4. маха̄йамакавагго
1. чӯл̣агосин̇гасуттам̣
325. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ на̄тике [на̄дике (сӣ. сйа̄. пӣ.), н̃а̄тике (ка.)] вихарати гин̃джака̄васатхе. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ ча ануруддхо а̄йасма̄ ча нандийо а̄йасма̄ ча кимило [кимбило (сӣ. пӣ. ка.)] госин̇гаса̄лаванада̄йе вихаранти. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена госин̇гаса̄лаванада̄йо тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо да̄йапа̄ло бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ма̄, саман̣а, етам̣ да̄йам̣ па̄виси. сантеттха тайо кулапутта̄ аттака̄марӯпа̄ вихаранти. ма̄ тесам̣ апха̄сумака̄сӣ’’ти.
ассоси кхо а̄йасма̄ ануруддхо да̄йапа̄ласса бхагавата̄ саддхим̣ мантайама̄насса. сутва̄на да̄йапа̄лам̣ етадавоча – ‘‘ма̄, а̄вусо да̄йапа̄ла, бхагавантам̣ ва̄реси. саттха̄ но бхагава̄ ануппатто’’ти. атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо йена̄йасма̄ ча нандийо а̄йасма̄ ча кимило тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантан̃ча нандийам̣ а̄йасмантан̃ча кимилам̣ етадавоча – ‘‘абхиккаматха̄йасманто, абхиккаматха̄йасманто, саттха̄ но бхагава̄ ануппатто’’ти. атха кхо а̄йасма̄ ча ануруддхо а̄йасма̄ ча нандийо а̄йасма̄ ча кимило бхагавантам̣ паччуггантва̄ – еко бхагавато паттачӣварам̣ пат̣иггахеси, еко а̄санам̣ пан̃н̃апеси, еко па̄додакам̣ упат̣т̣ха̄песи. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа кхо бхагава̄ па̄де паккха̄леси. тепи кхо а̄йасманто бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ бхагава̄ етадавоча –
326. ‘‘каччи во, ануруддха̄, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣, каччи пин̣д̣акена на киламатха̄’’ти? ‘‘кхаманӣйам̣, бхагава̄, йа̄панӣйам̣, бхагава̄; на ча майам̣, бханте, пин̣д̣акена килама̄ма̄’’ти. ‘‘каччи пана во, ануруддха̄, самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихаратха̄’’ти? ‘‘таггха майам̣, бханте, самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихара̄ма̄’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана тумхе, ануруддха̄, самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихаратха̄’’ти? ‘‘идха майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йохам̣ еварӯпехи сабрахмача̄рӣхи саддхим̣ вихара̄мӣ’ти. тасса майхам̣, бханте, имесу а̄йасмантесу меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ а̄ви чева рахо ча; меттам̣ вачӣкаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ а̄ви чева рахо ча; меттам̣ манокаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ а̄ви чева рахо ча. тасса майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘йам̣нӯна̄хам̣ сакам̣ читтам̣ никкхипитва̄ имесам̣йева а̄йасманта̄нам̣ читтасса васена ваттеййа’нти. со кхо ахам̣, бханте, сакам̣ читтам̣ никкхипитва̄ имесам̣йева а̄йасманта̄нам̣ читтасса васена ватта̄ми. на̄на̄ хи кхо но, бханте, ка̄йа̄ екан̃ча пана ман̃н̃е читта’’нти.
а̄йасма̄пи кхо нандийо…пе… а̄йасма̄пи кхо кимило бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘майхампи, бханте, евам̣ хоти – ‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йохам̣ еварӯпехи сабрахмача̄рӣхи саддхим̣ вихара̄мӣ’ти. тасса майхам̣, бханте, имесу а̄йасмантесу меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ а̄ви чева рахо ча, меттам̣ вачӣкаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ а̄ви чева рахо ча, меттам̣ манокаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ а̄ви чева рахо ча. тасса майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘йам̣нӯна̄хам̣ сакам̣ читтам̣ никкхипитва̄ имесам̣йева а̄йасманта̄нам̣ читтасса васена ваттеййа’нти. со кхо ахам̣, бханте, сакам̣ читтам̣ никкхипитва̄ имесам̣йева а̄йасманта̄нам̣ читтасса васена ватта̄ми. на̄на̄ хи кхо но, бханте, ка̄йа̄ екан̃ча пана ман̃н̃е читтанти.
‘‘евам̣ кхо майам̣, бханте, самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихара̄ма̄’’ти.
327. ‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха̄! каччи пана во, ануруддха̄, аппаматта̄ а̄та̄пино пахитатта̄ вихаратха̄’’ти? ‘‘таггха майам̣, бханте, аппаматта̄ а̄та̄пино пахитатта̄ вихара̄ма̄’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана тумхе, ануруддха̄, аппаматта̄ а̄та̄пино пахитатта̄ вихаратха̄’’ти? ‘‘идха, бханте, амха̄кам̣ йо пат̣хамам̣ га̄мато пин̣д̣а̄йа пат̣иккамати со а̄сана̄ни пан̃н̃апети, па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ упат̣т̣ха̄пети, авакка̄рапа̄тим̣ упат̣т̣ха̄пети. йо паччха̄ га̄мато пин̣д̣а̄йа пат̣иккамати, саче хоти бхутта̄васесо саче а̄кан̇кхати бхун̃джати, но че а̄кан̇кхати аппахарите ва̄ чхад̣д̣ети, аппа̄н̣аке ва̄ удаке опила̄пети. со а̄сана̄ни пат̣иса̄мети, па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ пат̣иса̄мети, авакка̄рапа̄тим̣ пат̣иса̄мети, бхаттаггам̣ саммаджджати. йо пассати па̄нӣйагхат̣ам̣ ва̄ парибходжанӣйагхат̣ам̣ ва̄ ваччагхат̣ам̣ ва̄ риттам̣ туччхам̣ со упат̣т̣ха̄пети. сачасса хоти ависайхам̣, хаттхавика̄рена дутийам̣ а̄мантетва̄ хаттхавилан̇гхакена упат̣т̣ха̄пема, на твева майам̣, бханте, таппаччайа̄ ва̄чам̣ бхинда̄ма. пан̃ча̄хикам̣ кхо пана майам̣, бханте, саббараттикам̣ дхаммийа̄ катха̄йа саннисӣда̄ма. евам̣ кхо майам̣, бханте, аппаматта̄ а̄та̄пино пахитатта̄ вихара̄ма̄’’ти.
328. ‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха̄! аттхи пана во, ануруддха̄, евам̣ аппаматта̄нам̣ а̄та̄пӣнам̣ пахитатта̄нам̣ вихаранта̄нам̣ уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти? ‘‘кин̃хи но сийа̄, бханте! идха майам̣, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ма вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ма. айам̣ кхо но, бханте, амха̄кам̣ аппаматта̄нам̣ а̄та̄пӣнам̣ пахитатта̄нам̣ вихаранта̄нам̣ уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха̄! етасса пана во, ануруддха̄, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ аттхан̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти? ‘‘кин̃хи но сийа̄, бханте! идха майам̣, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ма витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ма. етасса, бханте, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ айаман̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха̄! етасса пана во, ануруддха̄, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ аттхан̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти? ‘‘кин̃хи но сийа̄, бханте! идха майам̣, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ма пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхака̄ ча вихара̄ма, сата̄ ча сампаджа̄на̄, сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведема, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ма. етасса, бханте, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ айаман̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха̄! етасса пана во, ануруддха̄, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ аттхан̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти? ‘‘кин̃хи но сийа̄, бханте! идха майам̣, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ма сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄, пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄, адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ма. етасса, бханте, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ айаман̃н̃о уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха̄! етасса пана во, ануруддха̄, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ аттхан̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти? ‘‘кин̃хи но сийа̄, бханте! идха майам̣, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ма саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихара̄ма. етасса, бханте, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ айаман̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха̄! етасса пана во, ануруддха̄, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ аттхан̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти? ‘‘кин̃хи но сийа̄, бханте! идха майам̣, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ма саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихара̄ма…пе… саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихара̄ма…пе… саббасо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихара̄ма. етасса, бханте, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ айаман̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти.
329. ‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха̄! етасса пана во, ануруддха̄, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ аттхан̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти? ‘‘кин̃хи но сийа̄, бханте! идха майам̣, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ма саббасо невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ упасампаджджа вихара̄ма, пан̃н̃а̄йа ча но дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄. етасса, бханте, виха̄расса саматиккама̄йа етасса виха̄расса пат̣иппассаддхийа̄ айаман̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро. имамха̄ ча майам̣, бханте, пха̄сувиха̄ра̄ ан̃н̃ам̣ пха̄сувиха̄рам̣ уттаритарам̣ ва̄ пан̣ӣтатарам̣ ва̄ на саманупасса̄ма̄’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, ануруддха̄! имамха̄ пха̄сувиха̄ра̄ уттаритаро ва̄ пан̣ӣтатаро ва̄ пха̄сувиха̄ро наттхӣ’’ти.
330. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантан̃ча ануруддхам̣ а̄йасмантан̃ча нандийам̣ а̄йасмантан̃ча кимилам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самуттеджетва̄ сампахам̣сетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. атха кхо а̄йасма̄ ча ануруддхо а̄йасма̄ ча нандийо а̄йасма̄ ча кимило бхагавантам̣ анусам̣йа̄йитва̄ [анусам̣са̄ветва̄ (сӣ.), ануса̄ветва̄ (т̣ӣка̄)] тато пат̣иниваттитва̄ а̄йасма̄ ча нандийо а̄йасма̄ ча кимило а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ етадавочум̣ – ‘‘ким̣ ну кхо майам̣ а̄йасмато ануруддхасса евама̄рочимха – ‘има̄сан̃ча има̄сан̃ча виха̄расама̄паттӣнам̣ майам̣ ла̄бхино’ти, йам̣ но а̄йасма̄ ануруддхо бхагавато саммукха̄ йа̄ва а̄сава̄нам̣ кхайа̄ пака̄сетӣ’’ти? ‘‘на кхо ме а̄йасманто евама̄рочесум̣ – ‘има̄сан̃ча има̄сан̃ча виха̄расама̄паттӣнам̣ майам̣ ла̄бхино’ти, апи ча ме а̄йасманта̄нам̣ четаса̄ чето паричча видито – ‘има̄сан̃ча има̄сан̃ча виха̄расама̄паттӣнам̣ име а̄йасманто ла̄бхино’ти. девата̄пи ме етаматтхам̣ а̄рочесум̣ – ‘има̄сан̃ча има̄сан̃ча виха̄расама̄паттӣнам̣ име а̄йасманто ла̄бхино’ти. таменам̣ бхагавата̄ пан̃ха̄бхипут̣т̣хена бйа̄ката’’нти.
331. атха кхо дӣгхо параджано йаккхо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо дӣгхо параджано йаккхо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ла̄бха̄ вата, бханте, ваджджӣнам̣, суладдхала̄бха̄ ваджджипаджа̄йа, йаттха татха̄гато вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо, име ча тайо кулапутта̄ – а̄йасма̄ ча ануруддхо, а̄йасма̄ ча нандийо, а̄йасма̄ ча кимило’’ти. дӣгхасса параджанасса йаккхасса саддам̣ сутва̄ бхумма̄ дева̄ саддаманусса̄весум̣ – ‘ла̄бха̄ вата, бхо, ваджджӣнам̣, суладдхала̄бха̄ ваджджипаджа̄йа, йаттха татха̄гато вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо, име ча тайо кулапутта̄ – а̄йасма̄ ча ануруддхо, а̄йасма̄ ча нандийо, а̄йасма̄ ча кимило’ти. бхумма̄нам̣ дева̄нам̣ саддам̣ сутва̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄…пе… та̄ватим̣са̄ дева̄…пе… йа̄ма̄ дева̄…пе… тусита̄ дева̄…пе… нимма̄наратӣ дева̄…пе… параниммитавасаваттӣ дева̄…пе… брахмака̄йика̄ дева̄ саддаманусса̄весум̣ – ‘‘ла̄бха̄ вата, бхо, ваджджӣнам̣, суладдхала̄бха̄ ваджджипаджа̄йа, йаттха татха̄гато вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо, име ча тайо кулапутта̄ – а̄йасма̄ ча ануруддхо, а̄йасма̄ ча нандийо, а̄йасма̄ ча кимило’’ти. итиха те а̄йасманто тена кхан̣ена (тена лайена) [( ) сӣ. сйа̄. пӣ. поттхакесу наттхи] тена мухуттена йа̄вабрахмалока̄ видита̄ [сам̣видита̄ (ка.)] ахесум̣.
‘‘еваметам̣, дӣгха, еваметам̣, дӣгха! йасма̄пи, дӣгха, кула̄ ете тайо кулапутта̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, тан̃чепи кулам̣ ете тайо кулапутте пасанначиттам̣ ануссареййа, тассапа̄сса куласса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. йасма̄пи, дӣгха, кулапариват̣т̣а̄ ете тайо кулапутта̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, со чепи кулапариват̣т̣о ете тайо кулапутте пасанначитто ануссареййа, тассапа̄сса кулапариват̣т̣асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. йасма̄пи, дӣгха, га̄ма̄ ете тайо кулапутта̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, со чепи га̄мо ете тайо кулапутте пасанначитто ануссареййа, тассапа̄сса га̄масса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. йасма̄пи, дӣгха, нигама̄ ете тайо кулапутта̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, со чепи нигамо ете тайо кулапутте пасанначитто ануссареййа, тассапа̄сса нигамасса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. йасма̄пи, дӣгха, нагара̄ ете тайо кулапутта̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, тан̃чепи нагарам̣ ете тайо кулапутте пасанначиттам̣ ануссареййа, тассапа̄сса нагарасса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. йасма̄пи, дӣгха, джанапада̄ ете тайо кулапутта̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄, со чепи джанападо ете тайо кулапутте пасанначитто ануссареййа, тассапа̄сса джанападасса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. саббе чепи, дӣгха, кхаттийа̄ ете тайо кулапутте пасанначитта̄ ануссареййум̣, саббеса̄нам̣па̄сса кхаттийа̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. саббе чепи, дӣгха, бра̄хман̣а̄…пе… саббе чепи, дӣгха, весса̄…пе… саббе чепи, дӣгха, судда̄ ете тайо кулапутте пасанначитта̄ ануссареййум̣, саббеса̄нам̣па̄сса судда̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. садевако чепи, дӣгха, локо сама̄рако сабрахмако сассаман̣абра̄хман̣ӣ паджа̄ садеваманусса̄ ете тайо кулапутте пасанначитта̄ ануссареййа, садевакассапа̄сса локасса сама̄ракасса сабрахмакасса сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. пасса, дӣгха, йа̄ва ете тайо кулапутта̄ бахуджанахита̄йа пат̣ипанна̄ бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа, аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄на’’нти.
