2. сӣхана̄давагго
1. чӯл̣асӣхана̄дасуттам̣
139. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о; сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣти [саман̣ехи ан̃н̃ети (сӣ. пӣ. ка.) еттха ан̃н̃ехӣти сака̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа сачча̄бхин̃н̃ехӣти аттхо ведитаббо]. еваметам̣ [евамева (сйа̄. ка.)], бхиккхаве, самма̄ сӣхана̄дам̣ надатха.
140. ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ вадеййум̣ – ‘ко пана̄йасманта̄нам̣ асса̄со, ким̣ балам̣, йена тумхе а̄йасманто евам̣ вадетха – идхева саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о; сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’ти? евам̣ва̄дино, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евамассу вачанӣйа̄ – ‘аттхи кхо но, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатта̄ро дхамма̄ аккха̄та̄ йе майам̣ аттани сампассама̄на̄ евам̣ вадема – идхева саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о; сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣти. катаме чатта̄ро? аттхи кхо но, а̄вусо, саттхари паса̄до, аттхи дхамме паса̄до, аттхи сӣлесу парипӯрака̄рита̄; сахадхаммика̄ кхо пана пийа̄ мана̄па̄ – гахат̣т̣ха̄ чева паббаджита̄ ча. име кхо но, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатта̄ро дхамма̄ аккха̄та̄ йе майам̣ аттани сампассама̄на̄ евам̣ вадема – идхева саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о; сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’ти.
141. ‘‘т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ вадеййум̣ – ‘амха̄кампи кхо, а̄вусо, аттхи саттхари паса̄до йо амха̄кам̣ саттха̄, амха̄кампи аттхи дхамме паса̄до йо амха̄кам̣ дхаммо, майампи сӣлесу парипӯрака̄рино йа̄ни амха̄кам̣ сӣла̄ни, амха̄кампи сахадхаммика̄ пийа̄ мана̄па̄ – гахат̣т̣ха̄ чева паббаджита̄ ча. идха но, а̄вусо, ко висесо ко адхиппайа̄со [адхиппа̄йо (ка. сӣ. сйа̄. пӣ.), адхиппайого (ка.)] ким̣ на̄на̄каран̣ам̣ йадидам̣ тумха̄кан̃чева амха̄кан̃ча̄’ти?
‘‘евам̣ва̄дино, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евамассу вачанӣйа̄ – ‘ким̣ пана̄вусо, ека̄ нит̣т̣ха̄, уда̄ху путху нит̣т̣ха̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘ека̄вусо, нит̣т̣ха̄, на путху нит̣т̣ха̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ сара̄гасса уда̄ху вӣтара̄гасса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘вӣтара̄гасса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ сара̄гасса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ садосасса уда̄ху вӣтадосасса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘вӣтадосасса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ садосасса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ самохасса уда̄ху вӣтамохасса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘вӣтамохасса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ самохасса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ сатан̣хасса уда̄ху вӣтатан̣хасса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘вӣтатан̣хасса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ сатан̣хасса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ саупа̄да̄насса уда̄ху анупа̄да̄насса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘анупа̄да̄насса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ саупа̄да̄насса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ виддасуно уда̄ху авиддасуно’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘виддасуно, а̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ авиддасуно’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ ануруддхаппат̣ивируддхасса уда̄ху анануруддхааппат̣ивируддхасса̄’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘анануруддхааппат̣ивируддхасса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄, на са̄ нит̣т̣ха̄ ануруддхаппат̣ивируддхасса̄’ти.
‘‘‘са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ папан̃ча̄ра̄масса папан̃чаратино уда̄ху ниппапан̃ча̄ра̄масса ниппапан̃чаратино’ти? самма̄ бйа̄карама̄на̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ бйа̄кареййум̣ – ‘ниппапан̃ча̄ра̄масса̄вусо, са̄ нит̣т̣ха̄ ниппапан̃чаратино, на са̄ нит̣т̣ха̄ папан̃ча̄ра̄масса папан̃чаратино’ти.
