1. гахапативагго

1. кандаракасуттам̣

1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ чампа̄йам̣ вихарати гаггара̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣре махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣. атха кхо пессо [пейо (ка.)] ча хаттха̄рохапутто кандарако ча парибба̄джако йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ пессо хаттха̄рохапутто бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. кандарако пана парибба̄джако бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ [са̄ра̄н̣ӣйам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣ пӣ.)] вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо кандарако парибба̄джако тун̣хӣбхӯтам̣ тун̣хӣбхӯтам̣ бхиккхусан̇гхам̣ анувилокетва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бхо готама, аббхутам̣, бхо готама, йа̄ван̃чидам̣ бхота̄ готамена самма̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипа̄дито! йепи те, бхо готама, ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ тепи бхагаванто етапарамам̣йева самма̄ бхиккхусан̇гхам̣ пат̣ипа̄десум̣ – сеййатха̄пи етарахи бхота̄ готамена самма̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипа̄дито. йепи те, бхо готама, бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ тепи бхагаванто етапарамам̣йева самма̄ бхиккхусан̇гхам̣ пат̣ипа̄дессанти – сеййатха̄пи етарахи бхота̄ готамена самма̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипа̄дито’’ти.

2. ‘‘еваметам̣, кандарака, еваметам̣, кандарака. йепи те, кандарака, ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ тепи бхагаванто етапарамам̣йева самма̄ бхиккхусан̇гхам̣ пат̣ипа̄десум̣ – сеййатха̄пи етарахи майа̄ самма̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипа̄дито. йепи те, кандарака, бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ тепи бхагаванто етапарамам̣йева самма̄ бхиккхусан̇гхам̣ пат̣ипа̄дессанти – сеййатха̄пи етарахи майа̄ самма̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипа̄дито.

‘‘санти хи, кандарака, бхиккхӯ имасмим̣ бхиккхусан̇гхе араханто кхӣн̣а̄сава̄ вуситаванто катакаран̣ӣйа̄ охитабха̄ра̄ ануппаттасадаттха̄ париккхӣн̣абхавасам̣йоджана̄ саммадан̃н̃а̄ вимутта̄. санти хи, кандарака, бхиккхӯ имасмим̣ бхиккхусан̇гхе секкха̄ сантатасӣла̄ сантатавуттино нипака̄ нипакавуттино; те чатӯсу [нипакавуттино чатӯсу (сӣ.)] сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄ [супат̣т̣хитачитта̄ (сӣ. пӣ. ка.)] вихаранти. катамесу чатӯсу? идха, кандарака, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; читте читта̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманасса’’нти.

3. евам̣ вутте, пессо хаттха̄рохапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ва супан̃н̃атта̄ чиме, бханте, бхагавата̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ [сокапариддава̄нам̣ (сӣ. пӣ.)] саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа. майампи хи, бханте, гихӣ ода̄тавасана̄ ка̄лена ка̄лам̣ имесу чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄ вихара̄ма. идха майам̣, бханте, ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихара̄ма а̄та̄пино сампаджа̄на̄ сатиманто, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ведана̄нупассино вихара̄ма а̄та̄пино сампаджа̄на̄ сатиманто, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; читте читта̄нупассино вихара̄ма а̄та̄пино сампаджа̄на̄ сатиманто, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; дхаммесу дхамма̄нупассино вихара̄ма а̄та̄пино сампаджа̄на̄ сатиманто, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ван̃чидам̣, бханте, бхагава̄ евам̣ мануссагахане евам̣ мануссакасат̣е евам̣ мануссаса̄т̣хеййе ваттама̄не сатта̄нам̣ хита̄хитам̣ джа̄на̄ти. гаханан̃хетам̣, бханте, йадидам̣ манусса̄; утта̄накан̃хетам̣, бханте, йадидам̣ пасаво. ахан̃хи, бханте, пахоми хаттхидаммам̣ са̄ретум̣. йа̄ватакена антарена чампам̣ гата̄гатам̣ кариссати сабба̄ни та̄ни са̄т̣хеййа̄ни кӯт̣еййа̄ни ван̇кеййа̄ни джимхеййа̄ни па̄тукариссати. амха̄кам̣ пана, бханте, да̄са̄ти ва̄ песса̄ти ва̄ каммакара̄ти ва̄ ан̃н̃атха̄ва ка̄йена самуда̄чаранти ан̃н̃атха̄ва ва̄ча̄йа ан̃н̃атха̄ва несам̣ читтам̣ хоти. аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ван̃чидам̣, бханте, бхагава̄ евам̣ мануссагахане евам̣ мануссакасат̣е евам̣ мануссаса̄т̣хеййе ваттама̄не сатта̄нам̣ хита̄хитам̣ джа̄на̄ти. гаханан̃хетам̣, бханте, йадидам̣ манусса̄; утта̄накан̃хетам̣, бханте, йадидам̣ пасаво’’ти.

4. ‘‘еваметам̣, песса, еваметам̣, песса. гаханан̃хетам̣, песса, йадидам̣ манусса̄; утта̄накан̃хетам̣, песса, йадидам̣ пасаво. чатта̄роме, песса, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идха, песса, екаччо пуггало аттантапо хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто; идха пана, песса, екаччо пуггало парантапо хоти парапарита̄пана̄нуйогамануйутто; идха пана, песса, екаччо пуггало аттантапо ча хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто; идха пана, песса, екаччо пуггало неваттантапо хоти на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто [сӣтибхӯто (сӣ. пӣ. ка.)] сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати. имесам̣, песса, чатуннам̣ пуггала̄нам̣ катамо те пуггало читтам̣ а̄ра̄дхетӣ’’ти?

‘‘йва̄йам̣, бханте, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, айам̣ ме пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йопа̄йам̣, бханте, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто, айампи ме пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йопа̄йам̣, бханте, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто, айампи ме пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йо ча кхо айам̣, бханте, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто, со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати – айамева [айам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ме пуггало читтам̣ а̄ра̄дхетӣ’’ти.

5. ‘‘касма̄ пана те, песса, име тайо пуггала̄ читтам̣ на̄ра̄дхентӣ’’ти? ‘‘йва̄йам̣, бханте, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто со атта̄нам̣ сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ а̄та̄пети парита̄пети – имина̄ ме айам̣ пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йопа̄йам̣, бханте, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто со парам̣ сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ а̄та̄пети парита̄пети – имина̄ ме айам̣ пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йопа̄йам̣, бханте, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто со атта̄нан̃ча паран̃ча сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ [сукхака̄ме дуккхапат̣иккӯле (сӣ. пӣ.)] а̄та̄пети парита̄пети – имина̄ ме айам̣ пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йо ча кхо айам̣, бханте, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ [вихарати. имина̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] вихарати; со атта̄нан̃ча паран̃ча сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ нева а̄та̄пети на парита̄пети – имина̄ [вихарати. имина̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ме айам̣ пуггало читтам̣ а̄ра̄дхети. ханда, ча да̄ни майам̣, бханте, гаччха̄ма; бахукичча̄ майам̣ бахукаран̣ӣйа̄’’ти. ‘‘йассада̄ни твам̣, песса, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. атха кхо пессо хаттха̄рохапутто бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.

6. атха кхо бхагава̄ ачирапакканте пессе хаттха̄рохапутте бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘пан̣д̣ито, бхиккхаве, пессо хаттха̄рохапутто; маха̄пан̃н̃о, бхиккхаве, пессо хаттха̄рохапутто. саче, бхиккхаве, пессо хаттха̄рохапутто мухуттам̣ нисӣдеййа йа̄васса̄хам̣ име чатта̄ро пуггале виттха̄рена вибхаджисса̄ми [вибхаджа̄ми (сӣ. пӣ.)], махата̄ аттхена сам̣йутто абхависса. апи ча, бхиккхаве, етта̄вата̄пи пессо хаттха̄рохапутто махата̄ аттхена сам̣йутто’’ти. ‘‘етасса, бхагава̄, ка̄ло, етасса, сугата, ка̄ло, йам̣ бхагава̄ име чатта̄ро пуггале виттха̄рена вибхаджеййа. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

7. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ачелако хоти мутта̄ча̄ро хаттха̄палекхано [хаттха̄валекхано (сйа̄. кам̣.)] наехибхаддантико натит̣т̣хабхаддантико [наехибхадантико, натит̣т̣хабхадантико (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]; на̄бхихат̣ам̣ на уддиссакатам̣ на нимантанам̣ са̄дийати; со на кумбхимукха̄ пат̣игган̣ха̄ти на кал̣опимукха̄ [кхал̣опимукхо (сӣ.)] пат̣игган̣ха̄ти на ел̣акамантарам̣ на дан̣д̣амантарам̣ на мусаламантарам̣ на двиннам̣ бхун̃джама̄на̄нам̣ на габбхинийа̄ на па̄йама̄на̄йа на пурисантарагата̄йа на сан̇киттӣсу на йаттха са̄ упат̣т̣хито хоти на йаттха маккхика̄ сан̣д̣асан̣д̣ача̄ринӣ; на маччхам̣ на мам̣сам̣ на сурам̣ на мерайам̣ на тхусодакам̣ пивати. со ека̄га̄рико ва̄ хоти ека̄лопико, два̄га̄рико ва̄ хоти два̄лопико…пе… сатта̄га̄рико ва̄ хоти сатта̄лопико; екисса̄пи даттийа̄ йа̄пети, двӣхипи даттӣхи йа̄пети…пе… саттахипи даттӣхи йа̄пети; ека̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети, двӣхикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети…пе… сатта̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети – ити еварӯпам̣ ад̣д̣хама̄сикам̣ парийа̄йабхаттабходжана̄нуйогамануйутто вихарати. со са̄кабхаккхо ва̄ хоти, са̄ма̄кабхаккхо ва̄ хоти, нӣва̄рабхаккхо ва̄ хоти, даддулабхаккхо ва̄ хоти, хат̣абхаккхо ва̄ хоти, кан̣абхаккхо ва̄ хоти, а̄ча̄мабхаккхо ва̄ хоти, пин̃н̃а̄кабхаккхо ва̄ хоти, тин̣абхаккхо ва̄ хоти, гомайабхаккхо ва̄ хоти; ванамӯлапхала̄ха̄ро йа̄пети паваттапхалабходжӣ. со са̄н̣а̄нипи дха̄рети, маса̄н̣а̄нипи дха̄рети, чхавадусса̄нипи дха̄рети, пам̣сукӯла̄нипи дха̄рети, тирӣт̣а̄нипи дха̄рети, аджинампи дха̄рети, аджинаккхипампи дха̄рети, кусачӣрампи дха̄рети, ва̄качӣрампи дха̄рети, пхалакачӣрампи дха̄рети, кесакамбалампи дха̄рети, ва̄л̣акамбалампи дха̄рети, улӯкапаккхампи дха̄рети; кесамассулочакопи хоти, кесамассулочана̄нуйогамануйутто, уббхат̣т̣хакопи хоти а̄санапат̣иккхитто, уккут̣икопи хоти уккут̣икаппадха̄намануйутто, кан̣т̣ака̄пассайикопи хоти кан̣т̣ака̄пассайе сеййам̣ каппети [пасса ма. ни. 1.155 маха̄сӣхана̄дасутте]; са̄йататийакампи удакорохана̄нуйогамануйутто вихарати – ити еварӯпам̣ анекавихитам̣ ка̄йасса а̄та̄панапарита̄пана̄нуйогамануйутто вихарати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто.

8. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ораббхико хоти сӯкарико са̄кун̣ико ма̄гавико луддо маччхагха̄тако чоро чорагха̄тако гогха̄тако бандхана̄га̄рико йе ва̄ панан̃н̃епи кечи курӯракамманта̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто.

9. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ра̄джа̄ ва̄ хоти кхаттийо муддха̄васитто бра̄хман̣о ва̄ маха̄са̄ло. со пураттхимена нагарасса навам̣ сантха̄га̄рам̣ [сандха̄га̄рам̣ (т̣ӣка̄)] ка̄ра̄петва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ кхара̄джинам̣ нива̄сетва̄ саппителена ка̄йам̣ аббхан̃джитва̄ магависа̄н̣ена пит̣т̣хим̣ кан̣д̣увама̄но навам̣ сантха̄га̄рам̣ пависати саддхим̣ махесийа̄ бра̄хман̣ена ча пурохитена. со таттха анантарахита̄йа бхӯмийа̄ харитупалитта̄йа сеййам̣ каппети. екисса̄йа га̄вийа̄ сарӯпаваччха̄йа йам̣ екасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена ра̄джа̄ йа̄пети, йам̣ дутийасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена махесӣ йа̄пети, йам̣ татийасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена бра̄хман̣о пурохито йа̄пети, йам̣ чатуттхасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена аггим̣ джухати, авасесена ваччхако йа̄пети. со евама̄ха – ‘еттака̄ усабха̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ ваччхатара̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ ваччхатарийо хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ аджа̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ ураббха̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, (еттака̄ асса̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа) [( ) наттхи сӣ. пӣ. поттхакесу], еттака̄ руккха̄ чхиджджанту йӯпаттха̄йа, еттака̄ даббха̄ лӯйанту барихисаттха̄йа̄’ти [парихим̣ саттха̄йа (ка.)]. йеписса те хонти да̄са̄ти ва̄ песса̄ти ва̄ каммакара̄ти ва̄ тепи дан̣д̣атаджджита̄ бхайатаджджита̄ ассумукха̄ рудама̄на̄ парикамма̄ни каронти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто.

10. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто, со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати? идха, бхиккхаве, татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. там̣ дхаммам̣ сун̣а̄ти гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ куле пачча̄джа̄то. со там̣ дхаммам̣ сутва̄ татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхати. со тена саддха̄пат̣ила̄бхена саманна̄гато ити пат̣исан̃чиккхати – ‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо, аббхока̄со паббаджджа̄. найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со апарена самайена аппам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа, махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа, аппам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа, махантам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа, кесамассум̣ оха̄ретва̄, ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати.

11. ‘‘со евам̣ паббаджито сама̄но бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти нихитадан̣д̣о нихитасаттхо, ладжджӣ дайа̄панно саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихарати. адинна̄да̄нам̣ паха̄йа адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти динна̄да̄йӣ диннапа̄т̣икан̇кхӣ, атхенена сучибхӯтена аттана̄ вихарати. абрахмачарийам̣ паха̄йа брахмача̄рӣ хоти а̄ра̄ча̄рӣ вирато метхуна̄ га̄мадхамма̄. муса̄ва̄дам̣ паха̄йа муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти саччава̄дӣ саччасандхо тхето паччайико ависам̣ва̄дако локасса. писун̣ам̣ ва̄чам̣ паха̄йа писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, ито сутва̄ на амутра аккха̄та̄ имесам̣ бхеда̄йа, амутра ва̄ сутва̄ на имесам̣ аккха̄та̄ амӯсам̣ бхеда̄йа – ити бхинна̄нам̣ ва̄ сандха̄та̄ сахита̄нам̣ ва̄ ануппада̄та̄ самагга̄ра̄мо самаггарато самагганандӣ самаггакаран̣им̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти. пхарусам̣ ва̄чам̣ паха̄йа пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄ пеманӣйа̄ хадайан̇гама̄ порӣ бахуджанаканта̄ бахуджанамана̄па̄ татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти. сампхаппала̄пам̣ паха̄йа сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти ка̄лава̄дӣ бхӯтава̄дӣ аттхава̄дӣ дхаммава̄дӣ винайава̄дӣ, нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ ка̄лена са̄падесам̣ парийантаватим̣ аттхасам̣хитам̣. со бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ пат̣ивирато хоти, екабхаттико хоти раттӯпарато вирато вика̄лабходжана̄; наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄ пат̣ивирато хоти; ма̄ла̄гандхавилепанадха̄ран̣аман̣д̣анавибхӯсанат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти; учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирато хоти; джа̄тарӯпараджатапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; а̄макамам̣сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; иттхикума̄рикапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; да̄сида̄сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; аджел̣акапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; куккут̣асӯкарапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; хаттхигавассавал̣авапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; кхеттаваттхупат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; дӯтеййапахин̣агамана̄нуйога̄ пат̣ивирато хоти; кайавиккайа̄ пат̣ивирато хоти; тула̄кӯт̣акам̣сакӯт̣ама̄накӯт̣а̄ пат̣ивирато хоти; уккот̣анаван̃чананикатиса̄чийога̄ [са̄вийога̄ (сйа̄. кам̣. ка.) са̄чи кут̣илапарийа̄йо] пат̣ивирато хоти; чхеданавадхабандханавипара̄мосаа̄лопасахаса̄ка̄ра̄ пат̣ивирато хоти [пасса ма. ни. 1.293 чӯл̣ахаттхипадопаме].

‘‘со сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена. со йена йенева паккамати, сама̄да̄йева паккамати. сеййатха̄пи на̄ма паккхӣ сакун̣о йена йенева д̣ети, сапаттабха̄рова д̣ети; евамева бхиккху сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена. со йена йенева паккамати, сама̄да̄йева паккамати. со имина̄ арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато аджджхаттам̣ анаваджджасукхам̣ пат̣исам̣ведети.

12. ‘‘со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. со имина̄ арийена индрийасам̣варена саманна̄гато аджджхаттам̣ абйа̄секасукхам̣ пат̣исам̣ведети.

‘‘со абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хоти, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ хоти, самин̃джите паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти.

13. ‘‘со имина̄ ча арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато, (има̄йа ча арийа̄йа сантут̣т̣хийа̄ саманна̄гато,) [пасса ма. ни. 1.296 чӯл̣ахаттхипадопаме] имина̄ ча арийена индрийасам̣варена саманна̄гато, имина̄ ча арийена сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. со паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. со абхиджджхам̣ локе паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихарати, абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхети, бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа абйа̄панначитто вихарати саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ, бйа̄па̄дападоса̄ читтам̣ парисодхети; тхӣнамиддхам̣ паха̄йа вигататхӣнамиддхо вихарати а̄локасан̃н̃ӣ сато сампаджа̄но, тхӣнамиддха̄ читтам̣ парисодхети; уддхаччакуккуччам̣ паха̄йа ануддхато вихарати аджджхаттам̣ вӯпасантачитто, уддхаччакуккучча̄ читтам̣ парисодхети; вичикиччхам̣ паха̄йа тин̣н̣авичикиччхо вихарати акатхам̣катхӣ кусалесу дхаммесу, вичикиччха̄йа читтам̣ парисодхети.

