхатта̄ни на бхун̃джи, чхапи бхатта̄ни на бхун̃джи, саттапи бхатта̄ни на бхун̃джи. атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, амха̄кам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато. на твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, кассачи, дуккхасса джа̄на̄си [‘‘маран̣енапи те…пе… паббаджджа̄йа̄’’ти ва̄кйадвайам̣ сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. поттхакесу дутийат̣т̣ха̄не йева диссати, па̄ра̄джикапа̄л̣ийам̣ пана пат̣хамат̣т̣ха̄не йева диссати. тасма̄ идха дутийат̣т̣ха̄не пуна̄гатам̣ адхикам̣ вийа диссати]. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма. ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. ут̣т̣хехи, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, бхун̃джа ча пива ча парича̄рехи ча; бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу. на там̣ майам̣ ануджа̄на̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа [‘‘маран̣енапи те…пе… паббаджа̄йа̄’’ти ва̄кйадвайам̣ сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. поттхакесу дутийат̣т̣ха̄не йева диссати, па̄ра̄джикапа̄л̣ийам̣ пана пат̣хамат̣т̣ха̄не йева диссати. тасма̄ идха дутийат̣т̣ха̄не пуна̄гатам̣ адхикам̣ вийа диссати]. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма. ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? евам̣ вутте, рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣…пе… дутийампи кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тун̣хӣ ахоси. татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, амха̄кам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато. на твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, кассачи дуккхасса джа̄на̄си. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма, ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. ут̣т̣хехи, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, бхун̃джа ча пива ча парича̄рехи ча; бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу. на там̣ майам̣ ануджа̄на̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма. ким̣ пана майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тун̣хӣ ахоси.

297. атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса саха̄йака̄ йена рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси [твам̣ кхо (сӣ. пӣ.)], самма рат̣т̣хапа̄ла, ма̄та̄питӯнам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато. на твам̣, самма рат̣т̣хапа̄ла, кассачи дуккхасса джа̄на̄си. маран̣енапи те ма̄та̄питаро ака̄мака̄ вина̄ бхависсанти. ким̣ пана те там̣ джӣвантам̣ ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. ут̣т̣хехи, самма рат̣т̣хапа̄ла, бхун̃джа ча пива ча парича̄рехи ча; бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу. на там̣ ма̄та̄питаро ануджа̄ниссанти [ануджа̄нанти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. маран̣енапи те ма̄та̄питаро ака̄мака̄ вина̄ бхависсанти. ким̣ пана те там̣ джӣвантам̣ ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? евам̣ вутте, рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо… татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса саха̄йака̄ рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘твам̣ кхоси, самма рат̣т̣хапа̄ла, ма̄та̄питӯнам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарибхато, на твам̣, самма рат̣т̣хапа̄ла, кассачи дуккхасса джа̄на̄си, маран̣енапи те ма̄та̄питаро ака̄мака̄ вина̄ бхависсанти. ким̣ пана те там̣ джӣвантам̣ ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа? ут̣т̣хехи, самма рат̣т̣хапа̄ла, бхун̃джа ча пива ча парича̄рехи ча, бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу. на там̣ ма̄та̄питаро ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа, маран̣енапи те ма̄та̄питаро ака̄мака̄ вина̄ бхависсанти. ким̣ пана те там̣ джӣвантам̣ ануджа̄ниссанти ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти? татийампи кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тун̣хӣ ахоси.

298. атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса саха̄йака̄ йена рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро етадавочум̣ – ‘‘аммата̄та̄, есо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто таттхева анантарахита̄йа бхӯмийа̄ нипанно – ‘идхева ме маран̣ам̣ бхависсати паббаджджа̄ ва̄’ти. саче тумхе рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ на̄нуджа̄ниссатха ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа, таттхева [таттхевасса (сӣ.)] маран̣ам̣ а̄гамиссати. саче пана тумхе рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ ануджа̄ниссатха ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа, паббаджитампи нам̣ даккхиссатха. саче рат̣т̣хапа̄ло кулапутто на̄бхирамиссати ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа, ка̄ тасса [ка̄ часса (сӣ.)] ан̃н̃а̄ гати бхависсати? идхева пачча̄гамиссати. ануджа̄на̄тха рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа̄’’ти. ‘‘ануджа̄на̄ма, та̄та̄, рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. паббаджитена ча пана [пана те (сйа̄. кам̣. ка.)] ма̄та̄питаро уддассетабба̄’’ти. атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса саха̄йака̄ йена рат̣т̣хапа̄ло кулапутто тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ етадавочум̣ – ‘‘ут̣т̣хехи, самма рат̣т̣хапа̄ла [‘‘твам̣ кхоси самма рат̣т̣хапа̄ла ма̄та̄питӯнам̣ екапуттако пийо мана̄по сукхедхито сукхапарихато, на твам̣ самма рат̣т̣хапа̄ла кассачи дуккхасса джа̄на̄си, ут̣т̣хехи самма рат̣т̣хапа̄ла бхун̃джа ча пива ча парича̄рехи ча, бхун̃джанто пиванто парича̄ренто ка̄ме парибхун̃джанто пун̃н̃а̄ни каронто абхирамассу, (сӣ. пӣ. ка.)], анун̃н̃а̄тоси ма̄та̄питӯхи ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. паббаджитена ча пана те ма̄та̄питаро уддассетабба̄’’ти.

299. атха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто ут̣т̣хахитва̄ балам̣ га̄хетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘анун̃н̃а̄то ахам̣, бханте, ма̄та̄питӯхи ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа. пабба̄джету мам̣ бхагава̄’’ти. алаттха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто бхагавато сантике паббаджджам̣, алаттха упасампадам̣. атха кхо бхагава̄ ачирӯпасампанне а̄йасманте рат̣т̣хапа̄ле ад̣д̣хама̄сӯпасампанне тхуллакот̣т̣хике йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена са̄ваттхи тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена са̄ваттхи тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро кхо пана̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло арахатам̣ ахоси.

атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘иччха̄махам̣, бханте, ма̄та̄питаро уддассетум̣, саче мам̣ бхагава̄ ануджа̄на̄тӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса четаса̄ чето паричча [четопаривитаккам̣ (сӣ. пӣ.)] манаса̄ка̄си. йатха̄ [йада̄ (сӣ. пӣ.)] бхагава̄ ан̃н̃а̄си – ‘‘абхаббо кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттиту’’нти, атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавоча – ‘‘йассада̄ни твам̣, рат̣т̣хапа̄ла, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена тхуллакот̣т̣хикам̣ тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена тхуллакот̣т̣хико тадавасари. татра судам̣ а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло тхуллакот̣т̣хике вихарати ран̃н̃о корабйасса мигачӣре. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа тхуллакот̣т̣хикам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. тхуллакот̣т̣хике сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чарама̄но йена сакапиту нивесанам̣ тенупасан̇ками. тена кхо пана самайена а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ маджджхима̄йа два̄раса̄ла̄йа улликха̄пети. аддаса̄ кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на етадавоча – ‘‘имехи мун̣д̣акехи саман̣акехи амха̄кам̣ екапуттако пийо мана̄по пабба̄джито’’ти. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло сакапиту нивесане нева да̄нам̣ алаттха на паччаккха̄нам̣; ан̃н̃адаттху аккосамева алаттха. тена кхо пана самайена а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса н̃а̄тида̄сӣ а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ чхад̣д̣етука̄ма̄ хоти. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло там̣ н̃а̄тида̄сим̣ етадавоча – ‘‘сачетам̣, бхагини, чхад̣д̣анӣйадхаммам̣, идха ме патте а̄кира̄’’ти. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса н̃а̄тида̄сӣ там̣ а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса патте а̄кирантӣ хаттха̄нан̃ча па̄да̄нан̃ча сарасса ча нимиттам̣ аггахеси.

300. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса н̃а̄тида̄сӣ йена̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса ма̄та̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса ма̄тарам̣ етадавоча – ‘‘йаггхеййе, джа̄неййа̄си – ‘аййапутто рат̣т̣хапа̄ло ануппатто’’’ти. ‘‘саче, дже, саччам̣ бхан̣аси, ада̄сим̣ там̣ каромӣ’’ти [саччам̣ вадаси, ада̄сӣ бхавасӣти (сӣ. пӣ.), саччам̣ вадаси, ада̄сӣ бхависсаси (ка.)]. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса ма̄та̄ йена̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса питарам̣ етадавоча – ‘‘йаггхе, гахапати, джа̄неййа̄си – ‘рат̣т̣хапа̄ло кира кулапутто ануппатто’’’ти? тена кхо пана самайена а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло там̣ а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ ан̃н̃атарам̣ кут̣т̣амӯлам̣ [куд̣д̣ам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] нисса̄йа парибхун̃джати. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ йена̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавоча – ‘‘аттхи на̄ма, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ парибхун̃джиссаси? нану, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, сакам̣ гехам̣ гантабба’’нти? ‘‘куто но, гахапати, амха̄кам̣ гехам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄нам̣? анага̄ра̄ майам̣, гахапати. агамамха кхо те, гахапати, гехам̣, таттха нева да̄нам̣ алаттхамха на паччаккха̄нам̣; ан̃н̃адаттху аккосамева алаттхамха̄’’ти. ‘‘ехи, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, гхарам̣ гамисса̄ма̄’’ти. ‘‘алам̣, гахапати, катам̣ ме аджджа бхаттакиччам̣’’. ‘‘тена хи, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, адхива̄сехи сва̄тана̄йа бхатта’’нти. адхива̄сеси кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло тун̣хӣбха̄вена. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса адхива̄санам̣ видитва̄ йена сакам̣ нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ махантам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣асса пун̃джам̣ ка̄ра̄петва̄ килан̃джехи пат̣иччха̄детва̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пура̄н̣адутийика̄ а̄мантеси – ‘‘етха тумхе, вадхуйо, йена алан̇ка̄рена алан̇ката̄ пуббе рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса пийа̄ хотха мана̄па̄ тена алан̇ка̄рена алан̇каротха̄’’ти.

301. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена саке нивесане пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса ка̄лам̣ а̄рочеси – ‘‘ка̄ло, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена сакапиту нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ там̣ хиран̃н̃асуван̣н̣асса пун̃джам̣ вивара̄петва̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавоча – ‘‘идам̣ те, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, ма̄ту маттикам̣ дханам̣, ан̃н̃ам̣ петтикам̣, ан̃н̃ам̣ пита̄махам̣. сакка̄, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, бхоге ча бхун̃джитум̣ пун̃н̃а̄ни ча ка̄тум̣. ехи твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла [рат̣т̣хапа̄ла сиккхам̣ паччаккха̄йа (саббаттха)], хӣна̄йа̄ваттитва̄ бхоге ча бхун̃джассу пун̃н̃а̄ни ча карохӣ’’ти. ‘‘саче ме твам̣, гахапати, вачанам̣ кареййа̄си, имам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣асса пун̃джам̣ сакат̣е а̄ропетва̄ нибба̄ха̄петва̄ маджджхеган̇га̄йа надийа̄ соте опила̄пеййа̄си. там̣ кисса хету? йе уппаджджиссанти хи те, гахапати, татонида̄нам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄’’ти. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пура̄н̣адутийика̄ паччекам̣ па̄десу гахетва̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавочум̣ – ‘‘кӣдиса̄ на̄ма та̄, аййапутта, аччхара̄йо йа̄сам̣ твам̣ хету брахмачарийам̣ чарасӣ’’ти? ‘‘на кхо майам̣, бхагинӣ, аччхара̄нам̣ хету брахмачарийам̣ чара̄ма̄’’ти. ‘‘бхагинива̄дена но аййапутто рат̣т̣хапа̄ло самуда̄чаратӣ’’ти та̄ таттхева муччхита̄ папатим̣су. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло питарам̣ етадавоча – ‘‘саче, гахапати, бходжанам̣ да̄таббам̣, детха; ма̄ но вихет̣хетха̄’’ти. ‘‘бхун̃джа, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти. атха кхо а̄йасмато рат̣т̣хапа̄ласса пита̄ а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси.

302. атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло бхутта̄вӣ онӣтапаттапа̄н̣ӣ т̣хитакова има̄ га̄тха̄ абха̄си –

‘‘пасса читтӣкатам̣ бимбам̣, арука̄йам̣ самусситам̣;

а̄турам̣ бахусан̇каппам̣, йасса наттхи дхувам̣ т̣хити.