идамавоча бхагава̄. аттамано дӣгхо параджано йаккхо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.
чӯл̣агосин̇гасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.
2. маха̄госин̇гасуттам̣
332. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ госин̇гаса̄лаванада̄йе вихарати самбахулехи абхин̃н̃а̄техи абхин̃н̃а̄техи тхерехи са̄вакехи саддхим̣ – а̄йасмата̄ ча са̄рипуттена а̄йасмата̄ ча маха̄моггалла̄нена а̄йасмата̄ ча маха̄кассапена а̄йасмата̄ ча ануруддхена а̄йасмата̄ ча реватена а̄йасмата̄ ча а̄нандена, ан̃н̃ехи ча абхин̃н̃а̄техи абхин̃н̃а̄техи тхерехи са̄вакехи саддхим̣. атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ маха̄кассапо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄кассапам̣ етадавоча – ‘‘а̄йа̄ма̄вусо, кассапа, йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇камисса̄ма дхаммассавана̄йа̄’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо а̄йасма̄ маха̄кассапо а̄йасмато маха̄моггалла̄насса паччассоси. атха кхо а̄йасма̄ ча маха̄моггалла̄но а̄йасма̄ ча маха̄кассапо а̄йасма̄ ча ануруддхо йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇камим̣су дхаммассавана̄йа. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ а̄нандо а̄йасмантан̃ча маха̄моггалла̄нам̣ а̄йасмантан̃ча маха̄кассапам̣ а̄йасмантан̃ча ануруддхам̣ йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇каманте дхаммассавана̄йа. дисва̄на йена̄йасма̄ ревато тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ реватам̣ етадавоча – ‘‘упасан̇каманта̄ кхо амӯ, а̄вусо [а̄йасманта̄вусо (ка.)] ревата, саппуриса̄ йена̄йасма̄ са̄рипутто тена дхаммассавана̄йа. а̄йа̄ма̄вусо ревата, йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇камисса̄ма дхаммассавана̄йа̄’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо а̄йасма̄ ревато а̄йасмато а̄нандасса паччассоси. атха кхо а̄йасма̄ ча ревато а̄йасма̄ ча а̄нандо йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇камим̣су дхаммассавана̄йа.
333. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантан̃ча реватам̣ а̄йасмантан̃ча а̄нандам̣ дӯратова а̄гаччханте. дисва̄на а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘ету кхо а̄йасма̄ а̄нандо! сва̄гатам̣ а̄йасмато а̄нандасса бхагавато упат̣т̣ха̄касса бхагавато сантика̄вачарасса! раман̣ӣйам̣, а̄вусо а̄нанда, госин̇гаса̄лаванам̣, досина̄ ратти, саббапха̄липхулла̄ [саббапа̄липхулла̄ (сӣ.)] са̄ла̄, дибба̄, ман̃н̃е, гандха̄ сампаванти; катхам̣рӯпена, а̄вусо а̄нанда, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’ти? ‘‘идха̄вусо са̄рипутта, бхиккху бахуссуто хоти сутадхаро сутасанничайо. йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттха̄ сабйан̃джана̄; кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти, татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ хонти, дха̄та̄ [дхата̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], вачаса̄ паричита̄, манаса̄нупеккхита̄, дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. со чатассаннам̣ париса̄нам̣ дхаммам̣ десети париман̣д̣алехи падабйан̃джанехи ануппабандхехи [аппабаддхехи (сӣ. пӣ.)] анусайасамуггха̄та̄йа. еварӯпена кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’ти.
334. евам̣ вутте, а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ реватам̣ етадавоча – ‘‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо ревата, а̄йасмата̄ а̄нандена йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. таттха да̄ни майам̣ а̄йасмантам̣ реватам̣ пуччха̄ма – ‘раман̣ӣйам̣, а̄вусо ревата, госин̇гаса̄лаванам̣, досина̄ ратти, саббапха̄липхулла̄ са̄ла̄, дибба̄, ман̃н̃е, гандха̄ сампаванти; катхам̣рӯпена, а̄вусо ревата, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’’ти? ‘‘идха̄вусо са̄рипутта, бхиккху пат̣исалла̄на̄ра̄мо хоти пат̣исалла̄нарато, аджджхаттам̣ четосаматхамануйутто анира̄катаджджха̄но, випассана̄йа саманна̄гато, брӯхета̄ сун̃н̃а̄га̄ра̄нам̣. еварӯпена кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’ти.
335. евам̣ вутте, а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ етадавоча – ‘‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо ануруддха, а̄йасмата̄ реватена йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. таттха да̄ни майам̣ а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ пуччха̄ма – ‘раман̣ӣйам̣, а̄вусо ануруддха, госин̇гаса̄лаванам̣, досина̄ ратти, саббапха̄липхулла̄ са̄ла̄, дибба̄, ман̃н̃е, гандха̄ сампаванти; катхам̣рӯпена, а̄вусо ануруддха, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’’ти? ‘‘идха̄вусо са̄рипутта, бхиккху диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сахассам̣ лока̄нам̣ волокети. сеййатха̄пи, а̄вусо са̄рипутта, чаккхума̄ пурисо упарипа̄са̄даварагато сахассам̣ немиман̣д̣ала̄нам̣ волокеййа; евамева кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккху диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сахассам̣ лока̄нам̣ волокети. еварӯпена кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’ти.
336. евам̣ вутте, а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ маха̄кассапам̣ етадавоча – ‘‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо кассапа, а̄йасмата̄ ануруддхена йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. таттха да̄ни майам̣ а̄йасмантам̣ маха̄кассапам̣ пуччха̄ма – ‘раман̣ӣйам̣, а̄вусо кассапа, госин̇гаса̄лаванам̣, досина̄ ратти, саббапха̄липхулла̄ са̄ла̄, дибба̄, ман̃н̃е, гандха̄ сампаванти; катхам̣рӯпена, а̄вусо кассапа, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’’ти? ‘‘идха̄вусо са̄рипутта, бхиккху аттана̄ ча а̄ран̃н̃ико хоти а̄ран̃н̃икаттасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча пин̣д̣апа̄тико хоти пин̣д̣апа̄тикаттасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча пам̣сукӯлико хоти пам̣сукӯликаттасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча течӣварико хоти течӣварикаттасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча аппиччхо хоти аппиччхата̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча сантут̣т̣хо хоти сантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча павивитто хоти павивекасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча асам̣сат̣т̣хо хоти асам̣саггасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча а̄раддхавӣрийо хоти вӣрийа̄рамбхасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча сӣласампанно хоти сӣласампада̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча сама̄дхисампанно хоти сама̄дхисампада̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча пан̃н̃а̄сампанно хоти пан̃н̃а̄сампада̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча вимуттисампанно хоти вимуттисампада̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча вимуттин̃а̄н̣адассанасампанно хоти вимуттин̃а̄н̣адассанасампада̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ. еварӯпена кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’ти.
337. евам̣ вутте, а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ етадавоча – ‘‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо моггалла̄на, а̄йасмата̄ маха̄кассапена йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. таттха да̄ни майам̣ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ пуччха̄ма – ‘раман̣ӣйам̣, а̄вусо моггалла̄на, госин̇гаса̄лаванам̣, досина̄ ратти, саббапха̄липхулла̄ са̄ла̄, дибба̄, ман̃н̃е, гандха̄ сампаванти; катхам̣рӯпена, а̄вусо моггалла̄на, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’’ти? ‘‘идха̄вусо са̄рипутта, две бхиккхӯ абхидхаммакатхам̣ катхенти, те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пан̃хам̣ пуччханти, ан̃н̃аман̃н̃асса пан̃хам̣ пут̣т̣ха̄ виссадждженти, но ча сам̣са̄денти [сам̣са̄ренти (ка.)], дхаммӣ ча несам̣ катха̄ паваттинӣ хоти. еварӯпена кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’ти.
338. атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо са̄рипутта, амхехи саббехева йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. таттха да̄ни майам̣ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ пуччха̄ма – ‘раман̣ӣйам̣, а̄вусо са̄рипутта, госин̇гаса̄лаванам̣, досина̄ ратти, саббапха̄липхулла̄ са̄ла̄, дибба̄, ман̃н̃е, гандха̄ сампаванти; катхам̣рӯпена, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’’ти? ‘‘идха̄вусо моггалла̄на, бхиккху читтам̣ васам̣ ваттети, но ча бхиккху читтасса васена ваттати. со йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати пуббан̣хасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ пуббан̣хасамайам̣ вихарати; йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати маджджханхикасамайам̣ [маджджхантикасамайам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ маджджханхикасамайам̣ вихарати; йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати са̄йанхасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ са̄йанхасамайам̣ вихарати. сеййатха̄пи, а̄вусо моггалла̄на, ран̃н̃о ва̄ ра̄джамаха̄маттасса ва̄ на̄на̄ратта̄нам̣ дусса̄нам̣ дуссакаран̣д̣ако пӯро асса. со йан̃н̃адева дуссайугам̣ а̄кан̇кхеййа пуббан̣хасамайам̣ па̄рупитум̣, там̣ тадева дуссайугам̣ пуббан̣хасамайам̣ па̄рупеййа; йан̃н̃адева дуссайугам̣ а̄кан̇кхеййа маджджханхикасамайам̣ па̄рупитум̣, там̣ тадева дуссайугам̣ маджджханхикасамайам̣ па̄рупеййа; йан̃н̃адева дуссайугам̣ а̄кан̇кхеййа са̄йанхасамайам̣ па̄рупитум̣, там̣ тадева дуссайугам̣ са̄йанхасамайам̣ па̄рупеййа. евамева кхо, а̄вусо моггалла̄на, бхиккху читтам̣ васам̣ ваттети, но ча бхиккху читтасса васена ваттати. со йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати пуббан̣хасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ пуббан̣хасамайам̣ вихарати; йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати маджджханхикасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ маджджханхикасамайам̣ вихарати; йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати са̄йанхасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ са̄йанхасамайам̣ вихарати. еварӯпена кхо, а̄вусо моггалла̄на, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’ти.
339. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто те а̄йасманте етадавоча – ‘‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо, амхехи саббехева йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. а̄йа̄ма̄вусо, йена бхагава̄ тенупасан̇камисса̄ма; упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ бхагавато а̄рочесса̄ма. йатха̄ но бхагава̄ бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо те а̄йасманто а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. атха кхо те а̄йасманто йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аддасам̣ кхо ахам̣, бханте, а̄йасмантан̃ча реватам̣ а̄йасмантан̃ча а̄нандам̣ дӯратова а̄гаччханте. дисва̄на а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавочам̣ – ‘ету кхо а̄йасма̄ а̄нандо! сва̄гатам̣ а̄йасмато а̄нандасса бхагавато упат̣т̣ха̄касса бхагавато сантика̄вачарасса! раман̣ӣйам̣, а̄вусо а̄нанда, госин̇гаса̄лаванам̣, досина̄ ратти, саббапха̄липхулла̄ са̄ла̄, дибба̄, ман̃н̃е, гандха̄ сампаванти; катхам̣рӯпена, а̄вусо а̄нанда, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’ти? евам̣ вутте, бханте, а̄йасма̄ а̄нандо мам̣ етадавоча – ‘идха̄вусо, са̄рипутта, бхиккху бахуссуто хоти сутадхаро…пе… анусайасамуггха̄та̄йа. еварӯпена кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта! йатха̄ там̣ а̄нандова самма̄ бйа̄карама̄но бйа̄кареййа. а̄нандо хи, са̄рипутта, бахуссуто сутадхаро сутасанничайо. йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттха̄ сабйан̃джана̄; кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти, татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ хонти, дха̄та̄, вачаса̄ паричита̄, манаса̄нупеккхита̄, дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. со чатассаннам̣ париса̄нам̣ дхаммам̣ десети париман̣д̣алехи падабйан̃джанехи ануппабандхехи анусайасамуггха̄та̄йа̄’’ти.
340. ‘‘евам̣ вутте, ахам̣, бханте, а̄йасмантам̣ реватам̣ етадавочам̣ – ‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо ревата а̄йасмата̄ а̄нандена йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. таттха да̄ни майам̣ а̄йасмантам̣ реватам̣ пуччха̄ма – раман̣ӣйам̣, а̄вусо ревата, госин̇гаса̄лаванам̣, досина̄ ратти, саббапха̄липхулла̄ са̄ла̄, дибба̄ ман̃н̃е гандха̄ сампаванти. катхам̣рӯпена, а̄вусо ревата, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’ти? евам̣ вутте, бханте, а̄йасма̄ ревато мам̣ етадавоча – ‘идха̄вусо са̄рипутта бхиккху пат̣исалла̄на̄ра̄мо хоти пат̣исалла̄нарато, аджджхаттам̣ четосаматхамануйутто, анира̄катаджджха̄но, випассана̄йа саманна̄гато, брӯхета̄ сун̃н̃а̄га̄ра̄нам̣. еварӯпена кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта! йатха̄ там̣ реватова самма̄ бйа̄карама̄но бйа̄кареййа. ревато хи, са̄рипутта, пат̣исалла̄на̄ра̄мо пат̣исалла̄нарато, аджджхаттам̣ четосаматхамануйутто анира̄катаджджха̄но, випассана̄йа саманна̄гато брӯхета̄ сун̃н̃а̄га̄ра̄на’’нти.
