5. чӯл̣асаччакасуттам̣
353. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. тена кхо пана самайена саччако ниган̣т̣хапутто веса̄лийам̣ пат̣ивасати бхассаппава̄дако пан̣д̣итава̄до са̄дхусаммато бахуджанасса. со веса̄лийам̣ парисати евам̣ ва̄чам̣ бха̄сати – ‘‘на̄хам̣ там̣ пасса̄ми саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄, сан̇гхим̣ ган̣им̣ ган̣а̄чарийам̣, апи арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ пат̣иджа̄нама̄нам̣, йо майа̄ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддхо на сан̇кампеййа на сампакампеййа на сампаведхеййа, йасса на каччхехи седа̄ муччеййум̣. тхӯн̣ам̣ чепа̄хам̣ ачетанам̣ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄рабхеййам̣, са̄пи майа̄ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддха̄ сан̇кампеййа сампакампеййа сампаведхеййа. ко пана ва̄до мануссабхӯтасса̄’’ти?
атха кхо а̄йасма̄ ассаджи пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. аддаса̄ кхо саччако ниган̣т̣хапутто веса̄лийам̣ джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄но анувичарама̄но а̄йасмантам̣ ассаджим̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на йена̄йасма̄ ассаджи тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ ассаджина̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо саччако ниган̣т̣хапутто а̄йасмантам̣ ассаджим̣ етадавоча – ‘‘катхам̣ пана, бхо ассаджи, саман̣о готамо са̄ваке винети, катхам̣бха̄га̄ ча пана саман̣асса готамасса са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттатӣ’’ти? ‘‘евам̣ кхо, аггивессана, бхагава̄ са̄ваке винети, евам̣бха̄га̄ ча пана бхагавато са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттати – ‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣, ведана̄ аничча̄, сан̃н̃а̄ аничча̄, сан̇кха̄ра̄ аничча̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣. рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄, ведана̄ анатта̄, сан̃н̃а̄ анатта̄, сан̇кха̄ра̄ анатта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄. саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄, саббе дхамма̄ анатта̄’ти. евам̣ кхо, аггивессана, бхагава̄ са̄ваке винети, евам̣бха̄га̄ ча пана бхагавато са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттатӣ’’ти. ‘‘дуссутам̣ вата, бхо ассаджи, ассумха йе майам̣ евам̣ва̄дим̣ саман̣ам̣ готамам̣ ассумха. аппева на̄ма майам̣ када̄чи карахачи тена бхота̄ готамена саддхим̣ сама̄гаччхеййа̄ма, аппева на̄ма сийа̄ кочидева катха̄салла̄по, аппева на̄ма тасма̄ па̄пака̄ дит̣т̣хигата̄ вивечеййа̄ма̄’’ти.
354. тена кхо пана самайена пан̃чаматта̄ни личчхависата̄ни сантха̄га̄ре [сандха̄га̄ре (ка.)] саннипатита̄ни хонти кеначидева каран̣ӣйена. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто йена те личчхавӣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ те личчхавӣ етадавоча – ‘‘абхиккаманту бхонто личчхавӣ, абхиккаманту бхонто личчхавӣ, аджджа ме саман̣ена готамена саддхим̣ катха̄салла̄по бхависсати. саче ме саман̣о готамо татха̄ патит̣т̣хиссати йатха̄ ча ме [йатха̄сса ме (сӣ. пӣ.)] н̃а̄тан̃н̃атарена са̄вакена ассаджина̄ на̄ма бхиккхуна̄ патит̣т̣хитам̣, сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо дӣгхаломикам̣ ел̣акам̣ ломесу гахетва̄ а̄кад̣д̣хеййа парикад̣д̣хеййа сампарикад̣д̣хеййа, евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ а̄кад̣д̣хисса̄ми парикад̣д̣хисса̄ми сампарикад̣д̣хисса̄ми. сеййатха̄пи на̄ма балава̄ сон̣д̣ика̄каммака̄ро махантам̣ сон̣д̣ика̄кил̣ан̃джам̣ гамбхӣре удакарахаде паккхипитва̄ кан̣н̣е гахетва̄ а̄кад̣д̣хеййа парикад̣д̣хеййа сампарикад̣д̣хеййа, евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ а̄кад̣д̣хисса̄ми парикад̣д̣хисса̄ми сампарикад̣д̣хисса̄ми. сеййатха̄пи на̄ма балава̄ сон̣д̣ика̄дхутто ва̄лам̣ [тха̄лам̣ (ка.)] кан̣н̣е гахетва̄ одхунеййа ниддхунеййа ниппхот̣еййа [ниччха̄деййа (сӣ. пӣ. ка.), ниччхот̣еййа (ка.), ниппот̣хеййа (сйа̄. кам̣.)] евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ одхунисса̄ми ниддхунисса̄ми ниппхот̣есса̄ми. сеййатха̄пи на̄ма кун̃джаро сат̣т̣хиха̄йано гамбхӣрам̣ поккхаран̣им̣ ога̄хетва̄ са̄н̣адховикам̣ на̄ма кӣл̣итаджа̄там̣ кӣл̣ати, евамева̄хам̣ саман̣ам̣ готамам̣ са̄н̣адховикам̣ ман̃н̃е кӣл̣итаджа̄там̣ кӣл̣исса̄ми. абхиккаманту бхонто личчхавӣ, абхиккаманту бхонто личчхавӣ, аджджа ме саман̣ена готамена саддхим̣ катха̄салла̄по бхависсатӣ’’ти. татрекачче личчхавӣ евама̄хам̣су – ‘‘ким̣ саман̣о готамо саччакасса ниган̣т̣хапуттасса ва̄дам̣ а̄ропессати, атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропессатӣ’’ти? екачче личчхавӣ евама̄хам̣су – ‘‘ким̣ со бхавама̄но саччако ниган̣т̣хапутто йо бхагавато ва̄дам̣ а̄ропессати, атха кхо бхагава̄ саччакасса ниган̣т̣хапуттасса ва̄дам̣ а̄ропессатӣ’’ти? атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто пан̃чаматтехи личчхависатехи паривуто йена маха̄ванам̣ кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄ тенупасан̇ками.
355. тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ аббхока̄се чан̇каманти. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто йена те бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘кахам̣ ну кхо, бхо, етарахи со бхавам̣ готамо вихарати? дассанака̄ма̄ хи майам̣ там̣ бхавантам̣ готама’’нти. ‘‘еса, аггивессана, бхагава̄ маха̄ванам̣ аджджхога̄хетва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисинно’’ти. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто махатийа̄ личчхавипариса̄йа саддхим̣ маха̄ванам̣ аджджхога̄хетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. тепи кхо личчхавӣ аппекачче бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су, аппекачче бхагавата̄ саддхим̣ саммодим̣су, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. аппекачче йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су, аппекачче бхагавато сантике на̄маготтам̣ са̄ветва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су, аппекачче тун̣хӣбхӯта̄ екамантам̣ нисӣдим̣су.
356. екамантам̣ нисинно кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘пуччхеййа̄хам̣ бхавантам̣ готамам̣ кин̃чидева десам̣, саче ме бхавам̣ готамо ока̄сам̣ кароти пан̃хасса веййа̄каран̣а̄йа̄’’ти. ‘‘пуччха, аггивессана, йада̄кан̇кхасӣ’’ти. ‘‘катхам̣ пана бхавам̣ готамо са̄ваке винети, катхам̣бха̄га̄ ча пана бхото готамасса са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттатӣ’’ти? ‘‘евам̣ кхо ахам̣, аггивессана, са̄ваке винеми, евам̣бха̄га̄ ча пана ме са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттати – ‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣, ведана̄ аничча̄, сан̃н̃а̄ аничча̄, сан̇кха̄ра̄ аничча̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччам̣. рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄, ведана̄ анатта̄, сан̃н̃а̄ анатта̄, сан̇кха̄ра̄ анатта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄. саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄, саббе дхамма̄ анатта̄’ти. евам̣ кхо ахам̣, аггивессана, са̄ваке винеми, евам̣бха̄га̄ ча пана ме са̄вакесу ануса̄санӣ бахула̄ паваттатӣ’’ти.
