4. чӯл̣аведалласуттам̣
460. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. атха кхо виса̄кхо упа̄сако йена дхаммадинна̄ бхиккхунӣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ дхаммадиннам̣ бхиккхуним̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо виса̄кхо упа̄сако дхаммадиннам̣ бхиккхуним̣ етадавоча – ‘‘‘сакка̄йо сакка̄йо’ти, аййе, вуччати. катамо ну кхо, аййе, сакка̄йо вутто бхагавата̄’’ти? ‘‘пан̃ча кхо име, а̄вусо виса̄кха, упа̄да̄наккхандха̄ сакка̄йо вутто бхагавата̄, сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо. име кхо, а̄вусо виса̄кха, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ сакка̄йо вутто бхагавата̄’’ти.
‘‘са̄дхаййе’’ти кхо виса̄кхо упа̄сако дхаммадинна̄йа бхиккхунийа̄ бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ дхаммадиннам̣ бхиккхуним̣ уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘‘сакка̄йасамудайо сакка̄йасамудайо’ти, аййе, вуччати. катамо ну кхо, аййе, сакка̄йасамудайо вутто бхагавата̄’’ти? ‘‘йа̄йам̣, а̄вусо виса̄кха, тан̣ха̄ поноббхавика̄ нандӣра̄гасахагата̄ татрататра̄бхинандинӣ, сеййатхидам̣ – ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄; айам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, сакка̄йасамудайо вутто бхагавата̄’’ти.
‘‘‘сакка̄йаниродхо сакка̄йаниродхо’ти, аййе, вуччати. катамо ну кхо, аййе, сакка̄йаниродхо вутто бхагавата̄’’ти?
‘‘йо кхо, а̄вусо виса̄кха, тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо ча̄го пат̣иниссагго мутти ана̄лайо; айам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, сакка̄йаниродхо вутто бхагавата̄’’ти.
‘‘‘сакка̄йаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ сакка̄йаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти, аййе, вуччати. катама̄ ну кхо, аййе, сакка̄йаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ вутта̄ бхагавата̄’’ти?
‘‘айамева кхо, а̄вусо виса̄кха, арийо ат̣т̣хан̇гико магго сакка̄йаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ вутта̄ бхагавата̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи самма̄сан̇каппо самма̄ва̄ча̄ самма̄камманто самма̄а̄джӣво самма̄ва̄йа̄мо самма̄сати самма̄сама̄дхӣ’’ти.
‘‘тан̃н̃ева ну кхо, аййе, упа̄да̄нам̣ те [тева (сӣ.)] пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ уда̄ху ан̃н̃атра пан̃чахупа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄на’’нти? ‘‘на кхо, а̄вусо виса̄кха, тан̃н̃ева упа̄да̄нам̣ те пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, на̄пи ан̃н̃атра пан̃чахупа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄нам̣. йо кхо, а̄вусо виса̄кха, пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу чхандара̄го там̣ таттха упа̄да̄на’’нти.
461. ‘‘катхам̣ пана̄ййе, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти? ‘‘идха̄вусо виса̄кха, ассутава̄ путхуджджано, арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто, саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто, рӯпам̣ аттато саманупассати, рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. веданам̣…пе… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. евам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти.
‘‘катхам̣ пана̄ййе, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣ’’ти?
‘‘идха̄вусо виса̄кха, сутава̄ арийаса̄вако, арийа̄нам̣ дасса̄вӣ арийадхаммасса ковидо арийадхамме сувинӣто, саппуриса̄нам̣ дасса̄вӣ саппурисадхаммасса ковидо саппурисадхамме сувинӣто, на рӯпам̣ аттато саманупассати, на рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣, на аттани ва̄ рӯпам̣, на рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. на веданам̣…пе… на сан̃н̃ам̣… на сан̇кха̄ре…пе… на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, на вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣, на аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, на вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. евам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣ’’ти.
462. ‘‘катамо пана̄ййе, арийо ат̣т̣хан̇гико магго’’ти?
‘‘айамева кхо, а̄вусо виса̄кха, арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи самма̄сан̇каппо самма̄ва̄ча̄ самма̄камманто самма̄а̄джӣво самма̄ва̄йа̄мо самма̄сати самма̄сама̄дхӣ’’ти. ‘‘арийо пана̄ййе, ат̣т̣хан̇гико магго сан̇кхато уда̄ху асан̇кхато’’ти?
‘‘арийо кхо, а̄вусо виса̄кха, ат̣т̣хан̇гико магго сан̇кхато’’ти.