341. ‘‘евам̣ вутте, ахам̣, бханте, а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ етадавочам̣ – ‘бйа̄катам̣ кхо а̄вусо ануруддха а̄йасмата̄ реватена…пе… катхам̣рӯпена, а̄вусо ануруддха, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’ти. евам̣ вутте, бханте, а̄йасма̄ ануруддхо мам̣ етадавоча – ‘идха̄вусо са̄рипутта, бхиккху диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сахассам̣ лока̄нам̣ волокети. сеййатха̄пи, а̄вусо са̄рипутта, чаккхума̄ пурисо…пе… еварӯпена кхо а̄вусо са̄рипутта бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта, йатха̄ там̣ ануруддхова самма̄ бйа̄карама̄но бйа̄кареййа. ануруддхо хи, са̄рипутта, диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сахассам̣ лока̄нам̣ волокетӣ’’ти.
342. ‘‘евам̣ вутте, ахам̣, бханте, а̄йасмантам̣ маха̄кассапам̣ етадавочам̣ – ‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо кассапа а̄йасмата̄ ануруддхена йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. таттха да̄ни майам̣ а̄йасмантам̣ маха̄кассапам̣ пуччха̄ма…пе… катхам̣ рӯпена кхо, а̄вусо кассапа, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’ти? евам̣ вутте бханте, а̄йасма̄ маха̄кассапо мам̣ етадавоча – ‘идха̄вусо са̄рипутта, бхиккху аттана̄ ча а̄ран̃н̃ико хоти а̄ран̃н̃икаттасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча пин̣д̣апа̄тико хоти…пе… аттана̄ ча пам̣сукӯлико хоти…пе… аттана̄ ча течӣварико хоти…пе… аттана̄ ча аппиччхо хоти…пе… аттана̄ ча сантут̣т̣хо хоти…пе… аттана̄ ча павивитто хоти…пе… аттана̄ ча асам̣сат̣т̣хо хоти…пе… аттана̄ ча а̄раддхавӣрийо хоти…пе… аттана̄ ча сӣласампанно хоти…пе… аттана̄ ча сама̄дхисампанно хоти…пе… аттана̄ ча пан̃н̃а̄сампанно хоти… аттана̄ ча вимуттисампанно хоти… аттана̄ ча вимуттин̃а̄н̣адассанасампанно хоти вимуттин̃а̄н̣адассанасампада̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ. еварӯпена кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта! йатха̄ там̣ кассапова самма̄ бйа̄карама̄но бйа̄кареййа. кассапо хи, са̄рипутта, аттана̄ ча а̄ран̃н̃ико а̄ран̃н̃икаттасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча пин̣д̣апа̄тико пин̣д̣апа̄тикаттасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча пам̣сукӯлико пам̣сукӯликаттасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча течӣварико течӣварикаттасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча аппиччхо аппиччхата̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча сантут̣т̣хо сантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча павивитто павивекасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча асам̣сат̣т̣хо асам̣саггасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча а̄раддхавӣрийо вӣрийа̄рамбхасса ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча сӣласампанно сӣласампада̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча сама̄дхисампанно сама̄дхисампада̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча пан̃н̃а̄сампанно пан̃н̃а̄сампада̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча вимуттисампанно вимуттисампада̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ, аттана̄ ча вимуттин̃а̄н̣адассанасампанно вимуттин̃а̄н̣адассанасампада̄йа ча ван̣н̣ава̄дӣ’’ти.
343. ‘‘евам̣ вутте, ахам̣ бханте а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ етадавочам̣ – ‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо моггалла̄на, а̄йасмата̄ маха̄кассапена йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. таттха да̄ни майам̣ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ пуччха̄ма…пе… катхам̣рӯпена, а̄вусо моггалла̄на, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’ти? евам̣ вутте, бханте, а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но мам̣ етадавоча – ‘идха̄вусо са̄рипутта, две бхиккхӯ абхидхаммакатхам̣ катхенти. те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пан̃хам̣ пуччханти, ан̃н̃аман̃н̃асса пан̃хам̣ пут̣т̣ха̄ виссадждженти, но ча сам̣са̄денти, дхаммӣ ча несам̣ катха̄ паваттинӣ хоти. еварӯпена кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта, йатха̄ там̣ моггалла̄нова самма̄ бйа̄карама̄но бйа̄кареййа. моггалла̄но хи, са̄рипутта, дхаммакатхико’’ти.
344. евам̣ вутте, а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘атха кхва̄хам̣, бханте, а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавочам̣ – ‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо са̄рипутта, амхехи саббехева йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. таттха да̄ни майам̣ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ пуччха̄ма – раман̣ӣйам̣, а̄вусо са̄рипутта, госин̇гаса̄лаванам̣, досина̄ ратти, саббапха̄липхулла̄ са̄ла̄, дибба̄, ман̃н̃е, гандха̄ сампаванти. катхам̣рӯпена, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’ти? евам̣ вутте, бханте, а̄йасма̄ са̄рипутто мам̣ етадавоча – ‘идха̄вусо, моггалла̄на, бхиккху читтам̣ васам̣ ваттети но ча бхиккху читтасса васена ваттати. со йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати пуббан̣хасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ пуббан̣хасамайам̣ вихарати; йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати маджджханхикасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ маджджханхикасамайам̣ вихарати; йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати са̄йанхасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ са̄йанхасамайам̣ вихарати. сеййатха̄пи, а̄вусо моггалла̄на, ран̃н̃о ва̄ ра̄джамаха̄маттасса ва̄ на̄на̄ратта̄нам̣ дусса̄нам̣ дуссакаран̣д̣ако пӯро асса. со йан̃н̃адева дуссайугам̣ а̄кан̇кхеййа пуббан̣хасамайам̣ па̄рупитум̣, там̣ тадева дуссайугам̣ пуббан̣хасамайам̣ па̄рупеййа; йан̃н̃адева дуссайугам̣ а̄кан̇кхеййа маджджханхикасамайам̣ па̄рупитум̣, там̣ тадева дуссайугам̣ маджджханхикасамайам̣ па̄рупеййа; йан̃н̃адева дуссайугам̣ а̄кан̇кхеййа са̄йанхасамайам̣ па̄рупитум̣, там̣ тадева дуссайугам̣ са̄йанхасамайам̣ па̄рупеййа. евамева кхо, а̄вусо моггалла̄на, бхиккху читтам̣ васам̣ ваттети, но ча бхиккху читтасса васена ваттати. со йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати пуббан̣хасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ пуббан̣хасамайам̣ вихарати; йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати маджджханхикасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ маджджханхикасамайам̣ вихарати; йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати са̄йанхасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ са̄йанхасамайам̣ вихарати. еварӯпена кхо, а̄вусо моггалла̄на, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, моггалла̄на! йатха̄ там̣ са̄рипуттова самма̄ бйа̄карама̄но бйа̄кареййа. са̄рипутто хи, моггалла̄на, читтам̣ васам̣ ваттети но ча са̄рипутто читтасса васена ваттати. со йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати пуббан̣хасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ пуббан̣хасамайам̣ вихарати; йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати маджджханхикасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ маджджханхикасамайам̣ вихарати; йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ а̄кан̇кхати са̄йанхасамайам̣ вихаритум̣, та̄йа виха̄расама̄паттийа̄ са̄йанхасамайам̣ вихаратӣ’’ти.
345. евам̣ вутте, а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘касса ну кхо, бханте, субха̄сита’’нти? ‘‘саббесам̣ во, са̄рипутта, субха̄ситам̣ парийа̄йена. апи ча мамапи сун̣а̄тха йатха̄рӯпена бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа. идха, са̄рипутта, бхиккху паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ – ‘на та̄ва̄хам̣ имам̣ паллан̇кам̣ бхиндисса̄ми йа̄ва ме на̄нупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччиссатӣ’ти. еварӯпена кхо, са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те а̄йасманто [те бхиккхӯ (ка.)] бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.
маха̄госин̇гасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.
3. маха̄гопа̄лакасуттам̣
346. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘ека̄дасахи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато гопа̄лако абхаббо гоган̣ам̣ парихаритум̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣ [пха̄тикаттум̣ (сӣ. пӣ.), пха̄тика̄тум̣ (сйа̄. кам̣.)]. катамехи ека̄дасахи? идха, бхиккхаве, гопа̄лако на рӯпан̃н̃ӯ хоти, на лаккхан̣акусало хоти, на а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ [са̄т̣ета̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] хоти, на ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хоти, на дхӯмам̣ катта̄ хоти, на титтхам̣ джа̄на̄ти, на пӣтам̣ джа̄на̄ти, на вӣтхим̣ джа̄на̄ти, на гочаракусало хоти анавасесадохӣ ча хоти. йе те усабха̄ гопитаро гопарин̣а̄йака̄ те на атирекапӯджа̄йа пӯджета̄ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, ека̄дасахи ан̇гехи саманна̄гато гопа̄лако абхаббо гоган̣ам̣ парихаритум̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. евамева кхо, бхиккхаве, ека̄дасахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху абхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣. катамехи ека̄дасахи? идха, бхиккхаве, бхиккху на рӯпан̃н̃ӯ хоти, на лаккхан̣акусало хоти, на а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ хоти, на ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хоти, на дхӯмам̣ катта̄ хоти, на титтхам̣ джа̄на̄ти, на пӣтам̣ джа̄на̄ти, на вӣтхим̣ джа̄на̄ти, на гочаракусало хоти, анавасесадохӣ ча хоти. йе те бхиккхӯ тхера̄ раттан̃н̃ӯ чирапаббаджита̄ сан̇гхапитаро сан̇гхапарин̣а̄йака̄ те на атирекапӯджа̄йа пӯджета̄ хоти.
347. ‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху на рӯпан̃н̃ӯ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху йам̣ кин̃чи рӯпам̣ саббам̣ рӯпам̣ ‘чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни, чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху на рӯпан̃н̃ӯ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху на лаккхан̣акусало хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху ‘каммалаккхан̣о ба̄ло, каммалаккхан̣о пан̣д̣ито’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху на лаккхан̣акусало хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху на а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ адхива̄сети, наппаджахати на винодети на бйантӣ кароти на анабха̄вам̣ гамети. уппаннам̣ бйа̄па̄давитаккам̣…пе… уппаннам̣ вихим̣са̄витаккам̣…пе… уппаннуппанне па̄паке акусале дхамме адхива̄сети, наппаджахати на винодети на бйантӣ кароти на анабха̄вам̣ гамети. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху на а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху на ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нимиттагга̄хӣ хоти анубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа на пат̣ипаджджати, на раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе на сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа нимиттагга̄хӣ хоти анубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа на пат̣ипаджджати, на раккхати маниндрийам̣, маниндрийе на сам̣варам̣ а̄паджджати. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху на ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху на дхӯмам̣ катта̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ на виттха̄рена паресам̣ десета̄ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху на дхӯмам̣ катта̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху на титтхам̣ джа̄на̄ти? идха, бхиккхаве, бхиккху йе те бхиккхӯ бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄, те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ на парипуччхати, на парипан̃хати – ‘идам̣, бханте, катхам̣? имасса ко аттхо’ти? тасса те а̄йасманто авиват̣ан̃чева на виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча на утта̄нӣ каронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нӣйесу дхаммесу кан̇кхам̣ на пат̣ивиноденти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху на титтхам̣ джа̄на̄ти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху на пӣтам̣ джа̄на̄ти? идха, бхиккхаве, бхиккху татха̄гатаппаведите дхаммавинайе десийама̄не на лабхати аттхаведам̣, на лабхати дхаммаведам̣, на лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху на пӣтам̣ джа̄на̄ти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху на вӣтхим̣ джа̄на̄ти? идха, бхиккхаве, бхиккху арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху на вӣтхим̣ джа̄на̄ти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху на гочаракусало хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху на гочаракусало хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху анавасесадохӣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхум̣ саддха̄ гахапатика̄ абхихат̣т̣хум̣ пава̄ренти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рехи, татра бхиккху маттам̣ на джа̄на̄ти пат̣иггахан̣а̄йа. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху анавасесадохӣ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху йе те бхиккхӯ тхера̄ раттан̃н̃ӯ чирапаббаджита̄ сан̇гхапитаро сан̇гхапарин̣а̄йака̄ те на атирекапӯджа̄йа пӯджета̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху йе те бхиккхӯ тхера̄ раттан̃н̃ӯ чирапаббаджита̄ сан̇гхапитаро сан̇гхапарин̣а̄йака̄, тесу на меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣ха̄пети а̄ви чева рахо ча; на меттам̣ вачӣкаммам̣ паччупат̣т̣ха̄пети а̄ви чева рахо ча; на меттам̣ манокаммам̣ паччупат̣т̣ха̄пети а̄ви чева рахо ча. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху йе те бхиккхӯ тхера̄ раттан̃н̃ӯ чирапаббаджита̄ сан̇гхапитаро сан̇гхапарин̣а̄йака̄ те на атирекапӯджа̄йа пӯджета̄ хоти.
‘‘имехи кхо бхиккхаве ека̄дасахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху абхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣.
348. ‘‘ека̄дасахи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато гопа̄лако бхаббо гоган̣ам̣ парихаритум̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. катамехи ека̄дасахи? идха, бхиккхаве, гопа̄лако рӯпан̃н̃ӯ хоти, лаккхан̣акусало хоти, а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ хоти, ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хоти, дхӯмам̣ катта̄ хоти, титтхам̣ джа̄на̄ти, пӣтам̣ джа̄на̄ти, вӣтхим̣ джа̄на̄ти, гочаракусало хоти, са̄васесадохӣ ча хоти. йе те усабха̄ гопитаро гопарин̣а̄йака̄ те атирекапӯджа̄йа пӯджета̄ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, ека̄дасахи ан̇гехи саманна̄гато гопа̄лако бхаббо гоган̣ам̣ парихаритум̣ пха̄тим̣ ка̄тум̣. евамева кхо, бхиккхаве, ека̄дасахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху бхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджитум̣. катамехи ека̄дасахи? идха, бхиккхаве, бхиккху рӯпан̃н̃ӯ хоти, лаккхан̣акусало хоти, а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ хоти, ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хоти, дхӯмам̣ катта̄ хоти, титтхам̣ джа̄на̄ти, пӣтам̣ джа̄на̄ти, вӣтхим̣ джа̄на̄ти, гочаракусало хоти, са̄васесадохӣ ча хоти. йе те бхиккхӯ тхера̄ раттан̃н̃ӯ чирапаббаджита̄ сан̇гхапитаро сан̇гхапарин̣а̄йака̄ те атирекапӯджа̄йа пӯджета̄ хоти.
349. ‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху рӯпан̃н̃ӯ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху йам̣ кин̃чи рӯпам̣ саббам̣ рӯпам̣ ‘чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни, чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпа’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху рӯпан̃н̃ӯ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху лаккхан̣акусало хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху каммалаккхан̣о ба̄ло, каммалаккхан̣о пан̣д̣итоти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху лаккхан̣акусало хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сети, паджахати винодети бйантӣ кароти анабха̄вам̣ гамети. уппаннам̣ бйа̄па̄давитаккам̣…пе… уппаннам̣ вихим̣са̄витаккам̣…пе… уппаннуппанне па̄паке акусале дхамме на̄дхива̄сети, паджахати винодети бйантӣ кароти анабха̄вам̣ гамети. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху дхӯмам̣ катта̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десета̄ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху дхӯмам̣ катта̄ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху титтхам̣ джа̄на̄ти? идха, бхиккхаве, бхиккху йе те бхиккхӯ бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄ те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхати, парипан̃хати – ‘идам̣, бханте, катхам̣? имасса ко аттхо’ти? тасса те а̄йасманто авиват̣ан̃чева виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча утта̄нӣ каронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нӣйесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху титтхам̣ джа̄на̄ти.
‘‘катхан̃ча бхиккхаве, бхиккху пӣтам̣ джа̄на̄ти? идха, бхиккхаве, бхиккху татха̄гатаппаведите дхаммавинайе десийама̄не лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху пӣтам̣ джа̄на̄ти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху вӣтхим̣ джа̄на̄ти? идха, бхиккхаве, бхиккху арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху вӣтхим̣ джа̄на̄ти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху гочаракусало хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху гочаракусало хоти.
‘‘катхан̃ча бхиккхаве, бхиккху са̄васесадохӣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхум̣ саддха̄ гахапатика̄ абхихат̣т̣хум̣ пава̄ренти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рехи. татра бхиккху маттам̣ джа̄на̄ти пат̣иггахан̣а̄йа. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху са̄васесадохӣ хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху йе те бхиккхӯ тхера̄ раттан̃н̃ӯ чирапаббаджита̄ сан̇гхапитаро сан̇гхапарин̣а̄йака̄, те атирекапӯджа̄йа пӯджета̄ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху йе те бхиккхӯ тхера̄ раттан̃н̃ӯ чирапаббаджита̄ сан̇гхапитаро сан̇гхапарин̣а̄йака̄ тесу меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣ха̄пети а̄ви чева рахо ча; меттам̣ вачӣкаммам̣ паччупат̣т̣ха̄пети а̄ви чева рахо ча; меттам̣ манокаммам̣ паччупат̣т̣ха̄пети а̄ви чева рахо ча. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху йе те бхиккхӯ тхера̄ раттан̃н̃ӯ чирапаббаджита̄ сан̇гхапитаро сан̇гхапарин̣а̄йака̄ те атирекапӯджа̄йа пӯджета̄ хоти.
‘‘имехи кхо, бхиккхаве, ека̄дасахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху бхаббо имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджиту’’нти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.
маха̄гопа̄лакасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ татийам̣.
4. чӯл̣агопа̄лакасуттам̣
350. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ваджджӣсу вихарати уккачела̄йам̣ ган̇га̄йа надийа̄ тӣре. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ма̄гадхако гопа̄лако дуппан̃н̃аджа̄тико, васса̄нам̣ паччхиме ма̄се сарадасамайе, асамавеккхитва̄ ган̇га̄йа надийа̄ оримам̣ тӣрам̣, асамавеккхитва̄ па̄римам̣ тӣрам̣, атиттхенева га̄во пата̄реси уттарам̣ тӣрам̣ сувидеха̄нам̣. атха кхо, бхиккхаве, га̄во маджджхеган̇га̄йа надийа̄ соте а̄ман̣д̣алийам̣ каритва̄ таттхева анайабйасанам̣ а̄паджджим̣су. там̣ кисса хету? татха̄ хи со, бхиккхаве, ма̄гадхако гопа̄лако дуппан̃н̃аджа̄тико, васса̄нам̣ паччхиме ма̄се сарадасамайе, асамавеккхитва̄ ган̇га̄йа надийа̄ оримам̣ тӣрам̣, асамавеккхитва̄ па̄римам̣ тӣрам̣, атиттхенева га̄во пата̄реси уттарам̣ тӣрам̣ сувидеха̄нам̣. евамева кхо, бхиккхаве, йе хи кечи [йе кечи (сйа̄. кам̣.)] саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ акусала̄ имасса локасса акусала̄ парасса локасса, акусала̄ ма̄радхеййасса акусала̄ ама̄радхеййасса, акусала̄ маччудхеййасса акусала̄ амаччудхеййасса, тесам̣ йе сотаббам̣ саддаха̄таббам̣ ман̃н̃иссанти, тесам̣ там̣ бхависсати дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа.
351. ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ма̄гадхако гопа̄лако саппан̃н̃аджа̄тико, васса̄нам̣ паччхиме ма̄се сарадасамайе, самавеккхитва̄ ган̇га̄йа надийа̄ оримам̣ тӣрам̣, самавеккхитва̄ па̄римам̣ тӣрам̣, титтхенева га̄во пата̄реси уттарам̣ тӣрам̣ сувидеха̄нам̣. со пат̣хамам̣ пата̄реси йе те усабха̄ гопитаро гопарин̣а̄йака̄. те тирийам̣ ган̇га̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ агамам̣су. атха̄паре пата̄реси балавага̄во даммага̄во. тепи тирийам̣ ган̇га̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ агамам̣су. атха̄паре пата̄реси ваччхатаре ваччхатарийо. тепи тирийам̣ ган̇га̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ агамам̣су. атха̄паре пата̄реси ваччхаке киса̄балаке [кисабалаке (сӣ. сйа̄. пӣ.)]. тепи тирийам̣ ган̇га̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ агамам̣су. бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ваччхако тарун̣ако та̄вадева джа̄тако ма̄тугоравакена вуйхама̄но, сопи тирийам̣ ган̇га̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ агама̄си. там̣ кисса хету? татха̄ хи со, бхиккхаве, ма̄гадхако гопа̄лако саппан̃н̃аджа̄тико, васса̄нам̣ паччхиме ма̄се сарадасамайе, самавеккхитва̄ ган̇га̄йа надийа̄ оримам̣ тӣрам̣, самавеккхитва̄ па̄римам̣ тӣрам̣, титтхенева га̄во пата̄реси уттарам̣ тӣрам̣ сувидеха̄нам̣. евамева кхо, бхиккхаве, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ кусала̄ имасса локасса кусала̄ парасса локасса, кусала̄ ма̄радхеййасса кусала̄ ама̄радхеййасса, кусала̄ маччудхеййасса кусала̄ амаччудхеййасса, тесам̣ йе сотаббам̣ саддаха̄таббам̣ ман̃н̃иссанти, тесам̣ там̣ бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа.
352. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йе те усабха̄ гопитаро гопарин̣а̄йака̄ те тирийам̣ ган̇га̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ агамам̣су, евамева кхо, бхиккхаве, йе те бхиккхӯ араханто кхӣн̣а̄сава̄ вуситаванто катакаран̣ӣйа̄ охитабха̄ра̄ ануппаттасадаттха̄ париккхӣн̣абхавасам̣йоджана̄ саммадан̃н̃а̄ вимутта̄, те тирийам̣ ма̄расса сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ гата̄.
‘‘сеййатха̄пи те, бхиккхаве, балавага̄во даммага̄во тирийам̣ ган̇га̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ агамам̣су, евамева кхо, бхиккхаве, йе те бхиккхӯ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тика̄ таттха паринибба̄йино ана̄ваттидхамма̄ тасма̄ лока̄, тепи тирийам̣ ма̄расса сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ гамиссанти.
‘‘сеййатха̄пи те, бхиккхаве, ваччхатара̄ ваччхатарийо тирийам̣ ган̇га̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ агамам̣су, евамева кхо, бхиккхаве, йе те бхиккхӯ тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мино саким̣дева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кариссанти, тепи тирийам̣ ма̄расса сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ гамиссанти.
‘‘сеййатха̄пи те, бхиккхаве, ваччхака̄ киса̄балака̄ тирийам̣ ган̇га̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ агамам̣су, евамева кхо, бхиккхаве, йе те бхиккхӯ тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йана̄, тепи тирийам̣ ма̄расса сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ гамиссанти.
‘‘сеййатха̄пи со, бхиккхаве, ваччхако тарун̣ако та̄вадева джа̄тако ма̄тугоравакена вуйхама̄но тирийам̣ ган̇га̄йа сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ агама̄си, евамева кхо, бхиккхаве, йе те бхиккхӯ дхамма̄нуса̄рино саддха̄нуса̄рино, тепи тирийам̣ ма̄расса сотам̣ чхетва̄ соттхина̄ па̄рам̣ гамиссанти.
‘‘ахам̣ кхо пана, бхиккхаве, кусало имасса локасса кусало парасса локасса, кусало ма̄радхеййасса кусало ама̄радхеййасса, кусало маччудхеййасса кусало амаччудхеййасса. тасса майхам̣, бхиккхаве, йе сотаббам̣ саддаха̄таббам̣ ман̃н̃иссанти, тесам̣ там̣ бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти.
идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄ сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –
‘‘айам̣ локо паро локо, джа̄ната̄ суппака̄сито;
йан̃ча ма̄рена сампаттам̣, аппаттам̣ йан̃ча маччуна̄.
‘‘саббам̣ локам̣ абхин̃н̃а̄йа, самбуддхена паджа̄ната̄;
виват̣ам̣ аматадва̄рам̣, кхемам̣ нибба̄напаттийа̄.
‘‘чхиннам̣ па̄пимато сотам̣, виддхастам̣ винал̣ӣкатам̣;
па̄моджджабахула̄ хотха, кхемам̣ паттаттха [паттхетха (сйа̄. кам̣. ка. ат̣т̣хакатха̄йам̣ сам̣ван̣н̣етаббапа̄т̣хо)] бхиккхаво’’ти.
чӯл̣агопа̄лакасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.
5. чӯл̣асаччакасуттам̣
353. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. тена кхо пана самайена саччако ниган̣т̣хапутто веса̄лийам̣ пат̣ивасати бхассаппава̄дако пан̣д̣итава̄до са̄дхусаммато бахуджанасса. со веса̄лийам̣ парисати евам̣ ва̄чам̣ бха̄сати – ‘‘на̄хам̣ там̣ пасса̄ми саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄, сан̇гхим̣ ган̣им̣ ган̣а̄чарийам̣, апи арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ пат̣иджа̄нама̄нам̣, йо майа̄ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддхо на сан̇кампеййа на сампакампеййа на сампаведхеййа, йасса на каччхехи седа̄ муччеййум̣. тхӯн̣ам̣ чепа̄хам̣ ачетанам̣ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄рабхеййам̣, са̄пи майа̄ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддха̄ сан̇кампеййа сампакампеййа сампаведхеййа. ко пана ва̄до мануссабхӯтасса̄’’ти?
атха кхо а̄йасма̄ ассаджи пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. аддаса̄ кхо саччако ниган̣т̣хапутто веса̄лийам̣ джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄но анувичарама̄но а̄йасмантам̣ ассаджим̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на йена̄йасма̄ ассаджи тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ ассаджина̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо саччако ниган̣т̣хапутто а̄йасмантам̣ ассаджим̣ етадавоча – ‘‘катхам̣ пана, бхо ассаджи, саман̣о готамо са̄ваке винети, катхам̣бха̄га̄ ча пана саман̣асса готамасса са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттатӣ’’ти? ‘‘евам̣ кхо, аггивессана, бхагава̄ са̄ваке винети, евам̣бха̄га̄ ча пана бхагавато са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттати – ‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣, ведана̄ аничча̄, сан̃н̃а̄ аничча̄, сан̇кха̄ра̄ аничча̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣. рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄, ведана̄ анатта̄, сан̃н̃а̄ анатта̄, сан̇кха̄ра̄ анатта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄. саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄, саббе дхамма̄ анатта̄’ти. евам̣ кхо, аггивессана, бхагава̄ са̄ваке винети, евам̣бха̄га̄ ча пана бхагавато са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттатӣ’’ти. ‘‘дуссутам̣ вата, бхо ассаджи, ассумха йе майам̣ евам̣ва̄дим̣ саман̣ам̣ готамам̣ ассумха. аппева на̄ма майам̣ када̄чи карахачи тена бхота̄ готамена саддхим̣ сама̄гаччхеййа̄ма, аппева на̄ма сийа̄ кочидева катха̄салла̄по, аппева на̄ма тасма̄ па̄пака̄ дит̣т̣хигата̄ вивечеййа̄ма̄’’ти.
