6. маха̄саччакасуттам̣
364. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. тена кхо пана самайена бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ суниваттхо хоти паттачӣварама̄да̄йа веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа пависитука̄мо [пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа… пависитука̄мо хоти (сӣ.)]. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄но анувичарама̄но йена маха̄ванам̣ кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄ тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ а̄нандо саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘айам̣, бханте, саччако ниган̣т̣хапутто а̄гаччхати бхассаппава̄дако пан̣д̣итава̄до са̄дхусаммато бахуджанасса. есо кхо, бханте, аван̣н̣ака̄мо буддхасса, аван̣н̣ака̄мо дхаммасса, аван̣н̣ака̄мо сан̇гхасса. са̄дху, бханте, бхагава̄ мухуттам̣ нисӣдату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавантам̣ етадавоча –
365. ‘‘санти, бхо готама, еке саман̣абра̄хман̣а̄ ка̄йабха̄вана̄нуйогамануйутта̄ вихаранти, но читтабха̄ванам̣. пхусанти хи те, бхо готама, са̄рӣрикам̣ дуккхам̣ веданам̣. бхӯтапуббам̣, бхо готама, са̄рӣрика̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хасса сато ӯруккхамбхопи на̄ма бхависсати, хадайампи на̄ма пхалиссати, ун̣хампи лохитам̣ мукхато уггамиссати, умма̄дампи па̄пун̣иссати [па̄пун̣иссанти (сйа̄. кам̣.)] читтаккхепам̣. тасса кхо етам̣, бхо готама, ка̄йанвайам̣ читтам̣ хоти, ка̄йасса васена ваттати. там̣ кисса хету? абха̄витатта̄ читтасса. санти пана, бхо готама, еке саман̣абра̄хман̣а̄ читтабха̄вана̄нуйогамануйутта̄ вихаранти, но ка̄йабха̄ванам̣. пхусанти хи те, бхо готама, четасикам̣ дуккхам̣ веданам̣. бхӯтапуббам̣, бхо готама, четасика̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хасса сато ӯруккхамбхопи на̄ма бхависсати, хадайампи на̄ма пхалиссати, ун̣хампи лохитам̣ мукхато уггамиссати, умма̄дампи па̄пун̣иссати читтаккхепам̣. тасса кхо есо, бхо готама, читтанвайо ка̄йо хоти, читтасса васена ваттати. там̣ кисса хету? абха̄витатта̄ ка̄йасса. тасса майхам̣, бхо готама, евам̣ хоти – ‘аддха̄ бхото готамасса са̄вака̄ читтабха̄вана̄нуйогамануйутта̄ вихаранти, но ка̄йабха̄вана’’’нти.
366. ‘‘кинти пана те, аггивессана, ка̄йабха̄вана̄ сута̄’’ти? ‘‘сеййатхидам̣ – нандо ваччхо, кисо сам̣киччо, маккхали госа̄ло – етехи, бхо готама, ачелака̄ мутта̄ча̄ра̄ хаттха̄палекхана̄ наехибхаддантика̄ натит̣т̣хабхаддантика̄ [наехибхадантика̄, натит̣т̣хабхадантика̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] на абхихат̣ам̣ на уддиссакатам̣ на нимантанам̣ са̄дийанти, те на кумбхимукха̄ пат̣игган̣ханти на кал̣опимукха̄ пат̣игган̣ханти на ел̣акамантарам̣ на дан̣д̣амантарам̣ на мусаламантарам̣ на двиннам̣ бхун̃джама̄на̄нам̣ на габбхинийа̄ на па̄йама̄на̄йа на пурисантарагата̄йа на сан̇киттӣсу на йаттха са̄ упат̣т̣хито хоти на йаттха маккхика̄ сан̣д̣асан̣д̣ача̄ринӣ, на маччхам̣ на мам̣сам̣ на сурам̣ на мерайам̣ на тхусодакам̣ пиванти. те ека̄га̄рика̄ ва̄ хонти ека̄лопика̄, два̄га̄рика̄ ва̄ хонти два̄лопика̄…пе… сатта̄га̄рика̄ ва̄ хонти сатта̄лопика̄. екисса̄пи даттийа̄ йа̄пенти, двӣхипи даттӣхи йа̄пенти…пе… саттахипи даттӣхи йа̄пенти. ека̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ренти, двӣхикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ренти…пе… сатта̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ренти. ити еварӯпам̣ аддхама̄сикампи парийа̄йабхаттабходжана̄нуйогамануйутта̄ вихарантӣ’’ти.
