4. поталийасуттам̣
31. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ан̇гуттара̄песу вихарати а̄пан̣ам̣ на̄ма ан̇гуттара̄па̄нам̣ нигамо. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа а̄пан̣ам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. а̄пан̣е пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йенан̃н̃атаро ванасан̣д̣о тенупасан̇ками дива̄виха̄ра̄йа. там̣ ванасан̣д̣ам̣ аджджхога̄хетва̄ [аджджхогахетва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.), аджджхога̄хитва̄ (пӣ. ка.)] ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди. поталийопи кхо гахапати сампаннанива̄санапа̄вуран̣о [па̄пуран̣о (сӣ. сйа̄. кам̣.)] чхаттупа̄хана̄хи [чхаттупа̄хано (ка.)] джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄но анувичарама̄но йена со ванасан̣д̣о тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ там̣ ванасан̣д̣ам̣ аджджхога̄хетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хитам̣ кхо поталийам̣ гахапатим̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘сам̣виджджанти кхо, гахапати, а̄сана̄ни; саче а̄кан̇кхаси нисӣда̄’’ти. евам̣ вутте, поталийо гахапати ‘‘гахапатива̄дена мам̣ саман̣о готамо самуда̄чаратӣ’’ти купито анаттамано тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо бхагава̄…пе… татийампи кхо бхагава̄ поталийам̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘сам̣виджджанти кхо, гахапати, а̄сана̄ни; саче а̄кан̇кхаси нисӣда̄’’ти. ‘‘евам̣ вутте, поталийо гахапати гахапатива̄дена мам̣ саман̣о готамо самуда̄чаратӣ’’ти купито анаттамано бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘тайидам̣, бхо готама, наччханнам̣, тайидам̣ наппатирӯпам̣, йам̣ мам̣ твам̣ гахапатива̄дена самуда̄чарасӣ’’ти. ‘‘те хи те, гахапати, а̄ка̄ра̄, те лин̇га̄, те нимитта̄ йатха̄ там̣ гахапатисса̄’’ти. ‘‘татха̄ хи пана ме, бхо готама, саббе камманта̄ пат̣иккхитта̄, саббе воха̄ра̄ самуччхинна̄’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана те, гахапати, саббе камманта̄ пат̣иккхитта̄, саббе воха̄ра̄ самуччхинна̄’’ти? ‘‘идха ме, бхо готама, йам̣ ахоси дханам̣ ва̄ дхан̃н̃ам̣ ва̄ раджатам̣ ва̄ джа̄тарӯпам̣ ва̄ саббам̣ там̣ путта̄нам̣ да̄йаджджам̣ ниййа̄там̣, таттха̄хам̣ анова̄дӣ анупава̄дӣ гха̄саччха̄данапарамо вихара̄ми. евам̣ кхо ме [еван̃ча ме (сйа̄.), евам̣ ме (ка.)], бхо готама, саббе камманта̄ пат̣иккхитта̄, саббе воха̄ра̄ самуччхинна̄’’ти. ‘‘ан̃н̃атха̄ кхо твам̣, гахапати, воха̄расамуччхедам̣ вадаси, ан̃н̃атха̄ ча пана арийасса винайе воха̄расамуччхедо хотӣ’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бханте, арийасса винайе воха̄расамуччхедо хоти? са̄дху ме, бханте, бхагава̄ татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄ арийасса винайе воха̄расамуччхедо хотӣ’’ти. ‘‘тена хи, гахапати, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо поталийо гахапати бхагавато паччассоси.
