6. упа̄лисуттам̣

56. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ на̄л̣анда̄йам̣ вихарати па̄ва̄рикамбаване. тена кхо пана самайена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто [на̄тхапутто (сӣ.), на̄тапутто (пӣ.)] на̄л̣анда̄йам̣ пат̣ивасати махатийа̄ ниган̣т̣хапариса̄йа саддхим̣. атха кхо дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо на̄л̣анда̄йам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена па̄ва̄рикамбаванам̣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хитам̣ кхо дӣгхатапассим̣ ниган̣т̣хам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘сам̣виджджанти кхо, тапасси [дӣгхатапасси (сйа̄. кам̣. ка.)], а̄сана̄ни; саче а̄кан̇кхаси нисӣда̄’’ти. евам̣ вутте, дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо дӣгхатапассим̣ ниган̣т̣хам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘кати пана, тапасси, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто камма̄ни пан̃н̃апети па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄’’ти?

‘‘на кхо, а̄вусо готама, а̄чин̣н̣ам̣ ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса ‘каммам̣, камма’нти пан̃н̃апетум̣; ‘дан̣д̣ам̣, дан̣д̣а’нти кхо, а̄вусо готама, а̄чин̣н̣ам̣ ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса пан̃н̃апету’’нти.

‘‘кати пана, тапасси, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто дан̣д̣а̄ни пан̃н̃апети па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄’’ти?

‘‘тӣн̣и кхо, а̄вусо готама, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто дан̣д̣а̄ни пан̃н̃апети па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄ти, сеййатхидам̣ – ка̄йадан̣д̣ам̣, вачӣдан̣д̣ам̣, манодан̣д̣а’’нти.

‘‘ким̣ пана, тапасси, ан̃н̃адева ка̄йадан̣д̣ам̣, ан̃н̃ам̣ вачӣдан̣д̣ам̣, ан̃н̃ам̣ манодан̣д̣а’’нти?

‘‘ан̃н̃адева, а̄вусо готама, ка̄йадан̣д̣ам̣, ан̃н̃ам̣ вачӣдан̣д̣ам̣, ан̃н̃ам̣ манодан̣д̣а’’нти.

‘‘имесам̣ пана, тапасси, тин̣н̣ам̣ дан̣д̣а̄нам̣ евам̣ пат̣ивибхатта̄нам̣ евам̣ пат̣ивисит̣т̣ха̄нам̣ катамам̣ дан̣д̣ам̣ ниган̣т̣хо на̄т̣апутто маха̄са̄ваджджатарам̣ пан̃н̃апети па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, йади ва̄ ка̄йадан̣д̣ам̣, йади ва̄ вачӣдан̣д̣ам̣, йади ва̄ манодан̣д̣а’’нти?

‘‘имесам̣ кхо, а̄вусо готама, тин̣н̣ам̣ дан̣д̣а̄нам̣ евам̣ пат̣ивибхатта̄нам̣ евам̣ пат̣ивисит̣т̣ха̄нам̣ ка̄йадан̣д̣ам̣ ниган̣т̣хо на̄т̣апутто маха̄са̄ваджджатарам̣ пан̃н̃апети па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, но татха̄ вачӣдан̣д̣ам̣, но татха̄ манодан̣д̣а’’нти.

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, тапасси, вадеси’’?

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, а̄вусо готама, вада̄ми’’.

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, тапасси, вадеси’’?

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, а̄вусо готама, вада̄ми’’.

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, тапасси, вадеси’’?

‘‘ка̄йадан̣д̣анти, а̄вусо готама, вада̄мӣ’’ти.

итиха бхагава̄ дӣгхатапассим̣ ниган̣т̣хам̣ имасмим̣ катха̄ваттхусмим̣ йа̄вататийакам̣ патит̣т̣ха̄песи.

57. евам̣ вутте, дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘твам̣ пана̄вусо готама, кати дан̣д̣а̄ни пан̃н̃апеси па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄’’ти?

‘‘на кхо, тапасси, а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатасса ‘дан̣д̣ам̣, дан̣д̣а’нти пан̃н̃апетум̣; ‘каммам̣, камма’нти кхо, тапасси, а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гатасса пан̃н̃апету’’нти?

‘‘твам̣ пана̄вусо готама, кати камма̄ни пан̃н̃апеси па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄’’ти?

‘‘тӣн̣и кхо ахам̣, тапасси, камма̄ни пан̃н̃апеми па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, сеййатхидам̣ – ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, манокамма’’нти.

‘‘ким̣ пана̄вусо готама, ан̃н̃адева ка̄йакаммам̣, ан̃н̃ам̣ вачӣкаммам̣, ан̃н̃ам̣ манокамма’’нти?

‘‘ан̃н̃адева, тапасси, ка̄йакаммам̣, ан̃н̃ам̣ вачӣкаммам̣, ан̃н̃ам̣ манокамма’’нти.

‘‘имесам̣ пана̄вусо готама, тин̣н̣ам̣ камма̄нам̣ евам̣ пат̣ивибхатта̄нам̣ евам̣ пат̣ивисит̣т̣ха̄нам̣ катамам̣ каммам̣ маха̄са̄ваджджатарам̣ пан̃н̃апеси па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, йади ва̄ ка̄йакаммам̣, йади ва̄ вачӣкаммам̣, йади ва̄ манокамма’’нти?

‘‘имесам̣ кхо ахам̣, тапасси, тин̣н̣ам̣ камма̄нам̣ евам̣ пат̣ивибхатта̄нам̣ евам̣ пат̣ивисит̣т̣ха̄нам̣ манокаммам̣ маха̄са̄ваджджатарам̣ пан̃н̃апеми па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, но татха̄ ка̄йакаммам̣, но татха̄ вачӣкамма’’нти.

‘‘манокамманти, а̄вусо готама, вадеси’’?

‘‘манокамманти, тапасси, вада̄ми’’.

‘‘манокамманти, а̄вусо готама, вадеси’’?