‘‘ким̣ пана те, аггивессана, та̄ватакенева йа̄пентӣ’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама. аппекада̄, бхо готама, ул̣а̄ра̄ни ул̣а̄ра̄ни кха̄данӣйа̄ни кха̄данти, ул̣а̄ра̄ни ул̣а̄ра̄ни бходжана̄ни бхун̃джанти, ул̣а̄ра̄ни ул̣а̄ра̄ни са̄йанӣйа̄ни са̄йанти, ул̣а̄ра̄ни ул̣а̄ра̄ни па̄на̄ни пиванти. те имам̣ ка̄йам̣ балам̣ га̄хенти на̄ма, брӯхенти на̄ма, меденти на̄ма̄’’ти.
‘‘йам̣ кхо те, аггивессана, пуримам̣ паха̄йа паччха̄ упачинанти, евам̣ имасса ка̄йасса а̄чайа̄пачайо хоти. кинти пана те, аггивессана, читтабха̄вана̄ сута̄’’ти? читтабха̄вана̄йа кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавата̄ пут̣т̣хо сама̄но на сампа̄йа̄си.
367. атха кхо бхагава̄ саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ етадавоча – ‘‘йа̄пи кхо те еса̄, аггивессана, пурима̄ ка̄йабха̄вана̄ бха̄сита̄ са̄пи арийасса винайе но дхаммика̄ ка̄йабха̄вана̄. ка̄йабха̄ванампи [ка̄йабха̄ванам̣ хи (сӣ. пӣ. ка.)] кхо твам̣, аггивессана, на ан̃н̃а̄си, куто пана твам̣ читтабха̄ванам̣ джа̄ниссаси? апи ча, аггивессана, йатха̄ абха̄витака̄йо ча хоти абха̄витачитто ча, бха̄витака̄йо ча хоти бха̄витачитто ча. там̣ сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –
368. ‘‘катхан̃ча, аггивессана, абха̄витака̄йо ча хоти абха̄витачитто ча? идха, аггивессана, ассутавато путхуджджанасса уппаджджати сукха̄ ведана̄. со сукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но сукхаса̄ра̄гӣ ча хоти сукхаса̄ра̄гитан̃ча а̄паджджати. тасса са̄ сукха̄ ведана̄ нируджджхати. сукха̄йа ведана̄йа ниродха̄ уппаджджати дуккха̄ ведана̄. со дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но сочати киламати паридевати уратта̄л̣им̣ кандати саммохам̣ а̄паджджати. тасса кхо еса̄, аггивессана, уппанна̄пи сукха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати абха̄витатта̄ ка̄йасса, уппанна̄пи дуккха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати абха̄витатта̄ читтасса. йасса кассачи, аггивессана, евам̣ убхатопаккхам̣ уппанна̄пи сукха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати абха̄витатта̄ ка̄йасса, уппанна̄пи дуккха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати абха̄витатта̄ читтасса, евам̣ кхо, аггивессана, абха̄витака̄йо ча хоти абха̄витачитто ча.
369. ‘‘катхан̃ча, аггивессана, бха̄витака̄йо ча хоти бха̄витачитто ча? идха, аггивессана, сутавато арийаса̄вакасса уппаджджати сукха̄ ведана̄. со сукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но на сукхаса̄ра̄гӣ ча хоти, на сукхаса̄ра̄гитан̃ча а̄паджджати. тасса са̄ сукха̄ ведана̄ нируджджхати. сукха̄йа ведана̄йа ниродха̄ уппаджджати дуккха̄ ведана̄. со дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но на сочати на киламати на паридевати на уратта̄л̣им̣ кандати на саммохам̣ а̄паджджати. тасса кхо еса̄, аггивессана, уппанна̄пи сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати бха̄витатта̄ ка̄йасса, уппанна̄пи дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати бха̄витатта̄ читтасса. йасса кассачи, аггивессана, евам̣ убхатопаккхам̣ уппанна̄пи сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати бха̄витатта̄ ка̄йасса, уппанна̄пи дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати бха̄витатта̄ читтасса. евам̣ кхо, аггивессана, бха̄витака̄йо ча хоти бха̄витачитто ча̄’’ти.
370. ‘‘евам̣ пасанно ахам̣ бхото готамасса! бхаван̃хи готамо бха̄витака̄йо ча хоти бха̄витачитто ча̄’’ти. ‘‘аддха̄ кхо те айам̣, аггивессана, а̄саджджа упанӣйа ва̄ча̄ бха̄сита̄, апи ча те ахам̣ бйа̄карисса̄ми. йато кхо ахам̣, аггивессана, кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито, там̣ вата ме уппанна̄ ва̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассати, уппанна̄ ва̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ [нетам̣ кхот̣ха̄нам̣ (сӣ. пӣ.)] виджджатӣ’’ти.