‘‘упама̄ мам̣, бхо готама, пат̣ибха̄тӣ’’ти. ‘‘пат̣ибха̄ту там̣, аггивессана̄’’ти бхагава̄ авоча.
‘‘сеййатха̄пи, бхо готама, йе кечиме бӣджага̄мабхӯтага̄ма̄ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджанти, саббе те патхавим̣ нисса̄йа патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа. евамете бӣджага̄мабхӯтага̄ма̄ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджанти. сеййатха̄пи ва̄ пана, бхо готама, йе кечиме балакаран̣ӣйа̄ камманта̄ карӣйанти, саббе те патхавим̣ нисса̄йа патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа. евамете балакаран̣ӣйа̄ камманта̄ карӣйанти. евамева кхо, бхо готама, рӯпатта̄йам̣ пурисапуггало рӯпе патит̣т̣ха̄йа пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасавати, веданатта̄йам̣ пурисапуггало ведана̄йам̣ патит̣т̣ха̄йа пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасавати, сан̃н̃атта̄йам̣ пурисапуггало сан̃н̃а̄йам̣ патит̣т̣ха̄йа пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасавати, сан̇кха̄ратта̄йам̣ пурисапуггало сан̇кха̄ресу патит̣т̣ха̄йа пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасавати, вин̃н̃а̄н̣атта̄йам̣ пурисапуггало вин̃н̃а̄н̣е патит̣т̣ха̄йа пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасаватӣ’’ти.
‘‘нану твам̣, аггивессана, евам̣ вадеси – ‘рӯпам̣ ме атта̄, ведана̄ ме атта̄, сан̃н̃а̄ ме атта̄, сан̇кха̄ра̄ ме атта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ ме атта̄’’’ти? ‘‘ахан̃хи, бхо готама, евам̣ вада̄ми – ‘рӯпам̣ ме атта̄, ведана̄ ме атта̄, сан̃н̃а̄ ме атта̄, сан̇кха̄ра̄ ме атта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ ме атта̄’ти, айан̃ча махатӣ джаната̄’’ти.
‘‘кин̃хи те, аггивессана, махатӣ джаната̄ кариссати? ин̇гха твам̣, аггивессана, сакан̃н̃ева ва̄дам̣ ниббет̣хехӣ’’ти. ‘‘ахан̃хи, бхо готама, евам̣ вада̄ми – ‘рӯпам̣ ме атта̄, ведана̄ ме атта̄, сан̃н̃а̄ ме атта̄, сан̇кха̄ра̄ ме атта̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ ме атта̄’’’ти.
357. ‘‘тена хи, аггивессана, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми, йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ [татха̄ там̣ (ка.)] бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, ваттеййа ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса сакасмим̣ виджите васо – гха̄тета̄йам̣ ва̄ гха̄тетум̣, джа̄пета̄йам̣ ва̄ джа̄петум̣, пабба̄джета̄йам̣ ва̄ пабба̄джетум̣, сеййатха̄пи ран̃н̃о пасенадисса косаласса, сеййатха̄пи ва̄ пана ран̃н̃о ма̄гадхасса аджа̄тасаттусса ведехипуттасса̄’’ти? ‘‘ваттеййа, бхо готама, ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса сакасмим̣ виджите васо – гха̄тета̄йам̣ ва̄ гха̄тетум̣, джа̄пета̄йам̣ ва̄ джа̄петум̣, пабба̄джета̄йам̣ ва̄ пабба̄джетум̣, сеййатха̄пи ран̃н̃о пасенадисса косаласса, сеййатха̄пи ва̄ пана ран̃н̃о ма̄гадхасса аджа̄тасаттусса ведехипуттасса. имесампи хи, бхо готама, сан̇гха̄нам̣ ган̣а̄нам̣ – сеййатхидам̣, ваджджӣнам̣ малла̄нам̣ – ваттати сакасмим̣ виджите васо – гха̄тета̄йам̣ ва̄ гха̄тетум̣, джа̄пета̄йам̣ ва̄ джа̄петум̣, пабба̄джета̄йам̣ ва̄ пабба̄джетум̣. ким̣ пана ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса, сеййатха̄пи ран̃н̃о пасенадисса косаласса, сеййатха̄пи ва̄ пана ран̃н̃о ма̄гадхасса аджа̄тасаттусса ведехипуттасса? ваттеййа, бхо готама, ваттитун̃ча марахатӣ’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘рӯпам̣ ме атта̄’ти, ваттати те тасмим̣ рӯпе васо – евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’’ти? евам̣ вутте, саччако ниган̣т̣хапутто тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо бхагава̄ саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ етадавоча – ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘рӯпам̣ ме атта̄’ти, ваттати те тасмим̣ рӯпе васо – евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’’ти? дутийампи кхо саччако ниган̣т̣хапутто тун̣хӣ ахоси. атха кхо бхагава̄ саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ етадавоча – ‘‘бйа̄карохи да̄ни, аггивессана, на да̄ни те тун̣хӣбха̄васса ка̄ло. йо кочи, аггивессана татха̄гатена йа̄вататийам̣ сахадхаммикам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо на бйа̄кароти, еттхевасса саттадха̄ муддха̄ пхалатӣ’’ти.
тена кхо пана самайена ваджирапа̄н̣и йаккхо а̄йасам̣ ваджирам̣ а̄да̄йа а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ саччакасса ниган̣т̣хапуттасса упаривеха̄сам̣ т̣хито хоти – ‘сача̄йам̣ саччако ниган̣т̣хапутто бхагавата̄ йа̄вататийам̣ сахадхаммикам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо на бйа̄кариссати еттхевасса саттадха̄ муддхам̣ пха̄лесса̄мӣ’ти. там̣ кхо пана ваджирапа̄н̣им̣ йаккхам̣ бхагава̄ чева пассати саччако ча ниган̣т̣хапутто. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхӣто сам̣вигго ломахат̣т̣хаджа̄то бхагавантам̣йева та̄н̣ам̣ гавесӣ бхагавантам̣йева лен̣ам̣ гавесӣ бхагавантам̣йева саран̣ам̣ гавесӣ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘пуччхату мам̣ бхавам̣ готамо, бйа̄карисса̄мӣ’’ти.
358. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘рӯпам̣ ме атта̄’ти, ваттати те тасмим̣ рӯпе васо – евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘манаси карохи, аггивессана; манаси каритва̄ кхо, аггивессана, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣ паччхимена ва̄ пуримам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘ведана̄ ме атта̄’ти, ваттати те тиссам̣ ведана̄йам̣ [та̄йам̣ ведана̄йам̣ (сӣ. сйа̄.)] васо – евам̣ ме ведана̄ хоту, евам̣ ме ведана̄ ма̄ ахосӣ’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘манаси карохи, аггивессана; манаси каритва̄ кхо, аггивессана, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘сан̃н̃а̄ ме атта̄’ти, ваттати те тиссам̣ сан̃н̃а̄йам̣ васо – евам̣ ме сан̃н̃а̄ хоту, евам̣ ме сан̃н̃а̄ ма̄ ахосӣ’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘манаси карохи, аггивессана; манаси каритва̄ кхо, аггивессана, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘сан̇кха̄ра̄ ме атта̄’ти, ваттати те тесу сан̇кха̄ресу васо – евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ хонту, евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ ма̄ ахесу’’нти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘манаси карохи, аггивессана; манаси каритва̄ кхо, аггивессана, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йам̣ твам̣ евам̣ вадеси – ‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ ме атта̄’ти, ваттати те тасмим̣ вин̃н̃а̄н̣е васо – евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоту, евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ ма̄ ахосӣ’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘манаси карохи, аггивессана; манаси каритва̄ кхо, аггивессана, бйа̄карохи. на кхо те сандхийати пуримена ва̄ паччхимам̣, паччхимена ва̄ пуримам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бхо готама’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бхо готама’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, ведана̄…пе… сан̃н̃а̄…пе… сан̇кха̄ра̄…пе… там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бхо готама’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бхо готама’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо готама’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, йо ну кхо дуккхам̣ аллӣно дуккхам̣ упагато дуккхам̣ аджджхосито, дуккхам̣ ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассати, апи ну кхо со са̄мам̣ ва̄ дуккхам̣ париджа̄неййа, дуккхам̣ ва̄ париккхепетва̄ вихареййа̄’’ти? ‘‘кин̃хи сийа̄, бхо готама? но хидам̣, бхо готама̄’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, аггивессана, нану твам̣ евам̣ санте дуккхам̣ аллӣно дуккхам̣ упагато дуккхам̣ аджджхосито, дуккхам̣ – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти саманупассасӣ’’ти? ‘‘кин̃хи но сийа̄, бхо готама? еваметам̣ бхо готама̄’’ти.
359. ‘‘сеййатха̄пи, аггивессана, пурисо са̄раттхико са̄рагавесӣ са̄рапарийесанам̣ чарама̄но тин̣хам̣ кут̣ха̄рим̣ [кудха̄рим̣ (сйа̄. кам̣. ка.)] а̄да̄йа ванам̣ пависеййа. со таттха пассеййа махантам̣ кадаликкхандхам̣ уджум̣ навам̣ акуккукаджа̄там̣ [акуккут̣аджа̄там̣ (сйа̄. кам̣.)]. таменам̣ мӯле чхиндеййа, мӯле чхетва̄ агге чхиндеййа, агге чхетва̄ паттават̣т̣им̣ виниббхуджеййа [виниббхуджджеййа (ка.)]. со таттха паттават̣т̣им̣ виниббхуджанто пхеггумпи на̄дхигаччхеййа, куто са̄рам̣? евамева кхо твам̣, аггивессана, майа̄ сакасмим̣ ва̄де самануйун̃джийама̄но самануга̄хийама̄но саманубха̄сийама̄но ритто туччхо апараддхо. бха̄сита̄ кхо пана те еса̄, аггивессана, веса̄лийам̣ парисати ва̄ча̄ – ‘на̄хам̣ там̣ пасса̄ми саман̣ам̣ ва̄ бра̄хман̣ам̣ ва̄, сан̇гхим̣ ган̣им̣ ган̣а̄чарийам̣, апи арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ пат̣иджа̄нама̄нам̣, йо майа̄ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддхо на сан̇кампеййа на сампакампеййа на сампаведхеййа, йасса на каччхехи седа̄ муччеййум̣. тхӯн̣ам̣ чепа̄хам̣ ачетанам̣ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄рабхеййам̣ са̄пи майа̄ ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддха̄ сан̇кампеййа сампакампеййа сампаведхеййа. ко пана ва̄до мануссабхӯтасса̄’ти? туйхам̣ кхо пана, аггивессана, аппекачча̄ни седапхусита̄ни нала̄т̣а̄ мутта̄ни, уттара̄сан̇гам̣ винибхиндитва̄ бхӯмийам̣ патит̣т̣хита̄ни. майхам̣ кхо пана, аггивессана, наттхи етарахи ка̄йасмим̣ седо’’ти. ити бхагава̄ тасмим̣ [тассам̣ (?)] парисати суван̣н̣аван̣н̣ам̣ ка̄йам̣ вивари. евам̣ вутте, саччако ниган̣т̣хапутто тун̣хӣбхӯто ман̇кубхӯто паттаккхандхо адхомукхо паджджха̄йанто аппат̣ибха̄но нисӣди.
360. атха кхо думмукхо личчхавипутто саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ тун̣хӣбхӯтам̣ ман̇кубхӯтам̣ паттаккхандхам̣ адхомукхам̣ паджджха̄йантам̣ аппат̣ибха̄нам̣ видитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘упама̄ мам̣, бхагава̄, пат̣ибха̄тӣ’’ти. ‘‘пат̣ибха̄ту там̣, думмукха̄’’ти бхагава̄ авоча. ‘‘сеййатха̄пи, бханте, га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ авидӯре поккхаран̣ӣ. татра̄сса каккат̣ако. атха кхо, бханте, самбахула̄ кума̄рака̄ ва̄ кума̄рика̄ ва̄ тамха̄ га̄ма̄ ва̄ нигама̄ ва̄ никкхамитва̄ йена са̄ поккхаран̣ӣ тенупасан̇камеййум̣; упасан̇камитва̄ там̣ поккхаран̣им̣ ога̄хетва̄ там̣ каккат̣акам̣ удака̄ уддхаритва̄ тхале патит̣т̣ха̄пеййум̣. йан̃н̃адева хи со, бханте, каккат̣ако ал̣ам̣ абхининна̄меййа там̣ тадева те кума̄рака̄ ва̄ кума̄рика̄ ва̄ кат̣т̣хена ва̄ катхалена ва̄ сан̃чхиндеййум̣ самбхан̃джеййум̣ сампалибхан̃джеййум̣. еван̃хи со, бханте, каккат̣ако саббехи ал̣ехи сан̃чхиннехи самбхаггехи сампалибхаггехи абхаббо там̣ поккхаран̣им̣ пуна отаритум̣, сеййатха̄пи пуббе. евамева кхо, бханте, йа̄ни саччакасса ниган̣т̣хапуттасса висӯка̄йита̄ни висевита̄ни виппхандита̄ни та̄нипи сабба̄ни [виппхандита̄ни ка̄ничи ка̄ничи та̄ни (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхагавата̄ сан̃чхинна̄ни самбхагга̄ни сампалибхагга̄ни; абхаббо ча да̄ни, бханте, саччако ниган̣т̣хапутто пуна бхагавантам̣ упасан̇камитум̣ йадидам̣ ва̄да̄дхиппа̄йо’’ти. евам̣ вутте, саччако ниган̣т̣хапутто думмукхам̣ личчхавипуттам̣ етадавоча – ‘‘а̄гамехи твам̣, думмукха, а̄гамехи твам̣, думмукха ( ) [(мукхароси твам̣ думмукха) (сйа̄. кам̣.)] на майам̣ тайа̄ саддхим̣ мантема, идха майам̣ бхота̄ готамена саддхим̣ мантема.
361. ‘‘тит̣т̣хатеса̄, бхо готама, амха̄кан̃чева ан̃н̃есан̃ча путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ва̄ча̄. вила̄пам̣ вилапитам̣ ман̃н̃е. китта̄вата̄ ча ну кхо бхото готамасса са̄вако са̄санакаро хоти ова̄дапатикаро тин̣н̣авичикиччхо вигатакатхам̣катхо веса̄раджджаппатто апараппаччайо саттхуса̄сане вихаратӣ’’ти? ‘‘идха, аггивессана, мама са̄вако йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати; йа̄ ка̄чи ведана̄…пе… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄…пе… йе кечи сан̇кха̄ра̄…пе… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. етта̄вата̄ кхо, аггивессана, мама са̄вако са̄санакаро хоти ова̄дапатикаро тин̣н̣авичикиччхо вигатакатхам̣катхо веса̄раджджаппатто апараппаччайо саттхуса̄сане вихаратӣ’’ти.
‘‘китта̄вата̄ пана, бхо готама, бхиккху арахам̣ хоти кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто’’ти? ‘‘идха, аггивессана, бхиккху йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄ саббам̣ рӯпам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ анупа̄да̄ вимутто хоти; йа̄ ка̄чи ведана̄…пе… йа̄ ка̄чи сан̃н̃а̄…пе… йе кечи сан̇кха̄ра̄…пе… йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ ол̣а̄рикам̣ ва̄ сукхумам̣ ва̄ хӣнам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ йам̣ дӯре сантике ва̄ саббам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дисва̄ анупа̄да̄ вимутто хоти. етта̄вата̄ кхо, аггивессана, бхиккху арахам̣ хоти кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто. евам̣ вимуттачитто кхо, аггивессана, бхиккху тӣхи ануттарийехи саманна̄гато хоти – дассана̄нуттарийена, пат̣ипада̄нуттарийена, вимутта̄нуттарийена. евам̣ вимуттачитто кхо, аггивессана, бхиккху татха̄гатан̃н̃ева саккароти гарум̣ кароти ма̄нети пӯджети – буддхо со бхагава̄ бодха̄йа дхаммам̣ десети, данто со бхагава̄ даматха̄йа дхаммам̣ десети, санто со бхагава̄ саматха̄йа дхаммам̣ десети, тин̣н̣о со бхагава̄ таран̣а̄йа дхаммам̣ десети, париниббуто со бхагава̄ паринибба̄на̄йа дхаммам̣ десетӣ’’ти.
362. евам̣ вутте, саччако ниган̣т̣хапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘майамева, бхо готама, дхам̣сӣ, майам̣ пагабба̄, йе майам̣ бхавантам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ а̄са̄детаббам̣ аман̃н̃имха. сийа̄ хи, бхо готама, хаттхим̣ пабхиннам̣ а̄саджджа пурисасса соттхибха̄во, на твева бхавантам̣ готамам̣ а̄саджджа сийа̄ пурисасса соттхибха̄во. сийа̄ хи, бхо готама, паджджалитам̣ [джалантам̣ (сӣ. пӣ.)] аггиккхандхам̣ а̄саджджа пурисасса соттхибха̄во, на твева бхавантам̣ готамам̣ а̄саджджа сийа̄ пурисасса соттхибха̄во. сийа̄ хи, бхо готама, а̄сӣвисам̣ гхорависам̣ а̄саджджа пурисасса соттхибха̄во, на твева бхавантам̣ готамам̣ а̄саджджа сийа̄ пурисасса соттхибха̄во. майамева, бхо готама, дхам̣сӣ, майам̣ пагабба̄, йе майам̣ бхавантам̣ готамам̣ ва̄дена ва̄дам̣ а̄са̄детаббам̣ аман̃н̃имха. адхива̄сету [адхива̄сету ча (пӣ. ка.)] ме бхавам̣ готамо сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена.
363. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ те личчхавӣ а̄мантеси – ‘‘сун̣анту ме бхонто личчхавӣ, саман̣о ме готамо нимантито сва̄тана̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. тена ме абхихареййа̄тха йамасса патирӯпам̣ ман̃н̃еййа̄тха̄’’ти. атха кхо те личчхавӣ тасса̄ раттийа̄ аччайена саччакасса ниган̣т̣хапуттасса пан̃чаматта̄ни тха̄липа̄касата̄ни бхатта̄бхиха̄рам̣ абхихарим̣су. атха кхо ниган̣т̣хапутто саке а̄ра̄ме пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄роча̄песи – ‘‘ка̄ло, бхо готама, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена саччакасса ниган̣т̣хапуттасса а̄ра̄мо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йамидам̣, бхо готама, да̄не пун̃н̃ан̃ча пун̃н̃амахӣ ча там̣ да̄йака̄нам̣ сукха̄йа хотӯ’’ти. ‘‘йам̣ кхо, аггивессана, та̄дисам̣ даккхин̣еййам̣ а̄гамма авӣтара̄гам̣ авӣтадосам̣ авӣтамохам̣, там̣ да̄йака̄нам̣ бхависсати. йам̣ кхо, аггивессана, ма̄дисам̣ даккхин̣еййам̣ а̄гамма вӣтара̄гам̣ вӣтадосам̣ вӣтамохам̣, там̣ туйхам̣ бхависсатӣ’’ти.
чӯл̣асаччакасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пан̃чамам̣.