‘‘манокамманти, тапасси, вада̄ми’’.

‘‘манокамманти, а̄вусо готама, вадеси’’?

‘‘манокамманти, тапасси, вада̄мӣ’’ти.

итиха дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо бхагавантам̣ имасмим̣ катха̄ваттхусмим̣ йа̄вататийакам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇ками.

58. тена кхо пана самайена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто махатийа̄ гихипариса̄йа саддхим̣ нисинно хоти ба̄лакинийа̄ париса̄йа упа̄липамукха̄йа. аддаса̄ кхо ниган̣т̣хо на̄т̣апутто дӣгхатапассим̣ ниган̣т̣хам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣; дисва̄на дӣгхатапассим̣ ниган̣т̣хам̣ етадавоча – ‘‘ханда, куто ну твам̣, тапасси, а̄гаччхаси дива̄ дивасса̄’’ти? ‘‘ито хи кхо ахам̣, бханте, а̄гаччха̄ми саман̣асса готамасса сантика̄’’ти. ‘‘аху пана те, тапасси, саман̣ена готамена саддхим̣ кочидева катха̄салла̄по’’ти? ‘‘аху кхо ме, бханте, саман̣ена готамена саддхим̣ кочидева катха̄салла̄по’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана те, тапасси, аху саман̣ена готамена саддхим̣ кочидева катха̄салла̄по’’ти? атха кхо дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо йа̄ватако ахоси бхагавата̄ саддхим̣ катха̄салла̄по там̣ саббам̣ ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса а̄рочеси. евам̣ вутте, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто дӣгхатапассим̣ ниган̣т̣хам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху са̄дху, тапасси! йатха̄ там̣ сутавата̄ са̄вакена саммадева саттхуса̄санам̣ а̄джа̄нантена евамева дӣгхатапассина̄ ниган̣т̣хена саман̣асса готамасса бйа̄катам̣. кин̃хи собхати чхаво манодан̣д̣о имасса евам̣ ол̣а̄рикасса ка̄йадан̣д̣асса упанидха̄йа! атха кхо ка̄йадан̣д̣ова маха̄са̄ваджджатаро па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, но татха̄ вачӣдан̣д̣о, но татха̄ манодан̣д̣о’’ти.

59. евам̣ вутте, упа̄ли гахапати ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху са̄дху, бханте дӣгхатапассӣ [тапассӣ (сӣ. пӣ.)]! йатха̄ там̣ сутавата̄ са̄вакена саммадева саттхуса̄санам̣ а̄джа̄нантена евамевам̣ бхадантена тапассина̄ саман̣асса готамасса бйа̄катам̣. кин̃хи собхати чхаво манодан̣д̣о имасса евам̣ ол̣а̄рикасса ка̄йадан̣д̣асса упанидха̄йа! атха кхо ка̄йадан̣д̣ова маха̄са̄ваджджатаро па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, но татха̄ вачӣдан̣д̣о, но татха̄ манодан̣д̣о. ханда ча̄хам̣, бханте, гаччха̄ми саман̣асса готамасса имасмим̣ катха̄ваттхусмим̣ ва̄дам̣ а̄ропесса̄ми. саче ме саман̣о готамо татха̄ патит̣т̣хахиссати йатха̄ бхадантена тапассина̄ патит̣т̣ха̄питам̣; сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо дӣгхаломикам̣ ел̣акам̣ ломесу гахетва̄ а̄кад̣д̣хеййа парикад̣д̣хеййа сампарикад̣д̣хеййа, евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ а̄кад̣д̣хисса̄ми парикад̣д̣хисса̄ми сампарикад̣д̣хисса̄ми. сеййатха̄пи на̄ма балава̄ сон̣д̣ика̄каммака̄ро махантам̣ сон̣д̣ика̄килан̃джам̣ гамбхӣре удакарахаде паккхипитва̄ кан̣н̣е гахетва̄ а̄кад̣д̣хеййа парикад̣д̣хеййа сампарикад̣д̣хеййа, евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ а̄кад̣д̣хисса̄ми парикад̣д̣хисса̄ми сампарикад̣д̣хисса̄ми. сеййатха̄пи на̄ма балава̄ сон̣д̣ика̄дхутто ва̄лам̣ [тха̄лам̣ (ка.)] кан̣н̣е гахетва̄ одхунеййа ниддхунеййа ниппхот̣еййа [ниччха̄деййа (сӣ. пӣ. ка.), ниччот̣еййа (ка.), ниппот̣хеййа (сйа̄. кам̣.)], евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ одхунисса̄ми ниддхунисса̄ми ниппхот̣есса̄ми. сеййатха̄пи на̄ма кун̃джаро сат̣т̣хиха̄йано гамбхӣрам̣ поккхаран̣им̣ ога̄хетва̄ са̄н̣адховикам̣ на̄ма кӣл̣итаджа̄там̣ кӣл̣ати, евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ са̄н̣адховикам̣ ман̃н̃е кӣл̣итаджа̄там̣ кӣл̣исса̄ми. ханда ча̄хам̣, бханте, гаччха̄ми саман̣асса готамасса имасмим̣ катха̄ваттхусмим̣ ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’’ти. ‘‘гаччха твам̣, гахапати, саман̣асса готамасса имасмим̣ катха̄ваттхусмим̣ ва̄дам̣ а̄ропехи. ахам̣ ва̄ хи, гахапати, саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропеййам̣, дӣгхатапассӣ ва̄ ниган̣т̣хо, твам̣ ва̄’’ти.