‘‘на хи нӯна [на ханӯна (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхото готамасса уппаджджати татха̄рӯпа̄ сукха̄ ведана̄ йатха̄рӯпа̄ уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хеййа; на хи нӯна бхото готамасса уппаджджати татха̄рӯпа̄ дуккха̄ ведана̄ йатха̄рӯпа̄ уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хеййа̄’’ти.
371. ‘‘кин̃хи но сийа̄, аггивессана? идха ме, аггивессана, пуббева самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо, аббхока̄со паббаджджа̄. найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, апарена самайена дахарова сама̄но, сусука̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄, ака̄мака̄нам̣ ма̄та̄питӯнам̣ ассумукха̄нам̣ руданта̄нам̣, кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджим̣. со евам̣ паббаджито сама̄но ким̣кусалагавесӣ ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘иччха̄махам̣, а̄вусо ка̄ла̄ма, имасмим̣ дхаммавинайе брахмачарийам̣ чариту’нти. евам̣ вутте, аггивессана, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо мам̣ етадавоча – ‘вихарата̄йасма̄, та̄дисо айам̣ дхаммо йаттха вин̃н̃ӯ пурисо начирассева сакам̣ а̄чарийакам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣им̣. со кхо ахам̣, аггивессана, та̄ватакенева от̣т̣хапахатаматтена лапитала̄панаматтена н̃а̄н̣ава̄дан̃ча вада̄ми тхерава̄дан̃ча, ‘джа̄на̄ми пасса̄мӣ’ти ча пат̣иджа̄на̄ми, ахан̃чева ан̃н̃е ча. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо имам̣ дхаммам̣ кевалам̣ саддха̄маттакена сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведети, аддха̄ а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо имам̣ дхаммам̣ джа̄нам̣ пассам̣ вихаратӣ’’’ти.
‘‘атха кхва̄хам̣, аггивессана, йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘китта̄вата̄ но, а̄вусо ка̄ла̄ма, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведесӣ’ти? евам̣ вутте, аггивессана, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ паведеси. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи саддха̄, майхам̣паттхи саддха̄; на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи вӣрийам̣, майхам̣паттхи вӣрийам̣; на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи сати, майхам̣паттхи сати; на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи сама̄дхи, майхам̣паттхи сама̄дхи; на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи пан̃н̃а̄, майхам̣паттхи пан̃н̃а̄; йам̣нӯна̄хам̣ йам̣ дхаммам̣ а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведети тасса дхаммасса саччхикирийа̄йа падахеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄сим̣.
‘‘атха кхва̄хам̣, аггивессана, йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘етта̄вата̄ но, а̄вусо ка̄ла̄ма, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти? ‘етта̄вата̄ кхо ахам̣, а̄вусо, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведемӣ’ти. ‘ахампи кхо, а̄вусо, етта̄вата̄ имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. ‘ла̄бха̄ но, а̄вусо, суладдхам̣ но, а̄вусо, йе майам̣ а̄йасмантам̣ та̄дисам̣ сабрахмача̄рим̣ пасса̄ма. ити йа̄хам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеми там̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси; йам̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси тамахам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеми. ити йа̄хам̣ дхаммам̣ джа̄на̄ми там̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си; йам̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си тамахам̣ дхаммам̣ джа̄на̄ми. ити йа̄дисо ахам̣ та̄дисо тувам̣, йа̄дисо тувам̣ та̄дисо ахам̣. ехи да̄ни, а̄вусо, убхова санта̄ имам̣ ган̣ам̣ парихара̄ма̄’ти. ити кхо, аггивессана, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо а̄чарийо ме сама̄но (аттано) [( ) наттхи (сӣ. пӣ.)] антева̄сим̣ мам̣ сама̄нам̣ аттана̄ самасамам̣ т̣хапеси, ул̣а̄ра̄йа ча мам̣ пӯджа̄йа пӯджеси. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на̄йам̣ дхаммо ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йа̄вадева а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпапаттийа̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, там̣ дхаммам̣ аналан̇каритва̄ тасма̄ дхамма̄ ниббиджджа апаккамим̣.