‘‘со име пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е, вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати.

14. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо чатассопи джа̄тийо пан̃чапи джа̄тийо дасапи джа̄тийо вӣсампи джа̄тийо тим̣сампи джа̄тийо чатта̄лӣсампи джа̄тийо пан̃н̃а̄сампи джа̄тийо джа̄тисатампи джа̄тисахассампи джа̄тисатасахассампи анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе – ‘амутра̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто амутра удапа̄дим̣; татра̄па̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто идхӯпапанно’ти. ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати.

15. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄; име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти.

16. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ а̄савасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ а̄саваниродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. со аттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихаратӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.

кандаракасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.

2. ат̣т̣хакана̄гарасуттам̣

17. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ а̄нандо веса̄лийам̣ вихарати белувага̄маке [вел̣увага̄маке (сйа̄. кам̣. ка.)]. тена кхо пана самайена дасамо гахапати ат̣т̣хакана̄гаро па̄т̣алипуттам̣ ануппатто хоти кеначидева каран̣ӣйена. атха кхо дасамо гахапати ат̣т̣хакана̄гаро йена куккут̣а̄ра̄мо йена ан̃н̃атаро бхиккху тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ там̣ бхиккхум̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо дасамо гахапати ат̣т̣хакана̄гаро там̣ бхиккхум̣ етадавоча – ‘‘кахам̣ ну кхо, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо етарахи вихарати? дассанака̄ма̄ хи майам̣ там̣ а̄йасмантам̣ а̄нанда’’нти. ‘‘есо, гахапати, а̄йасма̄ а̄нандо веса̄лийам̣ вихарати белувага̄маке’’ти. атха кхо дасамо гахапати ат̣т̣хакана̄гаро па̄т̣алипутте там̣ каран̣ӣйам̣ тӣретва̄ йена веса̄лӣ йена белувага̄мако йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди.

18. екамантам̣ нисинно кхо дасамо гахапати ат̣т̣хакана̄гаро а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘аттхи ну кхо, бханте а̄нанда, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена екадхаммо аккха̄то йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авимуттан̃чева читтам̣ вимуччати, апариккхӣн̣а̄ ча а̄сава̄ париккхайам̣ гаччханти, анануппаттан̃ча ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄тӣ’’ти?

‘‘аттхи кхо, гахапати, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена екадхаммо аккха̄то йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авимуттан̃чева читтам̣ вимуччати, апариккхӣн̣а̄ ча а̄сава̄ париккхайам̣ гаччханти, анануппаттан̃ча ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄тӣ’’ти.

‘‘катамо пана, бханте а̄нанда, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена екадхаммо аккха̄то йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авимуттан̃чева читтам̣ вимуччати, апариккхӣн̣а̄ ча а̄сава̄ париккхайам̣ гаччханти, анануппаттан̃ча ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄тӣ’’ти?

19. ‘‘идха, гахапати, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘идампи пат̣хамам̣ джха̄нам̣ абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣. йам̣ кхо пана кин̃чи абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣ таданиччам̣ ниродхадхамма’нти паджа̄на̄ти. со таттха т̣хито а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄ти. но че а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄ти, тенева дхаммара̄гена та̄йа дхамманандийа̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико хоти таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. айампи кхо, гахапати, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена екадхаммо аккха̄то йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авимуттан̃чева читтам̣ вимуччати, апариккхӣн̣а̄ ча а̄сава̄ париккхайам̣ гаччханти, анануппаттан̃ча ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.

20. ‘‘пуна чапарам̣, гахапати, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘идампи кхо дутийам̣ джха̄нам̣ абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣… ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапати, бхиккху пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘идампи кхо татийам̣ джха̄нам̣ абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣…пе… ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапати, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄ …пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘идампи кхо чатуттхам̣ джха̄нам̣ абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣… ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапати, бхиккху метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣ [чатуттхим̣ (сӣ. пӣ.)]. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена [абйа̄паджджхена (сӣ. сйа̄. пӣ.), абйа̄паджджена (ка.) ан̇гуттаратиканипа̄тат̣ӣка̄ олокетабба̄] пхаритва̄ вихарати. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘айампи кхо метта̄четовимутти абхисан̇кхата̄ абхисан̃четайита̄. йам̣ кхо пана кин̃чи абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣ таданиччам̣ ниродхадхамма’нти паджа̄на̄ти. со таттха т̣хито…пе… ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапати, бхиккху карун̣а̄сахагатена четаса̄…пе… мудита̄сахагатена четаса̄…пе… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ вихарати. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘айампи кхо упеккха̄четовимутти абхисан̇кхата̄ абхисан̃четайита̄. йам̣ кхо пана кин̃чи абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣ таданиччам̣ ниродхадхамма’нти паджа̄на̄ти. со таттха т̣хито… ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапати, бхиккху саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘айампи кхо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄патти абхисан̇кхата̄ абхисан̃четайита̄. йам̣ кхо пана кин̃чи абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣ таданиччам̣ ниродхадхамма’нти паджа̄на̄ти. со таттха т̣хито…пе… ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапати, бхиккху саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘айампи кхо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасама̄патти абхисан̇кхата̄ абхисан̃четайита̄. йам̣ кхо пана кин̃чи абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣ таданиччам̣ ниродхадхамма’нти паджа̄на̄ти. со таттха т̣хито…пе… ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄ти.

‘‘пуна чапарам̣, гахапати, бхиккху саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘айампи кхо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄патти абхисан̇кхата̄ абхисан̃четайита̄. йам̣ кхо пана кин̃чи абхисан̇кхатам̣ абхисан̃четайитам̣ таданиччам̣ ниродхадхамма’нти паджа̄на̄ти. со таттха т̣хито а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄ти. но че а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄ти, тенева дхаммара̄гена та̄йа дхамманандийа̄ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико хоти таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. айампи кхо, гахапати, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена екадхаммо аккха̄то йаттха бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авимуттан̃чева читтам̣ вимуччати, апариккхӣн̣а̄ ча а̄сава̄ париккхайам̣ гаччханти, анануппаттан̃ча ануттарам̣ йогаккхемам̣ анупа̄пун̣а̄тӣ’’ти.

21. евам̣ вутте, дасамо гахапати ат̣т̣хакана̄гаро а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘сеййатха̄пи, бханте а̄нанда, пурисо екам̣ва нидхимукхам̣ гавесанто сакидева ека̄даса нидхимукха̄ни адхигаччхеййа; евамева кхо ахам̣, бханте, екам̣ аматадва̄рам̣ гавесанто сакидева [саким̣ дева (ка.)] ека̄даса аматадва̄ра̄ни алаттхам̣ бха̄вана̄йа. сеййатха̄пи, бханте, пурисасса ага̄рам̣ ека̄дасадва̄рам̣, со тасмим̣ ага̄ре а̄дитте екамекенапи два̄рена саккун̣еййа атта̄нам̣ соттхим̣ ка̄тум̣; евамева кхо ахам̣, бханте, имесам̣ ека̄дасаннам̣ аматадва̄ра̄нам̣ екамекенапи аматадва̄рена саккун̣исса̄ми атта̄нам̣ соттхим̣ ка̄тум̣. имехи на̄ма, бханте, ан̃н̃атиттхийа̄ а̄чарийасса а̄чарийадханам̣ парийесиссанти, киман̇гам̣ [ким̣ (сӣ. пӣ.)] пана̄хам̣ а̄йасмато а̄нандасса пӯджам̣ на карисса̄мӣ’’ти! атха кхо дасамо гахапати ат̣т̣хакана̄гаро па̄т̣алипуттакан̃ча веса̄ликан̃ча бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄тетва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси, екамекан̃ча бхиккхум̣ паччекам̣ дуссайугена аччха̄деси, а̄йасмантан̃ча а̄нандам̣ тичӣварена аччха̄деси, а̄йасмато ча а̄нандасса пан̃часатавиха̄рам̣ ка̄ра̄песӣти.

ат̣т̣хакана̄гарасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.