‘‘арийена ну кхо, аййе, ат̣т̣хан̇гикена маггена тайо кхандха̄ сан̇гахита̄ уда̄ху тӣхи кхандхехи арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̇гахито’’ти?
‘‘на кхо, а̄вусо виса̄кха, арийена ат̣т̣хан̇гикена маггена тайо кхандха̄ сан̇гахита̄; тӣхи ча кхо, а̄вусо виса̄кха, кхандхехи арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̇гахито. йа̄ ча̄вусо виса̄кха, самма̄ва̄ча̄ йо ча самма̄камманто йо ча самма̄а̄джӣво име дхамма̄ сӣлаккхандхе сан̇гахита̄. йо ча самма̄ва̄йа̄мо йа̄ ча самма̄сати йо ча самма̄сама̄дхи име дхамма̄ сама̄дхиккхандхе сан̇гахита̄. йа̄ ча самма̄дит̣т̣хи йо ча самма̄сан̇каппо, име дхамма̄ пан̃н̃а̄ккхандхе сан̇гахита̄’’ти.
‘‘катамо пана̄ййе, сама̄дхи, катаме дхамма̄ сама̄дхинимитта̄, катаме дхамма̄ сама̄дхипариккха̄ра̄, катама̄ сама̄дхибха̄вана̄’’ти?
‘‘йа̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, читтасса екаггата̄ айам̣ сама̄дхи; чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ сама̄дхинимитта̄; чатта̄ро саммаппадха̄на̄ сама̄дхипариккха̄ра̄. йа̄ тесам̣йева дхамма̄нам̣ а̄севана̄ бха̄вана̄ бахулӣкаммам̣, айам̣ еттха сама̄дхибха̄вана̄’’ти.
463. ‘‘кати пана̄ййе, сан̇кха̄ра̄’’ти?
‘‘тайоме, а̄вусо виса̄кха, сан̇кха̄ра̄ – ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣсан̇кха̄ро, читтасан̇кха̄ро’’ти.
‘‘катамо пана̄ййе, ка̄йасан̇кха̄ро, катамо вачӣсан̇кха̄ро, катамо читтасан̇кха̄ро’’ти?
‘‘асса̄сапасса̄са̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, ка̄йасан̇кха̄ро, витаккавича̄ра̄ вачӣсан̇кха̄ро, сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча читтасан̇кха̄ро’’ти.
‘‘касма̄ пана̄ййе, асса̄сапасса̄са̄ ка̄йасан̇кха̄ро, касма̄ витаккавича̄ра̄ вачӣсан̇кха̄ро, касма̄ сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча читтасан̇кха̄ро’’ти?
‘‘асса̄сапасса̄са̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, ка̄йика̄ ете дхамма̄ ка̄йаппат̣ибаддха̄, тасма̄ асса̄сапасса̄са̄ ка̄йасан̇кха̄ро. пуббе кхо, а̄вусо виса̄кха, витаккетва̄ вича̄ретва̄ паччха̄ ва̄чам̣ бхиндати, тасма̄ витаккавича̄ра̄ вачӣсан̇кха̄ро. сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄ ете дхамма̄ читтаппат̣ибаддха̄, тасма̄ сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча читтасан̇кха̄ро’’ти.
464. ‘‘катхам̣ пана̄ййе, сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄патти хотӣ’’ти?
‘‘на кхо, а̄вусо виса̄кха, сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджантасса бхиккхуно евам̣ хоти – ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджисса’нти ва̄, ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджа̄мӣ’ти ва̄, ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄панно’ти ва̄. атха кхва̄сса пуббева татха̄ читтам̣ бха̄витам̣ хоти йам̣ там̣ татхатта̄йа упанетӣ’’ти.
‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджантасса пана̄ййе, бхиккхуно катаме дхамма̄ пат̣хамам̣ нируджджханти – йади ва̄ ка̄йасан̇кха̄ро, йади ва̄ вачӣсан̇кха̄ро, йади ва̄ читтасан̇кха̄ро’’ти? ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджантасса кхо, а̄вусо виса̄кха, бхиккхуно пат̣хамам̣ нируджджхати вачӣсан̇кха̄ро, тато ка̄йасан̇кха̄ро, тато читтасан̇кха̄ро’’ти.
‘‘катхам̣ пана̄ййе, сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄нам̣ хотӣ’’ти?