60. евам̣ вутте, дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘на кхо метам̣, бханте, руччати йам̣ упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропеййа. саман̣о хи, бханте, готамо ма̄йа̄вӣ а̄ват̣т̣аним̣ ма̄йам̣ джа̄на̄ти йа̄йа ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ са̄ваке а̄ват̣т̣етӣ’’ти. ‘‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, тапасси, анавака̄со йам̣ упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагаччхеййа. т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ саман̣о готамо упа̄лисса гахапатисса са̄вакаттам̣ упагаччхеййа. гаччха, твам̣, гахапати, саман̣асса готамасса имасмим̣ катха̄ваттхусмим̣ ва̄дам̣ а̄ропехи. ахам̣ ва̄ хи, гахапати, саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропеййам̣, дӣгхатапассӣ ва̄ ниган̣т̣хо, твам̣ ва̄’’ти. дутийампи кхо дӣгхатапассӣ…пе… татийампи кхо дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘на кхо метам̣, бханте, руччати йам̣ упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропеййа. саман̣о хи, бханте, готамо ма̄йа̄вӣ а̄ват̣т̣аним̣ ма̄йам̣ джа̄на̄ти йа̄йа ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ са̄ваке а̄ват̣т̣етӣ’’ти. ‘‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, тапасси, анавака̄со йам̣ упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагаччхеййа. т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ саман̣о готамо упа̄лисса гахапатисса са̄вакаттам̣ упагаччхеййа. гаччха твам̣, гахапати, саман̣асса готамасса имасмим̣ катха̄ваттхусмим̣ ва̄дам̣ а̄ропехи. ахам̣ ва̄ хи, гахапати, саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропеййам̣, дӣгхатапассӣ ва̄ ниган̣т̣хо, твам̣ ва̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо упа̄ли гахапати ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса пат̣иссутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена па̄ва̄рикамбаванам̣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо упа̄ли гахапати бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄гама̄ ну кхвидха, бханте, дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо’’ти?

‘‘а̄гама̄ кхвидха, гахапати, дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо’’ти.

‘‘аху кхо пана те, бханте, дӣгхатапассина̄ ниган̣т̣хена саддхим̣ кочидева катха̄салла̄по’’ти?

‘‘аху кхо ме, гахапати, дӣгхатапассина̄ ниган̣т̣хена саддхим̣ кочидева катха̄салла̄по’’ти.

‘‘йатха̄ катхам̣ пана те, бханте, аху дӣгхатапассина̄ ниган̣т̣хена саддхим̣ кочидева катха̄салла̄по’’ти?

атха кхо бхагава̄ йа̄ватако ахоси дӣгхатапассина̄ ниган̣т̣хена саддхим̣ катха̄салла̄по там̣ саббам̣ упа̄лисса гахапатисса а̄рочеси.

61. евам̣ вутте, упа̄ли гахапати бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху са̄дху, бханте тапассӣ! йатха̄ там̣ сутавата̄ са̄вакена саммадева саттхуса̄санам̣ а̄джа̄нантена евамевам̣ дӣгхатапассина̄ ниган̣т̣хена бхагавато бйа̄катам̣. кин̃хи собхати чхаво манодан̣д̣о имасса евам̣ ол̣а̄рикасса ка̄йадан̣д̣асса упанидха̄йа? атха кхо ка̄йадан̣д̣ова маха̄са̄ваджджатаро па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, но татха̄ вачӣдан̣д̣о, но татха̄ манодан̣д̣о’’ти. ‘‘саче кхо твам̣, гахапати, сачче патит̣т̣ха̄йа мантеййа̄си сийа̄ но еттха катха̄салла̄по’’ти. ‘‘сачче ахам̣, бханте, патит̣т̣ха̄йа мантесса̄ми; хоту но еттха катха̄салла̄по’’ти.

62. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, идхасса ниган̣т̣хо а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но сӣтодакапат̣иккхитто ун̣ходакапат̣исевӣ. со сӣтодакам̣ алабхама̄но ка̄лан̇кареййа. имасса пана, гахапати, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто каттхӯпапаттим̣ пан̃н̃апетӣ’’ти?

‘‘аттхи, бханте, маносатта̄ на̄ма дева̄ таттха со упападжджати’’.

‘‘там̣ кисса хету’’?

‘‘асу хи, бханте, манопат̣ибаддхо ка̄лан̇каротӣ’’ти.

‘‘манаси карохи, гахапати [гахапати гахапати манаси карохи (сӣ. сйа̄. кам̣.), гахапати манаси карохи (ка.), гахапати гахапати (пӣ.)], манаси каритва̄ кхо, гахапати, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. бха̄сита̄ кхо пана те, гахапати, еса̄ ва̄ча̄ – ‘сачче ахам̣, бханте, патит̣т̣ха̄йа мантесса̄ми, хоту но еттха катха̄салла̄по’’’ти. ‘‘кин̃ча̄пи, бханте, бхагава̄ евама̄ха, атха кхо ка̄йадан̣д̣ова маха̄са̄ваджджатаро па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, но татха̄ вачӣдан̣д̣о, но татха̄ манодан̣д̣о’’ти.

63. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, идхасса ниган̣т̣хо на̄т̣апутто ча̄туйа̄масам̣варасам̣вуто саббава̄рива̄рито саббава̄рийутто саббава̄ридхуто саббава̄рипхут̣о. со абхиккаманто пат̣иккаманто бахӯ кхуддаке па̄н̣е сан̇гха̄там̣ а̄па̄дети. имасса пана, гахапати, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто кам̣ випа̄кам̣ пан̃н̃апетӣ’’ти?

‘‘асан̃четаникам̣, бханте, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто но маха̄са̄ваджджам̣ пан̃н̃апетӣ’’ти.

‘‘саче пана, гахапати, чететӣ’’ти?

‘‘маха̄са̄ваджджам̣, бханте, хотӣ’’ти.

‘‘четанам̣ пана, гахапати, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто кисмим̣ пан̃н̃апетӣ’’ти?

‘‘манодан̣д̣асмим̣, бханте’’ти.