‘‘пасса читтӣкатам̣ рӯпам̣, ман̣ина̄ кун̣д̣алена ча;

ат̣т̣хи тачена онаддхам̣, саха ваттхебхи собхати.

‘‘алаттакаката̄ па̄да̄, мукхам̣ чун̣н̣акамаккхитам̣;

алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.

‘‘ат̣т̣ха̄падаката̄ кеса̄, нетта̄ ан̃джанамаккхита̄;

алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.

‘‘ан̃джанӣва нава̄ [ан̃джанӣван̣н̣ава̄ (ка.)] читта̄, пӯтика̄йо алан̇като;

алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.

‘‘одахи мигаво па̄сам̣, на̄сада̄ ва̄карам̣ миго;

бхутва̄ нива̄пам̣ гаччха̄ма [гаччха̄ми (сйа̄. ка.)], канданте мигабандхаке’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло т̣хитакова има̄ га̄тха̄ бха̄ситва̄ йена ран̃н̃о корабйасса мигачӣрам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди.

303. атха кхо ра̄джа̄ корабйо мигавам̣ а̄мантеси – ‘‘содхехи, самма мигава, мигачӣрам̣ уййа̄набхӯмим̣; гаччха̄ма субхӯмим̣ дассана̄йа̄’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо мигаво ран̃н̃о корабйасса пат̣иссутва̄ мигачӣрам̣ содхенто аддаса а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисиннам̣. дисва̄на йена ра̄джа̄ корабйо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ корабйам̣ етадавоча – ‘‘суддхам̣ кхо те, дева, мигачӣрам̣. аттхи четтха рат̣т̣хапа̄ло на̄ма кулапутто имасмим̣йева тхуллакот̣т̣хике аггакуласса путто йасса твам̣ абхин̣хам̣ киттайама̄но ахоси, со ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисинно’’ти. ‘‘тена хи, самма мигава, алам̣ да̄наджджа уййа̄набхӯмийа̄. тамева да̄ни майам̣ бхавантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ пайирупа̄сисса̄ма̄’’ти. атха кхо ра̄джа̄ корабйо ‘‘йам̣ таттха кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийаттам̣ там̣ саббам̣ виссаджджетха̄’’ти ватва̄ бхадра̄ни бхадра̄ни йа̄на̄ни йоджа̄петва̄ бхадрам̣ йа̄нам̣ абхирухитва̄ бхадрехи бхадрехи йа̄нехи тхуллакот̣т̣хикамха̄ ниййа̄си махаччара̄джа̄нубха̄вена [махачча̄ ра̄джа̄нубха̄вена (сӣ.)] а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ дассана̄йа. йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми йа̄нена гантва̄ йа̄на̄ паччорохитва̄ паттикова уссат̣а̄йа уссат̣а̄йа париса̄йа йена̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ рат̣т̣хапа̄лена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо ра̄джа̄ корабйо а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавоча – ‘‘идха бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ла хаттхаттхаре [кат̣т̣хаттхаре (сйа̄. кам̣.)] нисӣдатӯ’’ти. ‘‘алам̣, маха̄ра̄джа, нисӣда твам̣; нисинно ахам̣ саке а̄сане’’ти. нисӣди ра̄джа̄ корабйо пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа кхо ра̄джа̄ корабйо а̄йасмантам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ етадавоча –

304. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхо рат̣т̣хапа̄ла, па̄риджун̃н̃а̄ни йехи па̄риджун̃н̃ехи саманна̄гата̄ идхекачче кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти. катама̄ни чатта̄ри? джара̄па̄риджун̃н̃ам̣, бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ам̣, бхогапа̄риджун̃н̃ам̣, н̃а̄типа̄риджун̃н̃ам̣. катаман̃ча, бхо рат̣т̣хапа̄ла, джара̄па̄риджун̃н̃ам̣? идха, бхо рат̣т̣хапа̄ла, екаччо джин̣н̣о хоти вуд̣д̣хо махаллако аддхагато вайоануппатто. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ахам̣ кхомхи етарахи джин̣н̣о вуд̣д̣хо махаллако аддхагато вайоануппатто. на кхо пана майа̄ сукарам̣ анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣ адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣ [пха̄тикаттум̣ (сӣ.)]. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со тена джара̄па̄риджун̃н̃ена саманна̄гато кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. идам̣ вуччати, бхо рат̣т̣хапа̄ла, джара̄па̄риджун̃н̃ам̣. бхавам̣ кхо пана рат̣т̣хапа̄ло етарахи дахаро йува̄ сусука̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄. там̣ бхото рат̣т̣хапа̄ласса джара̄па̄риджун̃н̃ам̣ наттхи. ким̣ бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло н̃атва̄ ва̄ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито?