32. бхагава̄ етадавоча – ‘‘ат̣т̣ха кхо име, гахапати, дхамма̄ арийасса винайе воха̄расамуччхеда̄йа сам̣ваттанти. катаме ат̣т̣ха? апа̄н̣а̄типа̄там̣ нисса̄йа па̄н̣а̄типа̄то паха̄таббо; динна̄да̄нам̣ нисса̄йа адинна̄да̄нам̣ паха̄таббам̣; саччава̄чам̣ [саччам̣ ва̄чам̣ (сйа̄.)] нисса̄йа муса̄ва̄до паха̄таббо; аписун̣ам̣ ва̄чам̣ нисса̄йа писун̣а̄ ва̄ча̄ паха̄табба̄; агиддхилобхам̣ нисса̄йа гиддхилобхо паха̄таббо; анинда̄росам̣ нисса̄йа нинда̄росо паха̄таббо; аккодхӯпа̄йа̄сам̣ нисса̄йа кодхӯпа̄йа̄со паха̄таббо; анатима̄нам̣ нисса̄йа атима̄но паха̄таббо. име кхо, гахапати, ат̣т̣ха дхамма̄ сам̣кхиттена вутта̄, виттха̄рена авибхатта̄, арийасса винайе воха̄расамуччхеда̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. ‘‘йе ме [йе ме пана (сйа̄. ка.)], бханте, бхагавата̄ ат̣т̣ха дхамма̄ сам̣кхиттена вутта̄, виттха̄рена авибхатта̄, арийасса винайе воха̄расамуччхеда̄йа сам̣ваттанти, са̄дху ме, бханте, бхагава̄ име ат̣т̣ха дхамме виттха̄рена [виттха̄ретва̄ (ка.)] вибхаджату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. ‘‘тена хи, гахапати, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо поталийо гахапати бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –
33. ‘‘‘апа̄н̣а̄типа̄там̣ нисса̄йа па̄н̣а̄типа̄то паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣ кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету па̄н̣а̄типа̄тӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева [ахан̃че (?)] кхо пана па̄н̣а̄типа̄тӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ [анувичча вин̃н̃ӯ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] гарахеййум̣ па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ па̄н̣а̄типа̄то. йе ча па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивиратасса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘апа̄н̣а̄типа̄там̣ нисса̄йа па̄н̣а̄типа̄то паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.
34. ‘‘‘динна̄да̄нам̣ нисса̄йа адинна̄да̄нам̣ паха̄табба’нти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету адинна̄да̄йӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана адинна̄да̄йӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа адинна̄да̄напаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ адинна̄да̄напаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ адинна̄да̄напаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ адинна̄да̄нам̣. йе ча адинна̄да̄напаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ адинна̄да̄на̄ пат̣ивиратасса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘динна̄да̄нам̣ нисса̄йа адинна̄да̄нам̣ паха̄табба’нти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.
35. ‘‘‘саччава̄чам̣ нисса̄йа муса̄ва̄до паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣ кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету муса̄ва̄дӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана муса̄ва̄дӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа муса̄ва̄дапаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ муса̄ва̄дапаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ муса̄ва̄дапаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ муса̄ва̄до. йе ча муса̄ва̄дапаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, муса̄ва̄да̄ пат̣ивиратасса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘саччава̄чам̣ нисса̄йа муса̄ва̄до паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.
36. ‘‘‘аписун̣ам̣ ва̄чам̣ нисса̄йа писун̣а̄ ва̄ча̄ паха̄табба̄’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣ кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету писун̣ава̄чо ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана писун̣ава̄чо ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа писун̣ава̄ча̄паччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ писун̣ава̄ча̄паччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ писун̣ава̄ча̄паччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ писун̣а̄ ва̄ча̄. йе ча писун̣ава̄ча̄паччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивиратасса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘аписун̣ам̣ ва̄чам̣ нисса̄йа писун̣а̄ ва̄ча̄ паха̄табба̄’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.
37. ‘‘‘агиддхилобхам̣ нисса̄йа гиддхилобхо паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету гиддхилобхӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана гиддхилобхӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа гиддхилобхапаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ гиддхилобхапаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ гиддхилобхапаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ гиддхилобхо. йе ча гиддхилобхапаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, гиддхилобха̄ пат̣ивиратасса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘агиддхилобхам̣ нисса̄йа гиддхилобхо паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.
38. ‘‘‘анинда̄росам̣ нисса̄йа нинда̄росо паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету нинда̄росӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана нинда̄росӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа нинда̄росапаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ нинда̄росапаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ нинда̄росапаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ нинда̄росо. йе ча нинда̄росапаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, анинда̄росисса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘анинда̄росам̣ нисса̄йа нинда̄росо паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.