354. тена кхо пана самайена пан̃чаматта̄ни личчхависата̄ни сантха̄га̄ре [сандха̄га̄ре (ка.)] саннипатита̄ни хонти кеначидева каран̣ӣйена. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто йена те личчхавӣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ те личчхавӣ етадавоча – ‘‘абхиккаманту бхонто личчхавӣ, абхиккаманту бхонто личчхавӣ, аджджа ме саман̣ена готамена саддхим̣ катха̄салла̄по бхависсати. саче ме саман̣о готамо татха̄ патит̣т̣хиссати йатха̄ ча ме [йатха̄сса ме (сӣ. пӣ.)] н̃а̄тан̃н̃атарена са̄вакена ассаджина̄ на̄ма бхиккхуна̄ патит̣т̣хитам̣, сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо дӣгхаломикам̣ ел̣акам̣ ломесу гахетва̄ а̄кад̣д̣хеййа парикад̣д̣хеййа сампарикад̣д̣хеййа, евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ а̄кад̣д̣хисса̄ми парикад̣д̣хисса̄ми сампарикад̣д̣хисса̄ми. сеййатха̄пи на̄ма балава̄ сон̣д̣ика̄каммака̄ро махантам̣ сон̣д̣ика̄кил̣ан̃джам̣ гамбхӣре удакарахаде паккхипитва̄ кан̣н̣е гахетва̄ а̄кад̣д̣хеййа парикад̣д̣хеййа сампарикад̣д̣хеййа, евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ а̄кад̣д̣хисса̄ми парикад̣д̣хисса̄ми сампарикад̣д̣хисса̄ми. сеййатха̄пи на̄ма балава̄ сон̣д̣ика̄дхутто ва̄лам̣ [тха̄лам̣ (ка.)] кан̣н̣е гахетва̄ одхунеййа ниддхунеййа ниппхот̣еййа [ниччха̄деййа (сӣ. пӣ. ка.), ниччхот̣еййа (ка.), ниппот̣хеййа (сйа̄. кам̣.)] евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ одхунисса̄ми ниддхунисса̄ми ниппхот̣есса̄ми. сеййатха̄пи на̄ма кун̃джаро сат̣т̣хиха̄йано гамбхӣрам̣ поккхаран̣им̣ ога̄хетва̄ са̄н̣адховикам̣ на̄ма кӣл̣итаджа̄там̣ кӣл̣ати, евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ са̄н̣адховикам̣ ман̃н̃е кӣл̣итаджа̄там̣ кӣл̣исса̄ми. абхиккаманту бхонто личчхавӣ, абхиккаманту бхонто личчхавӣ, аджджа ме саман̣ена готамена саддхим̣ катха̄салла̄по бхависсатӣ’’ти. татрекачче личчхавӣ евама̄хам̣су – ‘‘ким̣ саман̣о готамо саччакасса ниган̣т̣хапуттасса ва̄дам̣ а̄ропессати, атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропессатӣ’’ти? екачче личчхавӣ евама̄хам̣су – ‘‘ким̣ со бхавама̄но саччако ниган̣т̣хапутто йо бхагавато ва̄дам̣ а̄ропессати, атха кхо бхагава̄ саччакасса ниган̣т̣хапуттасса ва̄дам̣ а̄ропессатӣ’’ти? атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто пан̃чаматтехи личчхависатехи паривуто йена маха̄ванам̣ кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄ тенупасан̇ками.
355. тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ аббхока̄се чан̇каманти. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто йена те бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘кахам̣ ну кхо, бхо, етарахи со бхавам̣ готамо вихарати? дассанака̄ма̄ хи майам̣ там̣ бхавантам̣ готама’’нти. ‘‘еса, аггивессана, бхагава̄ маха̄ванам̣ аджджхога̄хетва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисинно’’ти. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто махатийа̄ личчхавипариса̄йа саддхим̣ маха̄ванам̣ аджджхога̄хетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. тепи кхо личчхавӣ аппекачче бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су, аппекачче бхагавата̄ саддхим̣ саммодим̣су, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. аппекачче йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су, аппекачче бхагавато сантике на̄маготтам̣ са̄ветва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су, аппекачче тун̣хӣбхӯта̄ екамантам̣ нисӣдим̣су.
356. екамантам̣ нисинно кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘пуччхеййа̄хам̣ бхавантам̣ готамам̣ кин̃чидева десам̣, саче ме бхавам̣ готамо ока̄сам̣ кароти пан̃хасса веййа̄каран̣а̄йа̄’’ти. ‘‘пуччха, аггивессана, йада̄кан̇кхасӣ’’ти. ‘‘катхам̣ пана бхавам̣ готамо са̄ваке винети, катхам̣бха̄га̄ ча пана бхото готамасса са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттатӣ’’ти? ‘‘евам̣ кхо ахам̣, аггивессана, са̄ваке винеми, евам̣бха̄га̄ ча пана ме са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттати – ‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣, ведана̄ аничча̄, сан̃н̃а̄ аничча̄, сан̇кха̄ра̄ аничча̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣. рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄, ведана̄ анатта̄, сан̃н̃а̄ анатта̄, сан̇кха̄ра̄ анатта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄. саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄, саббе дхамма̄ анатта̄’ти. евам̣ кхо ахам̣, аггивессана, са̄ваке винеми, евам̣бха̄га̄ ча пана ме са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттатӣ’’ти.
‘‘упама̄ мам̣, бхо готама, пат̣ибха̄тӣ’’ти. ‘‘пат̣ибха̄ту там̣, аггивессана̄’’ти бхагава̄ авоча.
‘‘сеййатха̄пи, бхо готама, йе кечиме бӣджага̄мабхӯтага̄ма̄ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджанти, саббе те патхавим̣ нисса̄йа патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа. евамете бӣджага̄мабхӯтага̄ма̄ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджанти. сеййатха̄пи ва̄ пана, бхо готама, йе кечиме балакаран̣ӣйа̄ камманта̄ карӣйанти, саббе те патхавим̣ нисса̄йа патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа. евамете балакаран̣ӣйа̄ камманта̄ карӣйанти. евамева кхо, бхо готама, рӯпатта̄йам̣ пурисапуггало рӯпе патит̣т̣ха̄йа пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасавати, веданатта̄йам̣ пурисапуггало ведана̄йам̣ патит̣т̣ха̄йа пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасавати, сан̃н̃атта̄йам̣ пурисапуггало сан̃н̃а̄йам̣ патит̣т̣ха̄йа пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасавати, сан̇кха̄ратта̄йам̣ пурисапуггало сан̇кха̄ресу патит̣т̣ха̄йа пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасавати, вин̃н̃а̄н̣атта̄йам̣ пурисапуггало вин̃н̃а̄н̣е патит̣т̣ха̄йа пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасаватӣ’’ти.
‘‘нану твам̣, аггивессана, евам̣ вадеси – ‘рӯпам̣ ме атта̄, ведана̄ ме атта̄, сан̃н̃а̄ ме атта̄, сан̇кха̄ра̄ ме атта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ ме атта̄’’’ти? ‘‘ахан̃хи, бхо готама, евам̣ вада̄ми – ‘рӯпам̣ ме атта̄, ведана̄ ме атта̄, сан̃н̃а̄ ме атта̄, сан̇кха̄ра̄ ме атта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ ме атта̄’ти, айан̃ча махатӣ джаната̄’’ти.
‘‘кин̃хи те, аггивессана, махатӣ джаната̄ кариссати? ин̇гха твам̣, аггивессана, сакан̃н̃ева ва̄дам̣ ниббет̣хехӣ’’ти. ‘‘ахан̃хи, бхо готама, евам̣ вада̄ми – ‘рӯпам̣ ме атта̄, ведана̄ ме атта̄, сан̃н̃а̄ ме атта̄, сан̇кха̄ра̄ ме атта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ ме атта̄’’’ти.
357. ‘‘тена хи, аггивессана, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми, йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ [татха̄ там̣ (ка.)] бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, ваттеййа ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса сакасмим̣ виджите васо – гха̄тета̄йам̣ ва̄ гха̄тетум̣, джа̄пета̄йам̣ ва̄ джа̄петум̣, пабба̄джета̄йам̣ ва̄ пабба̄джетум̣, сеййатха̄пи ран̃н̃о пасенадисса косаласса, сеййатха̄пи ва̄ пана ран̃н̃о ма̄гадхасса аджа̄тасаттусса ведехипуттасса̄’’ти? ‘‘ваттеййа, бхо готама, ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса сакасмим̣ виджите васо – гха̄тета̄йам̣ ва̄ гха̄тетум̣, джа̄пета̄йам̣ ва̄ джа̄петум̣, пабба̄джета̄йам̣ ва̄ пабба̄джетум̣, сеййатха̄пи ран̃н̃о пасенадисса косаласса, сеййатха̄пи ва̄ пана ран̃н̃о ма̄гадхасса аджа̄тасаттусса ведехипуттасса. имесампи хи, бхо готама, сан̇гха̄нам̣ ган̣а̄нам̣ – сеййатхидам̣, ваджджӣнам̣ малла̄нам̣ – ваттати сакасмим̣ виджите васо – гха̄тета̄йам̣ ва̄ гха̄тетум̣, джа̄пета̄йам̣ ва̄ джа̄петум̣, пабба̄джета̄йам̣ ва̄ пабба̄джетум̣. ким̣ пана ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса, сеййатха̄пи ран̃н̃о пасенадисса косаласса, сеййатха̄пи ва̄ пана ран̃н̃о ма̄гадхасса аджа̄тасаттусса ведехипуттасса? ваттеййа, бхо готама, ваттитун̃ча марахатӣ’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘рӯпам̣ ме атта̄’ти, ваттати те тасмим̣ рӯпе васо – евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’’ти? евам̣ вутте, саччако ниган̣т̣хапутто тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо бхагава̄ саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ етадавоча – ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘рӯпам̣ ме атта̄’ти, ваттати те тасмим̣ рӯпе васо – евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’’ти? дутийампи кхо саччако ниган̣т̣хапутто тун̣хӣ ахоси. атха кхо бхагава̄ саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ етадавоча – ‘‘бйа̄карохи да̄ни, аггивессана, на да̄ни те тун̣хӣбха̄васса ка̄ло. йо кочи, аггивессана татха̄гатена йа̄вататийам̣ сахадхаммикам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо на бйа̄кароти, еттхевасса саттадха̄ муддха̄ пхалатӣ’’ти.
тена кхо пана самайена ваджирапа̄н̣и йаккхо а̄йасам̣ ваджирам̣ а̄да̄йа а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ саччакасса ниган̣т̣хапуттасса упаривеха̄сам̣ т̣хито хоти – ‘сача̄йам̣ саччако ниган̣т̣хапутто бхагавата̄ йа̄вататийам̣ сахадхаммикам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо на бйа̄кариссати еттхевасса саттадха̄ муддхам̣ пха̄лесса̄мӣ’ти. там̣ кхо пана ваджирапа̄н̣им̣ йаккхам̣ бхагава̄ чева пассати саччако ча ниган̣т̣хапутто. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхӣто сам̣вигго ломахат̣т̣хаджа̄то бхагавантам̣йева та̄н̣ам̣ гавесӣ бхагавантам̣йева лен̣ам̣ гавесӣ бхагавантам̣йева саран̣ам̣ гавесӣ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘пуччхату мам̣ бхавам̣ готамо, бйа̄карисса̄мӣ’’ти.
358. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘рӯпам̣ ме атта̄’ти, ваттати те тасмим̣ рӯпе васо – евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘манаси карохи, аггивессана; манаси каритва̄ кхо, аггивессана, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣ паччхимена ва̄ пуримам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘ведана̄ ме атта̄’ти, ваттати те тиссам̣ ведана̄йам̣ [та̄йам̣ ведана̄йам̣ (сӣ. сйа̄.)] васо – евам̣ ме ведана̄ хоту, евам̣ ме ведана̄ ма̄ ахосӣ’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘манаси карохи, аггивессана; манаси каритва̄ кхо, аггивессана, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘сан̃н̃а̄ ме атта̄’ти, ваттати те тиссам̣ сан̃н̃а̄йам̣ васо – евам̣ ме сан̃н̃а̄ хоту, евам̣ ме сан̃н̃а̄ ма̄ ахосӣ’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘манаси карохи, аггивессана; манаси каритва̄ кхо, аггивессана, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘сан̇кха̄ра̄ ме атта̄’ти, ваттати те тесу сан̇кха̄ресу васо – евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ хонту, евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ ма̄ ахесу’’нти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘манаси карохи, аггивессана; манаси каритва̄ кхо, аггивессана, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ ме атта̄’ти, ваттати те тасмим̣ вин̃н̃а̄н̣е васо – евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоту, евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ ма̄ ахосӣ’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘манаси карохи, аггивессана; манаси каритва̄ кхо, аггивессана, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бхо готама’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бхо готама’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, ведана̄…пе… сан̃н̃а̄…пе… сан̇кха̄ра̄…пе… там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бхо готама’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бхо готама’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йо ну кхо дуккхам̣ аллӣно дуккхам̣ упагато дуккхам̣ аджджхосито, дуккхам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати, апи ну кхо со са̄мам̣ ва̄ дуккхам̣ париджа̄неййа, дуккхам̣ ва̄ париккхепетва̄ вихареййа̄’’ти? ‘‘кин̃хи сийа̄, бхо готама? но хидам̣, бхо готама̄’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, нану твам̣ евам̣ санте дуккхам̣ аллӣно дуккхам̣ упагато дуккхам̣ аджджхосито, дуккхам̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассасӣ’’ти? ‘‘кин̃хи но сийа̄, бхо готама? еваметам̣ бхо готама̄’’ти.
359. ‘‘сеййатха̄пи, аггивессана, пурисо са̄раттхико са̄рагавесӣ са̄рапарийесанам̣ чарама̄но тин̣хам̣ кут̣ха̄рим̣ [кудха̄рим̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] а̄да̄йа ванам̣ пависеййа. со таттха пассеййа махантам̣ кадаликкхандхам̣ уджум̣ навам̣ акуккукаджа̄там̣ [акуккут̣аджа̄там̣ (сйа̄. кам̣.)]. таменам̣ мӯле чхиндеййа, мӯле чхетва̄ агге чхиндеййа, агге чхетва̄ паттават̣т̣им̣ виниббхуджеййа [виниббхуджджеййа (ка.)]. со таттха паттават̣т̣им̣ виниббхуджанто пхеггумпи на̄дхигаччхеййа, куто са̄рам̣? евамева кхо твам̣, аггивессана, майа̄ сакасмим̣ ва̄де самануйун̃джийама̄но самануга̄хийама̄но саманубха̄сийама̄но ритто туччхо апараддхо. бха̄сита̄ кхо пана те еса̄, аггивессана, веса̄лийам̣ парисати ва̄ча̄ – ‘на̄хам̣ там̣ пасса̄ми саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄, сан̇гхим̣ ган̣им̣ ган̣а̄чарийам̣, апи арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ пат̣иджа̄нама̄нам̣, йо майа̄ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддхо на сан̇кампеййа на сампакампеййа на сампаведхеййа, йасса на каччхехи седа̄ муччеййум̣. тхӯн̣ам̣ чепа̄хам̣ ачетанам̣ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄рабхеййам̣ са̄пи майа̄ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддха̄ сан̇кампеййа сампакампеййа сампаведхеййа. ко пана ва̄до мануссабхӯтасса̄’ти? туйхам̣ кхо пана, аггивессана, аппекачча̄ни седапхусита̄ни нала̄т̣а̄ мутта̄ни, уттара̄сан̇гам̣ винибхиндитва̄ бхӯмийам̣ патит̣т̣хита̄ни. майхам̣ кхо пана, аггивессана, наттхи етарахи ка̄йасмим̣ седо’’ти. ити бхагава̄ тасмим̣ [тассам̣ (?)] парисати суван̣н̣аван̣н̣ам̣ ка̄йам̣ вивари. евам̣ вутте, саччако ниган̣т̣хапутто тун̣хӣбхӯто ман̇кубхӯто паттаккхандхо адхомукхо паджджха̄йанто аппат̣ибха̄но нисӣди.