372. ‘‘со кхо ахам̣, аггивессана, ким̣кусалагавесӣ ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но йена удако ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘иччха̄махам̣, а̄вусо [пасса ма. ни. 1.278 па̄сара̄сисутте] имасмим̣ дхаммавинайе брахмачарийам̣ чариту’нти. евам̣ вутте, аггивессана, удако ра̄мапутто мам̣ етадавоча – ‘вихарата̄йасма̄, та̄дисо айам̣ дхаммо йаттха вин̃н̃ӯ пурисо начирассева сакам̣ а̄чарийакам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣им̣. со кхо ахам̣, аггивессана, та̄ватакенева от̣т̣хапахатаматтена лапитала̄панаматтена н̃а̄н̣ава̄дан̃ча вада̄ми тхерава̄дан̃ча, ‘джа̄на̄ми пасса̄мӣ’ти ча пат̣иджа̄на̄ми, ахан̃чева ан̃н̃е ча. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо ра̄мо имам̣ дхаммам̣ кевалам̣ саддха̄маттакена сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведеси. аддха̄ ра̄мо имам̣ дхаммам̣ джа̄нам̣ пассам̣ виха̄сӣ’ти. атха кхва̄хам̣, аггивессана, йена удако ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘китта̄вата̄ но, а̄вусо ра̄мо, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведесӣ’ти? евам̣ вутте, аггивессана, удако ра̄мапутто невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ паведеси. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо ра̄массева ахоси саддха̄, майхам̣паттхи саддха̄; на кхо ра̄массева ахоси вӣрийам̣, майхам̣паттхи вӣрийам̣; на кхо ра̄массева ахоси сати, майхам̣паттхи сати; на кхо ра̄массева ахоси сама̄дхи, майхам̣паттхи сама̄дхи; на кхо ра̄массева ахоси пан̃н̃а̄, майхам̣паттхи пан̃н̃а̄; йам̣нӯна̄хам̣ йам̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведеси тасса дхаммасса саччхикирийа̄йа падахеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄сим̣.
‘‘атха кхва̄хам̣, аггивессана, йена удако ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘етта̄вата̄ но, а̄вусо, ра̄мо имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти? ‘етта̄вата̄ кхо, а̄вусо, ра̄мо имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти. ‘ахампи кхо, а̄вусо, етта̄вата̄ имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. ‘ла̄бха̄ но, а̄вусо, суладдхам̣ но, а̄вусо, йе майам̣ а̄йасмантам̣ та̄дисам̣ сабрахмача̄рим̣ пасса̄ма. ити йам̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеси, там̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси; йам̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси, там̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеси. ити йам̣ дхаммам̣ ра̄мо абхин̃н̃а̄си там̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си; йам̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си там̣ дхаммам̣ ра̄мо абхин̃н̃а̄си. ити йа̄дисо ра̄мо ахоси та̄дисо тувам̣; йа̄дисо тувам̣ та̄дисо ра̄мо ахоси. ехи да̄ни, а̄вусо, тувам̣ имам̣ ган̣ам̣ парихара̄’ти. ити кхо, аггивессана, удако ра̄мапутто сабрахмача̄рӣ ме сама̄но а̄чарийат̣т̣ха̄не ча мам̣ т̣хапеси, ул̣а̄ра̄йа ча мам̣ пӯджа̄йа пӯджеси. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на̄йам̣ дхаммо ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йа̄вадева невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанӯпапаттийа̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, там̣ дхаммам̣ аналан̇каритва̄ тасма̄ дхамма̄ ниббиджджа апаккамим̣.
373. ‘‘со кхо ахам̣, аггивессана, ким̣кусалагавесӣ ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но магадхесу анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена урувела̄ сена̄нигамо тадавасарим̣. таттхаддасам̣ раман̣ӣйам̣ бхӯмибха̄гам̣, па̄са̄дикан̃ча ванасан̣д̣ам̣, надин̃ча сандантим̣ сетакам̣ супатиттхам̣ раман̣ӣйам̣, саманта̄ ча гочарага̄мам̣. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘раман̣ӣйо вата, бхо, бхӯмибха̄го, па̄са̄дико ча ванасан̣д̣о, надӣ ча сандати сетака̄ супатиттха̄ раман̣ӣйа̄, саманта̄ ча гочарага̄мо. алам̣ ватидам̣ кулапуттасса падха̄наттхикасса падха̄на̄йа̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, таттхева нисӣдим̣ ‘аламидам̣ падха̄на̄йа̄’ти.
374. ‘‘аписсумам̣, аггивессана, тиссо упама̄ пат̣ибхам̣су аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄. сеййатха̄пи, аггивессана, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ удаке никкхиттам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа – ‘аггим̣ абхиниббаттесса̄ми, теджо па̄тукарисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, апи ну со пурисо амум̣ аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣, удаке никкхиттам̣, уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхенто аггим̣ абхиниббаттеййа, теджо па̄тукареййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘адун̃хи, бхо готама, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣, тан̃ча пана удаке никкхиттам̣. йа̄вадева ча пана со пурисо киламатхасса вигха̄тасса бха̄гӣ асса̄’’ти. ‘‘евамева кхо, аггивессана, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йена чева читтена ча ка̄мехи авӯпакат̣т̣ха̄ вихаранти, йо ча несам̣ ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо, со ча аджджхаттам̣ на суппахӣно хоти, на суппат̣иппассаддхо, опаккамика̄ чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. но чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. айам̣ кхо мам̣, аггивессана, пат̣хама̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄.