‘‘катаман̃ча, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ам̣? идха, бхо рат̣т̣хапа̄ла, екаччо а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ахам̣ кхомхи етарахи а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. на кхо пана майа̄ сукарам̣ анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣ адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со тена бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ена саманна̄гато кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. идам̣ вуччати, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ам̣. бхавам̣ кхо пана рат̣т̣хапа̄ло етарахи аппа̄ба̄дхо аппа̄тан̇ко самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ саманна̄гато на̄тисӣта̄йа на̄ччун̣ха̄йа. там̣ бхото рат̣т̣хапа̄ласса бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ам̣ наттхи. ким̣ бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло н̃атва̄ ва̄ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито?

‘‘катаман̃ча, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бхогапа̄риджун̃н̃ам̣? идха, бхо рат̣т̣хапа̄ла, екаччо ад̣д̣хо хоти махаддхано маха̄бхого. тасса те бхога̄ анупуббена париккхайам̣ гаччханти. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ахам̣ кхо пуббе ад̣д̣хо ахосим̣ махаддхано маха̄бхого. тасса ме те бхога̄ анупуббена париккхайам̣ гата̄. на кхо пана майа̄ сукарам̣ анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣ адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со тена бхогапа̄риджун̃н̃ена саманна̄гато кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. идам̣ вуччати, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бхогапа̄риджун̃н̃ам̣. бхавам̣ кхо пана рат̣т̣хапа̄ло имасмим̣йева тхуллакот̣т̣хике аггакуласса путто. там̣ бхото рат̣т̣хапа̄ласса бхогапа̄риджун̃н̃ам̣ наттхи. ким̣ бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло н̃атва̄ ва̄ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито?

‘‘катаман̃ча, бхо рат̣т̣хапа̄ла, н̃а̄типа̄риджун̃н̃ам̣? идха, бхо рат̣т̣хапа̄ла, екаччасса бахӯ хонти митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄. тасса те н̃а̄така̄ анупуббена париккхайам̣ гаччханти. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘мамам̣ кхо пуббе бахӯ ахесум̣ митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄. тасса ме те анупуббена париккхайам̣ гата̄. на кхо пана майа̄ сукарам̣ анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигантум̣ адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со тена н̃а̄типа̄риджун̃н̃ена саманна̄гато кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. идам̣ вуччати, бхо рат̣т̣хапа̄ла, н̃а̄типа̄риджун̃н̃ам̣. бхото кхо пана рат̣т̣хапа̄ласса имасмим̣йева тхуллакот̣т̣хике бахӯ митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄. там̣ бхото рат̣т̣хапа̄ласса н̃а̄типа̄риджун̃н̃ам̣ наттхи. ким̣ бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло н̃атва̄ ва̄ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито?

‘‘има̄ни кхо, бхо рат̣т̣хапа̄ла, чатта̄ри па̄риджун̃н̃а̄ни, йехи па̄риджун̃н̃ехи саманна̄гата̄ идхекачче кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти. та̄ни бхото рат̣т̣хапа̄ласса наттхи. ким̣ бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло н̃атва̄ ва̄ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти?