360. атха кхо думмукхо личчхавипутто саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ тун̣хӣбхӯтам̣ ман̇кубхӯтам̣ паттаккхандхам̣ адхомукхам̣ паджджха̄йантам̣ аппат̣ибха̄нам̣ видитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘упама̄ мам̣, бхагава̄, пат̣ибха̄тӣ’’ти. ‘‘пат̣ибха̄ту там̣, думмукха̄’’ти бхагава̄ авоча. ‘‘сеййатха̄пи, бханте, га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ авидӯре поккхаран̣ӣ. татра̄сса каккат̣ако. атха кхо, бханте, самбахула̄ кума̄рака̄ ва̄ кума̄рика̄ ва̄ тамха̄ га̄ма̄ ва̄ нигама̄ ва̄ никкхамитва̄ йена са̄ поккхаран̣ӣ тенупасан̇камеййум̣; упасан̇камитва̄ там̣ поккхаран̣им̣ ога̄хетва̄ там̣ каккат̣акам̣ удака̄ уддхаритва̄ тхале патит̣т̣ха̄пеййум̣. йан̃н̃адева хи со, бханте, каккат̣ако ал̣ам̣ абхининна̄меййа там̣ тадева те кума̄рака̄ ва̄ кума̄рика̄ ва̄ кат̣т̣хена ва̄ катхалена ва̄ сан̃чхиндеййум̣ самбхан̃джеййум̣ сампалибхан̃джеййум̣. еван̃хи со, бханте, каккат̣ако саббехи ал̣ехи сан̃чхиннехи самбхаггехи сампалибхаггехи абхаббо там̣ поккхаран̣им̣ пуна отаритум̣, сеййатха̄пи пуббе. евамева кхо, бханте, йа̄ни саччакасса ниган̣т̣хапуттасса висӯка̄йита̄ни висевита̄ни виппхандита̄ни та̄нипи сабба̄ни [виппхандита̄ни ка̄ничи ка̄ничи та̄ни (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхагавата̄ сан̃чхинна̄ни самбхагга̄ни сампалибхагга̄ни; абхаббо ча да̄ни, бханте, саччако ниган̣т̣хапутто пуна бхагавантам̣ упасан̇камитум̣ йадидам̣ ва̄да̄дхиппа̄йо’’ти. евам̣ вутте, саччако ниган̣т̣хапутто думмукхам̣ личчхавипуттам̣ етадавоча – ‘‘а̄гамехи твам̣, думмукха, а̄гамехи твам̣, думмукха ( ) [(мукхароси твам̣ думмукха) (сйа̄. кам̣.)] на майам̣ тайа̄ саддхим̣ мантема, идха майам̣ бхота̄ готамена саддхим̣ мантема.
361. ‘‘тит̣т̣хатеса̄, бхо готама, амха̄кан̃чева ан̃н̃есан̃ча путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ва̄ча̄. вила̄пам̣ вилапитам̣ ман̃н̃е. китта̄вата̄ ча ну кхо бхото готамасса са̄вако са̄санакаро хоти ова̄дапатикаро тин̣н̣авичикиччхо вигатакатхам̣катхо веса̄раджджаппатто апараппаччайо саттхуса̄сане вихаратӣ’’ти? ‘‘идха, аггивессана, мама са̄вако йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати; йа̄ ка̄чи ведана̄…пе… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄…пе… йе кечи сан̇кха̄ра̄…пе… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. етта̄вата̄ кхо, аггивессана, мама са̄вако са̄санакаро хоти ова̄дапатикаро тин̣н̣авичикиччхо вигатакатхам̣катхо веса̄раджджаппатто апараппаччайо саттхуса̄сане вихаратӣ’’ти.
‘‘китта̄вата̄ пана, бхо готама, бхиккху арахам̣ хоти кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто’’ти? ‘‘идха, аггивессана, бхиккху йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄ саббам̣ рӯпам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ анупа̄да̄ вимутто хоти; йа̄ ка̄чи ведана̄…пе… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄…пе… йе кечи сан̇кха̄ра̄…пе… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄ саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ анупа̄да̄ вимутто хоти. етта̄вата̄ кхо, аггивессана, бхиккху арахам̣ хоти кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто. евам̣ вимуттачитто кхо, аггивессана, бхиккху тӣхи ануттарийехи саманна̄гато хоти – дассана̄нуттарийена, пат̣ипада̄нуттарийена, вимутта̄нуттарийена. евам̣ вимуттачитто кхо, аггивессана, бхиккху татха̄гатан̃н̃ева саккароти гарум̣ кароти ма̄нети пӯджети – буддхо со бхагава̄ бодха̄йа дхаммам̣ десети, данто со бхагава̄ даматха̄йа дхаммам̣ десети, санто со бхагава̄ саматха̄йа дхаммам̣ десети, тин̣н̣о со бхагава̄ таран̣а̄йа дхаммам̣ десети, париниббуто со бхагава̄ паринибба̄на̄йа дхаммам̣ десетӣ’’ти.
362. евам̣ вутте, саччако ниган̣т̣хапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘майамева, бхо готама, дхам̣сӣ, майам̣ пагабба̄, йе майам̣ бхавантам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ а̄са̄детаббам̣ аман̃н̃имха. сийа̄ хи, бхо готама, хаттхим̣ пабхиннам̣ а̄саджджа пурисасса соттхибха̄во, на твева бхавантам̣ готамам̣ а̄саджджа сийа̄ пурисасса соттхибха̄во. сийа̄ хи, бхо готама, паджджалитам̣ [джалантам̣ (сӣ. пӣ.)] аггиккхандхам̣ а̄саджджа пурисасса соттхибха̄во, на твева бхавантам̣ готамам̣ а̄саджджа сийа̄ пурисасса соттхибха̄во. сийа̄ хи, бхо готама, а̄сӣвисам̣ гхорависам̣ а̄саджджа пурисасса соттхибха̄во, на твева бхавантам̣ готамам̣ а̄саджджа сийа̄ пурисасса соттхибха̄во. майамева, бхо готама, дхам̣сӣ, майам̣ пагабба̄, йе майам̣ бхавантам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ а̄са̄детаббам̣ аман̃н̃имха. адхива̄сету [адхива̄сету ча (пӣ. ка.)] ме бхавам̣ готамо сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена.
363. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ те личчхавӣ а̄мантеси – ‘‘сун̣анту ме бхонто личчхавӣ, саман̣о ме готамо нимантито сва̄тана̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. тена ме абхихареййа̄тха йамасса патирӯпам̣ ман̃н̃еййа̄тха̄’’ти. атха кхо те личчхавӣ тасса̄ раттийа̄ аччайена саччакасса ниган̣т̣хапуттасса пан̃чаматта̄ни тха̄липа̄касата̄ни бхатта̄бхиха̄рам̣ абхихарим̣су. атха кхо ниган̣т̣хапутто саке а̄ра̄ме пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄роча̄песи – ‘‘ка̄ло, бхо готама, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена саччакасса ниган̣т̣хапуттасса а̄ра̄мо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йамидам̣, бхо готама, да̄не пун̃н̃ан̃ча пун̃н̃амахӣ ча там̣ да̄йака̄нам̣ сукха̄йа хотӯ’’ти. ‘‘йам̣ кхо, аггивессана, та̄дисам̣ даккхин̣еййам̣ а̄гамма авӣтара̄гам̣ авӣтадосам̣ авӣтамохам̣, там̣ да̄йака̄нам̣ бхависсати. йам̣ кхо, аггивессана, ма̄дисам̣ даккхин̣еййам̣ а̄гамма вӣтара̄гам̣ вӣтадосам̣ вӣтамохам̣, там̣ туйхам̣ бхависсатӣ’’ти.
чӯл̣асаччакасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.
6. маха̄саччакасуттам̣
364. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. тена кхо пана самайена бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ суниваттхо хоти паттачӣварама̄да̄йа веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа пависитука̄мо [пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа… пависитука̄мо хоти (сӣ.)]. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄но анувичарама̄но йена маха̄ванам̣ кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄ тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ а̄нандо саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘айам̣, бханте, саччако ниган̣т̣хапутто а̄гаччхати бхассаппава̄дако пан̣д̣итава̄до са̄дхусаммато бахуджанасса. есо кхо, бханте, аван̣н̣ака̄мо буддхасса, аван̣н̣ака̄мо дхаммасса, аван̣н̣ака̄мо сан̇гхасса. са̄дху, бханте, бхагава̄ мухуттам̣ нисӣдату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавантам̣ етадавоча –
365. ‘‘санти, бхо готама, еке саман̣абра̄хман̣а̄ ка̄йабха̄вана̄нуйогамануйутта̄ вихаранти, но читтабха̄ванам̣. пхусанти хи те, бхо готама, са̄рӣрикам̣ дуккхам̣ веданам̣. бхӯтапуббам̣, бхо готама, са̄рӣрика̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хасса сато ӯруккхамбхопи на̄ма бхависсати, хадайампи на̄ма пхалиссати, ун̣хампи лохитам̣ мукхато уггамиссати, умма̄дампи па̄пун̣иссати [па̄пун̣иссанти (сйа̄. кам̣.)] читтаккхепам̣. тасса кхо етам̣, бхо готама, ка̄йанвайам̣ читтам̣ хоти, ка̄йасса васена ваттати. там̣ кисса хету? абха̄витатта̄ читтасса. санти пана, бхо готама, еке саман̣абра̄хман̣а̄ читтабха̄вана̄нуйогамануйутта̄ вихаранти, но ка̄йабха̄ванам̣. пхусанти хи те, бхо готама, четасикам̣ дуккхам̣ веданам̣. бхӯтапуббам̣, бхо готама, четасика̄йа дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хасса сато ӯруккхамбхопи на̄ма бхависсати, хадайампи на̄ма пхалиссати, ун̣хампи лохитам̣ мукхато уггамиссати, умма̄дампи па̄пун̣иссати читтаккхепам̣. тасса кхо есо, бхо готама, читтанвайо ка̄йо хоти, читтасса васена ваттати. там̣ кисса хету? абха̄витатта̄ ка̄йасса. тасса майхам̣, бхо готама, евам̣ хоти – ‘аддха̄ бхото готамасса са̄вака̄ читтабха̄вана̄нуйогамануйутта̄ вихаранти, но ка̄йабха̄вана’’’нти.
366. ‘‘кинти пана те, аггивессана, ка̄йабха̄вана̄ сута̄’’ти? ‘‘сеййатхидам̣ – нандо ваччхо, кисо сам̣киччо, маккхали госа̄ло – етехи, бхо готама, ачелака̄ мутта̄ча̄ра̄ хаттха̄палекхана̄ наехибхаддантика̄ натит̣т̣хабхаддантика̄ [наехибхадантика̄, натит̣т̣хабхадантика̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)] на абхихат̣ам̣ на уддиссакатам̣ на нимантанам̣ са̄дийанти, те на кумбхимукха̄ пат̣игган̣ханти на кал̣опимукха̄ пат̣игган̣ханти на ел̣акамантарам̣ на дан̣д̣амантарам̣ на мусаламантарам̣ на двиннам̣ бхун̃джама̄на̄нам̣ на габбхинийа̄ на па̄йама̄на̄йа на пурисантарагата̄йа на сан̇киттӣсу на йаттха са̄ упат̣т̣хито хоти на йаттха маккхика̄ сан̣д̣асан̣д̣ача̄ринӣ, на маччхам̣ на мам̣сам̣ на сурам̣ на мерайам̣ на тхусодакам̣ пиванти. те ека̄га̄рика̄ ва̄ хонти ека̄лопика̄, два̄га̄рика̄ ва̄ хонти два̄лопика̄…пе… сатта̄га̄рика̄ ва̄ хонти сатта̄лопика̄. екисса̄пи даттийа̄ йа̄пенти, двӣхипи даттӣхи йа̄пенти…пе… саттахипи даттӣхи йа̄пенти. ека̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ренти, двӣхикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ренти…пе… сатта̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ренти. ити еварӯпам̣ аддхама̄сикампи парийа̄йабхаттабходжана̄нуйогамануйутта̄ вихарантӣ’’ти.
‘‘ким̣ пана те, аггивессана, та̄ватакенева йа̄пентӣ’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама. аппекада̄, бхо готама, ул̣а̄ра̄ни ул̣а̄ра̄ни кха̄данӣйа̄ни кха̄данти, ул̣а̄ра̄ни ул̣а̄ра̄ни бходжана̄ни бхун̃джанти, ул̣а̄ра̄ни ул̣а̄ра̄ни са̄йанӣйа̄ни са̄йанти, ул̣а̄ра̄ни ул̣а̄ра̄ни па̄на̄ни пиванти. те имам̣ ка̄йам̣ балам̣ га̄хенти на̄ма, брӯхенти на̄ма, меденти на̄ма̄’’ти.
‘‘йам̣ кхо те, аггивессана, пуримам̣ паха̄йа паччха̄ упачинанти, евам̣ имасса ка̄йасса а̄чайа̄пачайо хоти. кинти пана те, аггивессана, читтабха̄вана̄ сута̄’’ти? читтабха̄вана̄йа кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавата̄ пут̣т̣хо сама̄но на сампа̄йа̄си.