375. ‘‘апара̄пи кхо мам̣, аггивессана, дутийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄. сеййатха̄пи, аггивессана, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣, а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа – ‘аггим̣ абхиниббаттесса̄ми, теджо па̄тукарисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, апи ну со пурисо амум̣ аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣, а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣, уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхенто аггим̣ абхиниббаттеййа теджо па̄тукареййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘адун̃хи, бхо готама, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣, кин̃ча̄пи а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣. йа̄вадева ча пана со пурисо киламатхасса вигха̄тасса бха̄гӣ асса̄ти. евамева кхо, аггивессана, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йена чева читтена ча ка̄мехи вӯпакат̣т̣ха̄ вихаранти, йо ча несам̣ ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо со ча аджджхаттам̣ на суппахӣно хоти, на суппат̣иппассаддхо, опаккамика̄ чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. но чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. айам̣ кхо мам̣, аггивессана, дутийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄’’.
376. ‘‘апара̄пи кхо мам̣, аггивессана, татийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄. сеййатха̄пи, аггивессана, суккхам̣ кат̣т̣хам̣ кол̣а̄пам̣, а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа – ‘аггим̣ абхиниббаттесса̄ми, теджо па̄тукарисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, апи ну со пурисо амум̣ суккхам̣ кат̣т̣хам̣ кол̣а̄пам̣, а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣, уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхенто аггим̣ абхиниббаттеййа, теджо па̄тукареййа̄’’ти? ‘‘евам̣, бхо готама’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘адун̃хи, бхо готама, суккхам̣ кат̣т̣хам̣ кол̣а̄пам̣, тан̃ча пана а̄рака̄ удака̄ тхале никкхитта’’нти. ‘‘евамева кхо, аггивессана, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йена чева читтена ча ка̄мехи вӯпакат̣т̣ха̄ вихаранти, йо ча несам̣ ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо, со ча аджджхаттам̣ суппахӣно хоти суппат̣иппассаддхо, опаккамика̄ чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, бхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. но чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, бхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. айам̣ кхо мам̣, аггивессана, татийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄. има̄ кхо мам̣, аггивессана, тиссо упама̄ пат̣ибхам̣су аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄.’’
377. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ дантебхи дантама̄дха̄йа [пасса ма. ни. 1.221 витаккасан̣т̣ха̄насутте], дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча, четаса̄ читтам̣ абхинигган̣хеййам̣ абхиниппӣл̣еййам̣ абхисанта̄пеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, дантебхи дантама̄дха̄йа, дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча, четаса̄ читтам̣ абхинигган̣ха̄ми абхиниппӣл̣еми абхисанта̄пеми. тасса майхам̣, аггивессана, дантебхи дантама̄дха̄йа дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча четаса̄ читтам̣ абхинигган̣хато абхиниппӣл̣айато абхисанта̄пайато каччхехи седа̄ муччанти. сеййатха̄пи, аггивессана, балава̄ пурисо дуббалатарам̣ пурисам̣ сӣсе ва̄ гахетва̄ кхандхе ва̄ гахетва̄ абхинигган̣хеййа абхиниппӣл̣еййа абхисанта̄пеййа, евамева кхо ме, аггивессана, дантебхи дантама̄дха̄йа, дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча, четаса̄ читтам̣ абхинигган̣хато абхиниппӣл̣айато абхисанта̄пайато каччхехи седа̄ муччанти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
378. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу кан̣н̣асотехи ва̄та̄нам̣ никкхаманта̄нам̣ адхиматто саддо хоти. сеййатха̄пи на̄ма камма̄рагаггарийа̄ дхамама̄на̄йа адхиматто саддо хоти, евамева кхо ме, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу кан̣н̣асотехи ва̄та̄нам̣ никкхаманта̄нам̣ адхиматто саддо хоти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄. са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ ва̄та̄ муддхани ӯхананти [ӯханти (сӣ.), охананти (сйа̄. кам̣.), ухананти (ка.)]. сеййатха̄пи, аггивессана, балава̄ пурисо тин̣хена сикхарена муддхани абхиматтхеййа [муддха̄нам̣ абхимантхеййа (сӣ. пӣ.), муддха̄нам̣ абхиматтхеййа (сйа̄. кам̣.)], евамева кхо ме, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ ва̄та̄ муддхани ӯхананти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄. са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ сӣсе сӣсаведана̄ хонти. сеййатха̄пи, аггивессана, балава̄ пурисо дал̣хена вараттаккхан̣д̣ена [вараттакабандханена (сӣ.)] сӣсе сӣсавет̣хам̣ дадеййа, евамева кхо ме, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ сӣсе сӣсаведана̄ хонти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄. са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ ва̄та̄ куччхим̣ парикантанти. сеййатха̄пи, аггивессана, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ тин̣хена говикантанена куччхим̣ парикантеййа, евамева кхо ме, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ ва̄та̄ куччхим̣ парикантанти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄. са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматто ка̄йасмим̣ д̣а̄хо хоти. сеййатха̄пи, аггивессана, две балаванто пуриса̄ дуббалатарам̣ пурисам̣ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ ан̇га̄рака̄суйа̄ санта̄пеййум̣ сампарита̄пеййум̣, евамева кхо ме, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматто ка̄йасмим̣ д̣а̄хо хоти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄. са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. аписсу мам̣, аггивессана, девата̄ дисва̄ евама̄хам̣су – ‘ка̄лан̇като саман̣о готамо’ти. екачча̄ девата̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄лан̇като саман̣о готамо, апи ча ка̄лан̇каротӣ’ти. екачча̄ девата̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄лан̇като саман̣о готамо, напи ка̄лан̇кароти, арахам̣ саман̣о готамо, виха̄ротвева со [виха̄ротвевесо (сӣ.)] арахато еварӯпо хотӣ’ти [виха̄ротвевесо арахато’’ти (?)].
379. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ саббасо а̄ха̄рупаччхеда̄йа пат̣ипаджджеййа’нти. атха кхо мам̣, аггивессана, девата̄ упасан̇камитва̄ етадавочум̣ – ‘ма̄ кхо твам̣, ма̄риса, саббасо а̄ха̄рупаччхеда̄йа пат̣ипаджджи. саче кхо твам̣, ма̄риса, саббасо а̄ха̄рупаччхеда̄йа пат̣ипаджджиссаси, тасса те майам̣ диббам̣ оджам̣ ломакӯпехи аджджхоха̄ресса̄ма [аджджхохарисса̄ма (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)], та̄йа твам̣ йа̄пессасӣ’ти. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘ахан̃чева кхо пана саббасо аджаджджитам̣ [аджаддхукам̣ (сӣ. пӣ.), джаддхукам̣ (сйа̄. кам̣.)] пат̣иджа̄неййам̣, има̄ ча ме девата̄ диббам̣ оджам̣ ломакӯпехи аджджхоха̄реййум̣ [аджджхохареййум̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)], та̄йа ча̄хам̣ йа̄пеййам̣, там̣ мамасса муса̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, та̄ девата̄ пачча̄чиккха̄ми, ‘хала’нти вада̄ми.
380. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ тхокам̣ тхокам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййам̣, пасатам̣ пасатам̣, йади ва̄ муггайӯсам̣, йади ва̄ кулаттхайӯсам̣, йади ва̄ кал̣а̄йайӯсам̣, йади ва̄ харен̣укайӯса’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, тхокам̣ тхокам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ресим̣, пасатам̣ пасатам̣, йади ва̄ муггайӯсам̣, йади ва̄ кулаттхайӯсам̣, йади ва̄ кал̣а̄йайӯсам̣, йади ва̄ харен̣укайӯсам̣. тасса майхам̣, аггивессана, тхокам̣ тхокам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄райато, пасатам̣ пасатам̣, йади ва̄ муггайӯсам̣, йади ва̄ кулаттхайӯсам̣, йади ва̄ кал̣а̄йайӯсам̣, йади ва̄ харен̣укайӯсам̣, адхиматтакасима̄нам̣ патто ка̄йо хоти. сеййатха̄пи на̄ма а̄сӣтикапабба̄ни ва̄ ка̄л̣апабба̄ни ва̄, евамевассу ме ан̇гапаччан̇га̄ни бхаванти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма от̣т̣хападам̣, евамевассу ме а̄нисадам̣ хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма ват̣т̣ана̄вал̣ӣ, евамевассу ме пит̣т̣хикан̣т̣ако ун̣н̣ата̄ванато хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма джараса̄ла̄йа гопа̄н̣асийо олуггавилугга̄ бхаванти, евамевассу ме пха̄сул̣ийо олуггавилугга̄ бхаванти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма гамбхӣре удапа̄не удаката̄рака̄ гамбхӣрагата̄ оккха̄йика̄ диссанти, евамевассу ме аккхикӯпесу аккхита̄рака̄ гамбхӣрагата̄ оккха̄йика̄ диссанти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма титтака̄ла̄бу а̄макаччхинно ва̄та̄тапена сам̣пхут̣ито хоти саммила̄то, евамевассу ме сӣсаччхави сам̣пхут̣ита̄ хоти саммила̄та̄ та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа.