142. ‘‘двема̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийо – бхавадит̣т̣хи ча вибхавадит̣т̣хи ча. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ бхавадит̣т̣хим̣ аллӣна̄ бхавадит̣т̣хим̣ упагата̄ бхавадит̣т̣хим̣ аджджхосита̄, вибхавадит̣т̣хийа̄ те пат̣ивируддха̄. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ вибхавадит̣т̣хим̣ аллӣна̄ вибхавадит̣т̣хим̣ упагата̄ вибхавадит̣т̣хим̣ аджджхосита̄, бхавадит̣т̣хийа̄ те пат̣ивируддха̄. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ има̄сам̣ двиннам̣ дит̣т̣хӣнам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, ‘те сара̄га̄ те садоса̄ те самоха̄ те сатан̣ха̄ те саупа̄да̄на̄ те авиддасуно те ануруддхаппат̣ивируддха̄ те папан̃ча̄ра̄ма̄ папан̃чаратино; те на паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи; на паримуччанти дуккхасма̄’ти вада̄ми. йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ има̄сам̣ двиннам̣ дит̣т̣хӣнам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, ‘те вӣтара̄га̄ те вӣтадоса̄ те вӣтамоха̄ те вӣтатан̣ха̄ те анупа̄да̄на̄ те виддасуно те анануруддхааппат̣ивируддха̄ те ниппапан̃ча̄ра̄ма̄ ниппапан̃чаратино; те паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи; паримуччанти дуккхасма̄’ти вада̄ми.
143. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, упа̄да̄на̄ни. катама̄ни чатта̄ри? ка̄мупа̄да̄нам̣, дит̣т̣хупа̄да̄нам̣, сӣлаббатупа̄да̄нам̣, аттава̄дупа̄да̄нам̣. санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄. те на самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. там̣ кисса хету? има̄ни хи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ тӣн̣и т̣ха̄на̄ни йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти. тасма̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄; те на самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти.
‘‘санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄. те на самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. там̣ кисса хету? има̄ни хи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ две т̣ха̄на̄ни йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти. тасма̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄; те на самма̄ [пат̣иджа̄нама̄на̄ на самма̄ (?)] саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти.
‘‘санти, бхиккхаве, еке саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄. те на самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. там̣ кисса хету? иман̃хи те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ екам̣ т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти. тасма̄ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄; те на самма̄ [пат̣иджа̄нама̄на̄ на самма̄ (?)] саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти.
‘‘еварӯпе кхо, бхиккхаве, дхаммавинайе йо саттхари паса̄до со на саммаггато аккха̄йати; йо дхамме паса̄до со на саммаггато аккха̄йати; йа̄ сӣлесу парипӯрака̄рита̄ са̄ на саммаггата̄ аккха̄йати; йа̄ сахадхаммикесу пийамана̄пата̄ са̄ на саммаггата̄ аккха̄йати. там̣ кисса хету? еван̃хетам̣, бхиккхаве, хоти йатха̄ там̣ дураккха̄те дхаммавинайе дуппаведите аниййа̄нике анупасамасам̣ваттанике асамма̄самбуддхаппаведите.
144. ‘‘татха̄гато ча кхо, бхиккхаве, арахам̣ самма̄самбуддхо саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄до пат̣иджа̄нама̄но самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети – ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети. еварӯпе кхо, бхиккхаве, дхаммавинайе йо саттхари паса̄до со саммаггато аккха̄йати; йо дхамме паса̄до со саммаггато аккха̄йати; йа̄ сӣлесу парипӯрака̄рита̄ са̄ саммаггата̄ аккха̄йати; йа̄ сахадхаммикесу пийамана̄пата̄ са̄ саммаггата̄ аккха̄йати. там̣ кисса хету? еван̃хетам̣, бхиккхаве, хоти йатха̄ там̣ сва̄ккха̄те дхаммавинайе суппаведите ниййа̄нике упасамасам̣ваттанике самма̄самбуддхаппаведите.
145. ‘‘име ча, бхиккхаве, чатта̄ро упа̄да̄на̄. ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? име чатта̄ро упа̄да̄на̄ тан̣ха̄нида̄на̄ тан̣ха̄самудайа̄ тан̣ха̄джа̄тика̄ тан̣ха̄пабхава̄. тан̣ха̄ ча̄йам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? тан̣ха̄ ведана̄нида̄на̄ ведана̄самудайа̄ ведана̄джа̄тика̄ ведана̄пабхава̄. ведана̄ ча̄йам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? ведана̄ пхассанида̄на̄ пхассасамудайа̄ пхассаджа̄тика̄ пхассапабхава̄. пхассо ча̄йам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво? пхассо сал̣а̄йатананида̄но сал̣а̄йатанасамудайо сал̣а̄йатанаджа̄тико сал̣а̄йатанапабхаво. сал̣а̄йатанан̃чидам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣? сал̣а̄йатанам̣ на̄марӯпанида̄нам̣ на̄марӯпасамудайам̣ на̄марӯпаджа̄тикам̣ на̄марӯпапабхавам̣. на̄марӯпан̃чидам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣? на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣анида̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣асамудайам̣ вин̃н̃а̄н̣аджа̄тикам̣ вин̃н̃а̄н̣апабхавам̣. вин̃н̃а̄н̣ан̃чидам̣, бхиккхаве, ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣? вин̃н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄ранида̄нам̣ сан̇кха̄расамудайам̣ сан̇кха̄раджа̄тикам̣ сан̇кха̄рапабхавам̣. сан̇кха̄ра̄ чиме, бхиккхаве, ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄? сан̇кха̄ра̄ авиджджа̄нида̄на̄ авиджджа̄самудайа̄ авиджджа̄джа̄тика̄ авиджджа̄пабхава̄.