‘‘манаси карохи, гахапати, манаси каритва̄ кхо, гахапати, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. бха̄сита̄ кхо пана те, гахапати, еса̄ ва̄ча̄ – ‘сачче ахам̣, бханте, патит̣т̣ха̄йа мантесса̄ми; хоту но еттха катха̄салла̄по’’’ти. ‘‘кин̃ча̄пи, бханте, бхагава̄ евама̄ха, атха кхо ка̄йадан̣д̣ова маха̄са̄ваджджатаро па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, но татха̄ вачӣдан̣д̣о, но татха̄ манодан̣д̣о’’ти.

64. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, айам̣ на̄л̣анда̄ иддха̄ чева пхӣта̄ ча бахуджана̄ а̄кин̣н̣аманусса̄’’ти?

‘‘евам̣, бханте, айам̣ на̄л̣анда̄ иддха̄ чева пхӣта̄ ча бахуджана̄ а̄кин̣н̣аманусса̄’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, идха пурисо а̄гаччхеййа уккхитта̄сико. со евам̣ вадеййа – ‘ахам̣ йа̄ватика̄ имисса̄ на̄л̣анда̄йа па̄н̣а̄ те екена кхан̣ена екена мухуттена екам̣ мам̣сакхалам̣ екам̣ мам̣сапун̃джам̣ карисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, пахоти ну кхо со пурисо йа̄ватика̄ имисса̄ на̄л̣анда̄йа па̄н̣а̄ те екена кхан̣ена екена мухуттена екам̣ мам̣сакхалам̣ екам̣ мам̣сапун̃джам̣ ка̄ту’’нти?

‘‘дасапи, бханте, пуриса̄, вӣсампи, бханте, пуриса̄, тим̣сампи, бханте, пуриса̄, чатта̄рӣсампи, бханте, пуриса̄, пан̃н̃а̄сампи, бханте, пуриса̄ наппахонти йа̄ватика̄ имисса̄ на̄л̣анда̄йа па̄н̣а̄ те екена кхан̣ена екена мухуттена екам̣ мам̣сакхалам̣ екам̣ мам̣сапун̃джам̣ ка̄тум̣. кин̃хи собхати еко чхаво пурисо’’ти!

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, идха а̄гаччхеййа саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ иддхима̄ четовасиппатто. со евам̣ вадеййа – ‘ахам̣ имам̣ на̄л̣андам̣ екена манопадосена бхасмам̣ карисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, пахоти ну кхо со саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ иддхима̄ четовасиппатто имам̣ на̄л̣андам̣ екена манопадосена бхасмам̣ ка̄ту’’нти?

‘‘дасапи, бханте, на̄л̣анда̄, вӣсампи на̄л̣анда̄, тим̣сампи на̄л̣анда̄, чатта̄рӣсампи на̄л̣анда̄, пан̃н̃а̄сампи на̄л̣анда̄ пахоти со саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ иддхима̄ четовасиппатто екена манопадосена бхасмам̣ ка̄тум̣. кин̃хи собхати ека̄ чхава̄ на̄л̣анда̄’’ти!

‘‘манаси карохи, гахапати, манаси каритва̄ кхо, гахапати, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. бха̄сита̄ кхо пана те, гахапати, еса̄ ва̄ча̄ – ‘сачче ахам̣, бханте, патит̣т̣ха̄йа мантесса̄ми; хоту но еттха катха̄салла̄по’’’ти.

‘‘кин̃ча̄пи, бханте, бхагава̄ евама̄ха, атха кхо ка̄йадан̣д̣ова маха̄са̄ваджджатаро па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, но татха̄ вачӣдан̣д̣о, но татха̄ манодан̣д̣о’’ти.

65. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, сутам̣ те дан̣д̣акӣран̃н̃ам̣ [дан̣д̣ака̄ран̃н̃ам̣ (сӣ. пӣ.)] ка̄лин̇га̄ран̃н̃ам̣ маджджха̄ран̃н̃ам̣ [меджджха̄ран̃н̃ам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ма̄тан̇га̄ран̃н̃ам̣ аран̃н̃ам̣ аран̃н̃абхӯта’’нти?

‘‘евам̣, бханте, сутам̣ ме дан̣д̣акӣран̃н̃ам̣ ка̄лин̇га̄ран̃н̃ам̣ маджджха̄ран̃н̃ам̣ ма̄тан̇га̄ран̃н̃ам̣ аран̃н̃ам̣ аран̃н̃абхӯта’’нти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, кинти те сутам̣ кена там̣ дан̣д̣акӣран̃н̃ам̣ ка̄лин̇га̄ран̃н̃ам̣ маджджха̄ран̃н̃ам̣ ма̄тан̇га̄ран̃н̃ам̣ аран̃н̃ам̣ аран̃н̃абхӯта’’нти?

‘‘сутам̣ метам̣, бханте, исӣнам̣ манопадосена там̣ дан̣д̣акӣран̃н̃ам̣ ка̄лин̇га̄ран̃н̃ам̣ маджджха̄ран̃н̃ам̣ ма̄тан̇га̄ран̃н̃ам̣ аран̃н̃ам̣ аран̃н̃абхӯта’’нти.

‘‘манаси карохи, гахапати, манаси каритва̄ кхо, гахапати, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. бха̄сита̄ кхо пана те, гахапати, еса̄ ва̄ча̄ – ‘сачче ахам̣, бханте, патит̣т̣ха̄йа мантесса̄ми; хоту но еттха катха̄салла̄по’’’ти.

66. ‘‘пурименева̄хам̣, бханте, опаммена бхагавато аттамано абхираддхо. апи ча̄хам̣ има̄ни бхагавато вичитра̄ни пан̃хапат̣ибха̄на̄ни сотука̄мо, ева̄хам̣ бхагавантам̣ паччанӣкам̣ ка̄таббам̣ аман̃н̃иссам̣. абхиккантам̣, бханте, абхиккантам̣, бханте! сеййатха̄пи, бханте, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣти; евамевам̣ бхагавата̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.