39. ‘‘‘аккодхӯпа̄йа̄сам̣ нисса̄йа кодхӯпа̄йа̄со паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету кодхӯпа̄йа̄сӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана кодхӯпа̄йа̄сӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа кодхӯпа̄йа̄сапаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ кодхӯпа̄йа̄сапаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ кодхӯпа̄йа̄сапаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ кодхӯпа̄йа̄со. йе ча кодхӯпа̄йа̄сапаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, аккодхӯпа̄йа̄сисса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘аккодхӯпа̄йа̄сам̣ нисса̄йа кодхӯпа̄йа̄со паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.
40. ‘‘‘анатима̄нам̣ нисса̄йа атима̄но паха̄таббо’ти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету атима̄нӣ ассам̣, теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанно. ахан̃чева кхо пана атима̄нӣ ассам̣, атта̄пи мам̣ упавадеййа атима̄напаччайа̄, анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣ атима̄напаччайа̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄ атима̄напаччайа̄. етадева кхо пана сам̣йоджанам̣ етам̣ нӣваран̣ам̣ йадидам̣ атима̄но. йе ча атима̄напаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, анатима̄нисса евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти’. ‘анатима̄нам̣ нисса̄йа атима̄но паха̄таббо’ти – ити йантам̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.
41. ‘‘име кхо, гахапати, ат̣т̣ха дхамма̄ сам̣кхиттена вутта̄, виттха̄рена вибхатта̄ [авибхатта̄ (сйа̄. ка.)], йе арийасса винайе воха̄расамуччхеда̄йа сам̣ваттанти; на твева та̄ва арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо хотӣ’’ти.
‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бханте, арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо хоти? са̄дху ме, бханте, бхагава̄ татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄ арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо хотӣ’’ти. ‘‘тена хи, гахапати, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо поталийо гахапати бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –
ка̄ма̄дӣнавакатха̄
42. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, куккуро джигхаччха̄дуббалйапарето гогха̄такасӯнам̣ паччупат̣т̣хито асса. таменам̣ даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ ат̣т̣хикан̇калам̣ суниккантам̣ никкантам̣ ниммам̣сам̣ лохитамаккхитам̣ упасумбхеййа [упаччхубхеййа (сӣ. пӣ.), упаччхӯбхеййа (сйа̄. кам̣.), упаччумбхеййа (ка.)]. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, апи ну кхо со куккуро амум̣ ат̣т̣хикан̇калам̣ суниккантам̣ никкантам̣ ниммам̣сам̣ лохитамаккхитам̣ палеханто джигхаччха̄дуббалйам̣ пат̣ивинеййа̄’’ти?
‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘там̣ кисса хету’’?
‘‘адун̃хи, бханте, ат̣т̣хикан̇калам̣ суниккантам̣ никкантам̣ ниммам̣сам̣ лохитамаккхитам̣. йа̄вадева пана со куккуро киламатхасса вигха̄тасса бха̄гӣ асса̄ти. евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ат̣т̣хикан̇калӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄ [бахӯпа̄йа̄са̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ на̄натта̄ на̄наттасита̄ там̣ абхиниваджджетва̄, йа̄йам̣ упеккха̄ екатта̄ екаттасита̄ йаттха саббасо лока̄мисӯпа̄да̄на̄ апарисеса̄ нируджджханти тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.
43. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, гиджджхо ва̄ кан̇ко ва̄ кулало ва̄ мам̣сапесим̣ а̄да̄йа уд̣д̣ӣйеййа [уд̣д̣айеййа (сйа̄. пӣ.)]. таменам̣ гиджджха̄пи кан̇ка̄пи кулала̄пи анупатитва̄ анупатитва̄ витаччхеййум̣ виссаджджеййум̣ [вира̄джеййум̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, саче со гиджджхо ва̄ кан̇ко ва̄ кулало ва̄ там̣ мам̣сапесим̣ на кхиппамева пат̣иниссаджджеййа, со татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’’нти?
‘‘евам̣, бханте’’.
‘‘евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘мам̣сапесӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ на̄натта̄ на̄наттасита̄ там̣ абхиниваджджетва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ екатта̄ екаттасита̄ йаттха саббасо лока̄мисӯпа̄да̄на̄ апарисеса̄ нируджджханти тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.
44. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, пурисо а̄диттам̣ тин̣уккам̣ а̄да̄йа пат̣ива̄там̣ гаччхеййа. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, саче со пурисо там̣ а̄диттам̣ тин̣уккам̣ на кхиппамева пат̣иниссаджджеййа тасса са̄ а̄дитта̄ тин̣укка̄ хаттхам̣ ва̄ дахеййа ба̄хум̣ ва̄ дахеййа ан̃н̃атарам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ ва̄ ан̇гапаччан̇гам̣ [дахеййа. ан̃н̃атарам̣ ва̄ ан̇гапаччан̇га (сӣ. пӣ.)] дахеййа, со татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’’нти?
‘‘евам̣, бханте’’.
‘‘евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘тин̣уккӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄…пе… тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.
45. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, ан̇га̄рака̄су са̄дхикапориса̄, пӯра̄ ан̇га̄ра̄нам̣ вӣтаччика̄нам̣ вӣтадхӯма̄нам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа джӣвитука̄мо амаритука̄мо сукхака̄мо дуккхаппат̣иккӯло. таменам̣ две балаванто пуриса̄ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ ан̇га̄рака̄сум̣ упакад̣д̣хеййум̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, апи ну со пурисо итичитичева ка̄йам̣ санна̄меййа̄’’ти?
‘‘евам̣, бханте’’.
‘‘там̣ кисса хету’’?
‘‘видитан̃хи, бханте, тасса пурисасса иман̃ча̄хам̣ ан̇га̄рака̄сум̣ папатисса̄ми, татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхисса̄ми маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’’нти. ‘‘евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘ан̇га̄рака̄сӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄…пе… тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.
46. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, пурисо супинакам̣ пассеййа а̄ра̄мара̄ман̣еййакам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ бхӯмира̄ман̣еййакам̣ поккхаран̣ира̄ман̣еййакам̣. со пат̣ибуддхо на кин̃чи пат̣ипассеййа [пассеййа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘супинакӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти…пе… тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.
47. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, пурисо йа̄читакам̣ бхогам̣ йа̄читва̄ йа̄нам̣ ва̄ [йа̄нам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] порисеййам̣ [поросеййам̣ (сӣ. пӣ. ка.), оропеййа (сйа̄. кам̣.)] павараман̣икун̣д̣алам̣. со техи йа̄читакехи бхогехи пураккхато паривуто антара̄пан̣ам̣ пат̣ипаджджеййа. таменам̣ джано дисва̄ евам̣ вадеййа – ‘бхогӣ вата, бхо, пурисо, евам̣ кира бхогино бхога̄ни бхун̃джантӣ’ти. таменам̣ са̄мика̄ йаттха йаттхева пассеййум̣ таттха таттхева са̄ни хареййум̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, алам̣ ну кхо тасса пурисасса ан̃н̃атхатта̄йа̄’’ти?
‘‘евам̣, бханте’’.
‘‘там̣ кисса хету’’?
‘‘са̄мино хи, бханте, са̄ни харантӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йа̄читакӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти…пе… тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.
