2. бхиккхувагго

1. амбалат̣т̣хикара̄хулова̄дасуттам̣

107. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ ра̄хуло амбалат̣т̣хика̄йам̣ вихарати. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена амбалат̣т̣хика̄ йена̄йасма̄ ра̄хуло тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ ра̄хуло бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на а̄санам̣ пан̃н̃а̄песи, удакан̃ча па̄да̄нам̣. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа па̄де паккха̄леси. а̄йасма̄пи кхо ра̄хуло бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди.

108. атха кхо бхагава̄ париттам̣ удака̄васесам̣ удака̄дха̄не т̣хапетва̄ а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄мантеси – ‘‘пассаси но твам̣, ра̄хула, имам̣ париттам̣ удака̄васесам̣ удака̄дха̄не т̣хапита’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евам̣ париттакам̣ кхо, ра̄хула, тесам̣ са̄ман̃н̃ам̣ йесам̣ наттхи сампаджа̄намуса̄ва̄де ладжджа̄’’ти. атха кхо бхагава̄ париттам̣ удака̄васесам̣ чхад̣д̣етва̄ а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄мантеси – ‘‘пассаси но твам̣, ра̄хула, париттам̣ удака̄васесам̣ чхад̣д̣ита’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евам̣ чхад̣д̣итам̣ кхо, ра̄хула, тесам̣ са̄ман̃н̃ам̣ йесам̣ наттхи сампаджа̄намуса̄ва̄де ладжджа̄’’ти. атха кхо бхагава̄ там̣ удака̄дха̄нам̣ никкуджджитва̄ а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄мантеси – ‘‘пассаси но твам̣, ра̄хула, имам̣ удака̄дха̄нам̣ никкуджджита’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евам̣ никкуджджитам̣ кхо, ра̄хула, тесам̣ са̄ман̃н̃ам̣ йесам̣ наттхи сампаджа̄намуса̄ва̄де ладжджа̄’’ти. атха кхо бхагава̄ там̣ удака̄дха̄нам̣ уккуджджитва̄ а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄мантеси – ‘‘пассаси но твам̣, ра̄хула, имам̣ удака̄дха̄нам̣ риттам̣ туччха’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евам̣ риттам̣ туччхам̣ кхо, ра̄хула, тесам̣ са̄ман̃н̃ам̣ йесам̣ наттхи сампаджа̄намуса̄ва̄де ладжджа̄ти. сеййатха̄пи, ра̄хула, ран̃н̃о на̄го ӣса̄данто урӯл̣хава̄ [уббӯл̣хава̄ (сӣ. пӣ.)] абхиджа̄то сан̇га̄ма̄вачаро сан̇га̄магато пуримехипи па̄дехи каммам̣ кароти, паччхимехипи па̄дехи каммам̣ кароти, пурименапи ка̄йена каммам̣ кароти, паччхименапи ка̄йена каммам̣ кароти, сӣсенапи каммам̣ кароти, кан̣н̣ехипи каммам̣ кароти, дантехипи каммам̣ кароти, нан̇гут̣т̣хенапи каммам̣ кароти; раккхатева сон̣д̣ам̣. таттха хаттха̄рохасса евам̣ хоти – ‘айам̣ кхо ран̃н̃о на̄го ӣса̄данто урӯл̣хава̄ абхиджа̄то сан̇га̄ма̄вачаро сан̇га̄магато пуримехипи па̄дехи каммам̣ кароти, паччхимехипи па̄дехи каммам̣ кароти…пе… нан̇гут̣т̣хенапи каммам̣ кароти; раккхатева сон̣д̣ам̣. апариччаттам̣ кхо ран̃н̃о на̄гасса джӣвита’нти. йато кхо, ра̄хула, ран̃н̃о на̄го ӣса̄данто урӯл̣хава̄ абхиджа̄то сан̇га̄ма̄вачаро сан̇га̄магато пуримехипи па̄дехи каммам̣ кароти, паччхимехипи па̄дехи каммам̣ кароти…пе… нан̇гут̣т̣хенапи каммам̣ кароти, сон̣д̣а̄йапи каммам̣ кароти, таттха хаттха̄рохасса евам̣ хоти – ‘айам̣ кхо ран̃н̃о на̄го ӣса̄данто урӯл̣хава̄ абхиджа̄то сан̇га̄ма̄вачаро сан̇га̄магато пуримехипи па̄дехи каммам̣ кароти, паччхимехипи па̄дехи каммам̣ кароти, пурименапи ка̄йена каммам̣ кароти, паччхименапи ка̄йена каммам̣ кароти, сӣсенапи каммам̣ кароти, кан̣н̣ехипи каммам̣ кароти, дантехипи каммам̣ кароти, нан̇гут̣т̣хенапи каммам̣ кароти, сон̣д̣а̄йапи каммам̣ кароти. париччаттам̣ кхо ран̃н̃о на̄гасса джӣвитам̣. наттхи да̄ни кин̃чи ран̃н̃о на̄гасса акаран̣ӣйа’нти. евамева кхо, ра̄хула, йасса кассачи сампаджа̄намуса̄ва̄де наттхи ладжджа̄, на̄хам̣ тасса кин̃чи па̄пам̣ акаран̣ӣйанти вада̄ми. тасма̄тиха те, ра̄хула, ‘хасса̄пи на муса̄ бхан̣исса̄мӣ’ти – еван̃хи те, ра̄хула, сиккхитаббам̣.

109. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄хула, киматтхийо а̄да̄со’’ти? ‘‘паччавеккхан̣аттхо, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, ра̄хула, паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ ка̄йена каммам̣ каттаббам̣, паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ ва̄ча̄йа каммам̣ каттаббам̣, паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ манаса̄ каммам̣ каттаббам̣. йадева твам̣, ра̄хула, ка̄йена каммам̣ каттука̄мо ахоси, тадева те ка̄йакаммам̣ паччавеккхитаббам̣ – ‘йам̣ ну кхо ахам̣ идам̣ ка̄йена каммам̣ каттука̄мо идам̣ ме ка̄йакаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа – акусалам̣ идам̣ ка̄йакаммам̣ дуккхудрайам̣ [дуккхундрайам̣, дуккхудайам̣ (ка.)] дуккхавипа̄ка’нти? саче твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ка̄йена каммам̣ каттука̄мо идам̣ ме ка̄йакаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа – акусалам̣ идам̣ ка̄йакаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти, еварӯпам̣ те, ра̄хула, ка̄йена каммам̣ сасаккам̣ на каран̣ӣйам̣ [сам̣саккам̣ на ча каран̣ӣйам̣ (ка.)]. саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ка̄йена каммам̣ каттука̄мо идам̣ ме ка̄йакаммам̣ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа – кусалам̣ идам̣ ка̄йакаммам̣ сукхудрайам̣ сукхавипа̄ка’нти, еварӯпам̣ те, ра̄хула, ка̄йена каммам̣ каран̣ӣйам̣.

‘‘каронтенапи те, ра̄хула, ка̄йена каммам̣ тадева те ка̄йакаммам̣ паччавеккхитаббам̣ – ‘йам̣ ну кхо ахам̣ идам̣ ка̄йена каммам̣ кароми идам̣ ме ка̄йакаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ ка̄йакаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти? саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ка̄йена каммам̣ кароми идам̣ ме ка̄йакаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ ка̄йакаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти, пат̣исам̣хареййа̄си твам̣, ра̄хула, еварӯпам̣ ка̄йакаммам̣. саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ка̄йена каммам̣ кароми идам̣ ме ка̄йакаммам̣ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – кусалам̣ идам̣ ка̄йакаммам̣ сукхудрайам̣ сукхавипа̄ка’нти, анупададжджеййа̄си твам̣, ра̄хула, еварӯпам̣ ка̄йакаммам̣.

‘‘катва̄пи те, ра̄хула, ка̄йена каммам̣ тадева те ка̄йакаммам̣ паччавеккхитаббам̣ – ‘йам̣ ну кхо ахам̣ идам̣ ка̄йена каммам̣ ака̄сим̣ идам̣ ме ка̄йакаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати [сам̣ватти (пӣ.)], парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ ка̄йакаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти? саче кхо твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ка̄йена каммам̣ ака̄сим̣, идам̣ ме ка̄йакаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ ка̄йакаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти, еварӯпам̣ те, ра̄хула, ка̄йакаммам̣ саттхари ва̄ вин̃н̃ӯсу ва̄ сабрахмача̄рӣсу десетаббам̣, виваритаббам̣, утта̄нӣка̄таббам̣; десетва̄ виваритва̄ утта̄нӣкатва̄ а̄йатим̣ сам̣варам̣ а̄паджджитаббам̣. саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ка̄йена каммам̣ ака̄сим̣ идам̣ ме ка̄йакаммам̣ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – кусалам̣ идам̣ ка̄йакаммам̣ сукхудрайам̣ сукхавипа̄ка’нти, тенева твам̣, ра̄хула, пӣтипа̄моджджена вихареййа̄си ахоратта̄нусиккхӣ кусалесу дхаммесу.

110. ‘‘йадева твам̣, ра̄хула, ва̄ча̄йа каммам̣ каттука̄мо ахоси, тадева те вачӣкаммам̣ паччавеккхитаббам̣ – ‘йам̣ ну кхо ахам̣ идам̣ ва̄ча̄йа каммам̣ каттука̄мо идам̣ ме вачӣкаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа – акусалам̣ идам̣ вачӣкаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти? саче твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ва̄ча̄йа каммам̣ каттука̄мо идам̣ ме вачӣкаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа – акусалам̣ идам̣ вачӣкаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти, еварӯпам̣ те, ра̄хула, ва̄ча̄йа каммам̣ сасаккам̣ на каран̣ӣйам̣. саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ва̄ча̄йа каммам̣ каттука̄мо идам̣ ме вачӣкаммам̣ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа – кусалам̣ идам̣ вачӣкаммам̣ сукхудрайам̣ сукхавипа̄ка’нти, еварӯпам̣ те, ра̄хула, ва̄ча̄йа каммам̣ каран̣ӣйам̣.

‘‘каронтенапи, ра̄хула, ва̄ча̄йа каммам̣ тадева те вачӣкаммам̣ паччавеккхитаббам̣ – ‘йам̣ ну кхо ахам̣ идам̣ ва̄ча̄йа каммам̣ кароми идам̣ ме вачӣкаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ вачӣкаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти? саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ва̄ча̄йа каммам̣ кароми идам̣ ме вачӣкаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ вачӣкаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти, пат̣исам̣хареййа̄си твам̣, ра̄хула, еварӯпам̣ вачӣкаммам̣. саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ва̄ча̄йа каммам̣ кароми идам̣ ме вачӣкаммам̣ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – кусалам̣ идам̣ вачӣкаммам̣ сукхудрайам̣ сукхавипа̄ка’нти, анупададжджеййа̄си, твам̣ ра̄хула, еварӯпам̣ вачӣкаммам̣.

‘‘катва̄пи те, ра̄хула, ва̄ча̄йа каммам̣ тадева те вачӣкаммам̣ паччавеккхитаббам̣ – ‘йам̣ ну кхо ахам̣ идам̣ ва̄ча̄йа каммам̣ ака̄сим̣ идам̣ ме вачӣкаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати [сам̣ватти (сӣ. пӣ.)], парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ вачӣкаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти? саче кхо твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ва̄ча̄йа каммам̣ ака̄сим̣ идам̣ ме вачӣкаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ вачӣкаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти, еварӯпам̣ те, ра̄хула, вачӣкаммам̣ саттхари ва̄ вин̃н̃ӯсу ва̄ сабрахмача̄рӣсу десетаббам̣, виваритаббам̣, утта̄нӣкаттаббам̣; десетва̄ виваритва̄ утта̄нӣкатва̄ а̄йатим̣ сам̣варам̣ а̄паджджитаббам̣. саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ ва̄ча̄йа каммам̣ ака̄сим̣ идам̣ ме вачӣкаммам̣ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – кусалам̣ идам̣ вачӣкаммам̣ сукхудрайам̣ сукхавипа̄ка’нти, тенева твам̣, ра̄хула, пӣтипа̄моджджена вихареййа̄си ахоратта̄нусиккхӣ кусалесу дхаммесу.

111. ‘‘йадева твам̣, ра̄хула, манаса̄ каммам̣ каттука̄мо ахоси, тадева те манокаммам̣ паччавеккхитаббам̣ – ‘йам̣ ну кхо ахам̣ идам̣ манаса̄ каммам̣ каттука̄мо идам̣ ме манокаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа – акусалам̣ идам̣ манокаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти? саче твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ манаса̄ каммам̣ каттука̄мо идам̣ ме манокаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа – акусалам̣ идам̣ манокаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти, еварӯпам̣ те, ра̄хула, манаса̄ каммам̣ сасаккам̣ на каран̣ӣйам̣. саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ манаса̄ каммам̣ каттука̄мо идам̣ ме манокаммам̣ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттеййа – кусалам̣ идам̣ манокаммам̣ сукхудрайам̣ сукхавипа̄ка’нти, еварӯпам̣ те, ра̄хула, манаса̄ каммам̣ каран̣ӣйам̣.

‘‘каронтенапи те, ра̄хула, манаса̄ каммам̣ тадева те манокаммам̣ паччавеккхитаббам̣ – ‘йам̣ ну кхо ахам̣ идам̣ манаса̄ каммам̣ кароми идам̣ ме манокаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ манокаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти? саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ манаса̄ каммам̣ кароми идам̣ ме манокаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ манокаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти, пат̣исам̣хареййа̄си твам̣, ра̄хула, еварӯпам̣ манокаммам̣. саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ манаса̄ каммам̣ кароми идам̣ ме манокаммам̣ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – кусалам̣ идам̣ манокаммам̣ сукхудрайам̣ сукхавипа̄ка’нти, анупададжджеййа̄си твам̣, ра̄хула, еварӯпам̣ манокаммам̣.

‘‘катва̄пи те, ра̄хула, манаса̄ каммам̣ тадева те манокаммам̣ паччавеккхитаббам̣ – ‘йам̣ ну кхо ахам̣ идам̣ манаса̄ каммам̣ ака̄сим̣ идам̣ ме манокаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати [сам̣ватти (сӣ. пӣ.)], парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ манокаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти? саче кхо твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ манаса̄ каммам̣ ака̄сим̣ идам̣ ме манокаммам̣ аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – акусалам̣ идам̣ манокаммам̣ дуккхудрайам̣ дуккхавипа̄ка’нти, еварӯпам̣ пана [еварӯпе (сӣ. пӣ.), еварӯпе пана (сйа̄. кам̣.)] те, ра̄хула, манокаммам̣ [манокамме (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ат̣т̣ӣйитаббам̣ хара̄йитаббам̣ джигуччхитаббам̣; ат̣т̣ӣйитва̄ хара̄йитва̄ джигуччхитва̄ а̄йатим̣ сам̣варам̣ а̄паджджитаббам̣. саче пана твам̣, ра̄хула, паччавеккхама̄но евам̣ джа̄неййа̄си – ‘йам̣ кхо ахам̣ идам̣ манаса̄ каммам̣ ака̄сим̣ идам̣ ме манокаммам̣ неваттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на парабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттати – кусалам̣ идам̣ манокаммам̣ сукхудрайам̣ сукхавипа̄ка’нти, тенева твам̣, ра̄хула, пӣтипа̄моджджена вихареййа̄си ахоратта̄нусиккхӣ кусалесу дхаммесу.

112. ‘‘йе хи кечи, ра̄хула, атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йакаммам̣ парисодхесум̣, вачӣкаммам̣ парисодхесум̣, манокаммам̣ парисодхесум̣, саббе те евамевам̣ паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ ка̄йакаммам̣ парисодхесум̣, паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ вачӣкаммам̣ парисодхесум̣, паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ манокаммам̣ парисодхесум̣. йепи хи кечи, ра̄хула, ана̄гатамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йакаммам̣ парисодхессанти, вачӣкаммам̣ парисодхессанти, манокаммам̣ парисодхессанти, саббе те евамевам̣ паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ ка̄йакаммам̣ парисодхессанти, паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ вачӣкаммам̣ парисодхессанти, паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ манокаммам̣ парисодхессанти. йепи хи кечи, ра̄хула, етарахи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йакаммам̣ парисодхенти, вачӣкаммам̣ парисодхенти, манокаммам̣ парисодхенти, саббе те евамевам̣ паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ ка̄йакаммам̣ парисодхенти, паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ вачӣкаммам̣ парисодхенти, паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ манокаммам̣ парисодхенти. тасма̄тиха, ра̄хула, ‘паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ ка̄йакаммам̣ парисодхесса̄ми, паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ вачӣкаммам̣ парисодхесса̄ми, паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ манокаммам̣ парисодхесса̄мӣ’ти – еван̃хи те, ра̄хула, сиккхитабба’’нти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ ра̄хуло бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

амбалат̣т̣хикара̄хулова̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.

2. маха̄ра̄хулова̄дасуттам̣

113. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. а̄йасма̄пи кхо ра̄хуло пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа бхагавантам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхи. атха кхо бхагава̄ апалокетва̄ а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄мантеси – ‘‘йам̣ кин̃чи, ра̄хула, рӯпам̣ – атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄ – саббам̣ рӯпам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хабба’’нти. ‘‘рӯпамева ну кхо, бхагава̄, рӯпамева ну кхо, сугата̄’’ти? ‘‘рӯпампи, ра̄хула, ведана̄пи, ра̄хула, сан̃н̃а̄пи, ра̄хула, сан̇кха̄ра̄пи, ра̄хула, вин̃н̃а̄н̣ампи, ра̄хула̄’’ти. атха кхо а̄йасма̄ ра̄хуло ‘‘ко наджджа [ко нуджджа (сйа̄. кам̣.)] бхагавата̄ саммукха̄ ова̄дена овадито га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависиссатӣ’’ти тато пат̣иниваттитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисиннам̣ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. дисва̄на а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄на̄па̄нассатим̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄на̄па̄нассати, ра̄хула, бха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄’’ти.