305. ‘‘аттхи кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатта̄ро дхаммуддеса̄ уддит̣т̣ха̄, йе ахам̣ [йамахам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] н̃атва̄ ча дисва̄ ча сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. катаме чатта̄ро? ‘упаниййати локо аддхуво’ти кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена пат̣хамо дхаммуддесо уддит̣т̣хо, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. ‘ата̄н̣о локо анабхиссаро’ти кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена дутийо дхаммуддесо уддит̣т̣хо, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. ‘ассако локо, саббам̣ паха̄йа гаманӣйа’нти кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена татийо дхаммуддесо уддит̣т̣хо, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. ‘ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со’ти кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатуттхо дхаммуддесо уддит̣т̣хо, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. име кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатта̄ро дхаммуддеса̄ уддит̣т̣ха̄, йе ахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти.

306. ‘‘‘упаниййати локо аддхуво’ти – бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло а̄ха. имасса, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бха̄ситасса катхам̣ аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, твам̣ вӣсативассуддесикопи пан̣н̣авӣсативассуддесикопи хаттхисмимпи ката̄вӣ ассасмимпи ката̄вӣ ратхасмимпи ката̄вӣ дханусмимпи ката̄вӣ тхарусмимпи ката̄вӣ ӯрубалӣ ба̄хубалӣ аламатто сан̇га̄ма̄вачаро’’ти? ‘‘ахосим̣ ахам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, вӣсативассуддесикопи пан̣н̣авӣсативассуддесикопи хаттхисмимпи ката̄вӣ ассасмимпи ката̄вӣ ратхасмимпи ката̄вӣ дханусмимпи ката̄вӣ тхарусмимпи ката̄вӣ ӯрубалӣ ба̄хубалӣ аламатто сан̇га̄ма̄вачаро. аппекада̄хам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, иддхима̄ва ман̃н̃е на [иддхима̄ ман̃н̃е на (сйа̄. кам̣.), иддхима̄ ча ман̃н̃е (сӣ.), на вийа ман̃н̃е (ка.)] аттано балена самасамам̣ саманупасса̄мӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, евамева твам̣ етарахи ӯрубалӣ ба̄хубалӣ аламатто сан̇га̄ма̄вачаро’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла. етарахи джин̣н̣о вуд̣д̣хо махаллако аддхагато вайоануппатто а̄сӣтико ме вайо ваттати. аппекада̄хам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, ‘идха па̄дам̣ карисса̄мӣ’ти ан̃н̃енева па̄дам̣ каромӣ’’ти. ‘‘идам̣ кхо там̣, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘упаниййати локо аддхуво’ти, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, аббхутам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена – ‘упаниййати локо аддхуво’ти. упаниййати хи, бхо рат̣т̣хапа̄ла, локо аддхуво.

‘‘сам̣виджджанте кхо, бхо рат̣т̣хапа̄ла, имасмим̣ ра̄джакуле хаттхика̄йа̄пи ассака̄йа̄пи ратхака̄йа̄пи паттика̄йа̄пи, амха̄кам̣ а̄пада̄су парийодха̄йа ваттиссанти. ‘ата̄н̣о локо анабхиссаро’ти – бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло а̄ха. имасса пана, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бха̄ситасса катхам̣ аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, аттхи те кочи ануса̄йико а̄ба̄дхо’’ти? ‘‘аттхи ме, бхо рат̣т̣хапа̄ла, ануса̄йико а̄ба̄дхо. аппекада̄ мам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ парива̄ретва̄ т̣хита̄ хонти – ‘ида̄ни ра̄джа̄ корабйо ка̄лам̣ кариссати, ида̄ни ра̄джа̄ корабйо ка̄лам̣ кариссатӣ’’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, лабхаси твам̣ те митта̄мачче н̃а̄тиса̄лохите – ‘а̄йанту ме бхонто митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, саббева санта̄ имам̣ веданам̣ сам̣вибхаджатха, йатха̄хам̣ лахукатарикам̣ веданам̣ ведийеййа’нти – уда̄ху твам̣йева там̣ веданам̣ ведийасӣ’’ти? ‘‘на̄хам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, лабха̄ми те митта̄мачче н̃а̄тиса̄лохите – ‘а̄йанту ме бхонто митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, саббева санта̄ имам̣ веданам̣ сам̣вибхаджатха, йатха̄хам̣ лахукатарикам̣ веданам̣ ведийеййа’нти. атха кхо ахамева там̣ веданам̣ ведийа̄мӣ’’ти. ‘‘идам̣ кхо там̣, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘ата̄н̣о локо анабхиссаро’ти, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, аббхутам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена – ‘ата̄н̣о локо анабхиссаро’ти. ата̄н̣о хи, бхо рат̣т̣хапа̄ла, локо анабхиссаро.