3. секхасуттам̣

22. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. тена кхо пана самайена ка̄пилаваттхава̄нам̣ [капилаваттхува̄сӣнам̣ (ка.)] сакйа̄нам̣ навам̣ сантха̄га̄рам̣ ачирака̄ритам̣ хоти анаджджха̄вут̣т̣хам̣ [анаджджха̄вуттхам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ кеначи ва̄ мануссабхӯтена. атха кхо ка̄пилаваттхава̄ сакйа̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо ка̄пилаваттхава̄ сакйа̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘идха, бханте, ка̄пилаваттхава̄нам̣ сакйа̄нам̣ навам̣ сантха̄га̄рам̣ ачирака̄ритам̣ [ачирака̄ритам̣ хоти (сйа̄. кам̣. ка.)] анаджджха̄вут̣т̣хам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ кеначи ва̄ мануссабхӯтена. там̣, бханте, бхагава̄ пат̣хамам̣ парибхун̃джату. бхагавата̄ пат̣хамам̣ парибхуттам̣ паччха̄ ка̄пилаваттхава̄ сакйа̄ парибхун̃джиссанти. тадасса ка̄пилаваттхава̄нам̣ сакйа̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо ка̄пилаваттхава̄ сакйа̄ бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена навам̣ сантха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ саббасантхарим̣ сантха̄га̄рам̣ [саббасантхарим̣ сантхатам̣ (ка.)] сантхаритва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃апетва̄ удакаман̣икам̣ упат̣т̣хапетва̄ телаппадӣпам̣ а̄ропетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо ка̄пилаваттхава̄ сакйа̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘саббасантхарим̣ сантхатам̣, бханте, сантха̄га̄рам̣, а̄сана̄ни пан̃н̃атта̄ни, удакаман̣ико упат̣т̣ха̄пито, телаппадӣпо а̄ропито. йассада̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена сантха̄га̄рам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ па̄де паккха̄летва̄ сантха̄га̄рам̣ пависитва̄ маджджхимам̣ тхамбхам̣ нисса̄йа пураттха̄бхимукхо нисӣди. бхиккхусан̇гхопи кхо па̄де паккха̄летва̄ сантха̄га̄рам̣ пависитва̄ паччхимам̣ бхиттим̣ нисса̄йа пураттха̄бхимукхо нисӣди, бхагавантам̣йева пураккхатва̄. ка̄пилаваттхава̄пи кхо сакйа̄ па̄де паккха̄летва̄ сантха̄га̄рам̣ пависитва̄ пураттхимам̣ бхиттим̣ нисса̄йа паччхима̄бхимукха̄ нисӣдим̣су, бхагавантам̣йева пураккхатва̄. атха кхо бхагава̄ ка̄пилаваттхаве сакйе бахудева раттим̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самуттеджетва̄ сампахам̣сетва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘пат̣ибха̄ту там̣, а̄нанда, ка̄пилаваттхава̄нам̣ сакйа̄нам̣ секхо па̄т̣ипадо [пат̣ипадо (сйа̄. кам̣. ка.)]. пит̣т̣хи ме а̄гила̄йати; тамахам̣ а̄йамисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃а̄петва̄ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппеси, па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа, сато сампаджа̄но, ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манаси каритва̄.

23. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо маха̄на̄мам̣ саккам̣ а̄мантеси – ‘‘идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако сӣласампанно хоти, индрийесу гуттадва̄ро хоти, бходжане маттан̃н̃ӯ хоти, джа̄гарийам̣ ануйутто хоти, саттахи саддхаммехи саманна̄гато хоти, чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ.

24. ‘‘катхан̃ча, маха̄на̄ма, арийаса̄вако сӣласампанно хоти? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. евам̣ кхо, маха̄на̄ма, арийаса̄вако сӣласампанно хоти.

‘‘катхан̃ча, маха̄на̄ма, арийаса̄вако индрийесу гуттадва̄ро хоти? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. евам̣ кхо, маха̄на̄ма, арийаса̄вако индрийесу гуттадва̄ро хоти.

‘‘катхан̃ча, маха̄на̄ма, арийаса̄вако бходжане маттан̃н̃ӯ хоти? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети – ‘нева дава̄йа на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа; йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа вихим̣сӯпаратийа̄ брахмачарийа̄нуггаха̄йа. ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми, наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄ми, йа̄тра̄ ча ме бхависсати анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄’ти. евам̣ кхо, маха̄на̄ма, арийаса̄вако бходжане маттан̃н̃ӯ хоти.

‘‘катхан̃ча, маха̄на̄ма, арийаса̄вако джа̄гарийам̣ ануйутто хоти? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети, раттийа̄ пат̣хамам̣ йа̄мам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети, раттийа̄ маджджхимам̣ йа̄мам̣ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппети, па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа, сато сампаджа̄но, ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манаси каритва̄, раттийа̄ паччхимам̣ йа̄мам̣ паччут̣т̣ха̄йа чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхети. евам̣ кхо, маха̄на̄ма, арийаса̄вако джа̄гарийам̣ ануйутто хоти.

25. ‘‘катхан̃ча, маха̄на̄ма, арийаса̄вако саттахи саддхаммехи саманна̄гато хоти? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако саддхо хоти, саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. хирима̄ хоти, хирӣйати ка̄йадуччаритена вачӣдуччаритена манодуччаритена, хирӣйати па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄. оттаппӣ хоти, оттаппати ка̄йадуччаритена вачӣдуччаритена манодуччаритена, оттаппати па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄. бахуссуто хоти сутадхаро сутасанничайо. йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттха̄ сабйан̃джана̄ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ [бахӯ сута̄ (?)] хонти дха̄та̄ [дхата̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. сатима̄ хоти, парамена сатинепаккена саманна̄гато, чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄. пан̃н̃ава̄ хоти, удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато, арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. евам̣ кхо, маха̄на̄ма, арийаса̄вако саттахи саддхаммехи саманна̄гато хоти.

26. ‘‘катхан̃ча, маха̄на̄ма, арийаса̄вако чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ? идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи, савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. евам̣ кхо, маха̄на̄ма, арийаса̄вако чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ.

27. ‘‘йато кхо, маха̄на̄ма, арийаса̄вако евам̣ сӣласампанно хоти, евам̣ индрийесу гуттадва̄ро хоти, евам̣ бходжане маттан̃н̃ӯ хоти, евам̣ джа̄гарийам̣ ануйутто хоти, евам̣ саттахи саддхаммехи саманна̄гато хоти, евам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, айам̣ вуччати, маха̄на̄ма, арийаса̄вако секхо па̄т̣ипадо апуччан̣д̣ата̄йа сама̄панно, бхаббо абхиниббхида̄йа, бхаббо самбодха̄йа, бхаббо ануттарасса йогаккхемасса адхигама̄йа. сеййатха̄пи, маха̄на̄ма, куккут̣ийа̄ ан̣д̣а̄ни ат̣т̣ха ва̄ даса ва̄ два̄даса ва̄ та̄на̄ссу куккут̣ийа̄ самма̄ адхисайита̄ни самма̄ париседита̄ни самма̄ парибха̄вита̄ни, кин̃ча̄пи тасса̄ куккут̣ийа̄ на евам̣ иччха̄ уппаджджеййа – ‘ахо ватиме куккут̣апотака̄ па̄данакхасикха̄йа ва̄ мукхатун̣д̣акена ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ соттхина̄ абхиниббхиджджеййу’нти, атха кхо бхабба̄ва те куккут̣апотака̄ па̄данакхасикха̄йа ва̄ мукхатун̣д̣акена ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ соттхина̄ абхиниббхиджджитум̣. евамева кхо, маха̄на̄ма, йато арийаса̄вако евам̣ сӣласампанно хоти, евам̣ индрийесу гуттадва̄ро хоти, евам̣ бходжане маттан̃н̃ӯ хоти, евам̣ джа̄гарийам̣ ануйутто хоти, евам̣ саттахи саддхаммехи саманна̄гато хоти, евам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, айам̣ вуччати, маха̄на̄ма, арийаса̄вако секхо па̄т̣ипадо апуччан̣д̣ата̄йа сама̄панно, бхаббо абхиниббхида̄йа, бхаббо самбодха̄йа, бхаббо ануттарасса йогаккхемасса адхигама̄йа.

28. ‘‘са кхо со, маха̄на̄ма, арийаса̄вако имам̣йева ануттарам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ а̄гамма анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, айамасса пат̣хама̄бхиниббхида̄ хоти куккут̣аччха̄пакассева ан̣д̣акосамха̄.

‘‘са кхо со, маха̄на̄ма, арийаса̄вако имам̣йе ануттарам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ а̄гамма диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти, айамасса дутийа̄бхиниббхида̄ хоти куккут̣аччха̄пакассева ан̣д̣акосамха̄.

‘‘са кхо со, маха̄на̄ма, арийаса̄вако имам̣йева ануттарам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ а̄гамма а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати, айамасса татийа̄бхиниббхида̄ хоти куккут̣аччха̄пакассева ан̣д̣акосамха̄.

29. ‘‘йампи [йампи кхо (ка.)], маха̄на̄ма, арийаса̄вако сӣласампанно хоти, идамписса хоти чаран̣асмим̣; йампи, маха̄на̄ма, арийаса̄вако индрийесу гуттадва̄ро хоти, идамписса хоти чаран̣асмим̣; йампи, маха̄на̄ма, арийаса̄вако бходжане маттан̃н̃ӯ хоти, идамписса хоти чаран̣асмим̣; йампи, маха̄на̄ма, арийаса̄вако джа̄гарийам̣ ануйутто хоти, идамписса хоти чаран̣асмим̣; йампи, маха̄на̄ма, арийаса̄вако саттахи саддхаммехи саманна̄гато хоти, идамписса хоти чаран̣асмим̣; йампи, маха̄на̄ма, арийаса̄вако чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, идамписса хоти чаран̣асмим̣.