114. атха кхо а̄йасма̄ ра̄хуло са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ ра̄хуло бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘катхам̣ бха̄вита̄ ну кхо, бханте, а̄на̄па̄нассати, катхам̣ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄’’ти? ‘‘йам̣ кин̃чи, ра̄хула, аджджхаттам̣ паччаттам̣ каккхал̣ам̣ кхаригатам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – кеса̄ лома̄ накха̄ данта̄ тачо мам̣сам̣ нха̄ру [наха̄ру (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ат̣т̣хи ат̣т̣химин̃джам̣ ваккам̣ хадайам̣ йаканам̣ киломакам̣ пихакам̣ паппха̄сам̣ антам̣ антагун̣ам̣ ударийам̣ карӣсам̣, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи аджджхаттам̣ паччаттам̣ каккхал̣ам̣ кхаригатам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати, ра̄хула, аджджхаттика̄ патхавӣдха̄ту [пат̣хавӣдха̄ту (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. йа̄ чева кхо пана аджджхаттика̄ патхавӣдха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ патхавӣдха̄ту, патхавӣдха̄туревеса̄. там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ патхавӣдха̄туйа̄ ниббиндати, патхавӣдха̄туйа̄ читтам̣ вира̄джети’’.

115. ‘‘катама̄ ча, ра̄хула, а̄подха̄ту? а̄подха̄ту сийа̄ аджджхаттика̄, сийа̄ ба̄хира̄. катама̄ ча, ра̄хула, аджджхаттика̄ а̄подха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄по а̄погатам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – питтам̣ семхам̣ пуббо лохитам̣ седо медо ассу васа̄ кхел̣о син̇гха̄н̣ика̄ ласика̄ муттам̣, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄по а̄погатам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати, ра̄хула, аджджхаттика̄ а̄подха̄ту. йа̄ чева кхо пана аджджхаттика̄ а̄подха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ а̄подха̄ту а̄подха̄туревеса̄. там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ а̄подха̄туйа̄ ниббиндати, а̄подха̄туйа̄ читтам̣ вира̄джети.

116. ‘‘катама̄ ча, ра̄хула, теджодха̄ту? теджодха̄ту сийа̄ аджджхаттика̄, сийа̄ ба̄хира̄. катама̄ ча, ра̄хула, аджджхаттика̄ теджодха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ теджо теджогатам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – йена ча сантаппати йена ча джӣрӣйати йена ча парид̣айхати йена ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ самма̄ парин̣а̄мам̣ гаччхати, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи аджджхаттам̣ паччаттам̣ теджо теджогатам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати, ра̄хула, аджджхаттика̄ теджодха̄ту. йа̄ чева кхо пана аджджхаттика̄ теджодха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ теджодха̄ту теджодха̄туревеса̄. там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ теджодха̄туйа̄ ниббиндати, теджодха̄туйа̄ читтам̣ вира̄джети.

117. ‘‘катама̄ ча, ра̄хула, ва̄йодха̄ту? ва̄йодха̄ту сийа̄ аджджхаттика̄, сийа̄ ба̄хира̄. катама̄ ча, ра̄хула, аджджхаттика̄ ва̄йодха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ ва̄йо ва̄йогатам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – уддхан̇гама̄ ва̄та̄, адхогама̄ ва̄та̄, куччхисайа̄ ва̄та̄, кот̣т̣ха̄сайа̄ [кот̣т̣хасайа̄ (сӣ. пӣ.)] ва̄та̄, ан̇гаман̇га̄нуса̄рино ва̄та̄, асса̄со пасса̄со, ити йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи аджджхаттам̣ паччаттам̣ ва̄йо ва̄йогатам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати, ра̄хула, аджджхаттика̄ ва̄йодха̄ту. йа̄ чева кхо пана аджджхаттика̄ ва̄йодха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ ва̄йодха̄ту ва̄йодха̄туревеса̄. там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ ва̄йодха̄туйа̄ ниббиндати, ва̄йодха̄туйа̄ читтам̣ вира̄джети.

118. ‘‘катама̄ ча, ра̄хула, а̄ка̄садха̄ту? а̄ка̄садха̄ту сийа̄ аджджхаттика̄, сийа̄ ба̄хира̄. катама̄ ча, ра̄хула, аджджхаттика̄ а̄ка̄садха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄ка̄сам̣ а̄ка̄сагатам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – кан̣н̣аччхиддам̣ на̄саччхиддам̣ мукхадва̄рам̣, йена ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ аджджхохарати, йаттха ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ сантит̣т̣хати, йена ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ адхобха̄гам̣ [адхобха̄га̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] никкхамати, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄ка̄сам̣ а̄ка̄сагатам̣, агхам̣ агхагатам̣, виварам̣ виварагатам̣, асампхут̣т̣хам̣, мам̣салохитехи упа̄диннам̣ [а̄ка̄сагатам̣ упа̄диннам̣ (сӣ. пӣ.)] – айам̣ вуччати, ра̄хула, аджджхаттика̄ а̄ка̄садха̄ту. йа̄ чева кхо пана аджджхаттика̄ а̄ка̄садха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ а̄ка̄садха̄ту а̄ка̄садха̄туревеса̄. там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хаббам̣. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ а̄ка̄садха̄туйа̄ читтам̣ ниббиндати, а̄ка̄садха̄туйа̄ читтам̣ вира̄джети.

119. ‘‘патхавӣсамам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. патхавӣсаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти. сеййатха̄пи, ра̄хула, патхавийа̄ сучимпи никкхипанти, асучимпи никкхипанти, гӯтхагатампи никкхипанти, муттагатампи никкхипанти, кхел̣агатампи никкхипанти, пуббагатампи никкхипанти, лохитагатампи никкхипанти, на ча тена патхавӣ ат̣т̣ӣйати ва̄ хара̄йати ва̄ джигуччхати ва̄; евамева кхо твам̣, ра̄хула, патхавӣсамам̣ бха̄ванам̣ бха̄вехи. патхавӣсаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти.

‘‘а̄посамам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄посаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти. сеййатха̄пи, ра̄хула, а̄пасмим̣ сучимпи дхованти, асучимпи дхованти, гӯтхагатампи дхованти, муттагатампи дхованти, кхел̣агатампи дхованти, пуббагатампи дхованти, лохитагатампи дхованти, на ча тена а̄по ат̣т̣ӣйати ва̄ хара̄йати ва̄ джигуччхати ва̄; евамева кхо твам̣, ра̄хула, а̄посамам̣ бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄посаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти.

‘‘теджосамам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. теджосаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти. сеййатха̄пи, ра̄хула, теджо сучимпи дахати, асучимпи дахати, гӯтхагатампи дахати, муттагатампи дахати, кхел̣агатампи дахати, пуббагатампи дахати, лохитагатампи дахати, на ча тена теджо ат̣т̣ӣйати ва̄ хара̄йати ва̄ джигуччхати ва̄; евамева кхо твам̣, ра̄хула, теджосамам̣ бха̄ванам̣ бха̄вехи. теджосаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти.

‘‘ва̄йосамам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. ва̄йосаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти. сеййатха̄пи, ра̄хула, ва̄йо сучимпи упава̄йати, асучимпи упава̄йати, гӯтхагатампи упава̄йати, муттагатампи упава̄йати, кхел̣агатампи упава̄йати, пуббагатампи упава̄йати, лохитагатампи упава̄йати, на ча тена ва̄йо ат̣т̣ӣйати ва̄ хара̄йати ва̄ джигуччхати ва̄; евамева кхо твам̣, ра̄хула, ва̄йосамам̣ бха̄ванам̣ бха̄вехи. ва̄йосаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти.

‘‘а̄ка̄сасамам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄ка̄сасаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти. сеййатха̄пи, ра̄хула, а̄ка̄со на каттхачи патит̣т̣хито; евамева кхо твам̣, ра̄хула, а̄ка̄сасамам̣ бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄ка̄сасаман̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато уппанна̄ мана̄па̄мана̄па̄ пхасса̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассанти.

120. ‘‘меттам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. меттан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йо бйа̄па̄до со пахӣйиссати. карун̣ам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. карун̣ан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йа̄ вихеса̄ са̄ пахӣйиссати. мудитам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. мудитан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йа̄ арати са̄ пахӣйиссати. упеккхам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. упеккхан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йо пат̣игхо со пахӣйиссати. асубхам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. асубхан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йо ра̄го со пахӣйиссати. аниччасан̃н̃ам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. аниччасан̃н̃ан̃хи те, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вайато йо асмима̄но со пахӣйиссати.

121. ‘‘а̄на̄па̄нассатим̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехи. а̄на̄па̄нассати хи те, ра̄хула, бха̄вита̄ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄. катхам̣ бха̄вита̄ ча, ра̄хула, а̄на̄па̄нассати, катхам̣ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄? идха, ра̄хула, бхиккху аран̃н̃агато ва̄ руккхамӯлагато ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄ нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. со сатова ассасати сатова [сато (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] пассасати.

‘‘дӣгхам̣ ва̄ ассасанто ‘дӣгхам̣ ассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, дӣгхам̣ ва̄ пассасанто ‘дӣгхам̣ пассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти; рассам̣ ва̄ ассасанто ‘рассам̣ ассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, рассам̣ ва̄ пассасанто ‘рассам̣ пассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати.

‘‘‘пӣтиппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пӣтиппат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘сукхаппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘сукхаппат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘читтасан̇кха̄раппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘читтасан̇кха̄раппат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати.

‘‘‘читтаппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘читтаппат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘абхиппамодайам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘абхиппамодайам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘сама̄дахам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘сама̄дахам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘вимочайам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘вимочайам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати.

‘‘‘аничча̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘аничча̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘вира̄га̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘вира̄га̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘ниродха̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘ниродха̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пат̣иниссагга̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати; ‘пат̣иниссагга̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати.

‘‘евам̣ бха̄вита̄ кхо, ра̄хула, а̄на̄па̄нассати, евам̣ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄. евам̣ бха̄вита̄йа, ра̄хула, а̄на̄па̄нассатийа̄, евам̣ бахулӣката̄йа йепи те чаримака̄ асса̄са̄ тепи видита̄ва нируджджханти но авидита̄’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ ра̄хуло бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

маха̄ра̄хулова̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.

3. чӯл̣ама̄лукйасуттам̣

122. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасмато ма̄лукйапуттасса [ма̄лун̇кйапуттасса (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘йа̄нима̄ни дит̣т̣хигата̄ни бхагавата̄ абйа̄ката̄ни т̣хапита̄ни пат̣иккхитта̄ни – ‘сассато локо’типи, ‘асассато локо’типи, ‘антава̄ локо’типи, ‘анантава̄ локо’типи, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нтипи, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нтипи, ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи – та̄ни ме бхагава̄ на бйа̄кароти. йа̄ни ме бхагава̄ на бйа̄кароти там̣ ме на руччати, там̣ ме наккхамати. сохам̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пуччхисса̄ми. саче ме бхагава̄ бйа̄кариссати – ‘сассато локо’ти ва̄ ‘асассато локо’ти ва̄…пе… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄ – ева̄хам̣ бхагавати брахмачарийам̣ чарисса̄ми; но че ме бхагава̄ бйа̄кариссати – ‘сассато локо’ти ва̄ ‘асассато локо’ти ва̄…пе… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄ – ева̄хам̣ сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттисса̄мӣ’’ти.

123. атха кхо а̄йасма̄ ма̄лукйапутто са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ ма̄лукйапутто бхагавантам̣ етадавоча –

124. ‘‘идха майхам̣, бханте, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – йа̄нима̄ни дит̣т̣хигата̄ни бхагавата̄ абйа̄ката̄ни т̣хапита̄ни пат̣иккхитта̄ни – ‘сассато локо’типи, ‘асассато локо’типи…пе… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи – та̄ни ме бхагава̄ на бйа̄кароти. йа̄ни ме бхагава̄ на бйа̄кароти там̣ ме на руччати, там̣ ме наккхамати. сохам̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пуччхисса̄ми. саче ме бхагава̄ бйа̄кариссати – ‘сассато локо’ти ва̄, ‘асассато локо’ти ва̄…пе… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄ – ева̄хам̣ бхагавати, брахмачарийам̣ чарисса̄ми. но че ме бхагава̄ бйа̄кариссати – ‘сассато локо’ти ва̄, ‘асассато локо’ти ва̄…пе… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄ – ева̄хам̣ сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттисса̄мӣти. саче бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘сассато локо’ти, ‘сассато локо’ти ме бхагава̄ бйа̄кароту; саче бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘асассато локо’ти, ‘асассато локо’ти ме бхагава̄ бйа̄кароту. но че бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘сассато локо’ти ва̄, ‘асассато локо’ти ва̄, аджа̄нато кхо пана апассато етадева уджукам̣ хоти йадидам̣ – ‘на джа̄на̄ми, на пасса̄мӣ’ти. саче бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘антава̄ локо’ти, ‘анантава̄ локо’ти ме бхагава̄ бйа̄кароту; саче бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘анантава̄ локо’ти, ‘анантава̄ локо’ти ме бхагава̄ бйа̄кароту. но че бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘антава̄ локо’ти ва̄, ‘анантава̄ локо’ти ва̄, аджа̄нато кхо пана апассато етадева уджукам̣ хоти йадидам̣ – ‘на джа̄на̄ми, на пасса̄мӣ’ти. саче бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти ме бхагава̄ бйа̄кароту; саче бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти ме бхагава̄ бйа̄кароту. но че бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти ва̄, аджа̄нато кхо пана апассато етадева уджукам̣ хоти йадидам̣ – ‘на джа̄на̄ми, на пасса̄мӣ’ти. саче бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти, ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ме бхагава̄ бйа̄кароту; саче бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ме бхагава̄ бйа̄кароту. но че бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, аджа̄нато кхо пана апассато етадева уджукам̣ хоти йадидам̣ – ‘на джа̄на̄ми на пасса̄мӣ’ти. саче бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ме бхагава̄ бйа̄кароту; саче бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ме бхагава̄ бйа̄кароту. но че бхагава̄ джа̄на̄ти – ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, аджа̄нато кхо пана апассато етадева уджукам̣ хоти йадидам̣ – ‘на джа̄на̄ми, на пасса̄мӣ’’’ти.

125. ‘‘ким̣ ну [ким̣ ну кхо (сйа̄. кам̣. ка.)] та̄хам̣, ма̄лукйапутта, евам̣ авачам̣ – ‘ехи твам̣, ма̄лукйапутта, майи брахмачарийам̣ чара, ахам̣ те бйа̄карисса̄ми – ‘сассато локо’ти ва̄, ‘асассато локо’ти ва̄, ‘антава̄ локо’ти ва̄, ‘анантава̄ локо’ти ва̄, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти ва̄, ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘твам̣ ва̄ пана мам̣ евам̣ авача – ахам̣, бханте, бхагавати брахмачарийам̣ чарисса̄ми, бхагава̄ ме бйа̄кариссати – ‘сассато локо’ти ва̄, ‘асассато локо’ти ва̄, ‘антава̄ локо’ти ва̄, ‘анантава̄ локо’ти ва̄, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти ва̄, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти ва̄, ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘ити кира, ма̄лукйапутта, нева̄хам̣ там̣ вада̄ми – ехи твам̣, ма̄лукйапутта, майи брахмачарийам̣ чара, ахам̣ те бйа̄карисса̄ми – ‘сассато локо’ти ва̄, ‘асассато локо’ти ва̄…пе… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄’ти; напи кира мам̣ твам̣ вадеси – ахам̣, бханте, бхагавати брахмачарийам̣ чарисса̄ми, бхагава̄ ме бйа̄кариссати – ‘сассато локо’ти ва̄ ‘асассато локо’ти ва̄…пе… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄’’ти. евам̣ санте, могхапуриса, ко санто кам̣ пачча̄чиккхаси?