‘‘йато ча кхо, бхиккхаве, бхиккхуно авиджджа̄ пахӣна̄ хоти виджджа̄ уппанна̄, со авиджджа̄вира̄га̄ виджджуппа̄да̄ нева ка̄мупа̄да̄нам̣ упа̄дийати, на дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ упа̄дийати, на сӣлаббатупа̄да̄нам̣ упа̄дийати, на аттава̄дупа̄да̄нам̣ упа̄дийати. анупа̄дийам̣ на паритассати, апаритассам̣ паччаттан̃н̃ева паринибба̄йати. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄тӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.
чӯл̣асӣхана̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.
2. маха̄сӣхана̄дасуттам̣
146. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати бахинагаре апарапуре ванасан̣д̣е. тена кхо пана самайена сунаккхатто личчхавипутто ачирапакканто хоти имасма̄ дхаммавинайа̄. со веса̄лийам̣ парисати [парисатим̣ (сӣ. пӣ.)] евам̣ [етам̣ (пӣ. ка.)] ва̄чам̣ бха̄сати – ‘‘наттхи саман̣асса готамасса уттари [уттарим̣ (пӣ.)] мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо. таккапарийа̄хатам̣ саман̣о готамо дхаммам̣ десети вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣пат̣ибха̄нам̣. йасса ча кхва̄сса аттха̄йа дхаммо десито со ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. ассоси кхо а̄йасма̄ са̄рипутто сунаккхаттасса личчхавипуттасса веса̄лийам̣ парисати евам̣ ва̄чам̣ бха̄сама̄насса – ‘‘наттхи саман̣асса готамасса уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо. таккапарийа̄хатам̣ саман̣о готамо дхаммам̣ десети вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣пат̣ибха̄нам̣. йасса ча кхва̄сса аттха̄йа дхаммо десито со ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто веса̄лийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сунаккхатто, бханте, личчхавипутто ачирапакканто имасма̄ дхаммавинайа̄. со веса̄лийам̣ парисати евам̣ ва̄чам̣ бха̄сати – ‘наттхи саман̣асса готамасса уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо. таккапарийа̄хатам̣ саман̣о готамо дхаммам̣ десети вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣пат̣ибха̄нам̣. йасса ча кхва̄сса аттха̄йа дхаммо десито со ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’’’ти.
147. ‘‘кодхано хесо, са̄рипутта, сунаккхатто могхапурисо. кодха̄ ча панасса еса̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄. ‘аван̣н̣ам̣ бха̄сисса̄мӣ’ти кхо, са̄рипутта, сунаккхатто могхапурисо ван̣н̣ам̣йева татха̄гатасса бха̄сати. ван̣н̣о хесо, са̄рипутта, татха̄гатасса йо евам̣ вадеййа – ‘йасса ча кхва̄сса аттха̄йа дхаммо десито со ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’ти.
‘‘айампи хи на̄ма, са̄рипутта, сунаккхаттасса могхапурисасса майи дхамманвайо на бхависсати – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи, саттха̄ деваманусса̄нам̣, буддхо бхагава̄’ти.
‘‘айампи хи на̄ма, са̄рипутта, сунаккхаттасса могхапурисасса майи дхамманвайо на бхависсати – ‘итипи со бхагава̄ анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхоти – екопи хутва̄ бахудха̄ хоти, бахудха̄пи хутва̄ еко хоти; а̄вибха̄вам̣, тиробха̄вам̣; тирокут̣т̣ам̣ тиропа̄ка̄рам̣ тиропаббатам̣ асаджджама̄но гаччхати, сеййатха̄пи а̄ка̄се; патхавийа̄пи уммуджджанимуджджам̣ кароти, сеййатха̄пи удаке; удакепи абхиджджама̄но гаччхати, сеййатха̄пи патхавийам̣; а̄ка̄сепи паллан̇кена камати, сеййатха̄пи паккхӣ сакун̣о; имепи чандимасӯрийе евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве па̄н̣ина̄ паримасати паримаджджати; йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттетӣ’ти.