67. ‘‘анувиччака̄рам̣ кхо, гахапати, карохи, анувиччака̄ро тумха̄диса̄нам̣ н̃а̄таманусса̄нам̣ са̄дху хотӣ’’ти. ‘‘имина̄па̄хам̣, бханте, бхагавато бхиййосоматта̄йа аттамано абхираддхо йам̣ мам̣ бхагава̄ евама̄ха – ‘анувиччака̄рам̣ кхо, гахапати, карохи, анувиччака̄ро тумха̄диса̄нам̣ н̃а̄таманусса̄нам̣ са̄дху хотӣ’ти. ман̃хи, бханте, ан̃н̃атиттхийа̄ са̄вакам̣ лабхитва̄ кевалакаппам̣ на̄л̣андам̣ пат̣а̄кам̣ парихареййум̣ – ‘упа̄ли амха̄кам̣ гахапати са̄вакаттам̣ упагато’ти. атха ча пана мам̣ бхагава̄ евама̄ха – ‘анувиччака̄рам̣ кхо, гахапати, карохи, анувиччака̄ро тумха̄диса̄нам̣ н̃а̄таманусса̄нам̣ са̄дху хотӣ’ти. еса̄хам̣, бханте, дутийампи бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.

68. ‘‘дӣгхараттам̣ кхо те, гахапати, ниган̣т̣ха̄нам̣ опа̄набхӯтам̣ кулам̣ йена несам̣ упагата̄нам̣ пин̣д̣акам̣ да̄таббам̣ ман̃н̃еййа̄сӣ’’ти. ‘‘имина̄па̄хам̣, бханте, бхагавато бхиййосоматта̄йа аттамано абхираддхо йам̣ мам̣ бхагава̄ евама̄ха – ‘дӣгхараттам̣ кхо те, гахапати, ниган̣т̣ха̄нам̣ опа̄набхӯтам̣ кулам̣ йена несам̣ упагата̄нам̣ пин̣д̣акам̣ да̄таббам̣ ман̃н̃еййа̄сӣ’ти. сутам̣ метам̣, бханте, саман̣о готамо евама̄ха – ‘майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣, на̄н̃н̃есам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣; майхамева са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣, на̄н̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣; майхамева диннам̣ махаппхалам̣, на̄н̃н̃есам̣ диннам̣ махаппхалам̣; майхамева са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхалам̣, на̄н̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхала’нти. атха ча пана мам̣ бхагава̄ ниган̣т̣хесупи да̄не сама̄дапети. апи ча, бханте, майаметтха ка̄лам̣ джа̄нисса̄ма. еса̄хам̣, бханте, татийампи бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.

69. атха кхо бхагава̄ упа̄лисса гахапатисса анупуббим̣ катхам̣ [а̄нупуббӣкатхам̣ (сӣ.), а̄нупуббикатхам̣ (пӣ.), анупуббикатхам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] катхеси, сеййатхидам̣ – да̄накатхам̣ сӣлакатхам̣ саггакатхам̣, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сам̣килесам̣, неккхамме а̄нисам̣сам̣ пака̄сеси. йада̄ бхагава̄ ан̃н̃а̄си упа̄лим̣ гахапатим̣ каллачиттам̣ мудучиттам̣ винӣваран̣ачиттам̣ удаггачиттам̣ пасанначиттам̣, атха йа̄ буддха̄нам̣ са̄муккам̣сика̄ дхаммадесана̄ там̣ пака̄сеси – дуккхам̣, самудайам̣, ниродхам̣, маггам̣. сеййатха̄пи на̄ма суддхам̣ ваттхам̣ апагатака̄л̣акам̣ саммадева раджанам̣ пат̣игган̣хеййа, евамева упа̄лисса гахапатисса тасмим̣йева а̄сане вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – ‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’нти. атха кхо упа̄ли гахапати дит̣т̣хадхаммо паттадхаммо видитадхаммо парийога̄л̣хадхаммо тин̣н̣авичикиччхо вигатакатхам̣катхо веса̄раджджаппатто апараппаччайо саттхуса̄сане бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ханда ча да̄ни майам̣, бханте, гаччха̄ма, бахукичча̄ майам̣ бахукаран̣ӣйа̄’’ти. ‘‘йассада̄ни твам̣, гахапати, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти.

70. атха кхо упа̄ли гахапати бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена сакам̣ нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ дова̄рикам̣ а̄мантеси – ‘‘аджджатагге, самма дова̄рика, а̄вара̄ми два̄рам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ ниган̣т̣хӣнам̣, ана̄ват̣ам̣ два̄рам̣ бхагавато бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣. саче кочи ниган̣т̣хо а̄гаччхати таменам̣ твам̣ евам̣ вадеййа̄си – ‘тит̣т̣ха, бханте, ма̄ па̄виси. аджджатагге упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагато. а̄ват̣ам̣ два̄рам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ ниган̣т̣хӣнам̣, ана̄ват̣ам̣ два̄рам̣ бхагавато бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣. саче те, бханте, пин̣д̣акена аттхо, еттхева тит̣т̣ха, еттхева те а̄хариссантӣ’’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо дова̄рико упа̄лисса гахапатисса паччассоси.

71. ассоси кхо дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо – ‘‘упа̄ли кира гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагато’’ти. атха кхо дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бханте, упа̄ли кира гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагато’’ти. ‘‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, тапасси, анавака̄со йам̣ упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагаччхеййа. т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ саман̣о готамо упа̄лисса гахапатисса са̄вакаттам̣ упагаччхеййа̄’’ти. дутийампи кхо дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо…пе… татийампи кхо дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бханте …пе… упа̄лисса гахапатисса са̄вакаттам̣ упагаччхеййа̄’’ти. ‘‘ханда̄хам̣, бханте, гаччха̄ми йа̄ва джа̄на̄ми йади ва̄ упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагато йади ва̄ но’’ти. ‘‘гаччха твам̣, тапасси, джа̄на̄хи йади ва̄ упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагато йади ва̄ но’’ти.