126. ‘‘йо кхо, ма̄лукйапутта, евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ бхагавати брахмачарийам̣ чарисса̄ми йа̄ва ме бхагава̄ на бйа̄кариссати – ‘‘сассато локо’’ти ва̄, ‘‘асассато локо’’ти ва̄…пе… ‘‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄ти, абйа̄катамева там̣, ма̄лукйапутта, татха̄гатена асса, атха со пуггало ка̄лам̣ кареййа. сеййатха̄пи, ма̄лукйапутта, пурисо саллена виддхо асса сависена га̄л̣хапалепанена. тасса митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ бхисаккам̣ саллакаттам̣ упат̣т̣хапеййум̣. со евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ саллам̣ а̄харисса̄ми йа̄ва на там̣ пурисам̣ джа̄на̄ми йенамхи виддхо, кхаттийо ва̄ бра̄хман̣о ва̄ вессо ва̄ суддо ва̄’ти; со евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ саллам̣ а̄харисса̄ми йа̄ва на там̣ пурисам̣ джа̄на̄ми йенамхи виддхо, евам̣на̄мо евам̣готто ити ва̄’ти; со евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ саллам̣ а̄харисса̄ми йа̄ва на там̣ пурисам̣ джа̄на̄ми йенамхи виддхо, дӣгхо ва̄ рассо ва̄ маджджхимо ва̄’ти; со евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ саллам̣ а̄харисса̄ми йа̄ва на там̣ пурисам̣ джа̄на̄ми йенамхи виддхо, ка̄л̣о ва̄ са̄мо ва̄ ман̇гураччхавӣ ва̄’ти; со евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ саллам̣ а̄харисса̄ми йа̄ва на там̣ пурисам̣ джа̄на̄ми йенамхи виддхо, амукасмим̣ га̄ме ва̄ нигаме ва̄ нагаре ва̄’ти; со евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ саллам̣ а̄харисса̄ми йа̄ва на там̣ дханум̣ джа̄на̄ми йенамхи виддхо, йади ва̄ ча̄по йади ва̄ кодан̣д̣о’ти; со евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ саллам̣ а̄харисса̄ми йа̄ва на там̣ джийам̣ джа̄на̄ми йа̄йамхи виддхо, йади ва̄ аккасса йади ва̄ сан̣хасса [сан̣т̣хасса (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] йади ва̄ нха̄русса йади ва̄ марува̄йа йади ва̄ кхӣрапан̣н̣ино’ти; со евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ саллам̣ а̄харисса̄ми йа̄ва на там̣ кан̣д̣ам̣ джа̄на̄ми йенамхи виддхо, йади ва̄ гаччхам̣ йади ва̄ ропима’нти; со евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ саллам̣ а̄харисса̄ми йа̄ва на там̣ кан̣д̣ам̣ джа̄на̄ми йенамхи виддхо, йасса паттехи ва̄джитам̣ [ва̄кхиттам̣ (ка.)] йади ва̄ гиджджхасса йади ва̄ кан̇касса йади ва̄ кулаласса йади ва̄ морасса йади ва̄ ситхилахануно’ти; со евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ саллам̣ а̄харисса̄ми йа̄ва на там̣ кан̣д̣ам̣ джа̄на̄ми йенамхи виддхо, йасса нха̄руна̄ париккхиттам̣ йади ва̄ гавасса йади ва̄ махим̣сасса йади ва̄ бхеравасса [рорувасса (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] йади ва̄ семха̄расса̄’ти; со евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ саллам̣ а̄харисса̄ми йа̄ва на там̣ саллам̣ джа̄на̄ми йенамхи виддхо, йади ва̄ саллам̣ йади ва̄ кхураппам̣ йади ва̄ векан̣д̣ам̣ йади ва̄ на̄ра̄чам̣ йади ва̄ ваччхадантам̣ йади ва̄ каравӣрапатта’нти – ан̃н̃а̄тамева там̣, ма̄лукйапутта, тена пурисена асса, атха со пурисо ка̄лам̣ кареййа. евамева кхо, ма̄лукйапутта, йо евам̣ вадеййа – ‘на та̄ва̄хам̣ бхагавати брахмачарийам̣ чарисса̄ми йа̄ва ме бхагава̄ на бйа̄кариссати – ‘‘сассато локо’’ти ва̄ ‘‘асассато локо’’ти ва̄…пе… ‘‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄ти – абйа̄катамева там̣, ма̄лукйапутта, татха̄гатена асса, атха со пуггало ка̄лан̇кареййа.

127. ‘‘‘сассато локо’ти, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со абхависса̄ти, евам̣ ‘но асассато локо’ти, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со абхависса̄ти, евампи ‘но сассато локо’ти ва̄, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати, ‘асассато локо’ти ва̄ дит̣т̣хийа̄ сати аттхева джа̄ти, аттхи джара̄, аттхи маран̣ам̣, санти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄; йеса̄хам̣ дит̣т̣хева дхамме нигха̄там̣ пан̃н̃апеми. ‘антава̄ локо’ти, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со абхависса̄ти, евам̣ ‘но анантава̄ локо’ти, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со абхависса̄ти, евампи ‘но антава̄ локо’ти ва̄, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати, ‘анантава̄ локо’ти ва̄ дит̣т̣хийа̄ сати аттхева джа̄ти, аттхи джара̄, аттхи маран̣ам̣, санти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄; йеса̄хам̣ дит̣т̣хева дхамме нигха̄там̣ пан̃н̃апеми. ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со абхависса̄ти, евам̣ ‘но ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со абхависса̄ти, евампи ‘но там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти ва̄, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти ва̄ дит̣т̣хийа̄ сати аттхева джа̄ти…пе… нигха̄там̣ пан̃н̃апеми. ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со абхависса̄ти, евам̣ ‘но на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со абхависса̄ти, евампи ‘но хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄ дит̣т̣хийа̄ сати аттхева джа̄ти…пе… йеса̄хам̣ дит̣т̣хева дхамме нигха̄там̣ пан̃н̃апеми. ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со абхависса̄ти, евам̣ ‘но нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со абхависса̄ти, евампи ‘но хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти, ма̄лукйапутта, дит̣т̣хийа̄ сати, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄ дит̣т̣хийа̄ сати аттхева джа̄ти…пе… йеса̄хам̣ дит̣т̣хева дхамме нигха̄там̣ пан̃н̃апеми.

128. ‘‘тасма̄тиха, ма̄лукйапутта, абйа̄катан̃ча ме абйа̄катато дха̄ретха; бйа̄катан̃ча ме бйа̄катато дха̄ретха. кин̃ча, ма̄лукйапутта, майа̄ абйа̄катам̣? ‘сассато локо’ти ма̄лукйапутта, майа̄ абйа̄катам̣; ‘асассато локо’ти – майа̄ абйа̄катам̣; ‘антава̄ локо’ти – майа̄ абйа̄катам̣; ‘анантава̄ локо’ти – майа̄ абйа̄катам̣; ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти – майа̄ абйа̄катам̣; ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти – майа̄ абйа̄катам̣; ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти – майа̄ абйа̄катам̣; ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти – майа̄ абйа̄катам̣; ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти – майа̄ абйа̄катам̣; ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти – майа̄ абйа̄катам̣. касма̄ четам̣, ма̄лукйапутта, майа̄ абйа̄катам̣? на хетам̣, ма̄лукйапутта, аттхасам̣хитам̣ на а̄дибрахмачарийакам̣ на [нетам̣ (сӣ.)] ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати. тасма̄ там̣ майа̄ абйа̄катам̣. кин̃ча, ма̄лукйапутта, майа̄ бйа̄катам̣? ‘идам̣ дуккха’нти, ма̄лукйапутта, майа̄ бйа̄катам̣; ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти – майа̄ бйа̄катам̣; ‘айам̣ дуккханиродхо’ти – майа̄ бйа̄катам̣; ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти – майа̄ бйа̄катам̣. касма̄ четам̣, ма̄лукйапутта, майа̄ бйа̄катам̣? етан̃хи, ма̄лукйапутта, аттхасам̣хитам̣ етам̣ а̄дибрахмачарийакам̣ ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати. тасма̄ там̣ майа̄ бйа̄катам̣. тасма̄тиха, ма̄лукйапутта, абйа̄катан̃ча ме абйа̄катато дха̄ретха; бйа̄катан̃ча ме бйа̄катато дха̄ретха̄’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ ма̄лукйапутто бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

чӯл̣ама̄лукйасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ татийам̣.

4. маха̄ма̄лукйасуттам̣

129. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘дха̄ретха но тумхе, бхиккхаве, майа̄ десита̄ни пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄нӣ’’ти?

евам̣ вутте, а̄йасма̄ ма̄лукйапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахам̣ кхо, бханте, дха̄реми бхагавата̄ десита̄ни пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄нӣ’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана твам̣, ма̄лукйапутта, дха̄реси майа̄ десита̄ни пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄нӣ’’ти? ‘‘сакка̄йадит̣т̣хим̣ кхо ахам̣, бханте, бхагавата̄ орамбха̄гийам̣ сам̣йоджанам̣ деситам̣ дха̄реми; вичикиччхам̣ кхо ахам̣, бханте, бхагавата̄ орамбха̄гийам̣ сам̣йоджанам̣ деситам̣ дха̄реми; сӣлаббатапара̄ма̄сам̣ кхо ахам̣, бханте, бхагавата̄ орамбха̄гийам̣ сам̣йоджанам̣ деситам̣ дха̄реми; ка̄маччхандам̣ кхо ахам̣, бханте, бхагавата̄ орамбха̄гийам̣ сам̣йоджанам̣ деситам̣ дха̄реми; бйа̄па̄дам̣ кхо ахам̣, бханте, бхагавата̄ орамбха̄гийам̣ сам̣йоджанам̣ деситам̣ дха̄реми. евам̣ кхо ахам̣, бханте, дха̄реми бхагавата̄ десита̄ни пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄нӣ’’ти.

‘‘касса кхо на̄ма твам̣, ма̄лукйапутта, има̄ни евам̣ пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни десита̄ни дха̄реси? нану, ма̄лукйапутта, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ имина̄ тарун̣ӯпамена упа̄рамбхена упа̄рамбхиссанти? дахарасса хи, ма̄лукйапутта, кума̄расса мандасса утта̄насеййакасса сакка̄йотипи на хоти, куто панасса уппаджджиссати сакка̄йадит̣т̣хи? анусетвевасса [анусети твевасса (сӣ. пӣ.)] сакка̄йадит̣т̣ха̄нусайо. дахарасса хи, ма̄лукйапутта, кума̄расса мандасса утта̄насеййакасса дхамма̄типи на хоти, куто панасса уппаджджиссати дхаммесу вичикиччха̄? анусетвевасса вичикиччха̄нусайо. дахарасса хи, ма̄лукйапутта, кума̄расса мандасса утта̄насеййакасса сӣла̄типи на хоти, куто панасса уппаджджиссати сӣлесу сӣлаббатапара̄ма̄со? анусетвевасса сӣлаббатапара̄ма̄са̄нусайо. дахарасса хи, ма̄лукйапутта, кума̄расса мандасса утта̄насеййакасса ка̄ма̄типи на хоти, куто панасса уппаджджиссати ка̄месу ка̄маччхандо? анусетвевасса ка̄мара̄га̄нусайо. дахарасса хи, ма̄лукйапутта, кума̄расса мандасса утта̄насеййакасса сатта̄типи на хоти, куто панасса уппаджджиссати саттесу бйа̄па̄до? анусетвевасса бйа̄па̄да̄нусайо. нану, ма̄лукйапутта, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ имина̄ тарун̣ӯпамена упа̄рамбхена упа̄рамбхиссантӣ’’ти? евам̣ вутте, а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘етасса, бхагава̄, ка̄ло, етасса, сугата, ка̄ло йам̣ бхагава̄ пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни десеййа. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тена ха̄нанда, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

130. ‘‘идха̄нанда, ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто, саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто сакка̄йадит̣т̣хипарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати сакка̄йадит̣т̣хипаретена; уппанна̄йа ча сакка̄йадит̣т̣хийа̄ ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса са̄ сакка̄йадит̣т̣хи тха̄магата̄ аппат̣ивинӣта̄ орамбха̄гийам̣ сам̣йоджанам̣. вичикиччха̄парийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати вичикиччха̄паретена; уппанна̄йа ча вичикиччха̄йа ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса са̄ вичикиччха̄ тха̄магата̄ аппат̣ивинӣта̄ орамбха̄гийам̣ сам̣йоджанам̣. сӣлаббатапара̄ма̄сапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати сӣлаббатапара̄ма̄сапаретена; уппаннасса ча сӣлаббатапара̄ма̄сасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса со сӣлаббатапара̄ма̄со тха̄магато аппат̣ивинӣто орамбха̄гийам̣ сам̣йоджанам̣. ка̄мара̄гапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати ка̄мара̄гапаретена; уппаннасса ча ка̄мара̄гасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса со ка̄мара̄го тха̄магато аппат̣ивинӣто орамбха̄гийам̣ сам̣йоджанам̣. бйа̄па̄дапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати бйа̄па̄дапаретена; уппаннасса ча бйа̄па̄дасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса со бйа̄па̄до тха̄магато аппат̣ивинӣто орамбха̄гийам̣ сам̣йоджанам̣.

131. ‘‘сутава̄ ча кхо, а̄нанда, арийаса̄вако арийа̄нам̣ дасса̄вӣ арийадхаммасса ковидо арийадхамме сувинӣто, саппуриса̄нам̣ дасса̄вӣ саппурисадхаммасса ковидо саппурисадхамме сувинӣто на сакка̄йадит̣т̣хипарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на сакка̄йадит̣т̣хипаретена; уппанна̄йа ча сакка̄йадит̣т̣хийа̄ ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса са̄ сакка̄йадит̣т̣хи са̄нусайа̄ пахӣйати. на вичикиччха̄парийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на вичикиччха̄паретена; уппанна̄йа ча вичикиччха̄йа ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса са̄ вичикиччха̄ са̄нусайа̄ пахӣйати. на сӣлаббатапара̄ма̄сапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на сӣлаббатапара̄ма̄сапаретена; уппаннасса ча сӣлаббатапара̄ма̄сасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса со сӣлаббатапара̄ма̄со са̄нусайо пахӣйати. на ка̄мара̄гапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на ка̄мара̄гапаретена; уппаннасса ча ка̄мара̄гасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса со ка̄мара̄го са̄нусайо пахӣйати. на бйа̄па̄дапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на бйа̄па̄дапаретена; уппаннасса ча бйа̄па̄дасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса со бйа̄па̄до са̄нусайо пахӣйати.

132. ‘‘йо, а̄нанда, магго йа̄ пат̣ипада̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа там̣ маггам̣ там̣ пат̣ипадам̣ ана̄гамма пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ паджахиссати ва̄ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. сеййатха̄пи, а̄нанда, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато тачам̣ аччхетва̄ пхеггум̣ аччхетва̄ са̄раччхедо бхависсатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати; евамева кхо, а̄нанда, йо магго йа̄ пат̣ипада̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа там̣ маггам̣ там̣ пат̣ипадам̣ ана̄гамма пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ паджахиссати ва̄ти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.

‘‘йо ча кхо, а̄нанда, магго йа̄ пат̣ипада̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа там̣ маггам̣ там̣ пат̣ипадам̣ а̄гамма пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ паджахиссати ва̄ти – т̣ха̄наметам̣ виджджати. сеййатха̄пи, а̄нанда, махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато тачам̣ чхетва̄ пхеггум̣ чхетва̄ са̄раччхедо бхависсатӣти – т̣ха̄наметам̣ виджджати; евамева кхо, а̄нанда, йо магго йа̄ пат̣ипада̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа там̣ маггам̣ там̣ пат̣ипадам̣ а̄гамма пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ паджахиссати ва̄ти – т̣ха̄наметам̣ виджджати. сеййатха̄пи, а̄нанда, ган̇га̄ надӣ пӯра̄ удакасса саматиттика̄ ка̄капеййа̄. атха дуббалако пурисо а̄гаччхеййа – ‘ахам̣ имисса̄ ган̇га̄йа надийа̄ тирийам̣ ба̄ха̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ гаччхисса̄мӣ’ти [гаччха̄мӣти (сӣ. пӣ.)]; со на саккун̣еййа ган̇га̄йа надийа̄ тирийам̣ ба̄ха̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ гантум̣. евамева кхо, а̄нанда, йесам̣ кесан̃чи [йасса кассачи (саббаттха)] сакка̄йаниродха̄йа дхамме десийама̄не читтам̣ на паккхандати наппасӣдати на сантит̣т̣хати на вимуччати; сеййатха̄пи со дуббалако пурисо евамете дат̣т̣хабба̄. сеййатха̄пи, а̄нанда, ган̇га̄ надӣ пӯра̄ удакасса саматиттика̄ ка̄капеййа̄. атха балава̄ пурисо а̄гаччхеййа – ‘ахам̣ имисса̄ ган̇га̄йа надийа̄ тирийам̣ ба̄ха̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ гаччхисса̄мӣ’ти; со саккун̣еййа ган̇га̄йа надийа̄ тирийам̣ ба̄ха̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ гантум̣. евамева кхо, а̄нанда, йесам̣ кесан̃чи сакка̄йаниродха̄йа дхамме десийама̄не читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати вимуччати; сеййатха̄пи со балава̄ пурисо евамете дат̣т̣хабба̄.

133. ‘‘катамо ча̄нанда, магго, катама̄ пат̣ипада̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа? идха̄нанда, бхиккху упадхививека̄ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄ саббасо ка̄йадут̣т̣хулла̄нам̣ пат̣иппассаддхийа̄ вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со йадева таттха хоти рӯпагатам̣ ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣ те дхамме аниччато дуккхато рогато ган̣д̣ато саллато агхато а̄ба̄дхато парато палокато сун̃н̃ато анаттато саманупассати. со техи дхаммехи читтам̣ пат̣ива̄пети [пат̣ипа̄пети (сйа̄.), патит̣т̣ха̄пети (ка.)]. со техи дхаммехи читтам̣ пат̣ива̄петва̄ амата̄йа дха̄туйа̄ читтам̣ упасам̣харати – ‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄на’нти. со таттха т̣хито а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄ти; но че а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄ти тенева дхаммара̄гена та̄йа дхамманандийа̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико хоти, таттха паринибба̄йӣ, ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. айампи кхо, а̄нанда, магго айам̣ пат̣ипада̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати… татийам̣ джха̄нам̣… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со йадева таттха хоти рӯпагатам̣ ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣… ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. айампи кхо, а̄нанда, магго айам̣ пат̣ипада̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. со йадева таттха хоти ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣…пе… ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. айампи кхо, а̄нанда, магго айам̣ пат̣ипада̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. со йадева таттха хоти ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣…пе… ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. айампи кхо, а̄нанда, магго айам̣ пат̣ипада̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккху саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. со йадева таттха хоти ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣…пе… ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. айампи кхо, а̄нанда, магго айам̣ пат̣ипада̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа̄’’ти.

‘‘есо че, бханте, магго еса̄ пат̣ипада̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа, атха кин̃чарахи идхекачче бхиккхӯ четовимуттино екачче бхиккхӯ пан̃н̃а̄вимуттино’’ти? ‘‘еттха кхо панеса̄хам̣ [еттха кхо теса̄хам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], а̄нанда, индрийавематтатам̣ вада̄мӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

маха̄ма̄лукйасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.