‘‘со кхо ахам̣, аггивессана, удараччхавим̣ паримасисса̄мӣти пит̣т̣хикан̣т̣акам̣йева паригган̣ха̄ми, пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ паримасисса̄мӣти удараччхавим̣йева паригган̣ха̄ми, йа̄вассу ме, аггивессана, удараччхави пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ аллӣна̄ хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, аггивессана, ваччам̣ ва̄ муттам̣ ва̄ карисса̄мӣти таттхева авакуджджо папата̄ми та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, аггивессана, имамева ка̄йам̣ асса̄сенто па̄н̣ина̄ гатта̄ни анумаджджа̄ми. тасса майхам̣, аггивессана, па̄н̣ина̄ гатта̄ни анумаджджато пӯтимӯла̄ни лома̄ни ка̄йасма̄ папатанти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. аписсу мам̣, аггивессана, манусса̄ дисва̄ евама̄хам̣су – ‘ка̄л̣о саман̣о готамо’ти. екачче манусса̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄л̣о саман̣о готамо, са̄мо саман̣о готамо’ти. екачче манусса̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄л̣о саман̣о готамо, напи са̄мо, ман̇гураччхави саман̣о готамо’ти. йа̄вассу ме, аггивессана, та̄ва парисуддхо чхавиван̣н̣о парийода̄то упахато хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа.
381. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йе кхо кечи атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайим̣су, ета̄вапарамам̣, найито бхиййо. йепи хи кечи ана̄гатамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайиссанти, ета̄вапарамам̣, найито бхиййо. йепи хи кечи етарахи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, ета̄вапарамам̣, найито бхиййо. на кхо пана̄хам̣ има̄йа кат̣ука̄йа дуккарака̄рика̄йа адхигаччха̄ми уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣. сийа̄ ну кхо ан̃н̃о магго бодха̄йа̄’ти? тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣ питу саккасса камманте сӣта̄йа джамбуччха̄йа̄йа нисинно вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарита̄. сийа̄ ну кхо есо магго бодха̄йа̄’ти? тасса майхам̣, аггивессана, сата̄нуса̄ри вин̃н̃а̄н̣ам̣ ахоси – ‘есева магго бодха̄йа̄’ти. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘ким̣ ну кхо ахам̣ тасса сукхасса бха̄йа̄ми, йам̣ там̣ сукхам̣ ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехӣ’ти? тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо ахам̣ тасса сукхасса бха̄йа̄ми, йам̣ там̣ сукхам̣ ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехӣ’ти.
382. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо там̣ сукарам̣ сукхам̣ адхигантум̣ евам̣ адхиматтакасима̄нам̣ паттака̄йена, йам̣нӯна̄хам̣ ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййам̣ оданакумма̄са’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ресим̣ оданакумма̄сам̣. тена кхо пана мам̣, аггивессана, самайена пан̃ча [пан̃чаваггийа̄ (ан̃н̃асуттесу)] бхиккхӯ паччупат̣т̣хита̄ хонти – ‘йам̣ кхо саман̣о готамо дхаммам̣ адхигамиссати, там̣ но а̄рочессатӣ’ти. йато кхо ахам̣, аггивессана, ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ресим̣ оданакумма̄сам̣, атха ме те пан̃ча бхиккхӯ ниббиджджа паккамим̣су – ‘ба̄хуллико [ба̄хулико (сӣ. пӣ.) сам̣гхабхедасиккха̄падат̣ӣка̄йа самети] саман̣о готамо, падха̄навиббханто, а̄ватто ба̄хулла̄йа̄’ти.
383. ‘‘со кхо ахам̣, аггивессана, ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретва̄, балам̣ гахетва̄, вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄сим̣. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄сим̣. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча виха̄сим̣, сато ча сампаджа̄но. сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведесим̣ йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄сим̣. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄, пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄, адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄сим̣. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
384. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄месим̣. со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссара̄ми, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссара̄ми. айам̣ кхо ме, аггивессана, раттийа̄ пат̣хаме йа̄ме пат̣хама̄ виджджа̄ адхигата̄; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно; йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
385. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄месим̣. со диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пасса̄ми чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ми…пе… айам̣ кхо ме, аггивессана, раттийа̄ маджджхиме йа̄ме дутийа̄ виджджа̄ адхигата̄; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно; йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
386. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄месим̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣. ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ а̄савасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ а̄саваниродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣. тасса ме евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччиттха, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччиттха, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччиттха. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ ахоси. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти аббхан̃н̃а̄сим̣. айам̣ кхо ме, аггивессана, раттийа̄ паччхиме йа̄ме татийа̄ виджджа̄ адхигата̄; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно; йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
387. ‘‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣, аггивессана, анекасата̄йа париса̄йа дхаммам̣ десета̄. аписсу мам̣ екамеко евам̣ ман̃н̃ати – ‘мамева̄раббха саман̣о готамо дхаммам̣ десетӣ’ти. ‘на кхо панетам̣, аггивессана, евам̣ дат̣т̣хаббам̣; йа̄вадева вин̃н̃а̄панаттха̄йа татха̄гато паресам̣ дхаммам̣ десети. со кхо ахам̣, аггивессана, тасса̄йева катха̄йа парийоса̄не, тасмим̣йева пуримасмим̣ сама̄дхинимитте аджджхаттамева читтам̣ сан̣т̣хапеми санниса̄деми екодим̣ кароми сама̄даха̄ми, йена судам̣ ниччакаппам̣ вихара̄мӣ’’’ти.