‘‘йан̃ча кхо, маха̄на̄ма, арийаса̄вако анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, идамписса хоти виджджа̄йа; йампи, маха̄на̄ма, арийаса̄вако диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти, идамписса хоти виджджа̄йа. йампи, маха̄на̄ма, арийаса̄вако а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати, идамписса хоти виджджа̄йа.

‘‘айам̣ вуччати, маха̄на̄ма, арийаса̄вако виджджа̄сампанно итипи чаран̣асампанно итипи виджджа̄чаран̣асампанно итипи.

30. ‘‘брахмуна̄песа̄, маха̄на̄ма, санан̇кума̄рена га̄тха̄ бха̄сита̄ –

‘кхаттийо сет̣т̣хо джанетасмим̣, йе готтапат̣иса̄рино;

виджджа̄чаран̣асампанно, со сет̣т̣хо девама̄нусе’ти.

‘‘са̄ кхо панеса̄, маха̄на̄ма, брахмуна̄ санан̇кума̄рена га̄тха̄ сугӣта̄ но дуггӣта̄, субха̄сита̄ но дуббха̄сита̄, аттхасам̣хита̄ но анаттхасам̣хита̄, анумата̄ бхагавата̄’’ти.

атха кхо бхагава̄ ут̣т̣хахитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘са̄дху са̄дху, а̄нанда, са̄дху кхо твам̣, а̄нанда, ка̄пилаваттхава̄нам̣ сакйа̄нам̣ секхам̣ па̄т̣ипадам̣ абха̄сӣ’’ти.

идамавоча̄йасма̄ а̄нандо. саманун̃н̃о саттха̄ ахоси. аттамана̄ ка̄пилаваттхава̄ сакйа̄ а̄йасмато а̄нандасса бха̄ситам̣ абхинандунти.

секхасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ татийам̣.

4. поталийасуттам̣

31. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ан̇гуттара̄песу вихарати а̄пан̣ам̣ на̄ма ан̇гуттара̄па̄нам̣ нигамо. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа а̄пан̣ам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. а̄пан̣е пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йенан̃н̃атаро ванасан̣д̣о тенупасан̇ками дива̄виха̄ра̄йа. там̣ ванасан̣д̣ам̣ аджджхога̄хетва̄ [аджджхогахетва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.), аджджхога̄хитва̄ (пӣ. ка.)] ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди. поталийопи кхо гахапати сампаннанива̄санапа̄вуран̣о [па̄пуран̣о (сӣ. сйа̄. кам̣.)] чхаттупа̄хана̄хи [чхаттупа̄хано (ка.)] джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄но анувичарама̄но йена со ванасан̣д̣о тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ там̣ ванасан̣д̣ам̣ аджджхога̄хетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хитам̣ кхо поталийам̣ гахапатим̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘сам̣виджджанти кхо, гахапати, а̄сана̄ни; саче а̄кан̇кхаси нисӣда̄’’ти. евам̣ вутте, поталийо гахапати ‘‘гахапатива̄дена мам̣ саман̣о готамо самуда̄чаратӣ’’ти купито анаттамано тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо бхагава̄…пе… татийампи кхо бхагава̄ поталийам̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘сам̣виджджанти кхо, гахапати, а̄сана̄ни; саче а̄кан̇кхаси нисӣда̄’’ти. ‘‘евам̣ вутте, поталийо гахапати гахапатива̄дена мам̣ саман̣о готамо самуда̄чаратӣ’’ти купито анаттамано бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘тайидам̣, бхо готама, наччханнам̣, тайидам̣ наппатирӯпам̣, йам̣ мам̣ твам̣ гахапатива̄дена самуда̄чарасӣ’’ти. ‘‘те хи те, гахапати, а̄ка̄ра̄, те лин̇га̄, те нимитта̄ йатха̄ там̣ гахапатисса̄’’ти. ‘‘татха̄ хи пана ме, бхо готама, саббе камманта̄ пат̣иккхитта̄, саббе воха̄ра̄ самуччхинна̄’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана те, гахапати, саббе камманта̄ пат̣иккхитта̄, саббе воха̄ра̄ самуччхинна̄’’ти? ‘‘идха ме, бхо готама, йам̣ ахоси дханам̣ ва̄ дхан̃н̃ам̣ ва̄ раджатам̣ ва̄ джа̄тарӯпам̣ ва̄ саббам̣ там̣ путта̄нам̣ да̄йаджджам̣ ниййа̄там̣, таттха̄хам̣ анова̄дӣ анупава̄дӣ гха̄саччха̄данапарамо вихара̄ми. евам̣ кхо ме [еван̃ча ме (сйа̄.), евам̣ ме (ка.)], бхо готама, саббе камманта̄ пат̣иккхитта̄, саббе воха̄ра̄ самуччхинна̄’’ти. ‘‘ан̃н̃атха̄ кхо твам̣, гахапати, воха̄расамуччхедам̣ вадаси, ан̃н̃атха̄ ча пана арийасса винайе воха̄расамуччхедо хотӣ’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бханте, арийасса винайе воха̄расамуччхедо хоти? са̄дху ме, бханте, бхагава̄ татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄ арийасса винайе воха̄расамуччхедо хотӣ’’ти. ‘‘тена хи, гахапати, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо поталийо гахапати бхагавато паччассоси.

32. бхагава̄ етадавоча – ‘‘ат̣т̣ха кхо име, гахапати, дхамма̄ арийасса винайе воха̄расамуччхеда̄йа сам̣ваттанти. катаме ат̣т̣ха? апа̄н̣а̄типа̄там̣ нисса̄йа па̄н̣а̄типа̄то паха̄таббо; динна̄да̄нам̣ нисса̄йа адинна̄да̄нам̣ паха̄таббам̣; саччава̄чам̣ [саччам̣ ва̄чам̣ (сйа̄.)] нисса̄йа муса̄ва̄до паха̄таббо; аписун̣ам̣ ва̄чам̣ нисса̄йа писун̣а̄ ва̄ча̄ паха̄табба̄; агиддхилобхам̣ нисса̄йа гиддхилобхо паха̄таббо; анинда̄росам̣ нисса̄йа нинда̄росо паха̄таббо; аккодхӯпа̄йа̄сам̣ нисса̄йа кодхӯпа̄йа̄со паха̄таббо; анатима̄нам̣ нисса̄йа атима̄но паха̄таббо. име кхо, гахапати, ат̣т̣ха дхамма̄ сам̣кхиттена вутта̄, виттха̄рена авибхатта̄, арийасса винайе воха̄расамуччхеда̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. ‘‘йе ме [йе ме пана (сйа̄. ка.)], бханте, бхагавата̄ ат̣т̣ха дхамма̄ сам̣кхиттена вутта̄, виттха̄рена авибхатта̄, арийасса винайе воха̄расамуччхеда̄йа сам̣ваттанти, са̄дху ме, бханте, бхагава̄ име ат̣т̣ха дхамме виттха̄рена [виттха̄ретва̄ (ка.)] вибхаджату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. ‘‘тена хи, гахапати, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо поталийо гахапати бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

33. ‘‘‘апа̄н̣а̄типа̄там̣ нисса̄йа па̄н̣а̄типа̄то паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣ кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету па̄н̣а̄типа̄тӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева [ахан̃че (?)] кхо пана па̄н̣а̄типа̄тӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ [анувичча вин̃н̃ӯ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] гарахеййум̣ па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ па̄н̣а̄типа̄то. йе ча па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивиратасса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘апа̄н̣а̄типа̄там̣ нисса̄йа па̄н̣а̄типа̄то паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

34. ‘‘‘динна̄да̄нам̣ нисса̄йа адинна̄да̄нам̣ паха̄табба’нти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету адинна̄да̄йӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана адинна̄да̄йӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа адинна̄да̄напаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ адинна̄да̄напаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ адинна̄да̄напаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ адинна̄да̄нам̣. йе ча адинна̄да̄напаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ адинна̄да̄на̄ пат̣ивиратасса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘динна̄да̄нам̣ нисса̄йа адинна̄да̄нам̣ паха̄табба’нти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

35. ‘‘‘саччава̄чам̣ нисса̄йа муса̄ва̄до паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣ кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету муса̄ва̄дӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана муса̄ва̄дӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа муса̄ва̄дапаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ муса̄ва̄дапаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ муса̄ва̄дапаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ муса̄ва̄до. йе ча муса̄ва̄дапаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, муса̄ва̄да̄ пат̣ивиратасса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘саччава̄чам̣ нисса̄йа муса̄ва̄до паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

36. ‘‘‘аписун̣ам̣ ва̄чам̣ нисса̄йа писун̣а̄ ва̄ча̄ паха̄табба̄’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣ кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету писун̣ава̄чо ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана писун̣ава̄чо ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа писун̣ава̄ча̄паччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ писун̣ава̄ча̄паччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ писун̣ава̄ча̄паччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ писун̣а̄ ва̄ча̄. йе ча писун̣ава̄ча̄паччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивиратасса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘аписун̣ам̣ ва̄чам̣ нисса̄йа писун̣а̄ ва̄ча̄ паха̄табба̄’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