367. атха кхо бхагава̄ саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ етадавоча – ‘‘йа̄пи кхо те еса̄, аггивессана, пурима̄ ка̄йабха̄вана̄ бха̄сита̄ са̄пи арийасса винайе но дхаммика̄ ка̄йабха̄вана̄. ка̄йабха̄ванампи [ка̄йабха̄ванам̣ хи (сӣ. пӣ. ка.)] кхо твам̣, аггивессана, на ан̃н̃а̄си, куто пана твам̣ читтабха̄ванам̣ джа̄ниссаси? апи ча, аггивессана, йатха̄ абха̄витака̄йо ча хоти абха̄витачитто ча, бха̄витака̄йо ча хоти бха̄витачитто ча. там̣ сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –
368. ‘‘катхан̃ча, аггивессана, абха̄витака̄йо ча хоти абха̄витачитто ча? идха, аггивессана, ассутавато путхуджджанасса уппаджджати сукха̄ ведана̄. со сукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но сукхаса̄ра̄гӣ ча хоти сукхаса̄ра̄гитан̃ча а̄паджджати. тасса са̄ сукха̄ ведана̄ нируджджхати. сукха̄йа ведана̄йа ниродха̄ уппаджджати дуккха̄ ведана̄. со дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но сочати киламати паридевати уратта̄л̣им̣ кандати саммохам̣ а̄паджджати. тасса кхо еса̄, аггивессана, уппанна̄пи сукха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати абха̄витатта̄ ка̄йасса, уппанна̄пи дуккха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати абха̄витатта̄ читтасса. йасса кассачи, аггивессана, евам̣ убхатопаккхам̣ уппанна̄пи сукха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати абха̄витатта̄ ка̄йасса, уппанна̄пи дуккха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати абха̄витатта̄ читтасса, евам̣ кхо, аггивессана, абха̄витака̄йо ча хоти абха̄витачитто ча.
369. ‘‘катхан̃ча, аггивессана, бха̄витака̄йо ча хоти бха̄витачитто ча? идха, аггивессана, сутавато арийаса̄вакасса уппаджджати сукха̄ ведана̄. со сукха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но на сукхаса̄ра̄гӣ ча хоти, на сукхаса̄ра̄гитан̃ча а̄паджджати. тасса са̄ сукха̄ ведана̄ нируджджхати. сукха̄йа ведана̄йа ниродха̄ уппаджджати дуккха̄ ведана̄. со дуккха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо сама̄но на сочати на киламати на паридевати на уратта̄л̣им̣ кандати на саммохам̣ а̄паджджати. тасса кхо еса̄, аггивессана, уппанна̄пи сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати бха̄витатта̄ ка̄йасса, уппанна̄пи дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати бха̄витатта̄ читтасса. йасса кассачи, аггивессана, евам̣ убхатопаккхам̣ уппанна̄пи сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати бха̄витатта̄ ка̄йасса, уппанна̄пи дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати бха̄витатта̄ читтасса. евам̣ кхо, аггивессана, бха̄витака̄йо ча хоти бха̄витачитто ча̄’’ти.
370. ‘‘евам̣ пасанно ахам̣ бхото готамасса! бхаван̃хи готамо бха̄витака̄йо ча хоти бха̄витачитто ча̄’’ти. ‘‘аддха̄ кхо те айам̣, аггивессана, а̄саджджа упанӣйа ва̄ча̄ бха̄сита̄, апи ча те ахам̣ бйа̄карисса̄ми. йато кхо ахам̣, аггивессана, кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито, там̣ вата ме уппанна̄ ва̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассати, уппанна̄ ва̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ [нетам̣ кхот̣ха̄нам̣ (сӣ. пӣ.)] виджджатӣ’’ти.
‘‘на хи нӯна [на ханӯна (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхото готамасса уппаджджати татха̄рӯпа̄ сукха̄ ведана̄ йатха̄рӯпа̄ уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хеййа; на хи нӯна бхото готамасса уппаджджати татха̄рӯпа̄ дуккха̄ ведана̄ йатха̄рӯпа̄ уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хеййа̄’’ти.
371. ‘‘кин̃хи но сийа̄, аггивессана? идха ме, аггивессана, пуббева самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо, аббхока̄со паббаджджа̄. найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, апарена самайена дахарова сама̄но, сусука̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄, ака̄мака̄нам̣ ма̄та̄питӯнам̣ ассумукха̄нам̣ руданта̄нам̣, кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджим̣. со евам̣ паббаджито сама̄но ким̣кусалагавесӣ ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘иччха̄махам̣, а̄вусо ка̄ла̄ма, имасмим̣ дхаммавинайе брахмачарийам̣ чариту’нти. евам̣ вутте, аггивессана, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо мам̣ етадавоча – ‘вихарата̄йасма̄, та̄дисо айам̣ дхаммо йаттха вин̃н̃ӯ пурисо начирассева сакам̣ а̄чарийакам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣им̣. со кхо ахам̣, аггивессана, та̄ватакенева от̣т̣хапахатаматтена лапитала̄панаматтена н̃а̄н̣ава̄дан̃ча вада̄ми тхерава̄дан̃ча, ‘джа̄на̄ми пасса̄мӣ’ти ча пат̣иджа̄на̄ми, ахан̃чева ан̃н̃е ча. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо имам̣ дхаммам̣ кевалам̣ саддха̄маттакена сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведети, аддха̄ а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо имам̣ дхаммам̣ джа̄нам̣ пассам̣ вихаратӣ’’’ти.
‘‘атха кхва̄хам̣, аггивессана, йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘китта̄вата̄ но, а̄вусо ка̄ла̄ма, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведесӣ’ти? евам̣ вутте, аггивессана, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ паведеси. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи саддха̄, майхам̣паттхи саддха̄; на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи вӣрийам̣, майхам̣паттхи вӣрийам̣; на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи сати, майхам̣паттхи сати; на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи сама̄дхи, майхам̣паттхи сама̄дхи; на кхо а̄л̣а̄рассева ка̄ла̄масса аттхи пан̃н̃а̄, майхам̣паттхи пан̃н̃а̄; йам̣нӯна̄хам̣ йам̣ дхаммам̣ а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведети тасса дхаммасса саччхикирийа̄йа падахеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄сим̣.
‘‘атха кхва̄хам̣, аггивессана, йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ а̄л̣а̄рам̣ ка̄ла̄мам̣ етадавочам̣ – ‘етта̄вата̄ но, а̄вусо ка̄ла̄ма, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти? ‘етта̄вата̄ кхо ахам̣, а̄вусо, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведемӣ’ти. ‘ахампи кхо, а̄вусо, етта̄вата̄ имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. ‘ла̄бха̄ но, а̄вусо, суладдхам̣ но, а̄вусо, йе майам̣ а̄йасмантам̣ та̄дисам̣ сабрахмача̄рим̣ пасса̄ма. ити йа̄хам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеми там̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси; йам̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси тамахам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеми. ити йа̄хам̣ дхаммам̣ джа̄на̄ми там̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си; йам̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си тамахам̣ дхаммам̣ джа̄на̄ми. ити йа̄дисо ахам̣ та̄дисо тувам̣, йа̄дисо тувам̣ та̄дисо ахам̣. ехи да̄ни, а̄вусо, убхова санта̄ имам̣ ган̣ам̣ парихара̄ма̄’ти. ити кхо, аггивессана, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо а̄чарийо ме сама̄но (аттано) [( ) наттхи (сӣ. пӣ.)] антева̄сим̣ мам̣ сама̄нам̣ аттана̄ самасамам̣ т̣хапеси, ул̣а̄ра̄йа ча мам̣ пӯджа̄йа пӯджеси. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на̄йам̣ дхаммо ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йа̄вадева а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпапаттийа̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, там̣ дхаммам̣ аналан̇каритва̄ тасма̄ дхамма̄ ниббиджджа апаккамим̣.
372. ‘‘со кхо ахам̣, аггивессана, ким̣кусалагавесӣ ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но йена удако ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘иччха̄махам̣, а̄вусо [пасса ма. ни. 1.278 па̄сара̄сисутте] имасмим̣ дхаммавинайе брахмачарийам̣ чариту’нти. евам̣ вутте, аггивессана, удако ра̄мапутто мам̣ етадавоча – ‘вихарата̄йасма̄, та̄дисо айам̣ дхаммо йаттха вин̃н̃ӯ пурисо начирассева сакам̣ а̄чарийакам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣им̣. со кхо ахам̣, аггивессана, та̄ватакенева от̣т̣хапахатаматтена лапитала̄панаматтена н̃а̄н̣ава̄дан̃ча вада̄ми тхерава̄дан̃ча, ‘джа̄на̄ми пасса̄мӣ’ти ча пат̣иджа̄на̄ми, ахан̃чева ан̃н̃е ча. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо ра̄мо имам̣ дхаммам̣ кевалам̣ саддха̄маттакена сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведеси. аддха̄ ра̄мо имам̣ дхаммам̣ джа̄нам̣ пассам̣ виха̄сӣ’ти. атха кхва̄хам̣, аггивессана, йена удако ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘китта̄вата̄ но, а̄вусо ра̄мо, имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведесӣ’ти? евам̣ вутте, аггивессана, удако ра̄мапутто невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ паведеси. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо ра̄массева ахоси саддха̄, майхам̣паттхи саддха̄; на кхо ра̄массева ахоси вӣрийам̣, майхам̣паттхи вӣрийам̣; на кхо ра̄массева ахоси сати, майхам̣паттхи сати; на кхо ра̄массева ахоси сама̄дхи, майхам̣паттхи сама̄дхи; на кхо ра̄массева ахоси пан̃н̃а̄, майхам̣паттхи пан̃н̃а̄; йам̣нӯна̄хам̣ йам̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣти паведеси тасса дхаммасса саччхикирийа̄йа падахеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, начирассева кхиппамева там̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄сим̣.
‘‘атха кхва̄хам̣, аггивессана, йена удако ра̄мапутто тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ удакам̣ ра̄мапуттам̣ етадавочам̣ – ‘етта̄вата̄ но, а̄вусо, ра̄мо имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти? ‘етта̄вата̄ кхо, а̄вусо, ра̄мо имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведесӣ’ти. ‘ахампи кхо, а̄вусо, етта̄вата̄ имам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихара̄мӣ’ти. ‘ла̄бха̄ но, а̄вусо, суладдхам̣ но, а̄вусо, йе майам̣ а̄йасмантам̣ та̄дисам̣ сабрахмача̄рим̣ пасса̄ма. ити йам̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеси, там̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси; йам̣ твам̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихараси, там̣ дхаммам̣ ра̄мо сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа паведеси. ити йам̣ дхаммам̣ ра̄мо абхин̃н̃а̄си там̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си; йам̣ твам̣ дхаммам̣ джа̄на̄си там̣ дхаммам̣ ра̄мо абхин̃н̃а̄си. ити йа̄дисо ра̄мо ахоси та̄дисо тувам̣; йа̄дисо тувам̣ та̄дисо ра̄мо ахоси. ехи да̄ни, а̄вусо, тувам̣ имам̣ ган̣ам̣ парихара̄’ти. ити кхо, аггивессана, удако ра̄мапутто сабрахмача̄рӣ ме сама̄но а̄чарийат̣т̣ха̄не ча мам̣ т̣хапеси, ул̣а̄ра̄йа ча мам̣ пӯджа̄йа пӯджеси. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на̄йам̣ дхаммо ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йа̄вадева невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанӯпапаттийа̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, там̣ дхаммам̣ аналан̇каритва̄ тасма̄ дхамма̄ ниббиджджа апаккамим̣.
373. ‘‘со кхо ахам̣, аггивессана, ким̣кусалагавесӣ ануттарам̣ сантиварападам̣ парийесама̄но магадхесу анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена урувела̄ сена̄нигамо тадавасарим̣. таттхаддасам̣ раман̣ӣйам̣ бхӯмибха̄гам̣, па̄са̄дикан̃ча ванасан̣д̣ам̣, надин̃ча сандантим̣ сетакам̣ супатиттхам̣ раман̣ӣйам̣, саманта̄ ча гочарага̄мам̣. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘раман̣ӣйо вата, бхо, бхӯмибха̄го, па̄са̄дико ча ванасан̣д̣о, надӣ ча сандати сетака̄ супатиттха̄ раман̣ӣйа̄, саманта̄ ча гочарага̄мо. алам̣ ватидам̣ кулапуттасса падха̄наттхикасса падха̄на̄йа̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, таттхева нисӣдим̣ ‘аламидам̣ падха̄на̄йа̄’ти.
374. ‘‘аписсумам̣, аггивессана, тиссо упама̄ пат̣ибхам̣су аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄. сеййатха̄пи, аггивессана, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣ удаке никкхиттам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа – ‘аггим̣ абхиниббаттесса̄ми, теджо па̄тукарисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, апи ну со пурисо амум̣ аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣, удаке никкхиттам̣, уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхенто аггим̣ абхиниббаттеййа, теджо па̄тукареййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘адун̃хи, бхо готама, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣, тан̃ча пана удаке никкхиттам̣. йа̄вадева ча пана со пурисо киламатхасса вигха̄тасса бха̄гӣ асса̄’’ти. ‘‘евамева кхо, аггивессана, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йена чева читтена ча ка̄мехи авӯпакат̣т̣ха̄ вихаранти, йо ча несам̣ ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо, со ча аджджхаттам̣ на суппахӣно хоти, на суппат̣иппассаддхо, опаккамика̄ чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. но чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. айам̣ кхо мам̣, аггивессана, пат̣хама̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄.
375. ‘‘апара̄пи кхо мам̣, аггивессана, дутийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄. сеййатха̄пи, аггивессана, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣, а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа – ‘аггим̣ абхиниббаттесса̄ми, теджо па̄тукарисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, апи ну со пурисо амум̣ аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣, а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣, уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхенто аггим̣ абхиниббаттеййа теджо па̄тукареййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘адун̃хи, бхо готама, аллам̣ кат̣т̣хам̣ саснехам̣, кин̃ча̄пи а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣. йа̄вадева ча пана со пурисо киламатхасса вигха̄тасса бха̄гӣ асса̄ти. евамева кхо, аггивессана, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йена чева читтена ча ка̄мехи вӯпакат̣т̣ха̄ вихаранти, йо ча несам̣ ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо со ча аджджхаттам̣ на суппахӣно хоти, на суппат̣иппассаддхо, опаккамика̄ чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. но чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, абхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. айам̣ кхо мам̣, аггивессана, дутийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄’’.