‘‘сам̣виджджати кхо, бхо рат̣т̣хапа̄ла, имасмим̣ ра̄джакуле пахӯтам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ бхӯмигатан̃ча веха̄сагатан̃ча. ‘ассако локо, саббам̣ паха̄йа гаманӣйа’нти – бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло а̄ха. имасса пана, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бха̄ситасса катхам̣ аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йатха̄ твам̣ етарахи пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄реси, лаччхаси твам̣ параттха̄пи – ‘евамева̄хам̣ имехева пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄ремӣ’ти, уда̄ху ан̃н̃е имам̣ бхогам̣ пат̣ипаджджиссанти, твам̣ пана йатха̄каммам̣ гамиссасӣ’’ти? ‘‘йатха̄хам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, етарахи пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄реми, на̄хам̣ лаччха̄ми параттха̄пи – ‘евамева имехева пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄ремӣ’ти. атха кхо ан̃н̃е имам̣ бхогам̣ пат̣ипаджджиссанти; ахам̣ пана йатха̄каммам̣ гамисса̄мӣ’’ти. ‘‘идам̣ кхо там̣, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘ассако локо, саббам̣ паха̄йа гаманӣйа’нти, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ ча сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, аббхутам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена – ‘ассако локо, саббам̣ паха̄йа гаманӣйа’нти. ассако хи, бхо рат̣т̣хапа̄ла, локо саббам̣ паха̄йа гаманӣйам̣.

‘‘‘ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со’ти – бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло а̄ха. имасса, бхо рат̣т̣хапа̄ла, бха̄ситасса катхам̣ аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, пхӣтам̣ курум̣ аджджха̄васасӣ’’ти? ‘‘евам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, пхӣтам̣ курум̣ аджджха̄васа̄мӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха пурисо а̄гаччхеййа пураттхима̄йа диса̄йа саддха̄йико паччайико. со там̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вадеййа – ‘йаггхе, маха̄ра̄джа, джа̄неййа̄си, ахам̣ а̄гаччха̄ми пураттхима̄йа диса̄йа? таттхаддасам̣ махантам̣ джанападам̣ иддхан̃чева пхӣтан̃ча бахуджанам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣. бахӯ таттха хаттхика̄йа̄ ассака̄йа̄ ратхака̄йа̄ паттика̄йа̄; баху таттха дханадхан̃н̃ам̣ [данта̄джинам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]; баху таттха хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ акатан̃чева катан̃ча; баху таттха иттхипариггахо. сакка̄ ча та̄ватакенева баламаттена [балаттхена (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), бахалаттхена (ка.)] абхивиджинитум̣. абхивиджина, маха̄ра̄джа̄’ти, кинти нам̣ кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘тампи майам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, абхивиджийа аджджха̄васеййа̄ма̄’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха пурисо а̄гаччхеййа паччхима̄йа диса̄йа… уттара̄йа диса̄йа… даккхин̣а̄йа диса̄йа… парасамуддато саддха̄йико паччайико. со там̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вадеййа – ‘йаггхе, маха̄ра̄джа, джа̄неййа̄си, ахам̣ а̄гаччха̄ми парасамуддато? таттхаддасам̣ махантам̣ джанападам̣ иддхан̃чева пхӣтан̃ча бахуджанам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣. бахӯ таттха хаттхика̄йа̄ ассака̄йа̄ ратхака̄йа̄ паттика̄йа̄; баху таттха дханадхан̃н̃ам̣; баху таттха хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ акатан̃чева катан̃ча; баху таттха иттхипариггахо. сакка̄ ча та̄ватакенева баламаттена абхивиджинитум̣. абхивиджина, маха̄ра̄джа̄’ти, кинти нам̣ кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘тампи майам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, абхивиджийа аджджха̄васеййа̄ма̄’’ти. ‘‘идам̣ кхо там̣, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со’ти, йамахам̣ н̃атва̄ ча дисва̄ сутва̄ ча ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла, аббхутам̣, бхо рат̣т̣хапа̄ла! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена – ‘ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со’ти. ӯно хи, бхо рат̣т̣хапа̄ла, локо атитто тан̣ха̄да̄со’’ти.