‘‘на кхо, а̄вусо виса̄кха, сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хахантасса бхиккхуно евам̣ хоти – ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хахисса’нти ва̄, ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хаха̄мӣ’ти ва̄, ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хито’ти ва̄. атха кхва̄сса пуббева татха̄ читтам̣ бха̄витам̣ хоти йам̣ там̣ татхатта̄йа упанетӣ’’ти.
‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хахантасса пана̄ййе, бхиккхуно катаме дхамма̄ пат̣хамам̣ уппаджджанти – йади ва̄ ка̄йасан̇кха̄ро, йади ва̄ вачӣсан̇кха̄ро, йади ва̄ читтасан̇кха̄ро’’ти? ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хахантасса кхо, а̄вусо виса̄кха, бхиккхуно пат̣хамам̣ уппаджджати читтасан̇кха̄ро, тато ка̄йасан̇кха̄ро, тато вачӣсан̇кха̄ро’’ти.
‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хитам̣ пана̄ййе, бхиккхум̣ кати пхасса̄ пхусантӣ’’ти? ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хитам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, бхиккхум̣ тайо пхасса̄ пхусанти – сун̃н̃ато пхассо, анимитто пхассо, аппан̣ихито пхассо’’ти.
‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хитасса пана̄ййе, бхиккхуно ким̣ниннам̣ читтам̣ хоти ким̣пон̣ам̣ ким̣паббха̄ра’’нти? ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хитасса кхо, а̄вусо виса̄кха, бхиккхуно вивеканиннам̣ читтам̣ хоти, вивекапон̣ам̣ вивекапаббха̄ра’’нти.
465. ‘‘кати пана̄ййе, ведана̄’’ти?
‘‘тиссо кхо има̄, а̄вусо виса̄кха, ведана̄ – сукха̄ ведана̄, дуккха̄ ведана̄, адуккхамасукха̄ ведана̄’’ти.
‘‘катама̄ пана̄ййе, сукха̄ ведана̄, катама̄ дуккха̄ ведана̄, катама̄ адуккхамасукха̄ ведана̄’’ти?
‘‘йам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, ка̄йикам̣ ва̄ четасикам̣ ва̄ сукхам̣ са̄там̣ ведайитам̣ – айам̣ сукха̄ ведана̄. йам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, ка̄йикам̣ ва̄ четасикам̣ ва̄ дуккхам̣ аса̄там̣ ведайитам̣ – айам̣ дуккха̄ ведана̄. йам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, ка̄йикам̣ ва̄ четасикам̣ ва̄ нева са̄там̣ на̄са̄там̣ ведайитам̣ – айам̣ адуккхамасукха̄ ведана̄’’ти.
‘‘сукха̄ пана̄ййе, ведана̄ ким̣сукха̄ ким̣дуккха̄, дуккха̄ ведана̄ ким̣сукха̄ ким̣дуккха̄, адуккхамасукха̄ ведана̄ ким̣сукха̄ ким̣дуккха̄’’ти?
‘‘сукха̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄ т̣хитисукха̄ випарин̣а̄мадуккха̄; дуккха̄ ведана̄ т̣хитидуккха̄ випарин̣а̄масукха̄; адуккхамасукха̄ ведана̄ н̃а̄н̣асукха̄ ан̃н̃а̄н̣адуккха̄’’ти.
‘‘сукха̄йа пана̄ййе, ведана̄йа ким̣ анусайо анусети, дуккха̄йа ведана̄йа ким̣ анусайо анусети, адуккхамасукха̄йа ведана̄йа ким̣ анусайо анусетӣ’’ти?
‘‘сукха̄йа кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄йа ра̄га̄нусайо анусети, дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайо анусети, адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайо анусетӣ’’ти.
‘‘сабба̄йа ну кхо, аййе, сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайо анусети, сабба̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайо анусети, сабба̄йа адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайо анусетӣ’’ти?
‘‘на кхо, а̄вусо виса̄кха, сабба̄йа сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайо анусети, на сабба̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайо анусети, на сабба̄йа адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайо анусетӣ’’ти.
‘‘сукха̄йа пана̄ййе, ведана̄йа ким̣ паха̄таббам̣, дуккха̄йа ведана̄йа ким̣ паха̄таббам̣, адуккхамасукха̄йа ведана̄йа ким̣ паха̄табба’’нти?
‘‘сукха̄йа кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄йа ра̄га̄нусайо паха̄таббо, дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайо паха̄таббо, адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайо паха̄таббо’’ти.
‘‘сабба̄йа ну кхо, аййе, сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайо паха̄таббо, сабба̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайо паха̄таббо, сабба̄йа адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайо паха̄таббо’’ти?