5. бхадда̄лисуттам̣

134. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘ахам̣ кхо, бхиккхаве, ека̄санабходжанам̣ бхун̃джа̄ми; ека̄санабходжанам̣ кхо, ахам̣, бхиккхаве, бхун̃джама̄но аппа̄ба̄дхатан̃ча сан̃джа̄на̄ми аппа̄тан̇катан̃ча лахут̣т̣ха̄нан̃ча балан̃ча пха̄сувиха̄ран̃ча. етха, тумхепи, бхиккхаве, ека̄санабходжанам̣ бхун̃джатха; ека̄санабходжанам̣ кхо, бхиккхаве, тумхепи бхун̃джама̄на̄ аппа̄ба̄дхатан̃ча сан̃джа̄ниссатха аппа̄тан̇катан̃ча лахут̣т̣ха̄нан̃ча балан̃ча пха̄сувиха̄ран̃ча̄’’ти. евам̣ вутте, а̄йасма̄ бхадда̄ли бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахам̣ кхо, бханте, на уссаха̄ми ека̄санабходжанам̣ бхун̃джитум̣; ека̄санабходжанан̃хи ме, бханте, бхун̃джато сийа̄ куккуччам̣, сийа̄ виппат̣иса̄ро’’ти. ‘‘тена хи твам̣, бхадда̄ли, йаттха нимантито ассаси таттха екадесам̣ бхун̃джитва̄ екадесам̣ нӣхаритва̄пи бхун̃джеййа̄си. евампи кхо твам̣, бхадда̄ли, бхун̃джама̄но ека̄сано йа̄пессасӣ’’ти [бхун̃джама̄но йа̄пессасӣти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. ‘‘евампи кхо ахам̣, бханте, на уссаха̄ми бхун̃джитум̣; евампи хи ме, бханте, бхун̃джато сийа̄ куккуччам̣, сийа̄ виппат̣иса̄ро’’ти. атха кхо а̄йасма̄ бхадда̄ли бхагавата̄ сиккха̄паде пан̃н̃а̄пийама̄не бхиккхусан̇гхе сиккхам̣ сама̄дийама̄не анусса̄хам̣ паведеси. атха кхо а̄йасма̄ бхадда̄ли саббам̣ там̣ тема̄сам̣ на бхагавато саммукхӣбха̄вам̣ ада̄си, йатха̄ там̣ саттхуса̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ.

135. тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣти. атха кхо а̄йасма̄ бхадда̄ли йена те бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ техи бхиккхӯхи саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ бхадда̄лим̣ те бхиккхӯ етадавочум̣ – ‘‘идам̣ кхо, а̄вусо бхадда̄ли, бхагавато чӣваракаммам̣ карӣйати [каран̣ӣйам̣ (ка.)]. нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссати. ин̇гха̄вусо бхадда̄ли, етам̣ досакам̣ са̄дхукам̣ манаси карохи, ма̄ те паччха̄ дуккаратарам̣ ахосӣ’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо а̄йасма̄ бхадда̄ли тесам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ бхадда̄ли бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччайо мам̣, бханте, аччагама̄ йатха̄ба̄лам̣ йатха̄мӯл̣хам̣ йатха̄акусалам̣, йохам̣ бхагавата̄ сиккха̄паде пан̃н̃а̄пийама̄не бхиккхусан̇гхе сиккхам̣ сама̄дийама̄не анусса̄хам̣ паведесим̣. тасса ме, бханте, бхагава̄ аччайам̣ аччайато пат̣игган̣ха̄ту а̄йатим̣ сам̣вара̄йа̄’’ти.

‘‘таггха твам̣, бхадда̄ли, аччайо аччагама̄ йатха̄ба̄лам̣ йатха̄мӯл̣хам̣ йатха̄акусалам̣, йам̣ твам̣ майа̄ сиккха̄паде пан̃н̃а̄пийама̄не бхиккхусан̇гхе сиккхам̣ сама̄дийама̄не анусса̄хам̣ паведеси. самайопи кхо те, бхадда̄ли, аппат̣ивиддхо ахоси – ‘бхагава̄ кхо са̄ваттхийам̣ вихарати, бхагава̄пи мам̣ джа̄ниссати – бхадда̄ли на̄ма бхиккху саттхуса̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ’ти. айампи кхо те, бхадда̄ли, самайо аппат̣ивиддхо ахоси. самайопи кхо те, бхадда̄ли, аппат̣ивиддхо ахоси – ‘самбахула̄ кхо бхиккху са̄ваттхийам̣ вассам̣ упагата̄, тепи мам̣ джа̄ниссанти – бхадда̄ли на̄ма бхиккху саттхуса̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ’ти. айампи кхо те, бхадда̄ли, самайо аппат̣ивиддхо ахоси. самайопи кхо те, бхадда̄ли, аппат̣ивиддхо ахоси – ‘самбахула̄ кхо бхиккхунийо са̄ваттхийам̣ вассам̣ упагата̄, та̄пи мам̣ джа̄ниссанти – бхадда̄ли на̄ма бхиккху саттхуса̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ’ти. айампи кхо те, бхадда̄ли, самайо аппат̣ивиддхо ахоси. самайопи кхо те, бхадда̄ли, аппат̣ивиддхо ахоси – ‘самбахула̄ кхо упа̄сака̄ са̄ваттхийам̣ пат̣ивасанти, тепи мам̣ джа̄ниссанти – бхадда̄ли на̄ма бхиккху саттхуса̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ’ти. айампи кхо те, бхадда̄ли, самайо аппат̣ивиддхо ахоси. самайопи кхо те, бхадда̄ли, аппат̣ивиддхо ахоси – ‘самбахула̄ кхо упа̄сика̄ са̄ваттхийам̣ пат̣ивасанти, та̄пи мам̣ джа̄ниссанти – бхадда̄ли на̄ма бхиккху саттхуса̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ’ти. айампи кхо те, бхадда̄ли, самайо аппат̣ивиддхо ахоси. самайопи кхо те, бхадда̄ли, аппат̣ивиддхо ахоси – ‘самбахула̄ кхо на̄на̄титтхийа̄ саман̣абра̄хман̣а̄ са̄ваттхийам̣ вассам̣ упагата̄, тепи мам̣ джа̄ниссанти – бхадда̄ли на̄ма бхиккху саман̣асса готамасса са̄вако тхеран̃н̃атаро бхиккху са̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ’ти. айампи кхо те, бхадда̄ли, самайо аппат̣ивиддхо ахосӣ’’ти.

‘‘аччайо мам̣, бханте, аччагама̄ йатха̄ба̄лам̣ йатха̄мӯл̣хам̣ йатха̄акусалам̣, йохам̣ бхагавата̄ сиккха̄паде пан̃н̃а̄пийама̄не бхиккхусан̇гхе сиккхам̣ сама̄дийама̄не анусса̄хам̣ паведесим̣. тасса ме, бханте, бхагава̄ аччайам̣ аччайато пат̣игган̣ха̄ту а̄йатим̣ сам̣вара̄йа̄’’ти. ‘‘таггха твам̣, бхадда̄ли, аччайо аччагама̄ йатха̄ба̄лам̣ йатха̄мӯл̣хам̣ йатха̄акусалам̣, йам̣ твам̣ майа̄ сиккха̄паде пан̃н̃а̄пийама̄не бхиккхусан̇гхе сиккхам̣ сама̄дийама̄не анусса̄хам̣ паведеси’’.

136. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бхадда̄ли, идхасса бхиккху убхатобха̄гавимутто, тамахам̣ евам̣ вадеййам̣ – ‘ехи ме твам̣, бхиккху, пан̇ке сан̇камо хохӣ’ти, апи ну кхо со сан̇камеййа ва̄ ан̃н̃ена ва̄ ка̄йам̣ санна̄меййа, ‘но’ти ва̄ вадеййа̄’’ти?

‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бхадда̄ли, идхасса бхиккху пан̃н̃а̄вимутто… ка̄йасаккхи… дит̣т̣хиппатто… саддха̄вимутто… дхамма̄нуса̄рӣ… саддха̄нуса̄рӣ, тамахам̣ евам̣ вадеййам̣ – ‘ехи ме твам̣, бхиккху, пан̇ке сан̇камо хохӣ’ти, апи ну кхо со сан̇камеййа ва̄ ан̃н̃ена ва̄ ка̄йам̣ санна̄меййа, ‘но’ти ва̄ вадеййа̄’’ти?

‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бхадда̄ли, апи ну твам̣, бхадда̄ли, тасмим̣ самайе убхатобха̄гавимутто ва̄ хоси пан̃н̃а̄вимутто ва̄ ка̄йасаккхи ва̄ дит̣т̣хиппатто ва̄ саддха̄вимутто ва̄ дхамма̄нуса̄рӣ ва̄ саддха̄нуса̄рӣ ва̄’’ти?

‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘нану твам̣, бхадда̄ли, тасмим̣ самайе ритто туччхо апараддхо’’ти?

‘‘евам̣, бханте. аччайо мам̣, бханте, аччагама̄ йатха̄ба̄лам̣ йатха̄мӯл̣хам̣ йатха̄акусалам̣, йохам̣ бхагавата̄ сиккха̄паде пан̃н̃а̄пийама̄не бхиккхусан̇гхе сиккхам̣ сама̄дийама̄не анусса̄хам̣ паведесим̣. тасса ме, бханте, бхагава̄ аччайам̣ аччайато пат̣игган̣ха̄ту а̄йатим̣ сам̣вара̄йа̄’’ти. ‘‘таггха твам̣, бхадда̄ли, аччайо аччагама̄ йатха̄ба̄лам̣ йатха̄мӯл̣хам̣ йатха̄акусалам̣, йам̣ твам̣ майа̄ сиккха̄паде пан̃н̃а̄пийама̄не бхиккхусан̇гхе сиккхам̣ сама̄дийама̄не анусса̄хам̣ паведеси. йато ча кхо твам̣, бхадда̄ли, аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икароси, там̣ те майам̣ пат̣игган̣ха̄ма. вуддхихеса̄, бхадда̄ли, арийасса винайе йо аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икароти, а̄йатим̣ сам̣варам̣ а̄паджджати’’.

137. ‘‘идха, бхадда̄ли, екаччо бхиккху саттхуса̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ хоти. тасса евам̣ хоти – ‘йам̣нӯна̄хам̣ вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджеййам̣ аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. аппева на̄ма̄хам̣ уттари [уттарим̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ саччхикареййа’нти. со вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. тасса татха̄вӯпакат̣т̣хасса вихарато саттха̄пи упавадати, анувиччапи вин̃н̃ӯ сабрахмача̄рӣ упаваданти, девата̄пи упаваданти, атта̄пи атта̄нам̣ упавадати. со саттха̄ра̄пи упавадито, анувиччапи вин̃н̃ӯхи сабрахмача̄рӣхи упавадито, девата̄хипи упавадито, аттана̄пи атта̄нам̣ упавадито на уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ саччхикароти. там̣ кисса хету? еван̃хи там̣, бхадда̄ли, хоти йатха̄ там̣ саттхуса̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рисса.

138. ‘‘идха пана, бхадда̄ли, екаччо бхиккху саттхуса̄сане сиккха̄йа парипӯрака̄рӣ хоти. тасса евам̣ хоти – ‘йам̣нӯна̄хам̣ вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджеййам̣ аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. аппева на̄ма̄хам̣ уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ саччхикареййа’нти. со вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. тасса татха̄вӯпакат̣т̣хасса вихарато саттха̄пи на упавадати, анувиччапи вин̃н̃ӯ сабрахмача̄рӣ на упаваданти, девата̄пи на упаваданти, атта̄пи атта̄нам̣ на упавадати. со саттха̄ра̄пи анупавадито, анувиччапи вин̃н̃ӯхи сабрахмача̄рӣхи анупавадито, девата̄хипи анупавадито, аттана̄пи атта̄нам̣ анупавадито уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ саччхикароти. со вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. там̣ кисса хету? еван̃хи там̣, бхадда̄ли, хоти йатха̄ там̣ саттхуса̄сане сиккха̄йа парипӯрака̄рисса.

139. ‘‘пуна чапарам̣, бхадда̄ли, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. там̣ кисса хету? еван̃хи там̣, бхадда̄ли, хоти йатха̄ там̣ саттхуса̄сане сиккха̄йа парипӯрака̄рисса.

‘‘пуна чапарам̣, бхадда̄ли, бхиккху пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати, сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. там̣ кисса хету? еван̃хи там̣, бхадда̄ли, хоти йатха̄ там̣ саттхуса̄сане сиккха̄йа парипӯрака̄рисса.

‘‘пуна чапарам̣, бхадда̄ли, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. там̣ кисса хету? еван̃хи там̣, бхадда̄ли, хоти йатха̄ там̣ саттхуса̄сане сиккха̄йа парипӯрака̄рисса.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати. там̣ кисса хету? еван̃хи там̣, бхадда̄ли, хоти йатха̄ там̣ саттхуса̄сане сиккха̄йа парипӯрака̄рисса.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄…пе… винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄; име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄…пе… сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти. там̣ кисса хету? еван̃хи там̣, бхадда̄ли, хоти йатха̄ там̣ саттхуса̄сане сиккха̄йа парипӯрака̄рисса.

‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти; ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄савасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. там̣ кисса хету? еван̃хи там̣, бхадда̄ли, хоти йатха̄ там̣ саттхуса̄сане сиккха̄йа парипӯрака̄рисса̄’’ти.

140. евам̣ вутте, а̄йасма̄ бхадда̄ли бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бханте, хету, ко паччайо йена мидхекаччам̣ бхиккхум̣ пасайха пасайха [павайха павайха (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ка̄ран̣ам̣ каронти? ко пана, бханте, хету, ко паччайо йена мидхекаччам̣ бхиккхум̣ но татха̄ пасайха пасайха ка̄ран̣ам̣ каронтӣ’’ти? ‘‘идха, бхадда̄ли, екаччо бхиккху абхин̣ха̄паттико хоти а̄паттибахуло. со бхиккхӯхи вуччама̄но ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати, бахиддха̄ катхам̣ апана̄мети, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти, на самма̄ ваттати, на ломам̣ па̄тети, на неттха̄рам̣ ваттати, ‘йена сан̇гхо аттамано хоти там̣ каромӣ’ти на̄ха. татра, бхадда̄ли, бхиккхӯнам̣ евам̣ хоти – айам̣ кхо, а̄вусо, бхиккху абхин̣ха̄паттико а̄паттибахуло. со бхиккхӯхи вуччама̄но ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати, бахиддха̄ катхам̣ апана̄мети, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти, на самма̄ ваттати, на ломам̣ па̄тети, на неттха̄рам̣ ваттати, ‘йена сан̇гхо аттамано хоти там̣ каромӣ’ти на̄ха. са̄дху вата̄йасманто имасса бхиккхуно татха̄ татха̄ упапариккхатха йатха̄ссидам̣ [йатхайидам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] адхикаран̣ам̣ на кхиппамева вӯпасамеййа̄ти. тасса кхо евам̣, бхадда̄ли, бхиккхуно бхиккхӯ татха̄ татха̄ упапариккханти йатха̄ссидам̣ адхикаран̣ам̣ на кхиппамева вӯпасаммати.

141. ‘‘идха пана, бхадда̄ли, екаччо бхиккху абхин̣ха̄паттико хоти а̄паттибахуло. со бхиккхӯхи вуччама̄но на̄н̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати, бахиддха̄ катхам̣ на апана̄мети, на копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти, самма̄ ваттати, ломам̣ па̄тети, неттха̄рам̣ ваттати, ‘йена сан̇гхо аттамано хоти там̣ каромӣ’ти а̄ха. татра, бхадда̄ли, бхиккхӯнам̣ евам̣ хоти – айам̣ кхо, а̄вусо, бхиккху абхин̣ха̄паттико а̄паттибахуло. со бхиккхӯхи вуччама̄но на̄н̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати, бахиддха̄ катхам̣ на апана̄мети, на копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти, самма̄ ваттати, ломам̣ па̄тети, неттха̄рам̣ ваттати, ‘йена сан̇гхо аттамано хоти там̣ каромӣ’ти а̄ха. са̄дху вата̄йасманто, имасса бхиккхуно татха̄ татха̄ упапариккхатха йатха̄ссидам̣ адхикаран̣ам̣ кхиппамева вӯпасамеййа̄ти. тасса кхо евам̣, бхадда̄ли, бхиккхуно бхиккхӯ татха̄ татха̄ упапариккханти йатха̄ссидам̣ адхикаран̣ам̣ кхиппамева вӯпасаммати.

142. ‘‘идха, бхадда̄ли, екаччо бхиккху адхичча̄паттико хоти ана̄паттибахуло. со бхиккхӯхи вуччама̄но ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати, бахиддха̄ катхам̣ апана̄мети, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти, на самма̄ ваттати, на ломам̣ па̄тети, на неттха̄рам̣ ваттати, ‘йена сан̇гхо аттамано хоти там̣ каромӣ’ти на̄ха. татра, бхадда̄ли, бхиккхӯнам̣ евам̣ хоти – айам̣ кхо, а̄вусо, бхиккху адхичча̄паттико ана̄паттибахуло. со бхиккхӯхи вуччама̄но ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати, бахиддха̄ катхам̣ апана̄мети, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти, на самма̄ ваттати, на ломам̣ па̄тети, на неттха̄рам̣ ваттати, ‘йена сан̇гхо аттамано хоти там̣ каромӣ’ти на̄ха. са̄дху вата̄йасманто, имасса бхиккхуно татха̄ татха̄ упапариккхатха йатха̄ссидам̣ адхикаран̣ам̣ на кхиппамева вӯпасамеййа̄ти. тасса кхо евам̣, бхадда̄ли, бхиккхуно бхиккхӯ татха̄ татха̄ упапариккханти йатха̄ссидам̣ адхикаран̣ам̣ на кхиппамева вӯпасаммати.