идамавоча а̄йасма̄ рат̣т̣хапа̄ло. идам̣ ватва̄ атха̄парам̣ етадавоча –

307. ‘‘пасса̄ми локе садхане мануссе,

ладдха̄на виттам̣ на даданти моха̄;

луддха̄ дханам̣ [ладдха̄ дханам̣ (ка.)] санничайам̣ каронти,

бхиййова ка̄ме абхипаттхайанти.

‘‘ра̄джа̄ пасайха̄ патхавим̣ виджитва̄,

саса̄гарантам̣ махима̄васанто [махийа̄ васанто (сӣ. ка.)];

орам̣ самуддасса атиттарӯпо,

па̄рам̣ самуддассапи паттхайетха.

‘‘ра̄джа̄ ча ан̃н̃е ча бахӯ манусса̄,

авӣтатан̣ха̄ [атиттатан̣ха̄ (ка.)] маран̣ам̣ упенти;

ӯна̄ва хутва̄на джаханти дехам̣,

ка̄мехи локамхи на хаттхи титти.

‘‘канданти нам̣ н̃а̄тӣ пакирийа кесе,

аховата̄ но амара̄ти ча̄ху;

ваттхена нам̣ па̄рутам̣ нӣхаритва̄,

читам̣ сама̄да̄йа [сама̄дха̄йа (сӣ.)] татод̣аханти.

‘‘со д̣айхати сӯлехи туджджама̄но,

екена ваттхена паха̄йа бхоге;

на мӣйама̄насса бхаванти та̄н̣а̄,

н̃а̄тӣдха митта̄ атха ва̄ саха̄йа̄.

‘‘да̄йа̄дака̄ тасса дханам̣ харанти,

сатто пана гаччхати йена каммам̣;

на мӣйама̄нам̣ дханаманвети кин̃чи,

путта̄ ча да̄ра̄ ча дханан̃ча рат̣т̣хам̣.

‘‘на дӣгхама̄йум̣ лабхате дханена, на ча̄пи виттена джарам̣ виханти;

аппам̣ хидам̣ джӣвитама̄ху дхӣра̄, асассатам̣ виппарин̣а̄мадхаммам̣.

‘‘ад̣д̣ха̄ далидда̄ ча пхусанти пхассам̣,

ба̄ло ча дхӣро ча татхева пхут̣т̣хо;

ба̄ло ча ба̄лйа̄ вадхитова сети,

дхӣро ча [дхӣрова (ка.)] на ведхати пхассапхут̣т̣хо.

‘‘тасма̄ хи пан̃н̃а̄ва дханена сеййо,

йа̄йа воса̄намидха̄дхигаччхати;

абйоситатта̄ [асоситатта̄ (сӣ. пӣ.)] хи бхава̄бхавесу,

па̄па̄ни камма̄ни каронти моха̄.

‘‘упети габбхан̃ча паран̃ча локам̣,

сам̣са̄рама̄паджджа парампара̄йа;

тассаппапан̃н̃о абхисаддаханто,

упети габбхан̃ча паран̃ча локам̣.

‘‘чоро йатха̄ сандхимукхе гахито,

сакаммуна̄ хан̃н̃ати па̄падхаммо;

евам̣ паджа̄ печча парамхи локе,

сакаммуна̄ хан̃н̃ати па̄падхаммо.

‘‘ка̄ма̄хи читра̄ мадхура̄ манорама̄,

вирӯпарӯпена матхенти читтам̣;

а̄дӣнавам̣ ка̄магун̣есу дисва̄,

тасма̄ ахам̣ паббаджитомхи ра̄джа.

‘‘думаппхала̄нева патанти ма̄н̣ава̄,

дахара̄ ча вуд̣д̣ха̄ ча сарӣрабхеда̄;

етампи дисва̄ [евампи дисва̄ (сӣ.), етам̣ видитва̄ (сйа̄. кам̣.)] паббаджитомхи ра̄джа,

апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃амева сеййо’’ти.

рат̣т̣хапа̄ласуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.