72. атха кхо дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо йена упа̄лисса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо дова̄рико дӣгхатапассим̣ ниган̣т̣хам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на дӣгхатапассим̣ ниган̣т̣хам̣ етадавоча – ‘‘тит̣т̣ха, бханте, ма̄ па̄виси. аджджатагге упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагато. а̄ват̣ам̣ два̄рам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ ниган̣т̣хӣнам̣, ана̄ват̣ам̣ два̄рам̣ бхагавато бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣. саче те, бханте, пин̣д̣акена аттхо, еттхева тит̣т̣ха, еттхева те а̄хариссантӣ’’ти. ‘‘на ме, а̄вусо, пин̣д̣акена аттхо’’ти ватва̄ тато пат̣иниваттитва̄ йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘саччам̣йева кхо, бханте, йам̣ упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагато. етам̣ кхо те ахам̣, бханте, на̄латтхам̣ на кхо ме, бханте, руччати йам̣ упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропеййа. саман̣о хи, бханте, готамо ма̄йа̄вӣ а̄ват̣т̣аним̣ ма̄йам̣ джа̄на̄ти йа̄йа ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ са̄ваке а̄ват̣т̣етӣти. а̄ват̣т̣о кхо те, бханте, упа̄ли гахапати саман̣ена готамена а̄ват̣т̣анийа̄ ма̄йа̄йа̄’’ти. ‘‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, тапасси, анавака̄со йам̣ упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагаччхеййа. т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣ виджджати йам̣ саман̣о готамо упа̄лисса гахапатисса са̄вакаттам̣ упагаччхеййа̄’’ти. дутийампи кхо дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘саччам̣йева, бханте…пе… упа̄лисса гахапатисса са̄вакаттам̣ упагаччхеййа̄’’ти. татийампи кхо дӣгхатапассӣ ниган̣т̣хо ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘саччам̣йева кхо, бханте…пе… упа̄лисса гахапатисса са̄вакаттам̣ упагаччхеййа̄’’ти. ‘‘ханда ча̄хам̣, тапасси, гаччха̄ми йа̄ва ча̄хам̣ са̄мам̣йева джа̄на̄ми йади ва̄ упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагато йади ва̄ но’’ти.

атха кхо ниган̣т̣хо на̄т̣апутто махатийа̄ ниган̣т̣хапариса̄йа саддхим̣ йена упа̄лисса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо дова̄рико ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘тит̣т̣ха, бханте, ма̄ па̄виси. аджджатагге упа̄ли гахапати саман̣асса готамасса са̄вакаттам̣ упагато. а̄ват̣ам̣ два̄рам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ ниган̣т̣хӣнам̣, ана̄ват̣ам̣ два̄рам̣ бхагавато бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣. саче те, бханте, пин̣д̣акена аттхо, еттхева тит̣т̣ха, еттхева те а̄хариссантӣ’’ти. ‘‘тена хи, самма дова̄рика, йена упа̄ли гахапати тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ упа̄лим̣ гахапатим̣ евам̣ вадехи – ‘ниган̣т̣хо, бханте, на̄т̣апутто махатийа̄ ниган̣т̣хапариса̄йа саддхим̣ бахидва̄ракот̣т̣хаке т̣хито; со те дассанака̄мо’’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо дова̄рико ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса пат̣иссутва̄ йена упа̄ли гахапати тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ упа̄лим̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘ниган̣т̣хо, бханте, на̄т̣апутто махатийа̄ ниган̣т̣хапариса̄йа саддхим̣ бахидва̄ракот̣т̣хаке т̣хито; со те дассанака̄мо’’ти. ‘‘тена хи, самма дова̄рика, маджджхима̄йа два̄раса̄ла̄йа а̄сана̄ни пан̃н̃апехӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо дова̄рико упа̄лисса гахапатисса пат̣иссутва̄ маджджхима̄йа два̄раса̄ла̄йа а̄сана̄ни пан̃н̃апетва̄ йена упа̄ли гахапати тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ упа̄лим̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘пан̃н̃атта̄ни кхо, бханте, маджджхима̄йа два̄раса̄ла̄йа а̄сана̄ни. йассада̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти.

73. атха кхо упа̄ли гахапати йена маджджхима̄ два̄раса̄ла̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ йам̣ таттха а̄санам̣ агган̃ча сет̣т̣хан̃ча уттаман̃ча пан̣ӣтан̃ча таттха са̄мам̣ нисӣдитва̄ дова̄рикам̣ а̄мантеси – ‘‘тена хи, самма дова̄рика, йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ евам̣ вадехи – ‘упа̄ли, бханте, гахапати евама̄ха – пависа кира, бханте, саче а̄кан̇кхасӣ’’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо дова̄рико упа̄лисса гахапатисса пат̣иссутва̄ йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘упа̄ли, бханте, гахапати евама̄ха – ‘пависа кира, бханте, саче а̄кан̇кхасӣ’’’ти. атха кхо ниган̣т̣хо на̄т̣апутто махатийа̄ ниган̣т̣хапариса̄йа саддхим̣ йена маджджхима̄ два̄раса̄ла̄ тенупасан̇ками. атха кхо упа̄ли гахапати – йам̣ судам̣ пуббе йато пассати ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄на тато паччуггантва̄ йам̣ таттха а̄санам̣ агган̃ча сет̣т̣хан̃ча уттаман̃ча пан̣ӣтан̃ча там̣ уттара̄сан̇гена саммаджджитва̄ [памаджджитва̄ (сӣ. пӣ.)] париггахетва̄ нисӣда̄пети со – да̄ни йам̣ таттха а̄санам̣ агган̃ча сет̣т̣хан̃ча уттаман̃ча пан̣ӣтан̃ча таттха са̄мам̣ нисӣдитва̄ ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘сам̣виджджанти кхо, бханте, а̄сана̄ни; саче а̄кан̇кхаси, нисӣда̄’’ти. евам̣ вутте, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто упа̄лим̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘умматтоси твам̣, гахапати, даттоси твам̣, гахапати! ‘гаччха̄махам̣, бханте, саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’ти гантва̄ махата̄си ва̄дасан̇гха̄т̣ена пат̣имукко а̄гато. сеййатха̄пи, гахапати, пурисо ан̣д̣аха̄рако гантва̄ уббхатехи ан̣д̣ехи а̄гаччхеййа, сеййатха̄ ва̄ пана гахапати пурисо аккхикаха̄рако гантва̄ уббхатехи аккхӣхи а̄гаччхеййа; евамева кхо твам̣, гахапати, ‘гаччха̄махам̣, бханте, саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’ти гантва̄ махата̄си ва̄дасан̇гха̄т̣ена пат̣имукко а̄гато. а̄ват̣т̣оси кхо твам̣, гахапати, саман̣ена готамена а̄ват̣т̣анийа̄ ма̄йа̄йа̄’’ти.

74. ‘‘бхаддика̄, бханте, а̄ват̣т̣анӣ ма̄йа̄; калйа̄н̣ӣ, бханте, а̄ват̣т̣анӣ ма̄йа̄; пийа̄ ме, бханте, н̃а̄тиса̄лохита̄ има̄йа а̄ват̣т̣анийа̄ а̄ват̣т̣еййум̣; пийа̄нампи ме асса н̃а̄тиса̄лохита̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа; саббе чепи, бханте, кхаттийа̄ има̄йа а̄ват̣т̣анийа̄ а̄ват̣т̣еййум̣; саббеса̄намписса кхаттийа̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа; саббе чепи, бханте, бра̄хман̣а̄…пе… весса̄…пе… судда̄ има̄йа а̄ват̣т̣анийа̄ а̄ват̣т̣еййум̣; саббеса̄намписса судда̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа; садевако чепи, бханте, локо сама̄рако сабрахмако сассаман̣абра̄хман̣ӣ паджа̄ садеваманусса̄ има̄йа а̄ват̣т̣анийа̄ а̄ват̣т̣еййум̣; садевакассаписса локасса сама̄ракасса сабрахмакасса сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄ти. тена хи, бханте, упамам̣ те карисса̄ми. упама̄йа пидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти.

75. ‘‘бхӯтапуббам̣, бханте, ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса джин̣н̣асса вуд̣д̣хасса махаллакасса дахара̄ ма̄н̣авика̄ паджа̄патӣ ахоси габбхинӣ упавиджан̃н̃а̄. атха кхо, бханте, са̄ ма̄н̣авика̄ там̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘гаччха твам̣, бра̄хман̣а, а̄пан̣а̄ маккат̣аччха̄пакам̣ кин̣итва̄ а̄нехи, йо ме кума̄ракасса кӣл̣а̄панако бхависсатӣ’ти. евам̣ вутте, со бра̄хман̣о там̣ ма̄н̣авикам̣ етадавоча – ‘а̄гамехи та̄ва, бхоти, йа̄ва виджа̄йати. саче твам̣, бхоти, кума̄ракам̣ виджа̄йиссаси, тасса̄ те ахам̣ а̄пан̣а̄ маккат̣аччха̄пакам̣ кин̣итва̄ а̄несса̄ми, йо те кума̄ракасса кӣл̣а̄панако бхависсати. саче пана твам̣, бхоти, кума̄рикам̣ виджа̄йиссаси, тасса̄ те ахам̣ а̄пан̣а̄ маккат̣аччха̄пикам̣ кин̣итва̄ а̄несса̄ми, йа̄ те кума̄рика̄йа кӣл̣а̄паника̄ бхависсатӣ’ти. дутийампи кхо, бханте, са̄ ма̄н̣авика̄…пе… татийампи кхо, бханте, са̄ ма̄н̣авика̄ там̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘гаччха твам̣, бра̄хман̣а, а̄пан̣а̄ маккат̣аччха̄пакам̣ кин̣итва̄ а̄нехи, йо ме кума̄ракасса кӣл̣а̄панако бхависсатӣ’ти. атха кхо, бханте, со бра̄хман̣о тасса̄ ма̄н̣авика̄йа са̄ратто пат̣ибаддхачитто а̄пан̣а̄ маккат̣аччха̄пакам̣ кин̣итва̄ а̄нетва̄ там̣ ма̄н̣авикам̣ етадавоча – ‘айам̣ те, бхоти, а̄пан̣а̄ маккат̣аччха̄пако кин̣итва̄ а̄нӣто, йо те кума̄ракасса кӣл̣а̄панако бхависсатӣ’ти. евам̣ вутте, бханте, са̄ ма̄н̣авика̄ там̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘гаччха твам̣, бра̄хман̣а, имам̣ маккат̣аччха̄пакам̣ а̄да̄йа йена раттапа̄н̣и раджатапутто тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ раттапа̄н̣им̣ раджакапуттам̣ евам̣ вадехи – иччха̄махам̣, самма раттапа̄н̣и, имам̣ маккат̣аччха̄пакам̣ пӣта̄валепанам̣ на̄ма ран̇гаджа̄там̣ раджитам̣ а̄кот̣итапачча̄кот̣итам̣ убхатобха̄гавимат̣т̣ха’нти.