143. ‘‘идха пана, бхадда̄ли, екаччо бхиккху адхичча̄паттико хоти ана̄паттибахуло. со бхиккхӯхи вуччама̄но на̄н̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати, на бахиддха̄ катхам̣ апана̄мети, на копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти, самма̄ ваттати, ломам̣ па̄тети, неттха̄рам̣ ваттати, ‘йена сан̇гхо аттамано хоти там̣ каромӣ’ти а̄ха. татра, бхадда̄ли, бхиккхӯнам̣ евам̣ хоти – айам̣ кхо, а̄вусо, бхиккху адхичча̄паттико ана̄паттибахуло. со бхиккхӯхи вуччама̄но на̄н̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати, на бахиддха̄ катхам̣ апана̄мети, на копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти, самма̄ ваттати, ломам̣ па̄тети, неттха̄рам̣ ваттати, ‘йена сан̇гхо аттамано хоти там̣ каромӣ’ти а̄ха. са̄дху вата̄йасманто, имасса бхиккхуно татха̄ татха̄ упапариккхатха йатха̄ссидам̣ адхикаран̣ам̣ кхиппамева вӯпасамеййа̄ти. тасса кхо евам̣, бхадда̄ли, бхиккхуно бхиккхӯ татха̄ татха̄ упапариккханти йатха̄ссидам̣ адхикаран̣ам̣ кхиппамева вӯпасаммати.

144. ‘‘идха, бхадда̄ли, екаччо бхиккху саддха̄маттакена вахати пемаматтакена. татра, бхадда̄ли, бхиккхӯнам̣ евам̣ хоти – ‘айам̣ кхо, а̄вусо, бхиккху саддха̄маттакена вахати пемаматтакена. саче майам̣ имам̣ бхиккхум̣ пасайха пасайха ка̄ран̣ам̣ карисса̄ма – ма̄ йамписса там̣ саддха̄маттакам̣ пемаматтакам̣ тамха̄пи париха̄йӣ’ти. сеййатха̄пи, бхадда̄ли, пурисасса екам̣ чаккхум̣, тасса митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ там̣ екам̣ чаккхум̣ раккхеййум̣ – ‘ма̄ йамписса там̣ екам̣ чаккхум̣ тамха̄пи париха̄йӣ’ти; евамева кхо, бхадда̄ли, идхекаччо бхиккху саддха̄маттакена вахати пемаматтакена. татра, бхадда̄ли, бхиккхӯнам̣ евам̣ хоти – ‘айам̣ кхо, а̄вусо, бхиккху саддха̄маттакена вахати пемаматтакена. саче майам̣ имам̣ бхиккхум̣ пасайха пасайха ка̄ран̣ам̣ карисса̄ма – ма̄ йамписса там̣ саддха̄маттакам̣ пемаматтакам̣ тамха̄пи париха̄йӣ’ти. айам̣ кхо, бхадда̄ли, хету айам̣ паччайо йена мидхекаччам̣ бхиккхум̣ пасайха пасайха ка̄ран̣ам̣ каронти. айам̣ пана, бхадда̄ли, хету айам̣ паччайо, йена мидхекаччам̣ бхиккхум̣ но татха̄ пасайха пасайха ка̄ран̣ам̣ каронтӣ’’ти.

145. ‘‘‘ко ну кхо, бханте, хету, ко паччайо йена пуббе аппатара̄ни чева сиккха̄пада̄ни ахесум̣ бахутара̄ ча бхиккхӯ ан̃н̃а̄йа сан̣т̣хахим̣су? ко пана, бханте, хету, ко паччайо йена етарахи бахутара̄ни чева сиккха̄пада̄ни хонти аппатара̄ ча бхиккхӯ ан̃н̃а̄йа сан̣т̣хахантӣ’ти? ‘‘еваметам̣, бхадда̄ли, хоти саттесу ха̄йама̄несу, саддхамме антарадха̄йама̄не, бахутара̄ни чева сиккха̄пада̄ни хонти аппатара̄ ча бхиккхӯ ан̃н̃а̄йа сан̣т̣хахантӣти. на та̄ва, бхадда̄ли, саттха̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄пети йа̄ва на идхекачче а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ сан̇гхе па̄тубхаванти. йато ча кхо, бхадда̄ли, идхекачче а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ сан̇гхе па̄тубхаванти, атха саттха̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄пети тесам̣йева а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. на та̄ва, бхадда̄ли, идхекачче а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ сан̇гхе па̄тубхаванти йа̄ва на сан̇гхо махаттам̣ патто хоти. йато ча кхо, бхадда̄ли, сан̇гхо махаттам̣ патто хоти, атха идхекачче а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ сан̇гхе па̄тубхаванти. атха саттха̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄пети тесам̣йева а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. на та̄ва, бхадда̄ли, идхекачче а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ сан̇гхе па̄тубхаванти йа̄ва на сан̇гхо ла̄бхаггам̣ патто хоти, йасаггам̣ патто хоти, ба̄хусаччам̣ патто хоти, раттан̃н̃утам̣ патто хоти. йато ча кхо, бхадда̄ли, сан̇гхо раттан̃н̃утам̣ патто хоти, атха идхекачче а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ сан̇гхе па̄тубхаванти, атха саттха̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄пети тесам̣йева а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа.

146. ‘‘аппака̄ кхо тумхе, бхадда̄ли, тена самайена ахуваттха йада̄ во ахам̣ а̄джа̄нӣйасусӯпамам̣ дхаммапарийа̄йам̣ десесим̣. там̣ сараси [сараси твам̣ (сӣ. пӣ.), сараси там̣ (?)] бхадда̄лӣ’’ти?

‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘татра, бхадда̄ли, кам̣ хетум̣ паччесӣ’’ти?

‘‘со хи нӯна̄хам̣, бханте, дӣгхараттам̣ саттхуса̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ ахоси’’нти.

‘‘на кхо, бхадда̄ли, есева хету, еса паччайо. апи ча ме твам̣, бхадда̄ли, дӣгхараттам̣ четаса̄ четопаричча видито – ‘на ча̄йам̣ могхапурисо майа̄ дхамме десийама̄не ат̣т̣хим̣ катва̄ манаси катва̄ саббачетасо [саббам̣ четасо (ка.)] саманна̄харитва̄ охитасото дхаммам̣ сун̣а̄тӣ’ти. апи ча те ахам̣, бхадда̄ли, а̄джа̄нӣйасусӯпамам̣ дхаммапарийа̄йам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ бхадда̄ли бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

147. ‘‘сеййатха̄пи, бхадда̄ли, даккхо ассадамако бхадрам̣ асса̄джа̄нӣйам̣ лабхитва̄ пат̣хаменева мукха̄дха̄не ка̄ран̣ам̣ ка̄рети. тасса мукха̄дха̄не ка̄ран̣ам̣ ка̄рийама̄насса хонтийева висӯка̄йита̄ни висевита̄ни виппхандита̄ни ка̄ничи ка̄ничи, йатха̄ там̣ ака̄ритапуббам̣ ка̄ран̣ам̣ ка̄рийама̄насса. со абхин̣хака̄ран̣а̄ анупуббака̄ран̣а̄ тасмим̣ т̣ха̄не паринибба̄йати. йато кхо, бхадда̄ли, бхадро асса̄джа̄нӣйо абхин̣хака̄ран̣а̄ анупуббака̄ран̣а̄ тасмим̣ т̣ха̄не париниббуто хоти, таменам̣ ассадамако уттари ка̄ран̣ам̣ ка̄рети йуга̄дха̄не. тасса йуга̄дха̄не ка̄ран̣ам̣ ка̄рийама̄насса хонтийева висӯка̄йита̄ни висевита̄ни виппхандита̄ни ка̄ничи ка̄ничи, йатха̄ там̣ ака̄ритапуббам̣ ка̄ран̣ам̣ ка̄рийама̄насса. со абхин̣хака̄ран̣а̄ анупуббака̄ран̣а̄ тасмим̣ т̣ха̄не паринибба̄йати. йато кхо, бхадда̄ли, бхадро асса̄джа̄нӣйо абхин̣хака̄ран̣а̄ анупуббака̄ран̣а̄ тасмим̣ т̣ха̄не париниббуто хоти, таменам̣ ассадамако уттари ка̄ран̣ам̣ ка̄рети ануккаме ман̣д̣але кхурака̄се [кхурака̄йе (сӣ. пӣ.)] дха̄ве даватте [раваттхе (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ра̄джагун̣е ра̄джавам̣се уттаме джаве уттаме хайе уттаме са̄кхалйе. тасса уттаме джаве уттаме хайе уттаме са̄кхалйе ка̄ран̣ам̣ ка̄рийама̄насса хонтийева висӯка̄йита̄ни висевита̄ни виппхандита̄ни ка̄ничи ка̄ничи, йатха̄ там̣ ака̄ритапуббам̣ ка̄ран̣ам̣ ка̄рийама̄насса. со абхин̣хака̄ран̣а̄ анупуббака̄ран̣а̄ тасмим̣ т̣ха̄не паринибба̄йати. йато кхо, бхадда̄ли, бхадро асса̄джа̄нӣйо абхин̣хака̄ран̣а̄ анупуббака̄ран̣а̄ тасмим̣ т̣ха̄не париниббуто хоти, таменам̣ ассадамако уттари ван̣н̣ийан̃ча па̄н̣ийан̃ча [валийан̃ча (сӣ. пӣ.), балийан̃ча (сйа̄. кам̣.)] ануппавеччхати. имехи кхо, бхадда̄ли, дасахан̇гехи саманна̄гато бхадро асса̄джа̄нӣйо ра̄джа̄рахо хоти ра̄джабхогго ран̃н̃о ан̇гантева сан̇кхйам̣ гаччхати.

‘‘евамева кхо, бхадда̄ли, дасахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катамехи дасахи? идха, бхадда̄ли, бхиккху асекха̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато хоти, асекхена самма̄сан̇каппена саманна̄гато хоти, асекха̄йа самма̄ва̄ча̄йа саманна̄гато хоти, асекхена самма̄каммантена саманна̄гато хоти, асекхена самма̄а̄джӣвена саманна̄гато хоти, асекхена самма̄ва̄йа̄мена саманна̄гато хоти, асекха̄йа самма̄сатийа̄ саманна̄гато хоти, асекхена самма̄сама̄дхина̄ саманна̄гато хоти, асекхена самма̄н̃а̄н̣ена саманна̄гато хоти, асекха̄йа самма̄вимуттийа̄ саманна̄гато хоти – имехи кхо, бхадда̄ли, дасахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ бхадда̄ли бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

бхадда̄лисуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.

6. лат̣укикопамасуттам̣

148. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ан̇гуттара̄песу вихарати а̄пан̣ам̣ на̄ма ан̇гуттара̄па̄нам̣ нигамо. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа а̄пан̣ам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. а̄пан̣е пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йенан̃н̃атаро ванасан̣д̣о тенупасан̇ками дива̄виха̄ра̄йа. там̣ ванасан̣д̣ам̣ аджджхога̄хетва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди. а̄йасма̄пи кхо уда̄йӣ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа а̄пан̣ам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. а̄пан̣е пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена со ванасан̣д̣о тенупасан̇ками дива̄виха̄ра̄йа. там̣ ванасан̣д̣ам̣ аджджхога̄хетва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди. атха кхо а̄йасмато уда̄йисса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘бахӯнам̣ [бахуннам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) евамӣдисе авин̃н̃а̄н̣акаппакаран̣е] вата но бхагава̄ дуккхадхамма̄нам̣ апахатта̄, бахӯнам̣ вата но бхагава̄ сукхадхамма̄нам̣ упахатта̄; бахӯнам̣ вата но бхагава̄ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ апахатта̄, бахӯнам̣ вата но бхагава̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упахатта̄’’ти. атха кхо а̄йасма̄ уда̄йӣ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди.

149. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ уда̄йӣ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха майхам̣, бханте, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘бахӯнам̣ вата но бхагава̄ дуккхадхамма̄нам̣ апахатта̄, бахӯнам̣ вата но бхагава̄ сукхадхамма̄нам̣ упахатта̄; бахӯнам̣ вата но бхагава̄ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ апахатта̄, бахӯнам̣ вата но бхагава̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упахатта̄’ти. майан̃хи, бханте, пуббе са̄йан̃чева бхун̃джа̄ма па̄то ча дива̄ ча вика̄ле. аху кхо со, бханте, самайо йам̣ бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘ин̇гха тумхе, бхиккхаве, етам̣ дива̄вика̄лабходжанам̣ паджахатха̄’ти. тасса майхам̣, бханте, ахудева ан̃н̃атхаттам̣, ахудева [аху (сӣ. пӣ.)] доманассам̣ – ‘йампи но саддха̄ гахапатика̄ дива̄ вика̄ле пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ денти тассапи но бхагава̄ паха̄нама̄ха, тассапи но сугато пат̣иниссаггама̄ха̄’ти. те майам̣, бханте, бхагавати пеман̃ча га̄раван̃ча хирин̃ча оттаппан̃ча сампассама̄на̄ евам̣ там̣ дива̄вика̄лабходжанам̣ паджахимха̄. те майам̣, бханте, са̄йан̃чева бхун̃джа̄ма па̄то ча. аху кхо со, бханте, самайо йам̣ бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘ин̇гха тумхе, бхиккхаве, етам̣ раттим̣вика̄лабходжанам̣ паджахатха̄’ти. тасса майхам̣, бханте, ахудева ан̃н̃атхаттам̣ ахудева доманассам̣ – ‘йампи но имесам̣ двиннам̣ бхатта̄нам̣ пан̣ӣтасан̇кха̄татарам̣ тассапи но бхагава̄ паха̄нама̄ха, тассапи но сугато пат̣иниссаггама̄ха̄’ти. бхӯтапуббам̣, бханте, ан̃н̃атаро пурисо дива̄ сӯпеййам̣ лабхитва̄ евама̄ха – ‘ханда ча имам̣ никкхипатха, са̄йам̣ саббева самагга̄ бхун̃джисса̄ма̄’ти. йа̄ ка̄чи, бханте, сан̇кхатийо сабба̄ та̄ раттим̣, аппа̄ дива̄. те майам̣, бханте, бхагавати пеман̃ча га̄раван̃ча хирин̃ча оттаппан̃ча сампассама̄на̄ евам̣ там̣ раттим̣вика̄лабходжанам̣ паджахимха̄. бхӯтапуббам̣, бханте, бхиккхӯ раттандхака̄ратимиса̄йам̣ пин̣д̣а̄йа чаранта̄ чанданикампи пависанти, олигаллепи папатанти, кан̣т̣ака̄ва̄т̣ампи [кан̣т̣акаваттампи (сӣ. пӣ.), кан̣т̣акара̄джимпи (сйа̄. кам̣.)] а̄роханти, суттампи га̄вим̣ а̄роханти, ма̄н̣авехипи сама̄гаччханти катакаммехипи акатакаммехипи, ма̄туга̄мопи те [тена (ка.)] асаддхаммена нимантети. бхӯтапубба̄хам̣, бханте, раттандхака̄ратимиса̄йам̣ пин̣д̣а̄йа чара̄ми. аддаса̄ кхо мам̣, бханте, ан̃н̃атара̄ иттхӣ виджджантарика̄йа бха̄джанам̣ дховантӣ. дисва̄ мам̣ бхӣта̄ виссарамака̄си – ‘абхумме [аббхумме (сӣ. пӣ.)] писа̄чо вата ма’нти! евам̣ вутте, ахам̣, бханте, там̣ иттхим̣ етадавочам̣ – ‘на̄хам̣, бхагини, писа̄чо; бхиккху пин̣д̣а̄йа т̣хито’ти. ‘бхиккхусса а̄тума̄рӣ, бхиккхусса ма̄тума̄рӣ [т̣хито’ти. бхиккхусса а̄тума̄тума̄рӣ (ка.)]! варам̣ те, бхиккху, тин̣хена говикантанена куччхи париканто, на твева варам̣ йам̣ [на твева йа̄ (сӣ. пӣ.)] раттандхака̄ратимиса̄йам̣ куччхихету пин̣д̣а̄йа чарасӣ’ти [чараса̄ти (сӣ. пӣ.)]. тасса майхам̣, бханте, тадануссарато евам̣ хоти – ‘бахӯнам̣ вата но бхагава̄ дуккхадхамма̄нам̣ апахатта̄, бахӯнам̣ вата но бхагава̄ сукхадхамма̄нам̣ упахатта̄; бахӯнам̣ вата но бхагава̄ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ апахатта̄, бахӯнам̣ вата но бхагава̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упахатта̄’’’ти.

150. ‘‘евамева пануда̄йи, идхекачче могхапуриса̄ ‘идам̣ паджахатха̄’ти майа̄ вуччама̄на̄ те евама̄хам̣су – ‘ким̣ панимасса аппаматтакасса ораматтакасса адхисалликхатева̄йам̣ саман̣о’ти. те тан̃чева наппаджаханти, майи ча аппаччайам̣ упат̣т̣ха̄пенти. йе ча бхиккхӯ сиккха̄ка̄ма̄ тесам̣ там̣, уда̄йи, хоти балавам̣ бандханам̣, дал̣хам̣ бандханам̣, тхирам̣ бандханам̣, апӯтикам̣ бандханам̣, тхӯло, калин̇гаро – сеййатха̄пи, уда̄йи, лат̣укика̄ сакун̣ика̄ пӯтилата̄йа бандханена баддха̄ таттхева вадхам̣ ва̄ бандхам̣ ва̄ маран̣ам̣ ва̄ а̄гамети. йо ну кхо, уда̄йи, евам̣ вадеййа – ‘йена са̄ лат̣укика̄ сакун̣ика̄ пӯтилата̄йа бандханена баддха̄ таттхева вадхам̣ ва̄ бандхам̣ ва̄ маран̣ам̣ ва̄ а̄гамети, тан̃хи тасса̄ абалам̣ бандханам̣, дуббалам̣ бандханам̣, пӯтикам̣ бандханам̣, аса̄ракам̣ бандхана’нти; самма̄ ну кхо со, уда̄йи, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте. йена са̄, бханте, лат̣укика̄ сакун̣ика̄ пӯтилата̄йа бандханена баддха̄ таттхева вадхам̣ ва̄ бандхам̣ ва̄ маран̣ам̣ ва̄ а̄гамети, тан̃хи тасса̄ балавам̣ бандханам̣, дал̣хам̣ бандханам̣, тхирам̣ бандханам̣ апӯтикам̣ бандханам̣, тхӯло, калин̇гаро’’ти. ‘‘евамева кхо, уда̄йи, идхекачче могхапуриса̄ ‘идам̣ паджахатха̄’ти майа̄ вуччама̄на̄ те евама̄хам̣су – ‘ким̣ панимасса аппаматтакасса ораматтакасса адхисалликхатева̄йам̣ саман̣о’ти? те тан̃чева наппаджаханти, майи ча аппаччайам̣ упат̣т̣ха̄пенти. йе ча бхиккхӯ сиккха̄ка̄ма̄ тесам̣ там̣, уда̄йи, хоти балавам̣ бандханам̣, дал̣хам̣ бандханам̣, тхирам̣ бандханам̣, апӯтикам̣ бандханам̣, тхӯло, калин̇гаро’’.

