2. маха̄ра̄хулова̄дасуттам̣

113. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. а̄йасма̄пи кхо ра̄хуло пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа бхагавантам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхи. атха кхо бхагава̄ апалокетва̄ а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄мантеси – ‘‘йам̣ кин̃чи, ра̄хула, рӯпам̣ – атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄ – саббам̣ рӯпам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хабба’’нти. ‘‘рӯпамева ну кхо, бхагава̄, рӯпамева ну кхо, сугата̄’’ти? ‘‘рӯпампи, ра̄хула, ведана̄пи, ра̄хула, сан̃н̃а̄пи, ра̄хула, сан̇кха̄ра̄пи, ра̄хула, вин̃н̃а̄н̣ампи, ра̄хула̄’’ти. атха кхо а̄йасма̄ ра̄хуло ‘‘ко наджджа [ко нуджджа (сйа̄. кам̣.)] бхагавата̄ саммукха̄ ова̄дена овадито га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависиссатӣ’’ти тато пат̣иниваттитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисиннам̣ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. дисва̄на а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄на̄па̄нассатим̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄на̄па̄нассати, ра̄хула, бха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄’’ти.

114. атха кхо а̄йасма̄ ра̄хуло са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ ра̄хуло бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘катхам̣ бха̄вита̄ ну кхо, бханте, а̄на̄па̄нассати, катхам̣ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄’’ти? ‘‘йам̣ кин̃чи, ра̄хула, аджджхаттам̣ паччаттам̣ каккхал̣ам̣ кхаригатам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – кеса̄ лома̄ накха̄ данта̄ тачо мам̣сам̣ нха̄ру [наха̄ру (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ат̣т̣хи ат̣т̣химин̃джам̣ ваккам̣ хадайам̣ йаканам̣ киломакам̣ пихакам̣ паппха̄сам̣ антам̣ антагун̣ам̣ ударийам̣ карӣсам̣, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи аджджхаттам̣ паччаттам̣ каккхал̣ам̣ кхаригатам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати, ра̄хула, аджджхаттика̄ патхавӣдха̄ту [пат̣хавӣдха̄ту (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. йа̄ чева кхо пана аджджхаттика̄ патхавӣдха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ патхавӣдха̄ту, патхавӣдха̄туревеса̄. там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ патхавӣдха̄туйа̄ ниббиндати, патхавӣдха̄туйа̄ читтам̣ вира̄джети’’.

115. ‘‘катама̄ ча, ра̄хула, а̄подха̄ту? а̄подха̄ту сийа̄ аджджхаттика̄, сийа̄ ба̄хира̄. катама̄ ча, ра̄хула, аджджхаттика̄ а̄подха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄по а̄погатам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – питтам̣ семхам̣ пуббо лохитам̣ седо медо ассу васа̄ кхел̣о син̇гха̄н̣ика̄ ласика̄ муттам̣, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄по а̄погатам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати, ра̄хула, аджджхаттика̄ а̄подха̄ту. йа̄ чева кхо пана аджджхаттика̄ а̄подха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ а̄подха̄ту а̄подха̄туревеса̄. там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ а̄подха̄туйа̄ ниббиндати, а̄подха̄туйа̄ читтам̣ вира̄джети.

116. ‘‘катама̄ ча, ра̄хула, теджодха̄ту? теджодха̄ту сийа̄ аджджхаттика̄, сийа̄ ба̄хира̄. катама̄ ча, ра̄хула, аджджхаттика̄ теджодха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ теджо теджогатам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – йена ча сантаппати йена ча джӣрӣйати йена ча парид̣айхати йена ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ самма̄ парин̣а̄мам̣ гаччхати, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи аджджхаттам̣ паччаттам̣ теджо теджогатам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати, ра̄хула, аджджхаттика̄ теджодха̄ту. йа̄ чева кхо пана аджджхаттика̄ теджодха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ теджодха̄ту теджодха̄туревеса̄. там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ теджодха̄туйа̄ ниббиндати, теджодха̄туйа̄ читтам̣ вира̄джети.

117. ‘‘катама̄ ча, ра̄хула, ва̄йодха̄ту? ва̄йодха̄ту сийа̄ аджджхаттика̄, сийа̄ ба̄хира̄. катама̄ ча, ра̄хула, аджджхаттика̄ ва̄йодха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ ва̄йо ва̄йогатам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – уддхан̇гама̄ ва̄та̄, адхогама̄ ва̄та̄, куччхисайа̄ ва̄та̄, кот̣т̣ха̄сайа̄ [кот̣т̣хасайа̄ (сӣ. пӣ.)] ва̄та̄, ан̇гаман̇га̄нуса̄рино ва̄та̄, асса̄со пасса̄со, ити йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи аджджхаттам̣ паччаттам̣ ва̄йо ва̄йогатам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати, ра̄хула, аджджхаттика̄ ва̄йодха̄ту. йа̄ чева кхо пана аджджхаттика̄ ва̄йодха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ ва̄йодха̄ту ва̄йодха̄туревеса̄. там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ ва̄йодха̄туйа̄ ниббиндати, ва̄йодха̄туйа̄ читтам̣ вира̄джети.