48. ‘‘сеййатха̄пи, гахапати, га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ авидӯре тиббо ванасан̣д̣о. татрасса руккхо сампаннапхало ча упапаннапхало [уппаннапхало (сйа̄.)] ча, на чассу ка̄ничи пхала̄ни бхӯмийам̣ патита̄ни. атха пурисо а̄гаччхеййа пхалаттхико пхалагавесӣ пхалапарийесанам̣ чарама̄но. со там̣ ванасан̣д̣ам̣ аджджхога̄хетва̄ там̣ руккхам̣ пассеййа сампаннапхалан̃ча упапаннапхалан̃ча. тасса евамасса – ‘айам̣ кхо руккхо сампаннапхало ча упапаннапхало ча, наттхи ча ка̄ничи пхала̄ни бхӯмийам̣ патита̄ни. джа̄на̄ми кхо пана̄хам̣ руккхам̣ а̄рохитум̣ [а̄рухитум̣ (сӣ.)]. йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ руккхам̣ а̄рохитва̄ йа̄вадаттхан̃ча кха̄деййам̣ уччхан̇ган̃ча пӯреййа’нти. со там̣ руккхам̣ а̄рохитва̄ йа̄вадаттхан̃ча кха̄деййа уччхан̇ган̃ча пӯреййа. атха дутийо пурисо а̄гаччхеййа пхалаттхико пхалагавесӣ пхалапарийесанам̣ чарама̄но тин̣хам̣ кут̣ха̄рим̣ [кудха̄рим̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] а̄да̄йа. со там̣ ванасан̣д̣ам̣ аджджхога̄хетва̄ там̣ руккхам̣ пассеййа сампаннапхалан̃ча упапаннапхалан̃ча. тасса евамасса – ‘айам̣ кхо руккхо сампаннапхало ча упапаннапхало ча, наттхи ча ка̄ничи пхала̄ни бхӯмийам̣ патита̄ни. на кхо пана̄хам̣ джа̄на̄ми руккхам̣ а̄рохитум̣. йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ руккхам̣ мӯлато чхетва̄ йа̄вадаттхан̃ча кха̄деййам̣ уччхан̇ган̃ча пӯреййа’нти. со там̣ руккхам̣ мӯлатова чхиндеййа. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, амуко [асу (сӣ. пӣ.)] йо со пурисо пат̣хамам̣ руккхам̣ а̄рӯл̣хо саче со на кхиппамева орохеййа тасса со руккхо папатанто хаттхам̣ ва̄ бхан̃джеййа па̄дам̣ ва̄ бхан̃джеййа ан̃н̃атарам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ ва̄ ан̇гапаччан̇гам̣ бхан̃джеййа, со татонида̄нам̣ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккха’’нти?
‘‘евам̣, бханте’’.
‘‘евамева кхо, гахапати, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘руккхапхалӯпама̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти. еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ на̄натта̄ на̄наттасита̄ там̣ абхиниваджджетва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ екатта̄ екаттасита̄ йаттха саббасо лока̄мисӯпа̄да̄на̄ апарисеса̄ нируджджханти тамевӯпеккхам̣ бха̄вети.
49. ‘‘са кхо со, гахапати, арийаса̄вако имам̣йева ануттарам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ а̄гамма анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати.
‘‘са кхо со, гахапати, арийаса̄вако имам̣йева ануттарам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ а̄гамма диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти.
‘‘са кхо со, гахапати, арийаса̄вако имам̣йева ануттарам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ а̄гамма а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. етта̄вата̄ кхо, гахапати, арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо хоти.
50. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, гахапати, йатха̄ арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо хоти, апи ну твам̣ еварӯпам̣ воха̄расамуччхедам̣ аттани саманупассасӣ’’ти? ‘‘ко ча̄хам̣, бханте, ко ча арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхедо! а̄рака̄ ахам̣, бханте, арийасса винайе саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ воха̄расамуччхеда̄. майан̃хи, бханте, пуббе ан̃н̃атиттхийе парибба̄джаке ана̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйа̄ти аман̃н̃имха, ана̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйабходжанам̣ бходжимха, ана̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйат̣ха̄не т̣хапимха; бхиккхӯ пана майам̣, бханте, а̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйа̄ти аман̃н̃имха, а̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйабходжанам̣ бходжимха, а̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйат̣ха̄не т̣хапимха; ида̄ни пана майам̣, бханте, ан̃н̃атиттхийе парибба̄джаке ана̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйа̄ти джа̄нисса̄ма, ана̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйабходжанам̣ бходжесса̄ма, ана̄джа̄нӣйева сама̄не ана̄джа̄нӣйат̣ха̄не т̣хапесса̄ма. бхиккхӯ пана майам̣, бханте, а̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйа̄ти джа̄нисса̄ма а̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйабходжанам̣ бходжесса̄ма, а̄джа̄нӣйева сама̄не а̄джа̄нӣйат̣ха̄не т̣хапесса̄ма. аджанеси вата ме, бханте, бхагава̄ саман̣есу саман̣аппемам̣, саман̣есу саман̣аппаса̄дам̣, саман̣есу саман̣ага̄равам̣. абхиккантам̣, бханте, абхиккантам̣, бханте! сеййатха̄пи, бханте, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа, чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣти; евамевам̣ кхо, бханте, бхагавата̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.
поталийасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.