151. ‘‘идха пануда̄йи, екачче кулапутта̄ ‘идам̣ паджахатха̄’ти майа̄ вуччама̄на̄ те евама̄хам̣су – ‘ким̣ панимасса аппаматтакасса ораматтакасса паха̄таббасса йасса но бхагава̄ паха̄нама̄ха, йасса но сугато пат̣иниссаггама̄ха̄’ти? те тан̃чева паджаханти, майи ча на аппаччайам̣ упат̣т̣ха̄пенти. йе ча бхиккхӯ сиккха̄ка̄ма̄ те там̣ паха̄йа аппоссукка̄ панналома̄ парадаттавутта̄ [парадавутта̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] мигабхӯтена четаса̄ вихаранти. тесам̣ там̣, уда̄йи, хоти абалам̣ бандханам̣, дуббалам̣ бандханам̣, пӯтикам̣ бандханам̣, аса̄ракам̣ бандханам̣ – сеййатха̄пи, уда̄йи, ран̃н̃о на̄го ӣса̄данто урӯл̣хава̄ абхиджа̄то сан̇га̄ма̄вачаро дал̣хехи вараттехи бандханехи баддхо ӣсакам̣йева ка̄йам̣ санна̄метва̄ та̄ни бандхана̄ни сам̣чхиндитва̄ сам̣пада̄летва̄ йена ка̄мам̣ паккамати. йо ну кхо, уда̄йи, евам̣ вадеййа – ‘йехи со ран̃н̃о на̄го ӣса̄данто урӯл̣хава̄ абхиджа̄то сан̇га̄ма̄вачаро дал̣хехи вараттехи бандханехи баддхо ӣсакам̣йева ка̄йам̣ санна̄метва̄ та̄ни бандхана̄ни сам̣чхиндитва̄ сам̣пада̄летва̄ йена ка̄мам̣ паккамати, тан̃хи тасса балавам̣ бандханам̣, дал̣хам̣ бандханам̣, тхирам̣ бандханам̣, апӯтикам̣ бандханам̣, тхӯло, калин̇гаро’ти; самма̄ ну кхо со, уда̄йи, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте. йехи со, бханте, ран̃н̃о на̄го ӣса̄данто урӯл̣хава̄ абхиджа̄то сан̇га̄ма̄вачаро дал̣хехи вараттехи бандханехи баддхо ӣсакам̣йева ка̄йам̣ санна̄метва̄ та̄ни бандхана̄ни сам̣чхиндитва̄ сам̣пада̄летва̄ йена ка̄мам̣ паккамати, тан̃хи тасса абалам̣ бандханам̣…пе… аса̄ракам̣ бандхана’’нти. ‘‘евамева кхо, уда̄йи, идхекачче кулапутта̄ ‘идам̣ паджахатха̄’ти майа̄ вуччама̄на̄ те евама̄хам̣су – ‘ким̣ панимасса аппаматтакасса ораматтакасса паха̄таббасса йасса но бхагава̄ паха̄нама̄ха, йасса но сугато пат̣иниссаггама̄ха̄’ти? те тан̃чева паджаханти, майи ча на аппаччайам̣ упат̣т̣ха̄пенти. йе ча бхиккхӯ сиккха̄ка̄ма̄ те там̣ паха̄йа аппоссукка̄ панналома̄ парадаттавутта̄ мигабхӯтена четаса̄ вихаранти. тесам̣ там̣, уда̄йи, хоти абалам̣ бандханам̣, дуббалам̣ бандханам̣, пӯтикам̣ бандханам̣, аса̄ракам̣ бандханам̣’’.

152. ‘‘сеййатха̄пи, уда̄йи, пурисо далиддо ассако ана̄л̣хийо; тасса’сса екам̣ ага̄ракам̣ олуггавилуггам̣ ка̄ка̄тида̄йим̣ [ка̄ка̄тид̣а̄йим̣ (?)] напарамарӯпам̣, ека̄ кхат̣опика̄ [кал̣опика̄ (ка.)] олуггавилугга̄ напарамарӯпа̄, екисса̄ кумбхийа̄ дхан̃н̃асамава̄пакам̣ напарамарӯпам̣, ека̄ джа̄йика̄ напарамарӯпа̄. со а̄ра̄магатам̣ бхиккхум̣ пассеййа судхотахаттхапа̄дам̣ манун̃н̃ам̣ бходжанам̣ бхутта̄вим̣ сӣта̄йа чха̄йа̄йа нисиннам̣ адхичитте йуттам̣. тасса евамасса – ‘сукхам̣ вата, бхо, са̄ман̃н̃ам̣, а̄рогйам̣ вата, бхо, са̄ман̃н̃ам̣! со ватассам̣ [со ватасса (ка.)] йохам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со на саккун̣еййа екам̣ ага̄ракам̣ олуггавилуггам̣ ка̄ка̄тида̄йим̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа, екам̣ кхат̣опикам̣ олуггавилуггам̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа, екисса̄ кумбхийа̄ дхан̃н̃асамава̄пакам̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа, екам̣ джа̄йикам̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣. йо ну кхо, уда̄йи, евам̣ вадеййа – ‘йехи со пурисо бандханехи баддхо на саккоти екам̣ ага̄ракам̣ олуггавилуггам̣ ка̄ка̄тида̄йим̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа, екам̣ кхат̣опикам̣ олуггавилуггам̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа, екисса̄ кумбхийа̄ дхан̃н̃асамава̄пакам̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа, екам̣ джа̄йикам̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣; тан̃хи тасса абалам̣ бандханам̣, дуббалам̣ бандханам̣, пӯтикам̣ бандханам̣, аса̄ракам̣ бандхана’нти; самма̄ ну кхо со, уда̄йи, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте. йехи со, бханте, пурисо бандханехи баддхо, на саккоти екам̣ ага̄ракам̣ олуггавилуггам̣ ка̄ка̄тида̄йим̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа, екам̣ кхат̣опикам̣ олуггавилуггам̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа, екисса̄ кумбхийа̄ дхан̃н̃асамава̄пакам̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа, екам̣ джа̄йикам̣ напарамарӯпам̣ паха̄йа кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣; тан̃хи тасса балавам̣ бандханам̣, дал̣хам̣ бандханам̣, тхирам̣ бандханам̣, апӯтикам̣ бандханам̣, тхӯло, калин̇гаро’’ти. ‘‘евамева кхо, уда̄йи, идхекачче могхапуриса̄ ‘идам̣ паджахатха̄’ти майа̄ вуччама̄на̄ те евама̄хам̣су – ‘ким̣ панимасса аппаматтакасса ораматтакасса адхисалликхатева̄йам̣ саман̣о’ти? те тан̃чева наппаджаханти, майи ча аппаччайам̣ упат̣т̣ха̄пенти. йе ча бхиккхӯ сиккха̄ка̄ма̄ тесам̣ там̣, уда̄йи, хоти балавам̣ бандханам̣, дал̣хам̣ бандханам̣, тхирам̣ бандханам̣, апӯтикам̣ бандханам̣, тхӯло, калин̇гаро’’.

153. ‘‘сеййатха̄пи, уда̄йи, гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ ад̣д̣хо махаддхано маха̄бхого, нека̄нам̣ никкхаган̣а̄нам̣ чайо, нека̄нам̣ дхан̃н̃аган̣а̄нам̣ чайо, нека̄нам̣ кхеттаган̣а̄нам̣ чайо, нека̄нам̣ ваттхуган̣а̄нам̣ чайо, нека̄нам̣ бхарийаган̣а̄нам̣ чайо, нека̄нам̣ да̄саган̣а̄нам̣ чайо, нека̄нам̣ да̄сиган̣а̄нам̣ чайо; со а̄ра̄магатам̣ бхиккхум̣ пассеййа судхотахаттхапа̄дам̣ манун̃н̃ам̣ бходжанам̣ бхутта̄вим̣ сӣта̄йа чха̄йа̄йа нисиннам̣ адхичитте йуттам̣. тасса евамасса – ‘сукхам̣ вата, бхо, са̄ман̃н̃ам̣, а̄рогйам̣ вата, бхо, са̄ман̃н̃ам̣! со ватассам̣ йохам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со саккун̣еййа нека̄ни никкхаган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни дхан̃н̃аган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни кхеттаган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни ваттхуган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни бхарийаган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни да̄саган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни да̄сиган̣а̄ни паха̄йа кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣. йо ну кхо, уда̄йи, евам̣ вадеййа – ‘йехи со гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ бандханехи баддхо, саккоти нека̄ни никкхаган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни дхан̃н̃аган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни кхеттаган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни ваттхуган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни бхарийаган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни да̄саган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни да̄сиган̣а̄ни паха̄йа кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣, тан̃хи тасса балавам̣ бандханам̣, дал̣хам̣ бандханам̣, тхирам̣ бандханам̣, апӯтикам̣ бандханам̣, тхӯло, калин̇гаро’ти; самма̄ ну кхо со, уда̄йи, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте. йехи со, бханте, гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ бандханехи баддхо, саккоти нека̄ни никкхаган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни дхан̃н̃аган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни кхеттаган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни ваттхуган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни бхарийаган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни да̄саган̣а̄ни паха̄йа, нека̄ни да̄сиган̣а̄ни паха̄йа кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣; тан̃хи тасса абалам̣ бандханам̣, дуббалам̣ бандханам̣, пӯтикам̣ бандханам̣, аса̄ракам̣ бандхана’’нти. ‘‘евамева кхо, уда̄йи, идхекачче кулапутта̄ ‘идам̣ паджахатха̄’ти майа̄ вуччама̄на̄ те евама̄хам̣су – ‘ким̣ панимасса аппаматтакасса ораматтакасса паха̄таббасса йасса но бхагава̄ паха̄нама̄ха йасса, но сугато пат̣иниссаггама̄ха̄’ти? те тан̃чева паджаханти, майи ча на аппаччайам̣ упат̣т̣ха̄пенти. йе ча бхиккхӯ сиккха̄ка̄ма̄ те там̣ паха̄йа аппоссукка̄ панналома̄ парадаттавутта̄ мигабхӯтена четаса̄ вихаранти. тесам̣ там̣, уда̄йи, хоти абалам̣ бандханам̣, дуббалам̣ бандханам̣, пӯтикам̣ бандханам̣, аса̄ракам̣ бандханам̣’’.

154. ‘‘чатта̄роме, уда̄йи, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идхуда̄йи, екаччо пуггало упадхипаха̄на̄йа пат̣ипанно хоти упадхипат̣иниссагга̄йа. таменам̣ упадхипаха̄на̄йа пат̣ипаннам̣ упадхипат̣иниссагга̄йа упадхипат̣исам̣йутта̄ сарасан̇каппа̄ самуда̄чаранти. со те адхива̄сети, наппаджахати, на винодети, на бйантӣкароти, на анабха̄вам̣ гамети. имам̣ кхо ахам̣, уда̄йи, пуггалам̣ ‘сам̣йутто’ти вада̄ми но ‘висам̣йутто’. там̣ кисса хету? индрийавематтата̄ хи ме, уда̄йи, имасмим̣ пуггале видита̄.

‘‘идха пануда̄йи, екаччо пуггало упадхипаха̄на̄йа пат̣ипанно хоти упадхипат̣иниссагга̄йа. таменам̣ упадхипаха̄на̄йа пат̣ипаннам̣ упадхипат̣иниссагга̄йа упадхипат̣исам̣йутта̄ сарасан̇каппа̄ самуда̄чаранти. со те на̄дхива̄сети, паджахати, винодети, бйантӣкароти, анабха̄вам̣ гамети. имампи кхо ахам̣, уда̄йи, пуггалам̣ ‘сам̣йутто’ти вада̄ми но ‘висам̣йутто’. там̣ кисса хету? индрийавематтата̄ хи ме, уда̄йи, имасмим̣ пуггале видита̄.

‘‘идха пануда̄йи, екаччо пуггало упадхипаха̄на̄йа пат̣ипанно хоти упадхипат̣иниссагга̄йа. таменам̣ упадхипаха̄на̄йа пат̣ипаннам̣ упадхипат̣иниссагга̄йа када̄чи карахачи сатисаммоса̄ упадхипат̣исам̣йутта̄ сарасан̇каппа̄ самуда̄чаранти; дандхо, уда̄йи, сатуппа̄до. атха кхо нам̣ кхиппамева паджахати, винодети, бйантӣкароти, анабха̄вам̣ гамети. сеййатха̄пи, уда̄йи, пурисо дивасам̣сантатте [дивасасантатте (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] айокат̣а̄хе две ва̄ тӣн̣и ва̄ удакапхусита̄ни нипа̄теййа; дандхо, уда̄йи, удакапхусита̄нам̣ нипа̄то. атха кхо нам̣ кхиппамева париккхайам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхеййа. евамева кхо, уда̄йи, идхекаччо пуггало упадхипаха̄на̄йа пат̣ипанно хоти упадхипат̣иниссагга̄йа. таменам̣ упадхипаха̄на̄йа пат̣ипаннам̣ упадхипат̣иниссагга̄йа када̄чи карахачи сатисаммоса̄ упадхипат̣исам̣йутта̄ сарасан̇каппа̄ самуда̄чаранти; дандхо, уда̄йи, сатуппа̄до. атха кхо нам̣ кхиппамева паджахати, винодети, бйантӣкароти, анабха̄вам̣ гамети. имампи кхо ахам̣, уда̄йи, пуггалам̣ ‘сам̣йутто’ти вада̄ми но ‘висам̣йутто’. там̣ кисса хету? индрийавематтата̄ хи ме, уда̄йи, имасмим̣ пуггале видита̄.

‘‘идха пануда̄йи, екаччо пуггало ‘упадхи дуккхасса мӯла’нти – ити видитва̄ нирупадхи хоти, упадхисан̇кхайе вимутто. имам̣ кхо ахам̣, уда̄йи, пуггалам̣ ‘висам̣йутто’ти вада̄ми но ‘сам̣йутто’ти. там̣ кисса хету? индрийавематтата̄ хи ме, уда̄йи, имасмим̣ пуггале видита̄. име кхо, уда̄йи, чатта̄ро пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣.

155. ‘‘пан̃ча кхо име, уда̄йи, ка̄магун̣а̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. име кхо, уда̄йи, пан̃ча ка̄магун̣а̄. йам̣ кхо, уда̄йи, име пан̃ча ка̄магун̣е пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ идам̣ вуччати ка̄масукхам̣ мил̣хасукхам̣ [мӣл̣хасукхам̣ (сӣ. пӣ.)] путхуджджанасукхам̣ анарийасукхам̣, на севитаббам̣, на бха̄ветаббам̣, на бахулӣка̄таббам̣; ‘бха̄йитаббам̣ етасса сукхасса̄’ти вада̄ми.

156. ‘‘идхуда̄йи, бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, пӣтийа̄ ча вира̄га̄… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, сукхасса ча паха̄на̄… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. идам̣ вуччати неккхаммасукхам̣ павивекасукхам̣ упасамасукхам̣ самбодхасукхам̣, а̄севитаббам̣, бха̄ветаббам̣, бахулӣка̄таббам̣; ‘на бха̄йитаббам̣ етасса сукхасса̄’ти вада̄ми.

‘‘идхуда̄йи, бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; идам̣ кхо ахам̣, уда̄йи, ин̃джитасмим̣ вада̄ми. кин̃ча таттха ин̃джитасмим̣? йадева таттха витаккавича̄ра̄ анируддха̄ хонти идам̣ таттха ин̃джитасмим̣. идхуда̄йи, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; идампи кхо ахам̣, уда̄йи, ин̃джитасмим̣ вада̄ми. кин̃ча таттха ин̃джитасмим̣? йадева таттха пӣтисукхам̣ анируддхам̣ хоти идам̣ таттха ин̃джитасмим̣. идхуда̄йи, бхиккху пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; идампи кхо ахам̣, уда̄йи, ин̃джитасмим̣ вада̄ми. кин̃ча таттха ин̃джитасмим̣? йадева таттха упеккха̄сукхам̣ анируддхам̣ хоти идам̣ таттха ин̃джитасмим̣. идхуда̄йи, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; идам̣ кхо ахам̣, уда̄йи, анин̃джитасмим̣ вада̄ми.