‘‘на кхо, а̄вусо виса̄кха, сабба̄йа сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайо паха̄таббо, на сабба̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайо паха̄таббо, на сабба̄йа адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайо паха̄таббо. идха̄вусо виса̄кха, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. ра̄гам̣ тена паджахати, на таттха ра̄га̄нусайо анусети. идха̄вусо виса̄кха, бхиккху ити пат̣исан̃чиккхати – ‘куда̄ссу на̄ма̄хам̣ тада̄йатанам̣ упасампаджджа вихарисса̄ми йадарийа̄ етарахи а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарантӣ’ти? ити ануттаресу вимоккхесу пихам̣ упат̣т̣ха̄пайато уппаджджати пиха̄ппаччайа̄ доманассам̣. пат̣игхам̣ тена паджахати, на таттха пат̣игха̄нусайо анусети. идха̄вусо виса̄кха, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄, дуккхасса ча паха̄на̄, пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄, адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. авиджджам̣ тена паджахати, на таттха авиджджа̄нусайо анусетӣ’’ти.
466. ‘‘сукха̄йа пана̄ййе, ведана̄йа ким̣ пат̣ибха̄го’’ти?
‘‘сукха̄йа кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄йа дуккха̄ ведана̄ пат̣ибха̄го’’ти.
‘‘дуккха̄йа панна̄ййе, ведана̄йа ким̣ пат̣ибха̄го’’ти?
‘‘дуккха̄йа кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄йа сукха̄ ведана̄ пат̣ибха̄го’’ти.
‘‘адуккхамасукха̄йа пана̄ййе, ведана̄йа ким̣ пат̣ибха̄го’’ти?
‘‘адуккхамасукха̄йа кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄йа авиджджа̄ пат̣ибха̄го’’ти.
‘‘авиджджа̄йа пана̄ййе, ким̣ пат̣ибха̄го’’ти?
‘‘авиджджа̄йа кхо, а̄вусо виса̄кха, виджджа̄ пат̣ибха̄го’’ти.
‘‘виджджа̄йа пана̄ййе, ким̣ пат̣ибха̄го’’ти?
‘‘виджджа̄йа кхо, а̄вусо виса̄кха, вимутти пат̣ибха̄го’’ти.
‘‘вимуттийа̄ пана̄ййе, ким̣ пат̣ибха̄го’’ти?
‘‘вимуттийа̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, нибба̄нам̣ пат̣ибха̄го’’ти.
‘‘нибба̄насса пана̄ййе, ким̣ пат̣ибха̄го’’ти? ‘‘аччайа̄си, а̄вусо [аччасара̄вусо (сӣ. пӣ.), аччассара̄вусо (сйа̄. кам̣.)] виса̄кха, пан̃хам̣, на̄саккхи пан̃ха̄нам̣ парийантам̣ гахетум̣. нибба̄ногадхан̃хи, а̄вусо виса̄кха, брахмачарийам̣, нибба̄напара̄йанам̣ нибба̄напарийоса̄нам̣. а̄кан̇кхама̄но ча твам̣, а̄вусо виса̄кха, бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пуччхеййа̄си, йатха̄ ча те бхагава̄ бйа̄кароти татха̄ нам̣ дха̄реййа̄сӣ’’ти.
467. атха кхо виса̄кхо упа̄сако дхаммадинна̄йа бхиккхунийа̄ бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ дхаммадиннам̣ бхиккхуним̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо виса̄кхо упа̄сако йа̄ватако ахоси дхаммадинна̄йа бхиккхунийа̄ саддхим̣ катха̄салла̄по там̣ саббам̣ бхагавато а̄рочеси. евам̣ вутте, бхагава̄ виса̄кхам̣ упа̄сакам̣ етадавоча – ‘‘пан̣д̣ита̄, виса̄кха, дхаммадинна̄ бхиккхунӣ, маха̄пан̃н̃а̄, виса̄кха, дхаммадинна̄ бхиккхунӣ. мам̣ чепи твам̣, виса̄кха, етаматтхам̣ пуччхеййа̄си, ахампи там̣ евамевам̣ бйа̄кареййам̣, йатха̄ там̣ дхаммадинна̄йа бхиккхунийа̄ бйа̄катам̣. есо чеветасса [есоветасса (сйа̄. кам̣.)] аттхо. еван̃ча нам̣ [еваметам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣.)] дха̄рехӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамано виса̄кхо упа̄сако бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.
чӯл̣аведалласуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.