‘‘атха кхо, бханте, со бра̄хман̣о тасса̄ ма̄н̣авика̄йа са̄ратто пат̣ибаддхачитто там̣ маккат̣аччха̄пакам̣ а̄да̄йа йена раттапа̄н̣и раджакапутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ раттапа̄н̣им̣ раджакапуттам̣ етадавоча – ‘иччха̄махам̣, самма раттапа̄н̣и, имам̣ маккат̣аччха̄пакам̣ пӣта̄валепанам̣ на̄ма ран̇гаджа̄там̣ раджитам̣ а̄кот̣итапачча̄кот̣итам̣ убхатобха̄гавимат̣т̣ха’нти. евам̣ вутте, бханте, раттапа̄н̣и раджакапутто там̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘айам̣ кхо те, маккат̣аччха̄пако ран̇гаккхамо хи кхо, но а̄кот̣анаккхамо, но вимаджджанаккхамо’ти. евамева кхо, бханте, ба̄ла̄нам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ ва̄до ран̇гаккхамо хи кхо ба̄ла̄нам̣ но пан̣д̣ита̄нам̣, но ануйогаккхамо, но вимаджджанаккхамо. атха кхо, бханте, со бра̄хман̣о апарена самайена навам̣ дуссайугам̣ а̄да̄йа йена раттапа̄н̣и раджакапутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ раттапа̄н̣им̣ раджакапуттам̣ етадавоча – ‘иччха̄махам̣, самма раттапа̄н̣и, имам̣ навам̣ дуссайугам̣ пӣта̄валепанам̣ на̄ма ран̇гаджа̄там̣ раджитам̣ а̄кот̣итапачча̄кот̣итам̣ убхатобха̄гавимат̣т̣ха’нти. евам̣ вутте, бханте, раттапа̄н̣и раджакапутто там̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘идам̣ кхо те, бханте, навам̣ дуссайугам̣ ран̇гаккхаман̃чева а̄кот̣анаккхаман̃ча вимаджджанаккхаман̃ча̄’ти. евамева кхо, бханте, тасса бхагавато ва̄до арахато самма̄самбуддхасса ран̇гаккхамо чева пан̣д̣ита̄нам̣ но ба̄ла̄нам̣, ануйогаккхамо ча вимаджджанаккхамо ча̄’’ти.

‘‘сара̄джика̄ кхо, гахапати, париса̄ евам̣ джа̄на̄ти – ‘упа̄ли гахапати ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса са̄вако’ти. касса там̣, гахапати, са̄вакам̣ дха̄рема̄’’ти? евам̣ вутте, упа̄ли гахапати ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ етадавоча – ‘‘тена хи, бханте, сун̣охи йасса̄хам̣ са̄вако’’ти –

76. ‘‘дхӣрасса вигатамохасса, пабхиннакхӣласса виджитавиджайасса;

анӣгхасса сусамачиттасса, вуддхасӣласса са̄дхупан̃н̃асса;

весамантарасса [вессантарасса (сӣ. пӣ.)] вималасса, бхагавато тасса са̄вакохамасми.

‘‘акатхам̣катхисса туситасса, ванталока̄мисасса мудитасса;

катасаман̣асса мануджасса, антимаса̄рӣрасса нарасса;

анопамасса вираджасса, бхагавато тасса са̄вакохамасми.

‘‘асам̣сайасса кусаласса, венайикасса са̄ратхиварасса;

ануттарасса ручирадхаммасса, никкан̇кхасса пабха̄сакасса [пабха̄сакарасса (сӣ. сйа̄. пӣ.)];

ма̄наччхидасса вӣрасса, бхагавато тасса са̄вакохамасми.

‘‘нисабхасса аппамеййасса, гамбхӣрасса монапаттасса;

кхеман̇карасса ведасса, дхаммат̣т̣хасса сам̣вутаттасса;

сан̇га̄тигасса муттасса, бхагавато тасса са̄вакохамасми.

‘‘на̄гасса пантасенасса, кхӣн̣асам̣йоджанасса муттасса;

пат̣имантакасса [пат̣имантасса (ка.)] дхонасса, паннадхаджасса вӣтара̄гасса;

дантасса ниппапан̃часса, бхагавато тасса са̄вакохамасми.

‘‘исисаттамасса акухасса, тевиджджасса брахмапаттасса;

нха̄такасса [наха̄такасса (сӣ. сйа̄. пӣ.)] падакасса, пассаддхасса видитаведасса;

пуриндадасса саккасса, бхагавато тасса са̄вакохамасми.

‘‘арийасса бха̄витаттасса, паттипаттасса веййа̄каран̣асса;

сатимато випассисса, анабхинатасса но апанатасса;

анеджасса васиппаттасса, бхагавато тасса са̄вакохамасми.

‘‘самуггатасса [саммаггатасса (сӣ. сйа̄. пӣ.)] джха̄йисса, ананугатантарасса суддхасса;

аситасса хитасса [аппахӣнасса (сӣ. пӣ.), аппабхӣтасса (сйа̄.)], павивиттасса аггаппаттасса;

тин̣н̣асса та̄райантасса, бхагавато тасса са̄вакохамасми.

‘‘сантасса бхӯрипан̃н̃асса, маха̄пан̃н̃асса вӣталобхасса;

татха̄гатасса сугатасса, аппат̣ипуггаласса асамасса;

виса̄радасса нипун̣асса, бхагавато тасса са̄вакохамасми.

‘‘тан̣хаччхидасса буддхасса, вӣтадхӯмасса анупалиттасса;

а̄хунеййасса йаккхасса, уттамапуггаласса атуласса;

махато йасаггапаттасса, бхагавато тасса са̄вакохамасмӣ’’ти.

77. ‘‘када̄ сан̃н̃ӯл̣ха̄ пана те, гахапати, име саман̣асса готамасса ван̣н̣а̄’’ти? ‘‘сеййатха̄пи, бханте, на̄на̄пуппха̄нам̣ маха̄пуппхара̄си, таменам̣ даккхо ма̄ла̄ка̄ро ва̄ ма̄ла̄ка̄рантева̄сӣ ва̄ вичиттам̣ ма̄лам̣ гантхеййа; евамева кхо, бханте, со бхагава̄ анекаван̣н̣о анекасатаван̣н̣о. ко хи, бханте, ван̣н̣а̄рахасса ван̣н̣ам̣ на кариссатӣ’’ти? атха кхо ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса бхагавато сакка̄рам̣ асахама̄насса таттхева ун̣хам̣ лохитам̣ мукхато уггаччхӣти [угган̃чхи (сӣ. сйа̄. пӣ.)].

упа̄лисуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чхат̣т̣хам̣.