‘‘идхуда̄йи, бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; идам̣ кхо ахам̣, уда̄йи, ‘анала’нти вада̄ми, ‘паджахатха̄’ти вада̄ми, ‘саматиккаматха̄’ти вада̄ми. ко ча тасса саматиккамо? идхуда̄йи, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, айам̣ тасса саматиккамо; идампи кхо ахам̣, уда̄йи, ‘анала’нти вада̄ми, ‘паджахатха̄’ти вада̄ми, ‘саматиккаматха̄’ти вада̄ми. ко ча тасса саматиккамо? идхуда̄йи, бхиккху пӣтийа̄ ча вира̄га̄… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, айам̣ тасса саматиккамо; идампи кхо ахам̣, уда̄йи, ‘анала’нти вада̄ми, ‘паджахатха̄’ти вада̄ми, ‘саматиккаматха̄’ти вада̄ми. ко ча тасса саматиккамо? идхуда̄йи, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, айам̣ тасса саматиккамо; идампи кхо ахам̣, уда̄йи, ‘анала’нти вада̄ми, ‘паджахатха̄’ти вада̄ми, ‘саматиккаматха̄’ти вада̄ми. ко ча тасса саматиккамо? идхуда̄йи, бхиккху саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати, айам̣ тасса саматиккамо; идампи кхо ахам̣, уда̄йи, ‘анала’нти вада̄ми, ‘паджахатха̄’ти вада̄ми, ‘саматиккаматха̄’ти вада̄ми. ко ча тасса саматиккамо? идхуда̄йи, бхиккху саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати, айам̣ тасса саматиккамо; идампи кхо ахам̣, уда̄йи, ‘анала’нти вада̄ми, ‘паджахатха̄’ти вада̄ми, ‘саматиккаматха̄’ти вада̄ми. ко ча тасса саматиккамо? идхуда̄йи, бхиккху саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати, айам̣ тасса саматиккамо; идампи кхо ахам̣, уда̄йи, ‘анала’нти вада̄ми, ‘паджахатха̄’ти вада̄ми, ‘саматиккаматха̄’ти вада̄ми. ко ча тасса саматиккамо? идхуда̄йи, бхиккху саббасо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати, айам̣ тасса саматиккамо; идампи кхо ахам̣, уда̄йи, ‘анала’нти вада̄ми, ‘паджахатха̄’ти вада̄ми, ‘саматиккаматха̄’ти вада̄ми. ко ча тасса саматиккамо? идхуда̄йи, бхиккху саббасо невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ упасампаджджа вихарати, айам̣ тасса саматиккамо; ити кхо ахам̣, уда̄йи, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанассапи паха̄нам̣ вада̄ми. пассаси но твам̣, уда̄йи, там̣ сам̣йоджанам̣ ан̣ум̣ ва̄ тхӯлам̣ ва̄ йасса̄хам̣ но паха̄нам̣ вада̄мӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ уда̄йӣ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.

лат̣укикопамасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чхат̣т̣хам̣.

7. ча̄тумасуттам̣

157. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ча̄тума̄йам̣ вихарати а̄малакӣване. тена кхо пана самайена са̄рипуттамоггалла̄наппамукха̄ни пан̃чаматта̄ни бхиккхусата̄ни ча̄тумам̣ ануппатта̄ни хонти бхагавантам̣ дассана̄йа. те ча а̄гантука̄ бхиккхӯ нева̄сикехи бхиккхӯхи саддхим̣ пат̣исаммодама̄на̄ сена̄сана̄ни пан̃н̃а̄пайама̄на̄ паттачӣвара̄ни пат̣иса̄майама̄на̄ учча̄садда̄ маха̄садда̄ ахесум̣. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘ке панете, а̄нанда, учча̄садда̄ маха̄садда̄, кеват̣т̣а̄ ман̃н̃е маччхавилопе’’ти? ‘‘ета̄ни, бханте, са̄рипуттамоггалла̄наппамукха̄ни пан̃чаматта̄ни бхиккхусата̄ни ча̄тумам̣ ануппатта̄ни бхагавантам̣ дассана̄йа. те а̄гантука̄ бхиккхӯ нева̄сикехи бхиккхӯхи саддхим̣ пат̣исаммодама̄на̄ сена̄сана̄ни пан̃н̃а̄пайама̄на̄ паттачӣвара̄ни пат̣иса̄майама̄на̄ учча̄садда̄ маха̄садда̄’’ти. ‘‘тенаха̄нанда, мама вачанена те бхиккхӯ а̄мантехи – ‘саттха̄ а̄йасманте а̄мантетӣ’’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато пат̣иссутва̄ йена те бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘саттха̄ а̄йасманте а̄мантетӣ’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато а̄нандасса пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинне кхо те бхиккхӯ бхагава̄ етадавоча – ‘‘ким̣ ну тумхе, бхиккхаве, учча̄садда̄ маха̄садда̄, кеват̣т̣а̄ ман̃н̃е маччхавилопе’’ти? ‘‘има̄ни, бханте, са̄рипуттамоггалла̄наппамукха̄ни пан̃чаматта̄ни бхиккхусата̄ни ча̄тумам̣ ануппатта̄ни бхагавантам̣ дассана̄йа. теме а̄гантука̄ бхиккхӯ нева̄сикехи бхиккхӯхи саддхим̣ пат̣исаммодама̄на̄ сена̄сана̄ни пан̃н̃а̄пайама̄на̄ паттачӣвара̄ни пат̣иса̄майама̄на̄ учча̄садда̄ маха̄садда̄’’ти. ‘‘гаччхатха, бхиккхаве, пан̣а̄меми во, на во мама сантике ваттхабба’’нти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато пат̣иссутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа паккамим̣су.

158. тена кхо пана самайена ча̄тумеййака̄ сакйа̄ сантха̄га̄ре [сандха̄га̄ре (ка.)] саннипатита̄ хонти кеначидева каран̣ӣйена. аддасам̣су кхо ча̄тумеййака̄ сакйа̄ те бхиккхӯ дӯратова а̄гаччханте; дисва̄на йена те бхиккхӯ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ те бхиккхӯ етадавочум̣ – ‘‘ханда, кахам̣ пана тумхе а̄йасманто гаччхатха̄’’ти? ‘‘бхагавата̄ кхо, а̄вусо, бхиккхусан̇гхо пан̣а̄мито’’ти. ‘‘тенаха̄йасманто мухуттам̣ нисӣдатха, аппева на̄ма майам̣ саккун̣еййа̄ма бхагавантам̣ паса̄дету’’нти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ ча̄тумеййака̄нам̣ сакйа̄нам̣ паччассосум̣. атха кхо ча̄тумеййака̄ сакйа̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо ча̄тумеййака̄ сакйа̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘абхинандату, бханте, бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣; абхивадату, бханте, бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣. сеййатха̄пи, бханте, бхагавата̄ пуббе бхиккхусан̇гхо ануггахито, евамева бхагава̄ етарахи анугган̣ха̄ту бхиккхусан̇гхам̣. сантеттха, бханте, бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣. тесам̣ бхагавантам̣ дассана̄йа алабханта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣, сийа̄ випарин̣а̄мо. сеййатха̄пи, бханте, бӣджа̄нам̣ тарун̣а̄нам̣ удакам̣ алабханта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣ сийа̄ випарин̣а̄мо; евамева кхо, бханте, сантеттха бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣, тесам̣ бхагавантам̣ дассана̄йа алабханта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣, сийа̄ випарин̣а̄мо. сеййатха̄пи, бханте, ваччхасса тарун̣асса ма̄тарам̣ апассантасса сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣, сийа̄ випарин̣а̄мо; евамева кхо, бханте, сантеттха бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣, тесам̣ бхагавантам̣ апассанта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣, сийа̄ випарин̣а̄мо. абхинандату, бханте, бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣; абхивадату, бханте, бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣. сеййатха̄пи, бханте, бхагавата̄ пуббе бхиккхусан̇гхо ануггахито; евамева бхагава̄ етарахи анугган̣ха̄ту бхиккхусан̇гха’’нти.

159. атха кхо брахма̄ сахампати бхагавато четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ [саммин̃джитам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева – брахмалоке антарахито бхагавато пурато па̄турахоси. атха кхо брахма̄ сахампати екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхинандату, бханте, бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣; абхивадату, бханте, бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣. сеййатха̄пи, бханте, бхагавата̄ пуббе бхиккхусан̇гхо ануггахито; евамева бхагава̄ етарахи анугган̣ха̄ту бхиккхусан̇гхам̣. сантеттха, бханте, бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣, тесам̣ бхагавантам̣ дассана̄йа алабханта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣, сийа̄ випарин̣а̄мо. сеййатха̄пи, бханте, бӣджа̄нам̣ тарун̣а̄нам̣ удакам̣ алабханта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣, сийа̄ випарин̣а̄мо; евамева кхо, бханте, сантеттха бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣, тесам̣ бхагавантам̣ дассана̄йа алабханта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣, сийа̄ випарин̣а̄мо. сеййатха̄пи бханте, ваччхасса тарун̣асса ма̄тарам̣ апассантасса сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣, сийа̄ випарин̣а̄мо; евамева кхо, бханте, сантеттха бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣, тесам̣ бхагавантам̣ апассанта̄нам̣ сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣, сийа̄ випарин̣а̄мо. абхинандату, бханте, бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣; абхивадату, бханте, бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣. сеййатха̄пи, бханте, бхагавата̄ пуббе бхиккхусан̇гхо ануггахито; евамева бхагава̄ етарахи анугган̣ха̄ту бхиккхусан̇гха’’нти.

160. асаккхим̣су кхо ча̄тумеййака̄ ча сакйа̄ брахма̄ ча сахампати бхагавантам̣ паса̄детум̣ бӣджӯпамена ча тарун̣ӯпамена ча. атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ут̣т̣хетха̄вусо, ган̣хатха паттачӣварам̣. паса̄дито бхагава̄ ча̄тумеййакехи ча сакйехи брахмуна̄ ча сахампатина̄ бӣджӯпамена ча тарун̣ӯпамена ча̄’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато маха̄моггалла̄насса пат̣иссутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паттачӣварама̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘кинти те, са̄рипутта, ахоси майа̄ бхиккхусан̇гхе пан̣а̄мите’’ти? ‘‘евам̣ кхо ме, бханте, ахоси – ‘бхагавата̄ бхиккхусан̇гхо пан̣а̄мито. аппоссукко да̄ни бхагава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ ануйутто вихариссати, майампи да̄ни аппоссукка̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рамануйутта̄ вихарисса̄ма̄’’’ти. ‘‘а̄гамехи твам̣, са̄рипутта, а̄гамехи твам̣, са̄рипутта, дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра’’нти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ а̄мантеси – ‘‘кинти те, моггалла̄на, ахоси майа̄ бхиккхусан̇гхе пан̣а̄мите’’ти? ‘‘евам̣ кхо ме, бханте, ахоси – ‘бхагавата̄ бхиккхусан̇гхо пан̣а̄мито. аппоссукко да̄ни бхагава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ ануйутто вихариссати, ахан̃ча да̄ни а̄йасма̄ ча са̄рипутто бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄ма̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, моггалла̄на! ахам̣ ва̄ хи, моггалла̄на, бхиккхусан̇гхам̣ парихареййам̣ са̄рипуттамоггалла̄на̄ ва̄’’ти.

161. атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, бхайа̄ни удакороханте па̄т̣икан̇кхитабба̄ни. катама̄ни чатта̄ри? ӯмибхайам̣ [уммӣбхайам̣ (сйа̄. кам̣.)], кумбхӣлабхайам̣, а̄ват̣т̣абхайам̣, сусука̄бхайам̣ – има̄ни, бхиккхаве, чатта̄ри бхайа̄ни удакороханте па̄т̣икан̇кхитабба̄ни. евамева кхо, бхиккхаве, чатта̄рима̄ни бхайа̄ни идхекачче пуггале имасмим̣ дхаммавинайе ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджите па̄т̣икан̇кхитабба̄ни. катама̄ни чатта̄ри? ӯмибхайам̣, кумбхӣлабхайам̣, а̄ват̣т̣абхайам̣, сусука̄бхайам̣.

162. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, ӯмибхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо кулапутто саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти – ‘отин̣н̣омхи джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи дуккхотин̣н̣о дуккхапарето; аппева на̄ма имасса кеваласса дуккхаккхандхасса антакирийа̄ пан̃н̃а̄йетха̄’ти. таменам̣ татха̄ паббаджитам̣ сама̄нам̣ сабрахмача̄рӣ оваданти, ануса̄санти – ‘евам̣ те абхиккамитаббам̣, евам̣ те пат̣иккамитаббам̣, евам̣ те а̄локитаббам̣, евам̣ те вилокитаббам̣, евам̣ те самин̃джитаббам̣, евам̣ те паса̄ритаббам̣, евам̣ те сан̇гха̄т̣ипаттачӣварам̣ дха̄ретабба’нти. тасса евам̣ хоти – ‘майам̣ кхо пуббе ага̄рийабхӯта̄ сама̄на̄ ан̃н̃е овада̄ма, ануса̄са̄ма [овада̄мапи ануса̄са̄мапи (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. име панамха̄кам̣ путтаматта̄ ман̃н̃е, наттаматта̄ ман̃н̃е, амхе [евам̣ (ка.)] овадитаббам̣ ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃антӣ’ти. со сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ӯмибхайасса бхӣто сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ватто. ‘ӯмибхайа’нти кхо, бхиккхаве, кодхупа̄йа̄сассетам̣ адхивачанам̣.

163. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, кумбхӣлабхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо кулапутто саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти – ‘отин̣н̣омхи джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи дуккхотин̣н̣о дуккхапарето; аппева на̄ма имасса кеваласса дуккхаккхандхасса антакирийа̄ пан̃н̃а̄йетха̄’ти. таменам̣ татха̄ паббаджитам̣ сама̄нам̣ сабрахмача̄рӣ оваданти ануса̄санти – ‘идам̣ те кха̄дитаббам̣, идам̣ те на кха̄дитаббам̣; идам̣ те бхун̃джитаббам̣, идам̣ те на бхун̃джитаббам̣; идам̣ те са̄йитаббам̣, идам̣ те на са̄йитаббам̣; идам̣ те па̄таббам̣, идам̣ те на па̄таббам̣; каппийам̣ те кха̄дитаббам̣, акаппийам̣ те на кха̄дитаббам̣; каппийам̣ те бхун̃джитаббам̣, акаппийам̣ те на бхун̃джитаббам̣; каппийам̣ те са̄йитаббам̣, акаппийам̣ те на са̄йитаббам̣; каппийам̣ те па̄таббам̣, акаппийам̣ те на па̄таббам̣; ка̄ле те кха̄дитаббам̣, вика̄ле те на кха̄дитаббам̣; ка̄ле те бхун̃джитаббам̣, вика̄ле те на бхун̃джитаббам̣; ка̄ле те са̄йитаббам̣, вика̄ле те на са̄йитаббам̣; ка̄ле те па̄таббам̣, вика̄ле те на па̄табба’нти. тасса евам̣ хоти – ‘майам̣ кхо пуббе ага̄рийабхӯта̄ сама̄на̄ йам̣ иччха̄ма там̣ кха̄да̄ма, йам̣ на иччха̄ма на там̣ кха̄да̄ма; йам̣ иччха̄ма там̣ бхун̃джа̄ма, йам̣ на иччха̄ма на там̣ бхун̃джа̄ма; йам̣ иччха̄ма там̣ са̄йа̄ма, йам̣ на иччха̄ма на там̣ са̄йа̄ма; йам̣ иччха̄ма там̣ пива̄ма [пипа̄ма (сӣ. пӣ.)], йам̣ на иччха̄ма на там̣ пива̄ма; каппийампи кха̄да̄ма, акаппийампи кха̄да̄ма; каппийампи бхун̃джа̄ма, акаппийампи бхун̃джа̄ма; каппийампи са̄йа̄ма, акаппийампи са̄йа̄ма; каппийампи пива̄ма, акаппийампи пива̄ма; ка̄лепи кха̄да̄ма, вика̄лепи кха̄да̄ма; ка̄лепи бхун̃джа̄ма вика̄лепи бхун̃джа̄ма; ка̄лепи са̄йа̄ма, вика̄лепи са̄йа̄ма; ка̄лепи пива̄ма, вика̄лепи пива̄ма. йампи но саддха̄ гахапатика̄ дива̄ вика̄ле пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ денти таттхапиме мукха̄варан̣ам̣ ман̃н̃е каронтӣ’ти. со сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, кумбхӣлабхайасса бхӣто сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ватто. ‘кумбхӣлабхайа’нти кхо, бхиккхаве, одарикаттассетам̣ адхивачанам̣.

164. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, а̄ват̣т̣абхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо кулапутто саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти – ‘отин̣н̣омхи джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи дуккхотин̣н̣о дуккхапарето; аппева на̄ма имасса кеваласса дуккхаккхандхасса антакирийа̄ пан̃н̃а̄йетха̄’ти. со евам̣ паббаджито сама̄но пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа пависати. араккхитенева ка̄йена араккхита̄йа ва̄ча̄йа анупат̣т̣хита̄йа сатийа̄ асам̣вутехи индрийехи со таттха пассати гахапатим̣ ва̄ гахапатипуттам̣ ва̄ пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппитам̣ саман̇гӣбхӯтам̣ парича̄райама̄нам̣ [парича̄рийама̄нам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)]. тасса евам̣ хоти – ‘майам̣ кхо пуббе ага̄рийабхӯта̄ сама̄на̄ пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ парича̄римха̄. сам̣виджджанти кхо пана ме куле [сам̣виджджанти кхо куле (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхога̄. сакка̄ бхоге ча бхун̃джитум̣ пун̃н̃а̄ни ча ка̄ту’нти. со сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, а̄ват̣т̣абхайасса бхӣто сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ватто. ‘а̄ват̣т̣абхайа’нти кхо, бхиккхаве, пан̃чаннетам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ адхивачанам̣.

165. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, сусука̄бхайам̣? идха, бхиккхаве, екаччо кулапутто саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти – ‘отин̣н̣омхи джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи дуккхотин̣н̣о дуккхапарето; аппева на̄ма имасса кеваласса дуккхаккхандхасса антакирийа̄ пан̃н̃а̄йетха̄’ти. со евам̣ паббаджито сама̄но пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа пависати. араккхитенева ка̄йена араккхита̄йа ва̄ча̄йа анупат̣т̣хита̄йа сатийа̄ асам̣вутехи индрийехи со таттха пассати ма̄туга̄мам̣ дунниваттхам̣ ва̄ дуппа̄рутам̣ ва̄. тасса ма̄туга̄мам̣ дисва̄ дунниваттхам̣ ва̄ дуппа̄рутам̣ ва̄ ра̄го читтам̣ ануддхам̣сети. со ра̄га̄нуддхам̣сена [ануддхастена (сӣ. пӣ.)] читтена сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сусука̄бхайасса бхӣто сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ватто. ‘сусука̄бхайа’нти кхо, бхиккхаве, ма̄туга̄массетам̣ адхивачанам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри бхайа̄ни, идхекачче пуггале имасмим̣ дхаммавинайе ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджите па̄т̣икан̇кхитабба̄нӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.

