8. абхайара̄джакума̄расуттам̣
83. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. атха кхо абхайо ра̄джакума̄ро йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо абхайам̣ ра̄джакума̄рам̣ ниган̣т̣хо на̄т̣апутто етадавоча – ‘‘ехи твам̣, ра̄джакума̄ра, саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропехи. евам̣ те калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхиссати – ‘абхайена ра̄джакума̄рена саман̣асса готамасса евам̣ махиддхикасса евам̣ маха̄нубха̄васса ва̄до а̄ропито’’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана̄хам̣, бханте, саман̣асса готамасса евам̣ махиддхикасса евам̣ маха̄нубха̄васса ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’’ти? ‘‘ехи твам̣, ра̄джакума̄ра, йена саман̣о готамо тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ саман̣ам̣ готамам̣ евам̣ вадехи – ‘бха̄сеййа ну кхо, бханте, татха̄гато там̣ ва̄чам̣ йа̄ са̄ ва̄ча̄ паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄’ти? саче те саман̣о готамо евам̣ пут̣т̣хо евам̣ бйа̄кароти – ‘бха̄сеййа, ра̄джакума̄ра, татха̄гато там̣ ва̄чам̣ йа̄ са̄ ва̄ча̄ паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄’ти, таменам̣ твам̣ евам̣ вадеййа̄си – ‘атха кин̃чарахи те, бханте, путхуджджанена на̄на̄каран̣ам̣? путхуджджанопи хи там̣ ва̄чам̣ бха̄сеййа йа̄ са̄ ва̄ча̄ паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄’ти. саче пана те саман̣о готамо евам̣ пут̣т̣хо евам̣ бйа̄кароти – ‘на, ра̄джакума̄ра, татха̄гато там̣ ва̄чам̣ бха̄сеййа йа̄ са̄ ва̄ча̄ паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄’ти, таменам̣ твам̣ евам̣ вадеййа̄си – ‘атха кин̃чарахи те, бханте, девадатто бйа̄като – ‘‘а̄па̄йико девадатто, нерайико девадатто, каппат̣т̣хо девадатто, атекиччхо девадатто’’ти? та̄йа ча пана те ва̄ча̄йа девадатто купито ахоси анаттамано’ти. имам̣ кхо те, ра̄джакума̄ра, саман̣о готамо убхатокот̣икам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо сама̄но нева саккхити уггилитум̣ на саккхити огилитум̣. сеййатха̄пи на̄ма пурисасса айосин̇гха̄т̣акам̣ кан̣т̣хе вилаггам̣, со нева саккун̣еййа уггилитум̣ на саккун̣еййа огилитум̣; евамева кхо те, ра̄джакума̄ра, саман̣о готамо имам̣ убхатокот̣икам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо сама̄но нева саккхити уггилитум̣ на саккхити огилиту’’нти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо абхайо ра̄джакума̄ро ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса пат̣иссутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди.
84. екамантам̣ нисиннасса кхо абхайасса ра̄джакума̄расса сӯрийам̣ [сурийам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] уллокетва̄ етадахоси – ‘‘ака̄ло кхо аджджа бхагавато ва̄дам̣ а̄ропетум̣. све да̄на̄хам̣ саке нивесане бхагавато ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’’ти бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘адхива̄сету ме, бханте, бхагава̄ сва̄тана̄йа аттачатуттхо бхатта’’нти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо абхайо ра̄джакума̄ро бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо бхагава̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена абхайасса ра̄джакума̄расса нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо абхайо ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо абхайо ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди.