118. ‘‘катама̄ ча, ра̄хула, а̄ка̄садха̄ту? а̄ка̄садха̄ту сийа̄ аджджхаттика̄, сийа̄ ба̄хира̄. катама̄ ча, ра̄хула, аджджхаттика̄ а̄ка̄садха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄ка̄сам̣ а̄ка̄сагатам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – кан̣н̣аччхиддам̣ на̄саччхиддам̣ мукхадва̄рам̣, йена ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ аджджхохарати, йаттха ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ сантит̣т̣хати, йена ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ адхобха̄гам̣ [адхобха̄га̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] никкхамати, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄ка̄сам̣ а̄ка̄сагатам̣, агхам̣ агхагатам̣, виварам̣ виварагатам̣, асампхут̣т̣хам̣, мам̣салохитехи упа̄диннам̣ [а̄ка̄сагатам̣ упа̄диннам̣ (сӣ. пӣ.)] – айам̣ вуччати, ра̄хула, аджджхаттика̄ а̄ка̄садха̄ту. йа̄ чева кхо пана аджджхаттика̄ а̄ка̄садха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ а̄ка̄садха̄ту а̄ка̄садха̄туревеса̄. там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ а̄ка̄садха̄туйа̄ читтам̣ ниббиндати, а̄ка̄садха̄туйа̄ читтам̣ вира̄джети.

119. ‘‘патхавӣсамам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. патхавӣсаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти. сеййатха̄пи, ра̄хула, патхавийа̄ сучимпи никкхипанти, асучимпи никкхипанти, гӯтхагатампи никкхипанти, муттагатампи никкхипанти, кхел̣агатампи никкхипанти, пуббагатампи никкхипанти, лохитагатампи никкхипанти, на ча тена патхавӣ ат̣т̣ӣйати ва̄ хара̄йати ва̄ джигуччхати ва̄; евамева кхо твам̣, ра̄хула, патхавӣсамам̣ бха̄ванам̣ бха̄вехи. патхавӣсаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти.

‘‘а̄посамам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄посаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти. сеййатха̄пи, ра̄хула, а̄пасмим̣ сучимпи дхованти, асучимпи дхованти, гӯтхагатампи дхованти, муттагатампи дхованти, кхел̣агатампи дхованти, пуббагатампи дхованти, лохитагатампи дхованти, на ча тена а̄по ат̣т̣ӣйати ва̄ хара̄йати ва̄ джигуччхати ва̄; евамева кхо твам̣, ра̄хула, а̄посамам̣ бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄посаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти.

‘‘теджосамам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. теджосаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти. сеййатха̄пи, ра̄хула, теджо сучимпи дахати, асучимпи дахати, гӯтхагатампи дахати, муттагатампи дахати, кхел̣агатампи дахати, пуббагатампи дахати, лохитагатампи дахати, на ча тена теджо ат̣т̣ӣйати ва̄ хара̄йати ва̄ джигуччхати ва̄; евамева кхо твам̣, ра̄хула, теджосамам̣ бха̄ванам̣ бха̄вехи. теджосаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти.

‘‘ва̄йосамам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. ва̄йосаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти. сеййатха̄пи, ра̄хула, ва̄йо сучимпи упава̄йати, асучимпи упава̄йати, гӯтхагатампи упава̄йати, муттагатампи упава̄йати, кхел̣агатампи упава̄йати, пуббагатампи упава̄йати, лохитагатампи упава̄йати, на ча тена ва̄йо ат̣т̣ӣйати ва̄ хара̄йати ва̄ джигуччхати ва̄; евамева кхо твам̣, ра̄хула, ва̄йосамам̣ бха̄ванам̣ бха̄вехи. ва̄йосаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти.

‘‘а̄ка̄сасамам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄ка̄сасаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти. сеййатха̄пи, ра̄хула, а̄ка̄со на каттхачи патит̣т̣хито; евамева кхо твам̣, ра̄хула, а̄ка̄сасамам̣ бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄ка̄сасаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти.

120. ‘‘меттам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. меттан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йо бйа̄па̄до со пахӣйиссати. карун̣ам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. карун̣ан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йа̄ вихеса̄ са̄ пахӣйиссати. мудитам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. мудитан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йа̄ арати са̄ пахӣйиссати. упеккхам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. упеккхан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йо пат̣игхо со пахӣйиссати. асубхам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. асубхан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йо ра̄го со пахӣйиссати. аниччасан̃н̃ам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. аниччасан̃н̃ан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йо асмима̄но со пахӣйиссати.

121. ‘‘а̄на̄па̄нассатим̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄на̄па̄нассати хи те, ра̄хула, бха̄вита̄ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄. катхам̣ бха̄вита̄ ча, ра̄хула, а̄на̄па̄нассати, катхам̣ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄? идха, ра̄хула, бхиккху аран̃н̃агато ва̄ руккхамӯлагато ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄ нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. со сатова ассасати сатова [сато (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] пассасати.

‘‘дӣгхам̣ ва̄ ассасанто ‘дӣгхам̣ ассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, дӣгхам̣ ва̄ пассасанто ‘дӣгхам̣ пассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти; рассам̣ ва̄ ассасанто ‘рассам̣ ассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, рассам̣ ва̄ пассасанто ‘рассам̣ пассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати.

‘‘‘пӣтиппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пӣтиппат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘сукхаппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘сукхаппат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘читтасан̇кха̄раппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘читтасан̇кха̄раппат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати.

‘‘‘читтаппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘читтаппат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘абхиппамодайам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘абхиппамодайам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘сама̄дахам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘сама̄дахам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘вимочайам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘вимочайам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати.

‘‘‘аничча̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘аничча̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘вира̄га̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘вира̄га̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘ниродха̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘ниродха̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пат̣иниссагга̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пат̣иниссагга̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати.

‘‘евам̣ бха̄вита̄ кхо, ра̄хула, а̄на̄па̄нассати, евам̣ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄. евам̣ бха̄вита̄йа, ра̄хула, а̄на̄па̄нассатийа̄, евам̣ бахулӣката̄йа йепи те чаримака̄ асса̄са̄ тепи видита̄ва нируджджханти но авидита̄’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ ра̄хуло бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

маха̄ра̄хулова̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.