37. ‘‘‘агиддхилобхам̣ нисса̄йа гиддхилобхо паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету гиддхилобхӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана гиддхилобхӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа гиддхилобхапаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ гиддхилобхапаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ гиддхилобхапаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ гиддхилобхо. йе ча гиддхилобхапаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, гиддхилобха̄ пат̣ивиратасса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘агиддхилобхам̣ нисса̄йа гиддхилобхо паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

38. ‘‘‘анинда̄росам̣ нисса̄йа нинда̄росо паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету нинда̄росӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана нинда̄росӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа нинда̄росапаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ нинда̄росапаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ нинда̄росапаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ нинда̄росо. йе ча нинда̄росапаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, анинда̄росисса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘анинда̄росам̣ нисса̄йа нинда̄росо паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

39. ‘‘‘аккодхӯпа̄йа̄сам̣ нисса̄йа кодхӯпа̄йа̄со паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету кодхӯпа̄йа̄сӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана кодхӯпа̄йа̄сӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа кодхӯпа̄йа̄сапаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ кодхӯпа̄йа̄сапаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ кодхӯпа̄йа̄сапаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ кодхӯпа̄йа̄со. йе ча кодхӯпа̄йа̄сапаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, аккодхӯпа̄йа̄сисса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘аккодхӯпа̄йа̄сам̣ нисса̄йа кодхӯпа̄йа̄со паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

40. ‘‘‘анатима̄нам̣ нисса̄йа атима̄но паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету атима̄нӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана атима̄нӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа атима̄напаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ атима̄напаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ атима̄напаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ атима̄но. йе ча атима̄напаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, анатима̄нисса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘анатима̄нам̣ нисса̄йа атима̄но паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

41. ‘‘име кхо, гахапати, ат̣т̣ха дхамма̄ сам̣кхиттена вутта̄, виттха̄рена вибхатта̄ [авибхатта̄ (сйа̄. ка.)], йе арийасса винайе воха̄расамуччхеда̄йа сам̣ваттанти; на твева та̄ва арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо хотӣ’’ти.

‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бханте, арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо хоти? са̄дху ме, бханте, бхагава̄ татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄ арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо хотӣ’’ти. ‘‘тена хи, гахапати, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо поталийо гахапати бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

ка̄ма̄дӣнавакатха̄

42. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, куккуро джигхаччха̄дуббалйапарето гогха̄такасӯнам̣ паччупат̣т̣хито асса. таменам̣ даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ ат̣т̣хикан̇калам̣ суниккантам̣ никкантам̣ ниммам̣сам̣ лохитамаккхитам̣ упасумбхеййа [упаччхубхеййа (сӣ. пӣ.), упаччхӯбхеййа (сйа̄. кам̣.), упаччумбхеййа (ка.)]. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, апи ну кхо со куккуро амум̣ ат̣т̣хикан̇калам̣ суниккантам̣ никкантам̣ ниммам̣сам̣ лохитамаккхитам̣ палеханто джигхаччха̄дуббалйам̣ пат̣ивинеййа̄’’ти?

‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘там̣ кисса хету’’?

‘‘адун̃хи, бханте, ат̣т̣хикан̇калам̣ суниккантам̣ никкантам̣ ниммам̣сам̣ лохитамаккхитам̣. йа̄вадева пана со куккуро киламатхасса вигха̄тасса бха̄гӣ асса̄ти. евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ат̣т̣хикан̇калӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄ [бахӯпа̄йа̄са̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ на̄натта̄ на̄наттасита̄ там̣ абхиниваджджетва̄, йа̄йам̣ упеккха̄ екатта̄ екаттасита̄ йаттха саббасо лока̄мисӯпа̄да̄на̄ апарисеса̄ нируджджханти тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.

43. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, гиджджхо ва̄ кан̇ко ва̄ кулало ва̄ мам̣сапесим̣ а̄да̄йа уд̣д̣ӣйеййа [уд̣д̣айеййа (сйа̄. пӣ.)]. таменам̣ гиджджха̄пи кан̇ка̄пи кулала̄пи анупатитва̄ анупатитва̄ витаччхеййум̣ виссаджджеййум̣ [вира̄джеййум̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, саче со гиджджхо ва̄ кан̇ко ва̄ кулало ва̄ там̣ мам̣сапесим̣ на кхиппамева пат̣иниссаджджеййа, со татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’’нти?

‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘мам̣сапесӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ на̄натта̄ на̄наттасита̄ там̣ абхиниваджджетва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ екатта̄ екаттасита̄ йаттха саббасо лока̄мисӯпа̄да̄на̄ апарисеса̄ нируджджханти тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.

44. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, пурисо а̄диттам̣ тин̣уккам̣ а̄да̄йа пат̣ива̄там̣ гаччхеййа. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, саче со пурисо там̣ а̄диттам̣ тин̣уккам̣ на кхиппамева пат̣иниссаджджеййа тасса са̄ а̄дитта̄ тин̣укка̄ хаттхам̣ ва̄ дахеййа ба̄хум̣ ва̄ дахеййа ан̃н̃атарам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ ва̄ ан̇гапаччан̇гам̣ [дахеййа. ан̃н̃атарам̣ ва̄ ан̇гапаччан̇га (сӣ. пӣ.)] дахеййа, со татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’’нти?

‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘тин̣уккӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄…пе… тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.

45. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, ан̇га̄рака̄су са̄дхикапориса̄, пӯра̄ ан̇га̄ра̄нам̣ вӣтаччика̄нам̣ вӣтадхӯма̄нам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа джӣвитука̄мо амаритука̄мо сукхака̄мо дуккхаппат̣иккӯло. таменам̣ две балаванто пуриса̄ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ ан̇га̄рака̄сум̣ упакад̣д̣хеййум̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, апи ну со пурисо итичитичева ка̄йам̣ санна̄меййа̄’’ти?

‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘там̣ кисса хету’’?

‘‘видитан̃хи, бханте, тасса пурисасса иман̃ча̄хам̣ ан̇га̄рака̄сум̣ папатисса̄ми, татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхисса̄ми маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’’нти. ‘‘евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ан̇га̄рака̄сӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄…пе… тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.

46. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, пурисо супинакам̣ пассеййа а̄ра̄мара̄ман̣еййакам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ бхӯмира̄ман̣еййакам̣ поккхаран̣ира̄ман̣еййакам̣. со пат̣ибуддхо на кин̃чи пат̣ипассеййа [пассеййа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘супинакӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти…пе… тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.

47. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, пурисо йа̄читакам̣ бхогам̣ йа̄читва̄ йа̄нам̣ ва̄ [йа̄нам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] порисеййам̣ [поросеййам̣ (сӣ. пӣ. ка.), оропеййа (сйа̄. кам̣.)] павараман̣икун̣д̣алам̣. со техи йа̄читакехи бхогехи пураккхато паривуто антара̄пан̣ам̣ пат̣ипаджджеййа. таменам̣ джано дисва̄ евам̣ вадеййа – ‘бхогӣ вата, бхо, пурисо, евам̣ кира бхогино бхога̄ни бхун̃джантӣ’ти. таменам̣ са̄мика̄ йаттха йаттхева пассеййум̣ таттха таттхева са̄ни хареййум̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, алам̣ ну кхо тасса пурисасса ан̃н̃атхатта̄йа̄’’ти?

‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘там̣ кисса хету’’?

‘‘са̄мино хи, бханте, са̄ни харантӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йа̄читакӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти…пе… тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.

48. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ авидӯре тиббо ванасан̣д̣о. татрасса руккхо сампаннапхало ча упапаннапхало [уппаннапхало (сйа̄.)] ча, на чассу ка̄ничи пхала̄ни бхӯмийам̣ патита̄ни. атха пурисо а̄гаччхеййа пхалаттхико пхалагавесӣ пхалапарийесанам̣ чарама̄но. со там̣ ванасан̣д̣ам̣ аджджхога̄хетва̄ там̣ руккхам̣ пассеййа сампаннапхалан̃ча упапаннапхалан̃ча. тасса евамасса – ‘айам̣ кхо руккхо сампаннапхало ча упапаннапхало ча, наттхи ча ка̄ничи пхала̄ни бхӯмийам̣ патита̄ни. джа̄на̄ми кхо пана̄хам̣ руккхам̣ а̄рохитум̣ [а̄рухитум̣ (сӣ.)]. йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ руккхам̣ а̄рохитва̄ йа̄вадаттхан̃ча кха̄деййам̣ уччхан̇ган̃ча пӯреййа’нти. со там̣ руккхам̣ а̄рохитва̄ йа̄вадаттхан̃ча кха̄деййа уччхан̇ган̃ча пӯреййа. атха дутийо пурисо а̄гаччхеййа пхалаттхико пхалагавесӣ пхалапарийесанам̣ чарама̄но тин̣хам̣ кут̣ха̄рим̣ [кудха̄рим̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] а̄да̄йа. со там̣ ванасан̣д̣ам̣ аджджхога̄хетва̄ там̣ руккхам̣ пассеййа сампаннапхалан̃ча упапаннапхалан̃ча. тасса евамасса – ‘айам̣ кхо руккхо сампаннапхало ча упапаннапхало ча, наттхи ча ка̄ничи пхала̄ни бхӯмийам̣ патита̄ни. на кхо пана̄хам̣ джа̄на̄ми руккхам̣ а̄рохитум̣. йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ руккхам̣ мӯлато чхетва̄ йа̄вадаттхан̃ча кха̄деййам̣ уччхан̇ган̃ча пӯреййа’нти. со там̣ руккхам̣ мӯлатова чхиндеййа. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, амуко [асу (сӣ. пӣ.)] йо со пурисо пат̣хамам̣ руккхам̣ а̄рӯл̣хо саче со на кхиппамева орохеййа тасса со руккхо папатанто хаттхам̣ ва̄ бхан̃джеййа па̄дам̣ ва̄ бхан̃джеййа ан̃н̃атарам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ ва̄ ан̇гапаччан̇гам̣ бхан̃джеййа, со татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’’нти?

‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘руккхапхалӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ на̄натта̄ на̄наттасита̄ там̣ абхиниваджджетва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ екатта̄ екаттасита̄ йаттха саббасо лока̄мисӯпа̄да̄на̄ апарисеса̄ нируджджханти тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.

49. ‘‘са кхо со, гахапати, арийаса̄вако имам̣йева ануттарам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ а̄гамма анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати.

‘‘са кхо со, гахапати, арийаса̄вако имам̣йева ануттарам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ а̄гамма диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти.

‘‘са кхо со, гахапати, арийаса̄вако имам̣йева ануттарам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ а̄гамма а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. етта̄вата̄ кхо, гахапати, арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо хоти.

50. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, йатха̄ арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо хоти, апи ну твам̣ еварӯпам̣ воха̄расамуччхедам̣ аттани саманупассасӣ’’ти? ‘‘ко ча̄хам̣, бханте, ко ча арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо! а̄рака̄ ахам̣, бханте, арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхеда̄. майан̃хи, бханте, пуббе ан̃н̃атиттхийе парибба̄джаке ана̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйа̄ти аман̃н̃имха, ана̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйабходжанам̣ бходжимха, ана̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйат̣ха̄не т̣хапимха; бхиккхӯ пана майам̣, бханте, а̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйа̄ти аман̃н̃имха, а̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйабходжанам̣ бходжимха, а̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйат̣ха̄не т̣хапимха; ида̄ни пана майам̣, бханте, ан̃н̃атиттхийе парибба̄джаке ана̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйа̄ти джа̄нисса̄ма, ана̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйабходжанам̣ бходжесса̄ма, ана̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйат̣ха̄не т̣хапесса̄ма. бхиккхӯ пана майам̣, бханте, а̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйа̄ти джа̄нисса̄ма а̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйабходжанам̣ бходжесса̄ма, а̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйат̣ха̄не т̣хапесса̄ма. аджанеси вата ме, бханте, бхагава̄ саман̣есу саман̣аппемам̣, саман̣есу саман̣аппаса̄дам̣, саман̣есу саман̣ага̄равам̣. абхиккантам̣, бханте, абхиккантам̣, бханте! сеййатха̄пи, бханте, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа, чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣти; евамевам̣ кхо, бханте, бхагавата̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.

поталийасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.

5. джӣвакасуттам̣

51. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати джӣвакасса кома̄рабхаччасса амбаване. атха кхо джӣвако кома̄рабхаччо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо джӣвако кома̄рабхаччо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бханте – ‘саман̣ам̣ готамам̣ уддисса па̄н̣ам̣ а̄рабханти [а̄рамбханти (ка.)], там̣ саман̣о готамо джа̄нам̣ уддиссакатам̣ [уддиссакат̣ам̣ (сӣ. пӣ.)] мам̣сам̣ парибхун̃джати пат̣иччакамма’нти. йе те, бханте, евама̄хам̣су – ‘саман̣ам̣ готамам̣ уддисса па̄н̣ам̣ а̄рабханти, там̣ саман̣о готамо джа̄нам̣ уддиссакатам̣ мам̣сам̣ парибхун̃джати пат̣иччакамма’нти, каччи те, бханте, бхагавато вуттава̄дино, на ча бхагавантам̣ абхӯтена аббха̄чиккханти, дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄каронти, на ча кочи сахадхаммико ва̄да̄нува̄до га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччхатӣ’’ти?

52. ‘‘йе те, джӣвака, евама̄хам̣су – ‘саман̣ам̣ готамам̣ уддисса па̄н̣ам̣ а̄рабханти, там̣ саман̣о готамо джа̄нам̣ уддиссакатам̣ мам̣сам̣ парибхун̃джати пат̣иччакамма’нти на ме те вуттава̄дино, аббха̄чиккханти ча мам̣ те асата̄ абхӯтена. тӣхи кхо ахам̣, джӣвака, т̣ха̄нехи мам̣сам̣ апарибхоганти вада̄ми. дит̣т̣хам̣, сутам̣, парисан̇китам̣ – имехи кхо ахам̣, джӣвака, тӣхи т̣ха̄нехи мам̣сам̣ апарибхоганти вада̄ми. тӣхи кхо ахам̣, джӣвака, т̣ха̄нехи мам̣сам̣ парибхоганти вада̄ми. адит̣т̣хам̣, асутам̣, апарисан̇китам̣ – имехи кхо ахам̣, джӣвака, тӣхи т̣ха̄нехи мам̣сам̣ парибхоганти вада̄ми.

53. ‘‘идха, джӣвака, бхиккху ан̃н̃атарам̣ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа вихарати. со метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ вихарати. таменам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ упасан̇камитва̄ сва̄тана̄йа бхаттена нимантети. а̄кан̇кхама̄нова [а̄кан̇кхама̄но (сйа̄. кам̣.)], джӣвака, бхиккху адхива̄сети. со тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена тасса гахапатисса ва̄ гахапатипуттасса ва̄ нивесанам̣ тенупасан̇камати; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣдати. таменам̣ со гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ пан̣ӣтена пин̣д̣апа̄тена паривисати. тасса на евам̣ хоти – ‘са̄дху вата ма̄йам̣ [мам̣ + айам̣ = ма̄йам̣] гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ пан̣ӣтена пин̣д̣апа̄тена паривисеййа̄ти! ахо вата ма̄йам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ а̄йатимпи еварӯпена пан̣ӣтена пин̣д̣апа̄тена паривисеййа̄’ти – евамписса на хоти. со там̣ пин̣д̣апа̄там̣ агатхито [агадхито (сйа̄. кам̣. ка.)] амуччхито анаджджхопанно [анаджджха̄панно (сйа̄. кам̣. ка.)] а̄дӣнавадасса̄вӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, джӣвака, апи ну со бхиккху тасмим̣ самайе аттабйа̄ба̄дха̄йа ва̄ четети, парабйа̄ба̄дха̄йа ва̄ четети, убхайабйа̄ба̄дха̄йа ва̄ чететӣ’’ти?

‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘нану со, джӣвака, бхиккху тасмим̣ самайе анаваджджам̣йева а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретӣ’’ти?

‘‘евам̣, бханте. сутам̣ метам̣, бханте – ‘брахма̄ метта̄виха̄рӣ’ти. там̣ ме идам̣, бханте, бхагава̄ саккхидит̣т̣хо; бхагава̄ хи, бханте, метта̄виха̄рӣ’’ти. ‘‘йена кхо, джӣвака, ра̄гена йена досена йена мохена бйа̄па̄дава̄ асса со ра̄го со досо со мохо татха̄гатасса пахӣно уччхиннамӯло та̄ла̄ваттхукато анабха̄вам̣като [анабха̄вакато (сӣ. пӣ.), анабха̄вам̣гато (сйа̄. кам̣.)] а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо. саче кхо те, джӣвака, идам̣ сандха̄йа бха̄ситам̣ ануджа̄на̄ми те ета’’нти. ‘‘етадева кхо пана ме, бханте, сандха̄йа бха̄ситам̣’’ [бха̄ситанти (сйа̄.)].

54. ‘‘идха, джӣвака, бхиккху ан̃н̃атарам̣ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа вихарати. со карун̣а̄сахагатена четаса̄…пе… мудита̄сахагатена четаса̄…пе… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄баджджхена пхаритва̄ вихарати. таменам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ упасан̇камитва̄ сва̄тана̄йа бхаттена нимантети. а̄кан̇кхама̄нова, джӣвака, бхиккху адхива̄сети. со тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена гахапатисса ва̄ гахапатипуттасса ва̄ нивесанам̣ тенупасан̇камати; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣдати. таменам̣ со гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ пан̣ӣтена пин̣д̣апа̄тена паривисати. тасса на евам̣ хоти – ‘са̄дху вата ма̄йам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ пан̣ӣтена пин̣д̣апа̄тена паривисеййа̄ти! ахо вата ма̄йам̣ гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ а̄йатимпи еварӯпена пан̣ӣтена пин̣д̣апа̄тена паривисеййа̄’ти – евамписса на хоти. со там̣ пин̣д̣апа̄там̣ агатхито амуччхито анаджджхопанно а̄дӣнавадасса̄вӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, джӣвака, апи ну со бхиккху тасмим̣ самайе аттабйа̄ба̄дха̄йа ва̄ четети, парабйа̄ба̄дха̄йа ва̄ четети, убхайабйа̄ба̄дха̄йа ва̄ чететӣ’’ти?

‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘нану со, джӣвака, бхиккху тасмим̣ самайе анаваджджам̣йева а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретӣ’’ти?

‘‘евам̣, бханте. сутам̣ метам̣, бханте – ‘брахма̄ упеккха̄виха̄рӣ’ти. там̣ ме идам̣, бханте, бхагава̄ саккхидит̣т̣хо; бхагава̄ хи, бханте, упеккха̄виха̄рӣ’’ти. ‘‘йена кхо, джӣвака, ра̄гена йена досена йена мохена вихесава̄ асса аратива̄ асса пат̣игхава̄ асса со ра̄го со досо со мохо татха̄гатасса пахӣно уччхиннамӯло та̄ла̄ваттхукато анабха̄вам̣като а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо. саче кхо те, джӣвака, идам̣ сандха̄йа бха̄ситам̣, ануджа̄на̄ми те ета’’нти. ‘‘етадева кхо пана ме, бханте, сандха̄йа бха̄ситам̣’’.

55. ‘‘йо кхо, джӣвака, татха̄гатам̣ ва̄ татха̄гатаса̄вакам̣ ва̄ уддисса па̄н̣ам̣ а̄рабхати со пан̃чахи т̣ха̄нехи бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасавати. йампи со, гахапати, евама̄ха – ‘гаччхатха, амукам̣ на̄ма па̄н̣ам̣ а̄нетха̄’ти, имина̄ пат̣хамена т̣ха̄нена бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасавати. йампи со па̄н̣о галаппавет̣хакена [галаппаведхакена (бахӯсу)] а̄нӣйама̄но дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети, имина̄ дутийена т̣ха̄нена бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасавати. йампи со евама̄ха – ‘гаччхатха имам̣ па̄н̣ам̣ а̄рабхатха̄’ти, имина̄ татийена т̣ха̄нена бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасавати. йампи со па̄н̣о а̄рабхийама̄но дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети, имина̄ чатуттхена т̣ха̄нена бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасавати. йампи со татха̄гатам̣ ва̄ татха̄гатаса̄вакам̣ ва̄ акаппийена а̄са̄дети, имина̄ пан̃чамена т̣ха̄нена бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасавати. йо кхо, джӣвака, татха̄гатам̣ ва̄ татха̄гатаса̄вакам̣ ва̄ уддисса па̄н̣ам̣ а̄рабхати со имехи пан̃чахи т̣ха̄нехи бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасаватӣ’’ти.

евам̣ вутте, джӣвако кома̄рабхаччо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! каппийам̣ вата, бханте, бхиккхӯ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ренти; анаваджджам̣ вата, бханте, бхиккхӯ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ренти. абхиккантам̣, бханте, абхиккантам̣, бханте…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.

джӣвакасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.

6. упа̄лисуттам̣

56. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ на̄л̣анда̄йам̣ вихарати па̄ва̄рикамбаване. тена кхо пана самайена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто [на̄тхапутто (сӣ.), на̄тапутто (пӣ.)] на̄л̣анда̄йам̣ пат̣ивасати махатийа̄ ниган̣т̣хапариса̄йа саддхим̣. атха кхо дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо на̄л̣анда̄йам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена па̄ва̄рикамбаванам̣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хитам̣ кхо дӣгхатапассим̣ ниган̣т̣хам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘сам̣виджджанти кхо, тапасси [дӣгхатапасси (сйа̄. кам̣. ка.)], а̄сана̄ни; саче а̄кан̇кхаси нисӣда̄’’ти. евам̣ вутте, дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо дӣгхатапассим̣ ниган̣т̣хам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘кати пана, тапасси, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто камма̄ни пан̃н̃апети па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄’’ти?

‘‘на кхо, а̄вусо готама, а̄чин̣н̣ам̣ ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса ‘каммам̣, камма’нти пан̃н̃апетум̣; ‘дан̣д̣ам̣, дан̣д̣а’нти кхо, а̄вусо готама, а̄чин̣н̣ам̣ ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса пан̃н̃апету’’нти.

‘‘кати пана, тапасси, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто дан̣д̣а̄ни пан̃н̃апети па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄’’ти?

‘‘тӣн̣и кхо, а̄вусо готама, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто дан̣д̣а̄ни пан̃н̃апети па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄ти, сеййатхидам̣ – ка̄йадан̣д̣ам̣, вачӣдан̣д̣ам̣, манодан̣д̣а’’нти.

‘‘ким̣ пана, тапасси, ан̃н̃адева ка̄йадан̣д̣ам̣, ан̃н̃ам̣ вачӣдан̣д̣ам̣, ан̃н̃ам̣ манодан̣д̣а’’нти?

‘‘ан̃н̃адева, а̄вусо готама, ка̄йадан̣д̣ам̣, ан̃н̃ам̣ вачӣдан̣д̣ам̣, ан̃н̃ам̣ манодан̣д̣а’’нти.

‘‘имесам̣ пана, тапасси, тин̣н̣ам̣ дан̣д̣а̄нам̣ евам̣ пат̣ивибхатта̄нам̣ евам̣ пат̣ивисит̣т̣ха̄нам̣ катамам̣ дан̣д̣ам̣ ниган̣т̣хо на̄т̣апутто маха̄са̄ваджджатарам̣ пан̃н̃апети па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, йади ва̄ ка̄йадан̣д̣ам̣, йади ва̄ вачӣдан̣д̣ам̣, йади ва̄ манодан̣д̣а’’нти?

‘‘имесам̣ кхо, а̄вусо готама, тин̣н̣ам̣ дан̣д̣а̄нам̣ евам̣ пат̣ивибхатта̄нам̣ евам̣ пат̣ивисит̣т̣ха̄нам̣ ка̄йадан̣д̣ам̣ ниган̣т̣хо на̄т̣апутто маха̄са̄ваджджатарам̣ пан̃н̃апети па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, но татха̄ вачӣдан̣д̣ам̣, но татха̄ манодан̣д̣а’’нти.

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, тапасси, вадеси’’?

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, а̄вусо готама, вада̄ми’’.

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, тапасси, вадеси’’?

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, а̄вусо готама, вада̄ми’’.

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, тапасси, вадеси’’?

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, а̄вусо готама, вада̄мӣ’’ти.

итиха бхагава̄ дӣгхатапассим̣ ниган̣т̣хам̣ имасмим̣ катха̄ваттхусмим̣ йа̄вататийакам̣ патит̣т̣ха̄песи.

57. евам̣ вутте, дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘твам̣ пана̄вусо готама, кати дан̣д̣а̄ни пан̃н̃апеси па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄’’ти?

‘‘на кхо, тапасси, а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатасса ‘дан̣д̣ам̣, дан̣д̣а’нти пан̃н̃апетум̣; ‘каммам̣, камма’нти кхо, тапасси, а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатасса пан̃н̃апету’’нти?

‘‘твам̣ пана̄вусо готама, кати камма̄ни пан̃н̃апеси па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄’’ти?

‘‘тӣн̣и кхо ахам̣, тапасси, камма̄ни пан̃н̃апеми па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, сеййатхидам̣ – ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, манокамма’’нти.

‘‘ким̣ пана̄вусо готама, ан̃н̃адева ка̄йакаммам̣, ан̃н̃ам̣ вачӣкаммам̣, ан̃н̃ам̣ манокамма’’нти?

‘‘ан̃н̃адева, тапасси, ка̄йакаммам̣, ан̃н̃ам̣ вачӣкаммам̣, ан̃н̃ам̣ манокамма’’нти.

‘‘имесам̣ пана̄вусо готама, тин̣н̣ам̣ камма̄нам̣ евам̣ пат̣ивибхатта̄нам̣ евам̣ пат̣ивисит̣т̣ха̄нам̣ катамам̣ каммам̣ маха̄са̄ваджджатарам̣ пан̃н̃апеси па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, йади ва̄ ка̄йакаммам̣, йади ва̄ вачӣкаммам̣, йади ва̄ манокамма’’нти?

‘‘имесам̣ кхо ахам̣, тапасси, тин̣н̣ам̣ камма̄нам̣ евам̣ пат̣ивибхатта̄нам̣ евам̣ пат̣ивисит̣т̣ха̄нам̣ манокаммам̣ маха̄са̄ваджджатарам̣ пан̃н̃апеми па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, но татха̄ ка̄йакаммам̣, но татха̄ вачӣкамма’’нти.

‘‘манокамманти, а̄вусо готама, вадеси’’?

‘‘манокамманти, тапасси, вада̄ми’’.

‘‘манокамманти, а̄вусо готама, вадеси’’?

‘‘манокамманти, тапасси, вада̄ми’’.

‘‘манокамманти, а̄вусо готама, вадеси’’?

‘‘манокамманти, тапасси, вада̄мӣ’’ти.

итиха дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо бхагавантам̣ имасмим̣ катха̄ваттхусмим̣ йа̄вататийакам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇ками.