1. чӯл̣асӣхана̄дасуттам̣
139. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о; сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣти [саман̣ехи ан̃н̃ети (сӣ. пӣ. ка.) еттха ан̃н̃ехӣти сака̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа сачча̄бхин̃н̃ехӣти аттхо ведитаббо]. еваметам̣ [евамева (сйа̄. ка.)], бхиккхаве, самма̄ сӣхана̄дам̣ надатха.
140. ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ вадеййум̣ – ‘ко пана̄йасманта̄нам̣ асса̄со, ким̣ балам̣, йена тумхе а̄йасманто евам̣ вадетха – идхева саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о; сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’ти? евам̣ва̄дино, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евамассу вачанӣйа̄ – ‘аттхи кхо но, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатта̄ро дхамма̄ аккха̄та̄ йе майам̣ аттани сампассама̄на̄ евам̣ вадема – идхева саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о; сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣти. катаме чатта̄ро? аттхи кхо но, а̄вусо, саттхари паса̄до, аттхи дхамме паса̄до, аттхи сӣлесу парипӯрака̄рита̄; сахадхаммика̄ кхо пана пийа̄ мана̄па̄ – гахат̣т̣ха̄ чева паббаджита̄ ча. име кхо но, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатта̄ро дхамма̄ аккха̄та̄ йе майам̣ аттани сампассама̄на̄ евам̣ вадема – идхева саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о; сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’ти.
141. ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ вадеййум̣ – ‘амха̄кампи кхо, а̄вусо, аттхи саттхари паса̄до йо амха̄кам̣ саттха̄, амха̄кампи аттхи дхамме паса̄до йо амха̄кам̣ дхаммо, майампи сӣлесу парипӯрака̄рино йа̄ни амха̄кам̣ сӣла̄ни, амха̄кампи сахадхаммика̄ пийа̄ мана̄па̄ – гахат̣т̣ха̄ чева паббаджита̄ ча. идха но, а̄вусо, ко висесо ко адхиппайа̄со [адхиппа̄йо (ка. сӣ. сйа̄. пӣ.), адхиппайого (ка.)] ким̣ на̄на̄каран̣ам̣ йадидам̣ тумха̄кан̃чева амха̄кан̃ча̄’ти?
‘‘евам̣ва̄дино, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евамассу вачанӣйа̄ – ‘ким̣ пана̄вусо, ека̄ нит̣т̣ха̄, уда̄ху путху нит̣т̣ха̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘ека̄вусо, нит̣т̣ха̄, на путху нит̣т̣ха̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ сара̄гасса уда̄ху вӣтара̄гасса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘вӣтара̄гасса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ сара̄гасса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ садосасса уда̄ху вӣтадосасса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘вӣтадосасса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ садосасса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ самохасса уда̄ху вӣтамохасса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘вӣтамохасса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ самохасса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ сатан̣хасса уда̄ху вӣтатан̣хасса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘вӣтатан̣хасса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ сатан̣хасса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ саупа̄да̄насса уда̄ху анупа̄да̄насса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘анупа̄да̄насса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ саупа̄да̄насса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ виддасуно уда̄ху авиддасуно’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘виддасуно, а̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ авиддасуно’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ ануруддхаппат̣ивируддхасса уда̄ху анануруддхааппат̣ивируддхасса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘анануруддхааппат̣ивируддхасса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ ануруддхаппат̣ивируддхасса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ папан̃ча̄ра̄масса папан̃чаратино уда̄ху ниппапан̃ча̄ра̄масса ниппапан̃чаратино’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘ниппапан̃ча̄ра̄масса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄ ниппапан̃чаратино, на са̄ нит̣т̣ха̄ папан̃ча̄ра̄масса папан̃чаратино’ти.
142. ‘‘двема̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийо – бхавадит̣т̣хи ча вибхавадит̣т̣хи ча. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ бхавадит̣т̣хим̣ аллӣна̄ бхавадит̣т̣хим̣ упагата̄ бхавадит̣т̣хим̣ аджджхосита̄, вибхавадит̣т̣хийа̄ те пат̣ивируддха̄. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ вибхавадит̣т̣хим̣ аллӣна̄ вибхавадит̣т̣хим̣ упагата̄ вибхавадит̣т̣хим̣ аджджхосита̄, бхавадит̣т̣хийа̄ те пат̣ивируддха̄. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ има̄сам̣ двиннам̣ дит̣т̣хӣнам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘те сара̄га̄ те садоса̄ те самоха̄ те сатан̣ха̄ те саупа̄да̄на̄ те авиддасуно те ануруддхаппат̣ивируддха̄ те папан̃ча̄ра̄ма̄ папан̃чаратино; те на паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи; на паримуччанти дуккхасма̄’ти вада̄ми. йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ има̄сам̣ двиннам̣ дит̣т̣хӣнам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, ‘те вӣтара̄га̄ те вӣтадоса̄ те вӣтамоха̄ те вӣтатан̣ха̄ те анупа̄да̄на̄ те виддасуно те анануруддхааппат̣ивируддха̄ те ниппапан̃ча̄ра̄ма̄ ниппапан̃чаратино; те паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи; паримуччанти дуккхасма̄’ти вада̄ми.
143. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, упа̄да̄на̄ни. катама̄ни чатта̄ри? ка̄мупа̄да̄нам̣, дит̣т̣хупа̄да̄нам̣, сӣлаббатупа̄да̄нам̣, аттава̄дупа̄да̄нам̣. санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄. те на самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. там̣ кисса хету? има̄ни хи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ тӣн̣и т̣ха̄на̄ни йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти. тасма̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄; те на самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти.
‘‘санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄. те на самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. там̣ кисса хету? има̄ни хи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ две т̣ха̄на̄ни йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти. тасма̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄; те на самма̄ [пат̣иджа̄нама̄на̄ на самма̄ (?)] саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти.
‘‘санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄. те на самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. там̣ кисса хету? иман̃хи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ екам̣ т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти. тасма̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄; те на самма̄ [пат̣иджа̄нама̄на̄ на самма̄ (?)] саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти.
‘‘еварӯпе кхо, бхиккхаве, дхаммавинайе йо саттхари паса̄до со на саммаггато аккха̄йати; йо дхамме паса̄до со на саммаггато аккха̄йати; йа̄ сӣлесу парипӯрака̄рита̄ са̄ на саммаггата̄ аккха̄йати; йа̄ сахадхаммикесу пийамана̄пата̄ са̄ на саммаггата̄ аккха̄йати. там̣ кисса хету? еван̃хетам̣, бхиккхаве, хоти йатха̄ там̣ дураккха̄те дхаммавинайе дуппаведите аниййа̄нике анупасамасам̣ваттанике асамма̄самбуддхаппаведите.
144. ‘‘татха̄гато ча кхо, бхиккхаве, арахам̣ самма̄самбуддхо саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄до пат̣иджа̄нама̄но самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети. еварӯпе кхо, бхиккхаве, дхаммавинайе йо саттхари паса̄до со саммаггато аккха̄йати; йо дхамме паса̄до со саммаггато аккха̄йати; йа̄ сӣлесу парипӯрака̄рита̄ са̄ саммаггата̄ аккха̄йати; йа̄ сахадхаммикесу пийамана̄пата̄ са̄ саммаггата̄ аккха̄йати. там̣ кисса хету? еван̃хетам̣, бхиккхаве, хоти йатха̄ там̣ сва̄ккха̄те дхаммавинайе суппаведите ниййа̄нике упасамасам̣ваттанике самма̄самбуддхаппаведите.
145. ‘‘име ча, бхиккхаве, чатта̄ро упа̄да̄на̄. ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? име чатта̄ро упа̄да̄на̄ тан̣ха̄нида̄на̄ тан̣ха̄самудайа̄ тан̣ха̄джа̄тика̄ тан̣ха̄пабхава̄. тан̣ха̄ ча̄йам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? тан̣ха̄ ведана̄нида̄на̄ ведана̄самудайа̄ ведана̄джа̄тика̄ ведана̄пабхава̄. ведана̄ ча̄йам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? ведана̄ пхассанида̄на̄ пхассасамудайа̄ пхассаджа̄тика̄ пхассапабхава̄. пхассо ча̄йам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво? пхассо сал̣а̄йатананида̄но сал̣а̄йатанасамудайо сал̣а̄йатанаджа̄тико сал̣а̄йатанапабхаво. сал̣а̄йатанан̃чидам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣? сал̣а̄йатанам̣ на̄марӯпанида̄нам̣ на̄марӯпасамудайам̣ на̄марӯпаджа̄тикам̣ на̄марӯпапабхавам̣. на̄марӯпан̃чидам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣? на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣анида̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣асамудайам̣ вин̃н̃а̄н̣аджа̄тикам̣ вин̃н̃а̄н̣апабхавам̣. вин̃н̃а̄н̣ан̃чидам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣? вин̃н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄ранида̄нам̣ сан̇кха̄расамудайам̣ сан̇кха̄раджа̄тикам̣ сан̇кха̄рапабхавам̣. сан̇кха̄ра̄ чиме, бхиккхаве, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? сан̇кха̄ра̄ авиджджа̄нида̄на̄ авиджджа̄самудайа̄ авиджджа̄джа̄тика̄ авиджджа̄пабхава̄.
‘‘йато ча кхо, бхиккхаве, бхиккхуно авиджджа̄ пахӣна̄ хоти виджджа̄ уппанна̄, со авиджджа̄вира̄га̄ виджджуппа̄да̄ нева ка̄мупа̄да̄нам̣ упа̄дийати, на дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ упа̄дийати, на сӣлаббатупа̄да̄нам̣ упа̄дийати, на аттава̄дупа̄да̄нам̣ упа̄дийати. анупа̄дийам̣ на паритассати, апаритассам̣ паччаттан̃н̃ева паринибба̄йати. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.
чӯл̣асӣхана̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.