376. ‘‘апара̄пи кхо мам̣, аггивессана, татийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄. сеййатха̄пи, аггивессана, суккхам̣ кат̣т̣хам̣ кол̣а̄пам̣, а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа – ‘аггим̣ абхиниббаттесса̄ми, теджо па̄тукарисса̄мӣ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, апи ну со пурисо амум̣ суккхам̣ кат̣т̣хам̣ кол̣а̄пам̣, а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттам̣, уттара̄ран̣им̣ а̄да̄йа абхимантхенто аггим̣ абхиниббаттеййа, теджо па̄тукареййа̄’’ти? ‘‘евам̣, бхо готама’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘адун̃хи, бхо готама, суккхам̣ кат̣т̣хам̣ кол̣а̄пам̣, тан̃ча пана а̄рака̄ удака̄ тхале никкхитта’’нти. ‘‘евамева кхо, аггивессана, йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ ка̄йена чева читтена ча ка̄мехи вӯпакат̣т̣ха̄ вихаранти, йо ча несам̣ ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мамуччха̄ ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо, со ча аджджхаттам̣ суппахӣно хоти суппат̣иппассаддхо, опаккамика̄ чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, бхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. но чепи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, бхабба̄ва те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа. айам̣ кхо мам̣, аггивессана, татийа̄ упама̄ пат̣ибха̄си аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄. има̄ кхо мам̣, аггивессана, тиссо упама̄ пат̣ибхам̣су аначчхарийа̄ пуббе ассутапубба̄.’’
377. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ дантебхи дантама̄дха̄йа [пасса ма. ни. 1.221 витаккасан̣т̣ха̄насутте], дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча, четаса̄ читтам̣ абхинигган̣хеййам̣ абхиниппӣл̣еййам̣ абхисанта̄пеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, дантебхи дантама̄дха̄йа, дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча, четаса̄ читтам̣ абхинигган̣ха̄ми абхиниппӣл̣еми абхисанта̄пеми. тасса майхам̣, аггивессана, дантебхи дантама̄дха̄йа дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча четаса̄ читтам̣ абхинигган̣хато абхиниппӣл̣айато абхисанта̄пайато каччхехи седа̄ муччанти. сеййатха̄пи, аггивессана, балава̄ пурисо дуббалатарам̣ пурисам̣ сӣсе ва̄ гахетва̄ кхандхе ва̄ гахетва̄ абхинигган̣хеййа абхиниппӣл̣еййа абхисанта̄пеййа, евамева кхо ме, аггивессана, дантебхи дантама̄дха̄йа, дживха̄йа та̄лум̣ а̄хачча, четаса̄ читтам̣ абхинигган̣хато абхиниппӣл̣айато абхисанта̄пайато каччхехи седа̄ муччанти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣, упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
378. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу кан̣н̣асотехи ва̄та̄нам̣ никкхаманта̄нам̣ адхиматто саддо хоти. сеййатха̄пи на̄ма камма̄рагаггарийа̄ дхамама̄на̄йа адхиматто саддо хоти, евамева кхо ме, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу кан̣н̣асотехи ва̄та̄нам̣ никкхаманта̄нам̣ адхиматто саддо хоти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄. са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ ва̄та̄ муддхани ӯхананти [ӯханти (сӣ.), охананти (сйа̄. кам̣.), ухананти (ка.)]. сеййатха̄пи, аггивессана, балава̄ пурисо тин̣хена сикхарена муддхани абхиматтхеййа [муддха̄нам̣ абхимантхеййа (сӣ. пӣ.), муддха̄нам̣ абхиматтхеййа (сйа̄. кам̣.)], евамева кхо ме, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ ва̄та̄ муддхани ӯхананти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄. са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ сӣсе сӣсаведана̄ хонти. сеййатха̄пи, аггивессана, балава̄ пурисо дал̣хена вараттаккхан̣д̣ена [вараттакабандханена (сӣ.)] сӣсе сӣсавет̣хам̣ дадеййа, евамева кхо ме, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ сӣсе сӣсаведана̄ хонти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄. са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ ва̄та̄ куччхим̣ парикантанти. сеййатха̄пи, аггивессана, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ тин̣хена говикантанена куччхим̣ парикантеййа, евамева кхо ме, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматта̄ ва̄та̄ куччхим̣ парикантанти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄. са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ аппа̄н̣акам̣йева джха̄нам̣ джха̄йеййа’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄се упарундхим̣. тасса майхам̣, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматто ка̄йасмим̣ д̣а̄хо хоти. сеййатха̄пи, аггивессана, две балаванто пуриса̄ дуббалатарам̣ пурисам̣ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ ан̇га̄рака̄суйа̄ санта̄пеййум̣ сампарита̄пеййум̣, евамева кхо ме, аггивессана, мукхато ча на̄сато ча кан̣н̣ато ча асса̄сапасса̄сесу упаруддхесу адхиматто ка̄йасмим̣ д̣а̄хо хоти. а̄раддхам̣ кхо пана ме, аггивессана, вӣрийам̣ хоти асаллӣнам̣ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄. са̄раддхо ча пана ме ка̄йо хоти аппат̣иппассаддхо тенева дуккхаппадха̄нена падха̄на̄бхитуннасса сато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. аписсу мам̣, аггивессана, девата̄ дисва̄ евама̄хам̣су – ‘ка̄лан̇като саман̣о готамо’ти. екачча̄ девата̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄лан̇като саман̣о готамо, апи ча ка̄лан̇каротӣ’ти. екачча̄ девата̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄лан̇като саман̣о готамо, напи ка̄лан̇кароти, арахам̣ саман̣о готамо, виха̄ротвева со [виха̄ротвевесо (сӣ.)] арахато еварӯпо хотӣ’ти [виха̄ротвевесо арахато’’ти (?)].
379. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ саббасо а̄ха̄рупаччхеда̄йа пат̣ипаджджеййа’нти. атха кхо мам̣, аггивессана, девата̄ упасан̇камитва̄ етадавочум̣ – ‘ма̄ кхо твам̣, ма̄риса, саббасо а̄ха̄рупаччхеда̄йа пат̣ипаджджи. саче кхо твам̣, ма̄риса, саббасо а̄ха̄рупаччхеда̄йа пат̣ипаджджиссаси, тасса те майам̣ диббам̣ оджам̣ ломакӯпехи аджджхоха̄ресса̄ма [аджджхохарисса̄ма (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)], та̄йа твам̣ йа̄пессасӣ’ти. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘ахан̃чева кхо пана саббасо аджаджджитам̣ [аджаддхукам̣ (сӣ. пӣ.), джаддхукам̣ (сйа̄. кам̣.)] пат̣иджа̄неййам̣, има̄ ча ме девата̄ диббам̣ оджам̣ ломакӯпехи аджджхоха̄реййум̣ [аджджхохареййум̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)], та̄йа ча̄хам̣ йа̄пеййам̣, там̣ мамасса муса̄’ти. со кхо ахам̣, аггивессана, та̄ девата̄ пачча̄чиккха̄ми, ‘хала’нти вада̄ми.
380. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ тхокам̣ тхокам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййам̣, пасатам̣ пасатам̣, йади ва̄ муггайӯсам̣, йади ва̄ кулаттхайӯсам̣, йади ва̄ кал̣а̄йайӯсам̣, йади ва̄ харен̣укайӯса’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, тхокам̣ тхокам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ресим̣, пасатам̣ пасатам̣, йади ва̄ муггайӯсам̣, йади ва̄ кулаттхайӯсам̣, йади ва̄ кал̣а̄йайӯсам̣, йади ва̄ харен̣укайӯсам̣. тасса майхам̣, аггивессана, тхокам̣ тхокам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄райато, пасатам̣ пасатам̣, йади ва̄ муггайӯсам̣, йади ва̄ кулаттхайӯсам̣, йади ва̄ кал̣а̄йайӯсам̣, йади ва̄ харен̣укайӯсам̣, адхиматтакасима̄нам̣ патто ка̄йо хоти. сеййатха̄пи на̄ма а̄сӣтикапабба̄ни ва̄ ка̄л̣апабба̄ни ва̄, евамевассу ме ан̇гапаччан̇га̄ни бхаванти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма от̣т̣хападам̣, евамевассу ме а̄нисадам̣ хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма ват̣т̣ана̄вал̣ӣ, евамевассу ме пит̣т̣хикан̣т̣ако ун̣н̣ата̄ванато хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма джараса̄ла̄йа гопа̄н̣асийо олуггавилугга̄ бхаванти, евамевассу ме пха̄сул̣ийо олуггавилугга̄ бхаванти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма гамбхӣре удапа̄не удаката̄рака̄ гамбхӣрагата̄ оккха̄йика̄ диссанти, евамевассу ме аккхикӯпесу аккхита̄рака̄ гамбхӣрагата̄ оккха̄йика̄ диссанти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма титтака̄ла̄бу а̄макаччхинно ва̄та̄тапена сам̣пхут̣ито хоти саммила̄то, евамевассу ме сӣсаччхави сам̣пхут̣ита̄ хоти саммила̄та̄ та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа.
‘‘со кхо ахам̣, аггивессана, удараччхавим̣ паримасисса̄мӣти пит̣т̣хикан̣т̣акам̣йева паригган̣ха̄ми, пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ паримасисса̄мӣти удараччхавим̣йева паригган̣ха̄ми, йа̄вассу ме, аггивессана, удараччхави пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ аллӣна̄ хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, аггивессана, ваччам̣ ва̄ муттам̣ ва̄ карисса̄мӣти таттхева авакуджджо папата̄ми та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, аггивессана, имамева ка̄йам̣ асса̄сенто па̄н̣ина̄ гатта̄ни анумаджджа̄ми. тасса майхам̣, аггивессана, па̄н̣ина̄ гатта̄ни анумаджджато пӯтимӯла̄ни лома̄ни ка̄йасма̄ папатанти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. аписсу мам̣, аггивессана, манусса̄ дисва̄ евама̄хам̣су – ‘ка̄л̣о саман̣о готамо’ти. екачче манусса̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄л̣о саман̣о готамо, са̄мо саман̣о готамо’ти. екачче манусса̄ евама̄хам̣су – ‘на ка̄л̣о саман̣о готамо, напи са̄мо, ман̇гураччхави саман̣о готамо’ти. йа̄вассу ме, аггивессана, та̄ва парисуддхо чхавиван̣н̣о парийода̄то упахато хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа.
381. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘йе кхо кечи атӣтамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайим̣су, ета̄вапарамам̣, найито бхиййо. йепи хи кечи ана̄гатамаддха̄нам̣ саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайиссанти, ета̄вапарамам̣, найито бхиййо. йепи хи кечи етарахи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти, ета̄вапарамам̣, найито бхиййо. на кхо пана̄хам̣ има̄йа кат̣ука̄йа дуккарака̄рика̄йа адхигаччха̄ми уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣. сийа̄ ну кхо ан̃н̃о магго бодха̄йа̄’ти? тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣ питу саккасса камманте сӣта̄йа джамбуччха̄йа̄йа нисинно вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарита̄. сийа̄ ну кхо есо магго бодха̄йа̄’ти? тасса майхам̣, аггивессана, сата̄нуса̄ри вин̃н̃а̄н̣ам̣ ахоси – ‘есева магго бодха̄йа̄’ти. тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘ким̣ ну кхо ахам̣ тасса сукхасса бха̄йа̄ми, йам̣ там̣ сукхам̣ ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехӣ’ти? тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо ахам̣ тасса сукхасса бха̄йа̄ми, йам̣ там̣ сукхам̣ ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехӣ’ти.
382. ‘‘тасса майхам̣, аггивессана, етадахоси – ‘на кхо там̣ сукарам̣ сукхам̣ адхигантум̣ евам̣ адхиматтакасима̄нам̣ паттака̄йена, йам̣нӯна̄хам̣ ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййам̣ оданакумма̄са’нти. со кхо ахам̣, аггивессана, ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ресим̣ оданакумма̄сам̣. тена кхо пана мам̣, аггивессана, самайена пан̃ча [пан̃чаваггийа̄ (ан̃н̃асуттесу)] бхиккхӯ паччупат̣т̣хита̄ хонти – ‘йам̣ кхо саман̣о готамо дхаммам̣ адхигамиссати, там̣ но а̄рочессатӣ’ти. йато кхо ахам̣, аггивессана, ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ресим̣ оданакумма̄сам̣, атха ме те пан̃ча бхиккхӯ ниббиджджа паккамим̣су – ‘ба̄хуллико [ба̄хулико (сӣ. пӣ.) сам̣гхабхедасиккха̄падат̣ӣка̄йа самети] саман̣о готамо, падха̄навиббханто, а̄ватто ба̄хулла̄йа̄’ти.
383. ‘‘со кхо ахам̣, аггивессана, ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретва̄, балам̣ гахетва̄, вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄сим̣. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄сим̣. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча виха̄сим̣, сато ча сампаджа̄но. сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведесим̣ йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄сим̣. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄, пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄, адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄сим̣. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
384. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄месим̣. со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссара̄ми, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссара̄ми. айам̣ кхо ме, аггивессана, раттийа̄ пат̣хаме йа̄ме пат̣хама̄ виджджа̄ адхигата̄; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно; йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
385. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄месим̣. со диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пасса̄ми чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ми…пе… айам̣ кхо ме, аггивессана, раттийа̄ маджджхиме йа̄ме дутийа̄ виджджа̄ адхигата̄; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно; йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
386. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄месим̣. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣. ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ а̄савасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ а̄саваниродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣. тасса ме евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччиттха, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччиттха, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччиттха. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ ахоси. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти аббхан̃н̃а̄сим̣. айам̣ кхо ме, аггивессана, раттийа̄ паччхиме йа̄ме татийа̄ виджджа̄ адхигата̄; авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄; тамо вихато, а̄локо уппанно; йатха̄ там̣ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато. еварӯпа̄пи кхо ме, аггивессана, уппанна̄ сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати.
387. ‘‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣, аггивессана, анекасата̄йа париса̄йа дхаммам̣ десета̄. аписсу мам̣ екамеко евам̣ ман̃н̃ати – ‘мамева̄раббха саман̣о готамо дхаммам̣ десетӣ’ти. ‘на кхо панетам̣, аггивессана, евам̣ дат̣т̣хаббам̣; йа̄вадева вин̃н̃а̄панаттха̄йа татха̄гато паресам̣ дхаммам̣ десети. со кхо ахам̣, аггивессана, тасса̄йева катха̄йа парийоса̄не, тасмим̣йева пуримасмим̣ сама̄дхинимитте аджджхаттамева читтам̣ сан̣т̣хапеми санниса̄деми екодим̣ кароми сама̄даха̄ми, йена судам̣ ниччакаппам̣ вихара̄мӣ’’’ти.