85. екамантам̣ нисинно кхо абхайо ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘бха̄сеййа ну кхо, бханте, татха̄гато там̣ ва̄чам̣ йа̄ са̄ ва̄ча̄ паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄’’ти? ‘‘на кхветтха, ра̄джакума̄ра, екам̣сена̄’’ти. ‘‘еттха, бханте, анассум̣ ниган̣т̣ха̄’’ти. ‘‘ким̣ пана твам̣, ра̄джакума̄ра, евам̣ вадеси – ‘еттха, бханте, анассум̣ ниган̣т̣ха̄’’’ти? ‘‘идха̄хам̣, бханте, йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣. екамантам̣ нисиннам̣ кхо мам̣, бханте, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто етадавоча – ‘ехи твам̣, ра̄джакума̄ра, саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропехи. евам̣ те калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхиссати – абхайена ра̄джакума̄рена саман̣асса готамасса евам̣ махиддхикасса евам̣ маха̄нубха̄васса ва̄до а̄ропито’ти. евам̣ вутте, ахам̣, бханте, ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавочам̣ – ‘йатха̄ катхам̣ пана̄хам̣, бханте, саман̣асса готамасса евам̣ махиддхикасса евам̣ маха̄нубха̄васса ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’ти? ‘ехи твам̣, ра̄джакума̄ра, йена саман̣о готамо тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ саман̣ам̣ готамам̣ евам̣ вадехи – бха̄сеййа ну кхо, бханте, татха̄гато там̣ ва̄чам̣ йа̄ са̄ ва̄ча̄ паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄ти? саче те саман̣о готамо евам̣ пут̣т̣хо евам̣ бйа̄кароти – бха̄сеййа, ра̄джакума̄ра, татха̄гато там̣ ва̄чам̣ йа̄ са̄ ва̄ча̄ паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄ти, таменам̣ твам̣ евам̣ вадеййа̄си – атха кин̃чарахи те, бханте, путхуджджанена на̄на̄каран̣ам̣? путхуджджанопи хи там̣ ва̄чам̣ бха̄сеййа йа̄ са̄ ва̄ча̄ паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄ти. саче пана те саман̣о готамо евам̣ пут̣т̣хо евам̣ бйа̄кароти – на, ра̄джакума̄ра, татха̄гато там̣ ва̄чам̣ бха̄сеййа йа̄ са̄ ва̄ча̄ паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄ти, таменам̣ твам̣ евам̣ вадеййа̄си – атха кин̃чарахи те, бханте, девадатто бйа̄като – а̄па̄йико девадатто, нерайико девадатто, каппат̣т̣хо девадатто, атекиччхо девадаттоти? та̄йа ча пана те ва̄ча̄йа девадатто купито ахоси анаттаманоти. имам̣ кхо те, ра̄джакума̄ра, саман̣о готамо убхатокот̣икам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо сама̄но нева саккхити уггилитум̣ на саккхити огилитум̣. сеййатха̄пи на̄ма пурисасса айосин̇гха̄т̣акам̣ кан̣т̣хе вилаггам̣, со нева саккун̣еййа уггилитум̣ на саккун̣еййа огилитум̣; евамева кхо те, ра̄джакума̄ра, саман̣о готамо имам̣ убхатокот̣икам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо сама̄но нева саккхити уггилитум̣ на саккхити огилиту’’’нти.
86. тена кхо пана самайена дахаро кума̄ро мандо утта̄насеййако абхайасса ра̄джакума̄расса ан̇ке нисинно хоти. атха кхо бхагава̄ абхайам̣ ра̄джакума̄рам̣ етадавоча – ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, сача̄йам̣ кума̄ро туйхам̣ ва̄ пама̄даманва̄йа дха̄тийа̄ ва̄ пама̄даманва̄йа кат̣т̣хам̣ ва̄ кат̣халам̣ [катхалам̣ (ка.)] ва̄ мукхе а̄хареййа, кинти нам̣ кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘а̄хареййасса̄хам̣, бханте. саче, бханте, на саккун̣еййам̣ а̄дикенева а̄хаттум̣ [а̄харитум̣ (сйа̄. кам̣.)], ва̄мена хаттхена сӣсам̣ париггахетва̄ [паггахетва̄ (сӣ.)] даккхин̣ена хаттхена ван̇кан̇гулим̣ каритва̄ салохитампи а̄хареййам̣. там̣ кисса хету? аттхи ме, бханте, кума̄ре анукампа̄’’ти. ‘‘евамева кхо, ра̄джакума̄ра, йам̣ татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти абхӯтам̣ атаччхам̣ анаттхасам̣хитам̣ са̄ ча паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄, на там̣ татха̄гато ва̄чам̣ бха̄сати. йампи татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ анаттхасам̣хитам̣ са̄ ча паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄, тампи татха̄гато ва̄чам̣ на бха̄сати. йан̃ча кхо татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ аттхасам̣хитам̣ са̄ ча паресам̣ аппийа̄ амана̄па̄, татра ка̄лан̃н̃ӯ татха̄гато хоти тасса̄ ва̄ча̄йа веййа̄каран̣а̄йа. йам̣ татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти абхӯтам̣ атаччхам̣ анаттхасам̣хитам̣ са̄ ча паресам̣ пийа̄ мана̄па̄, на там̣ татха̄гато ва̄чам̣ бха̄сати. йампи татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ анаттхасам̣хитам̣ са̄ ча паресам̣ пийа̄ мана̄па̄ тампи татха̄гато ва̄чам̣ на бха̄сати. йан̃ча татха̄гато ва̄чам̣ джа̄на̄ти бхӯтам̣ таччхам̣ аттхасам̣хитам̣ са̄ ча паресам̣ пийа̄ мана̄па̄, татра ка̄лан̃н̃ӯ татха̄гато хоти тасса̄ ва̄ча̄йа веййа̄каран̣а̄йа. там̣ кисса хету? аттхи, ра̄джакума̄ра, татха̄гатасса саттесу анукампа̄’’ти.
87. ‘‘йеме, бханте, кхаттийапан̣д̣ита̄пи бра̄хман̣апан̣д̣ита̄пи гахапатипан̣д̣ита̄пи саман̣апан̣д̣ита̄пи пан̃хам̣ абхисан̇кхаритва̄ татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄ пуччханти, пуббева ну кхо, етам̣, бханте, бхагавато четасо паривитаккитам̣ хоти ‘йе мам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ пуччхиссанти теса̄хам̣ евам̣ пут̣т̣хо евам̣ бйа̄карисса̄мӣ’ти, уда̄ху т̣ха̄насоветам̣ татха̄гатам̣ пат̣ибха̄тӣ’’ти?
‘‘тена хи, ра̄джакума̄ра, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми, йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, кусало твам̣ ратхасса ан̇гапаччан̇га̄на’’нти?
‘‘евам̣, бханте, кусало ахам̣ ратхасса ан̇гапаччан̇га̄на’’нти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джакума̄ра, йе там̣ упасан̇камитва̄ евам̣ пуччхеййум̣ – ‘ким̣ на̄мидам̣ ратхасса ан̇гапаччан̇га’нти? пуббева ну кхо те етам̣ четасо паривитаккитам̣ асса ‘йе мам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ пуччхиссанти теса̄хам̣ евам̣ пут̣т̣хо евам̣ бйа̄карисса̄мӣ’ти, уда̄ху т̣ха̄насоветам̣ пат̣ибха̄сеййа̄’’ти?
‘‘ахан̃хи, бханте, ратхико сан̃н̃а̄то кусало ратхасса ан̇гапаччан̇га̄нам̣. сабба̄ни ме ратхасса ан̇гапаччан̇га̄ни сувидита̄ни. т̣ха̄насоветам̣ мам̣ пат̣ибха̄сеййа̄’’ти.
‘‘евамева кхо, ра̄джакума̄ра, йе те кхаттийапан̣д̣ита̄пи бра̄хман̣апан̣д̣ита̄пи гахапатипан̣д̣ита̄пи саман̣апан̣д̣ита̄пи пан̃хам̣ абхисан̇кхаритва̄ татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄ пуччханти, т̣ха̄насоветам̣ татха̄гатам̣ пат̣ибха̄ти. там̣ кисса хету? са̄ хи, ра̄джакума̄ра, татха̄гатасса дхаммадха̄ту суппат̣ивиддха̄ йасса̄ дхаммадха̄туйа̄ суппат̣ивиддхатта̄ т̣ха̄насоветам̣ татха̄гатам̣ пат̣ибха̄тӣ’’ти.
евам̣ вутте, абхайо ра̄джакума̄ро бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бханте, абхиккантам̣, бханте…пе… аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.
абхайара̄джакума̄расуттам̣ нит̣т̣хитам̣ ат̣т̣хамам̣.