ча̄тумасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ саттамам̣.

8. нал̣акапа̄насуттам̣

166. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу вихарати нал̣акапа̄не пала̄саване. тена кхо пана самайена самбахула̄ абхин̃н̃а̄та̄ абхин̃н̃а̄та̄ кулапутта̄ бхагавантам̣ уддисса саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄ хонти – а̄йасма̄ ча ануруддхо, а̄йасма̄ ча бхаддийо [нандийо (сӣ. пӣ.) винайе ча ма. ни. 1 чӯл̣агосин̇ге ча], а̄йасма̄ ча кимило [кимбило (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], а̄йасма̄ ча бхагу, а̄йасма̄ ча кон̣д̣ан̃н̃о [кун̣д̣адха̄но (сӣ. пӣ.)], а̄йасма̄ ча ревато, а̄йасма̄ ча а̄нандо, ан̃н̃е ча абхин̃н̃а̄та̄ абхин̃н̃а̄та̄ кулапутта̄. тена кхо пана самайена бхагава̄ бхиккхусан̇гхапаривуто аббхока̄се нисинно хоти. атха кхо бхагава̄ те кулапутте а̄раббха бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘йе те, бхиккхаве, кулапутта̄ мамам̣ уддисса саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, каччи те, бхиккхаве, бхиккхӯ абхирата̄ брахмачарийе’’ти? евам̣ вутте, те бхиккхӯ тун̣хӣ ахесум̣. дутийампи кхо бхагава̄ те кулапутте а̄раббха бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘йе те, бхиккхаве, кулапутта̄ мамам̣ уддисса саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, каччи те, бхиккхаве, бхиккхӯ абхирата̄ брахмачарийе’’ти? дутийампи кхо те бхиккхӯ тун̣хӣ ахесум̣. татийампи кхо бхагава̄ те кулапутте а̄раббха бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘йе те, бхиккхаве, кулапутта̄ мамам̣ уддисса саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, каччи те, бхиккхаве, бхиккхӯ абхирата̄ брахмачарийе’’ти? татийампи кхо те бхиккхӯ тун̣хӣ ахесум̣.

167. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ те кулапутте пуччхеййа’’нти! атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ а̄мантеси – ‘‘каччи тумхе, ануруддха̄, абхирата̄ брахмачарийе’’ти? ‘‘таггха майам̣, бханте, абхирата̄ брахмачарийе’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха̄! етам̣ кхо, ануруддха̄, тумха̄кам̣ патирӯпам̣ кулапутта̄нам̣ саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄нам̣ йам̣ тумхе абхирамеййа̄тха брахмачарийе. йена тумхе ануруддха̄, бхадрена йоббанена саманна̄гата̄ пат̣хамена вайаса̄ сусука̄л̣акеса̄ ка̄ме парибхун̃джеййа̄тха тена тумхе, ануруддха̄, бхадренапи йоббанена саманна̄гата̄ пат̣хамена вайаса̄ сусука̄л̣акеса̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄. те ча кхо пана тумхе, ануруддха̄, нева ра̄джа̄бхинӣта̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, на чора̄бхинӣта̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, на ин̣ат̣т̣а̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, на бхайат̣т̣а̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, на̄джӣвика̄паката̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄. апи ча кхомхи отин̣н̣о джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, дуккхотин̣н̣о дуккхапарето; аппева на̄ма имасса кеваласса дуккхаккхандхасса антакирийа̄ пан̃н̃а̄йетха̄ти – нану тумхе, ануруддха̄, евам̣ саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евам̣ паббаджитена ча пана, ануруддха̄, кулапуттена кимасса каран̣ӣйам̣? вивекам̣, ануруддха̄, ка̄мехи вивекам̣ акусалехи дхаммехи пӣтисукхам̣ на̄дхигаччхати ан̃н̃ам̣ ва̄ [ан̃н̃ам̣ ча (ка.)] тато сантатарам̣, тасса абхиджджха̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, бйа̄па̄допи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, тхӣнамиддхампи [тхӣнамиддхампи (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати уддхаччакуккуччампи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, вичикиччха̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, аратӣпи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, тандӣпи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. вивекам̣, ануруддха̄, ка̄мехи вивекам̣ акусалехи дхаммехи пӣтисукхам̣ на̄дхигаччхати ан̃н̃ам̣ ва̄ тато сантатарам̣’’.

‘‘вивекам̣, ануруддха̄, ка̄мехи вивекам̣ акусалехи дхаммехи пӣтисукхам̣ адхигаччхати ан̃н̃ам̣ ва̄ тато сантатарам̣, тасса абхиджджха̄пи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, бйа̄па̄допи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, тхӣнамиддхампи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, уддхаччакуккуччампи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, вичикиччха̄пи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, аратӣпи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, тандӣпи читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. вивекам̣, ануруддха̄, ка̄мехи вивекам̣ акусалехи дхаммехи пӣтисукхам̣ адхигаччхати ан̃н̃ам̣ ва̄ тато сантатарам̣.

168. ‘‘кинти во, ануруддха̄, майи хоти – ‘йе а̄сава̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ [понобхавика̄ (сӣ. пӣ.)] садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄, аппахӣна̄ те татха̄гатасса; тасма̄ татха̄гато сан̇кха̄йекам̣ пат̣исевати, сан̇кха̄йекам̣ адхива̄сети, сан̇кха̄йекам̣ париваджджети, сан̇кха̄йекам̣ винодетӣ’’’ти? ‘‘на кхо но, бханте, бхагавати евам̣ хоти – ‘йе а̄сава̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄, аппахӣна̄ те татха̄гатасса; тасма̄ татха̄гато сан̇кха̄йекам̣ пат̣исевати, сан̇кха̄йекам̣ адхива̄сети, сан̇кха̄йекам̣ париваджджети, сан̇кха̄йекам̣ винодетӣ’ти. евам̣ кхо но, бханте, бхагавати хоти – ‘йе а̄сава̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄, пахӣна̄ те татха̄гатасса; тасма̄ татха̄гато сан̇кха̄йекам̣ пат̣исевати, сан̇кха̄йекам̣ адхива̄сети, сан̇кха̄йекам̣ париваджджети, сан̇кха̄йекам̣ винодетӣ’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха̄! татха̄гатасса, ануруддха̄, йе а̄сава̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄, пахӣна̄ те уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. сеййатха̄пи, ануруддха̄, та̄ло маттхакаччхинно абхаббо пунавирӯл̣хийа̄; евамева кхо, ануруддха̄, татха̄гатасса йе а̄сава̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄, пахӣна̄ те уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄; тасма̄ татха̄гато сан̇кха̄йекам̣ пат̣исевати, сан̇кха̄йекам̣ адхива̄сети, сан̇кха̄йекам̣ париваджджети, сан̇кха̄йекам̣ винодети’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ануруддха̄, кам̣ аттхавасам̣ сампассама̄но татха̄гато са̄ваке аббхатӣте ка̄лан̇кате упапаттӣсу бйа̄кароти – ‘асу амутра упапанно; асу амутра упапанно’’’ти? ‘‘бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄ бхагавам̣неттика̄ бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. са̄дху вата, бханте, бхагавантам̣йева пат̣ибха̄ту етасса бха̄ситасса аттхо. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘на кхо, ануруддха̄, татха̄гато джанакуханаттхам̣ на джаналапанаттхам̣ на ла̄бхасакка̄расилока̄нисам̣саттхам̣ на ‘ити мам̣ джано джа̄на̄тӯ’ти са̄ваке аббхатӣте ка̄лан̇кате упапаттӣсу бйа̄кароти – ‘асу амутра упапанно, асу амутра упапанно’ти. санти ча кхо, ануруддха̄, кулапутта̄ саддха̄ ул̣а̄раведа̄ ул̣а̄рапа̄моджджа̄. те там̣ сутва̄ тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харанти. тесам̣ там̣, ануруддха̄, хоти дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа’’.

169. ‘‘идха̄нуруддха̄, бхиккху сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо бхиккху ка̄лан̇като [ка̄лакато (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]; со бхагавата̄ бйа̄като – ан̃н̃а̄йа сан̣т̣хахӣ’ти. со кхо панасса а̄йасма̄ са̄мам̣ дит̣т̣хо ва̄ хоти ануссавассуто ва̄ – ‘евам̣сӣло со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣дхаммо со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣пан̃н̃о со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣виха̄рӣ со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣вимутто со а̄йасма̄ ахоси итипӣ’ти. со тасса саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссаранто тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, бхиккхуно пха̄сувиха̄ро хоти.

‘‘идха̄нуруддха̄, бхиккху сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо бхиккху ка̄лан̇като; со бхагавата̄ бйа̄като – пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄’ти. со кхо панасса а̄йасма̄ са̄мам̣ дит̣т̣хо ва̄ хоти ануссавассуто ва̄ – ‘евам̣сӣло со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣дхаммо…пе… евам̣пан̃н̃о… евам̣виха̄рӣ… евам̣вимутто со а̄йасма̄ ахоси итипӣ’ти. со тасса саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссаранто тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, бхиккхуно пха̄сувиха̄ро хоти.

‘‘идха̄нуруддха̄, бхиккху сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо бхиккху ка̄лан̇като; со бхагавата̄ бйа̄като – тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мӣ сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кариссатӣ’ти. со кхо панасса а̄йасма̄ са̄мам̣ дит̣т̣хо ва̄ хоти ануссавассуто ва̄ – ‘евам̣сӣло со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣дхаммо…пе… евам̣пан̃н̃о… евам̣виха̄рӣ… евам̣вимутто со а̄йасма̄ ахоси итипӣ’ти. со тасса саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссаранто тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, бхиккхуно пха̄сувиха̄ро хоти.

‘‘идха̄нуруддха̄, бхиккху сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо бхиккху ка̄лан̇като; со бхагавата̄ бйа̄като – тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. со кхо панасса а̄йасма̄ са̄мам̣ дит̣т̣хо ва̄ хоти ануссавассуто ва̄ – ‘евам̣сӣло со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣дхаммо…пе… евам̣пан̃н̃о… евам̣виха̄рӣ… евам̣вимутто со а̄йасма̄ ахоси итипӣ’ти. со тасса саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссаранто тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, бхиккхуно пха̄сувиха̄ро хоти.

170. ‘‘идха̄нуруддха̄, бхиккхунӣ сун̣а̄ти – ‘иттханна̄ма̄ бхиккхунӣ ка̄лан̇ката̄; са̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ – ан̃н̃а̄йа сан̣т̣хахӣ’ти. са̄ кхо панасса̄ бхагинӣ са̄мам̣ дит̣т̣ха̄ ва̄ хоти ануссавассута̄ ва̄ – ‘евам̣сӣла̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣дхамма̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣пан̃н̃а̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣виха̄ринӣ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣вимутта̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипӣ’ти. са̄ тасса̄ саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссарантӣ тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, бхиккхунийа̄ пха̄сувиха̄ро хоти.

‘‘идха̄нуруддха̄, бхиккхунӣ сун̣а̄ти – ‘иттханна̄ма̄ бхиккхунӣ ка̄лан̇ката̄; са̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ – пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тика̄ таттха паринибба̄йинӣ ана̄ваттидхамма̄ тасма̄ лока̄’ти. са̄ кхо панасса̄ бхагинӣ са̄мам̣ дит̣т̣ха̄ ва̄ хоти ануссавассута̄ ва̄ – ‘евам̣сӣла̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣дхамма̄…пе… евам̣пан̃н̃а̄… евам̣виха̄ринӣ… евам̣вимутта̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипӣ’ти. са̄ тасса̄ саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссарантӣ тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, бхиккхунийа̄ пха̄сувиха̄ро хоти.

‘‘идха̄нуруддха̄, бхиккхунӣ сун̣а̄ти – ‘иттханна̄ма̄ бхиккхунӣ ка̄лан̇ката̄; са̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ – тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄минӣ сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кариссатӣ’ти. са̄ кхо панасса̄ бхагинӣ са̄мам̣ дит̣т̣ха̄ ва̄ хоти ануссавассута̄ ва̄ – ‘евам̣сӣла̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣дхамма̄…пе… евам̣пан̃н̃а̄… евам̣виха̄ринӣ… евам̣вимутта̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипӣ’ти. са̄ тасса̄ саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссарантӣ тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, бхиккхунийа̄ пха̄сувиха̄ро хоти.

‘‘идха̄нуруддха̄, бхиккхунӣ сун̣а̄ти – ‘иттханна̄ма̄ бхиккхунӣ ка̄лан̇ката̄; са̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ – тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’ти. са̄ кхо панасса̄ бхагинӣ са̄мам̣ дит̣т̣ха̄ ва̄ хоти ануссавассута̄ ва̄ – ‘евам̣сӣла̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣дхамма̄… евам̣пан̃н̃а̄… евам̣виха̄ринӣ… евам̣вимутта̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипӣ’ти. са̄ тасса̄ саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссарантӣ тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, бхиккхунийа̄ пха̄сувиха̄ро хоти.

171. ‘‘идха̄нуруддха̄, упа̄сако сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо упа̄сако ка̄лан̇като; со бхагавата̄ бйа̄като – пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄’ти. со кхо панасса а̄йасма̄ са̄мам̣ дит̣т̣хо ва̄ хоти ануссавассуто ва̄ – ‘евам̣сӣло со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣дхаммо со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣пан̃н̃о со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣виха̄рӣ со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣вимутто со а̄йасма̄ ахоси итипӣ’ти. со тасса саддхан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссаранто тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, упа̄сакасса пха̄сувиха̄ро хоти.

‘‘идха̄нуруддха̄, упа̄сако сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо упа̄сако ка̄лан̇като; со бхагавата̄ бйа̄като – тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мӣ сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кариссатӣ’ти. со кхо панасса а̄йасма̄ са̄мам̣ дит̣т̣хо ва̄ хоти ануссавассуто ва̄ – ‘евам̣сӣло со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣дхаммо… евам̣пан̃н̃о… евам̣виха̄рӣ… евам̣вимутто со а̄йасма̄ ахоси итипӣ’ти. со тасса саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссаранто тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, упа̄сакасса пха̄сувиха̄ро хоти.

‘‘идха̄нуруддха̄, упа̄сако сун̣а̄ти – ‘иттханна̄мо упа̄сако ка̄лан̇като; со бхагавата̄ бйа̄като – тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти. со кхо панасса а̄йасма̄ са̄мам̣ дит̣т̣хо ва̄ хоти ануссавассуто ва̄ – ‘евам̣сӣло со а̄йасма̄ ахоси итипи, евам̣дхаммо…пе… евам̣пан̃н̃о… евам̣виха̄рӣ… евам̣вимутто со а̄йасма̄ ахоси итипӣ’ти. со тасса саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссаранто тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄ упа̄сакасса пха̄сувиха̄ро хоти.

172. ‘‘идха̄нуруддха̄, упа̄сика̄ сун̣а̄ти – ‘иттханна̄ма̄ упа̄сика̄ ка̄лан̇ката̄; са̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ – пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тика̄ таттха паринибба̄йинӣ ана̄ваттидхамма̄ тасма̄ лока̄’ти. са̄ кхо панасса̄ бхагинӣ са̄мам̣ дит̣т̣ха̄ ва̄ хоти ануссавассута̄ ва̄ – ‘евам̣сӣла̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣дхамма̄… евам̣пан̃н̃а̄… евам̣виха̄ринӣ… евам̣вимутта̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипӣ’ти. са̄ тасса̄ саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссарантӣ тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, упа̄сика̄йа пха̄сувиха̄ро хоти.

‘‘идха̄нуруддха̄, упа̄сика̄ сун̣а̄ти – ‘иттханна̄ма̄ упа̄сика̄ ка̄лан̇ката̄; са̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ – тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄минӣ сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кариссатӣ’ти. са̄ кхо панасса̄ бхагинӣ са̄мам̣ дит̣т̣ха̄ ва̄ хоти ануссавассута̄ ва̄ – ‘евам̣сӣла̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣дхамма̄… евам̣пан̃н̃а̄… евам̣виха̄ринӣ… евам̣вимутта̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипӣ’ти. са̄ тасса̄ саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссарантӣ тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, упа̄сика̄йа пха̄сувиха̄ро хоти.

‘‘идха̄нуруддха̄, упа̄сика̄ сун̣а̄ти – ‘иттханна̄ма̄ упа̄сика̄ ка̄лан̇ката̄; са̄ бхагавата̄ бйа̄ката̄ – тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’ти. са̄ кхо панасса̄ бхагинӣ са̄мам̣ дит̣т̣ха̄ ва̄ хоти ануссавассута̄ ва̄ – ‘евам̣сӣла̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣дхамма̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣пан̃н̃а̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣виха̄ринӣ са̄ бхагинӣ ахоси итипи, евам̣вимутта̄ са̄ бхагинӣ ахоси итипӣ’ти. са̄ тасса̄ саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссарантӣ тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харати. евампи кхо, ануруддха̄, упа̄сика̄йа пха̄сувиха̄ро хоти.

‘‘ити кхо, ануруддха̄, татха̄гато на джанакуханаттхам̣ на джаналапанаттхам̣ на ла̄бхасакка̄расилока̄нисам̣саттхам̣ на ‘ити мам̣ джано джа̄на̄тӯ’ти са̄ваке аббхатӣте ка̄лан̇кате упапаттӣсу бйа̄кароти – ‘асу амутра упапанно, асу амутра упапанно’ти. санти ча кхо, ануруддха̄, кулапутта̄ саддха̄ ул̣а̄раведа̄ ул̣а̄рапа̄моджджа̄. те там̣ сутва̄ тадаттха̄йа читтам̣ упасам̣харанти. тесам̣ там̣, ануруддха̄, хоти дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ ануруддхо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.