‘‘окаппанийаметам̣ бхото готамасса йатха̄ там̣ арахато самма̄самбуддхасса. абхиджа̄на̄ти кхо пана бхавам̣ готамо дива̄ супита̄’’ти? ‘‘абхиджа̄на̄махам̣, аггивессана, гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апетва̄ даккхин̣ена пассена сато сампаджа̄но ниддам̣ оккамита̄’’ти. ‘‘етам̣ кхо, бхо готама, еке саман̣абра̄хман̣а̄ саммохавиха̄расмим̣ вадантӣ’’ти? ‘‘на кхо, аггивессана, етта̄вата̄ саммӯл̣хо ва̄ хоти асаммӯл̣хо ва̄. апи ча, аггивессана, йатха̄ саммӯл̣хо ча хоти асаммӯл̣хо ча, там̣ сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –
388. ‘‘йасса кассачи, аггивессана, йе а̄сава̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄ аппахӣна̄, тамахам̣ ‘саммӯл̣хо’ти вада̄ми. а̄сава̄нан̃хи, аггивессана, аппаха̄на̄ саммӯл̣хо хоти. йасса кассачи, аггивессана, йе а̄сава̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄ пахӣна̄, тамахам̣ ‘асаммӯл̣хо’ти вада̄ми. а̄сава̄нан̃хи, аггивессана, паха̄на̄ асаммӯл̣хо хоти.
‘‘татха̄гатасса кхо, аггивессана, йе а̄сава̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄ пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. сеййатха̄пи, аггивессана, та̄ло маттхакаччхинно абхаббо пуна вирӯл̣хийа̄, евамева кхо, аггивессана, татха̄гатасса йе а̄сава̄ сам̣килесика̄ поноббхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄ пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄’’ти.
389. евам̣ вутте, саччако ниган̣т̣хапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бхо готама, аббхутам̣, бхо готама! йа̄ван̃чидам̣ бхото готамасса евам̣ а̄саджджа а̄саджджа вуччама̄насса, упанӣтехи вачанаппатхехи самуда̄чарийама̄насса, чхавиван̣н̣о чева парийода̄йати, мукхаван̣н̣о ча виппасӣдати, йатха̄ там̣ арахато самма̄самбуддхасса. абхиджа̄на̄махам̣, бхо готама, пӯран̣ам̣ кассапам̣ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄рабхита̄. сопи майа̄ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддхо ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичари, бахиддха̄ катхам̣ апана̄меси, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тва̄ка̄си. бхото пана [бхото кхо пана (сӣ.)] готамасса евам̣ а̄саджджа а̄саджджа вуччама̄насса, упанӣтехи вачанаппатхехи самуда̄чарийама̄насса, чхавиван̣н̣о чева парийода̄йати, мукхаван̣н̣о ча виппасӣдати, йатха̄ там̣ арахато самма̄самбуддхасса. абхиджа̄на̄махам̣, бхо готама, маккхалим̣ госа̄лам̣…пе… аджитам̣ кесакамбалам̣… пакудхам̣ качча̄йанам̣… сан̃джайам̣ белат̣т̣хапуттам̣… ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄рабхита̄. сопи майа̄ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддхо ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичари, бахиддха̄ катхам̣ апана̄меси, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тва̄ка̄си. бхото пана готамасса евам̣ а̄саджджа а̄саджджа вуччама̄насса, упанӣтехи вачанаппатхехи самуда̄чарийама̄насса, чхавиван̣н̣о чева парийода̄йати, мукхаван̣н̣о ча виппасӣдати, йатха̄ там̣ арахато самма̄самбуддхасса. ханда ча да̄ни майам̣, бхо готама, гаччха̄ма. бахукичча̄ майам̣, бахукаран̣ӣйа̄’’ти. ‘‘йассада̄ни твам̣, аггивессана, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти.
атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄мӣти.
маха̄саччакасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чхат̣т̣хам̣.