‘‘айампи хи на̄ма, са̄рипутта, сунаккхаттасса могхапурисасса майи дхамманвайо на бхависсати – ‘итипи со бхагава̄ дибба̄йа сотадха̄туйа̄ висуддха̄йа атиккантама̄нусика̄йа убхо садде сун̣а̄ти – диббе ча ма̄нусе ча, йе дӯре сантике ча̄’ти.
‘‘айампи хи на̄ма, са̄рипутта, сунаккхаттасса могхапурисасса майи дхамманвайо на бхависсати – ‘итипи со бхагава̄ парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ти – сара̄гам̣ ва̄ читтам̣ сара̄гам̣ читтанти паджа̄на̄ти, вӣтара̄гам̣ ва̄ читтам̣ вӣтара̄гам̣ читтанти паджа̄на̄ти; садосам̣ ва̄ читтам̣ садосам̣ читтанти паджа̄на̄ти, вӣтадосам̣ ва̄ читтам̣ вӣтадосам̣ читтанти паджа̄на̄ти; самохам̣ ва̄ читтам̣ самохам̣ читтанти паджа̄на̄ти, вӣтамохам̣ ва̄ читтам̣ вӣтамохам̣ читтанти паджа̄на̄ти; сам̣кхиттам̣ ва̄ читтам̣ сам̣кхиттам̣ читтанти паджа̄на̄ти, виккхиттам̣ ва̄ читтам̣ виккхиттам̣ читтанти паджа̄на̄ти; махаггатам̣ ва̄ читтам̣ махаггатам̣ читтанти паджа̄на̄ти, амахаггатам̣ ва̄ читтам̣ амахаггатам̣ читтанти паджа̄на̄ти; сауттарам̣ ва̄ читтам̣ сауттарам̣ читтанти паджа̄на̄ти, ануттарам̣ ва̄ читтам̣ ануттарам̣ читтанти паджа̄на̄ти; сама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ сама̄хитам̣ читтанти паджа̄на̄ти, асама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ асама̄хитам̣ читтанти паджа̄на̄ти; вимуттам̣ ва̄ читтам̣ вимуттам̣ читтанти паджа̄на̄ти, авимуттам̣ ва̄ читтам̣ авимуттам̣ читтанти паджа̄на̄тӣ’ти.
148. ‘‘даса кхо панима̄ни, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабала̄ни йехи балехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети. катама̄ни даса?
‘‘идха, са̄рипутта, татха̄гато т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йампи, са̄рипутта, татха̄гато т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ хоти йам̣ балам̣ а̄гамма татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
‘‘пуна чапарам̣, са̄рипутта, татха̄гато атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ каммасама̄да̄на̄нам̣ т̣ха̄насо хетусо випа̄кам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йампи, са̄рипутта, татха̄гато атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ каммасама̄да̄на̄нам̣ т̣ха̄насо хетусо випа̄кам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ хоти йам̣ балам̣ а̄гамма татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
‘‘пуна чапарам̣, са̄рипутта, татха̄гато саббаттхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йампи, са̄рипутта, татха̄гато саббаттхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ хоти йам̣ балам̣ а̄гамма татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
‘‘пуна чапарам̣, са̄рипутта, татха̄гато анекадха̄туна̄на̄дха̄тулокам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йампи, са̄рипутта, татха̄гато анекадха̄туна̄на̄дха̄тулокам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ хоти йам̣ балам̣ а̄гамма татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
‘‘пуна чапарам̣, са̄рипутта, татха̄гато сатта̄нам̣ на̄на̄дхимуттикатам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йампи, са̄рипутта, татха̄гато сатта̄нам̣ на̄на̄дхимуттикатам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ хоти йам̣ балам̣ а̄гамма татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
‘‘пуна чапарам̣, са̄рипутта, татха̄гато парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ индрийапаропарийаттам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йампи, са̄рипутта, татха̄гато парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ индрийапаропарийаттам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ хоти йам̣ балам̣ а̄гамма татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
‘‘пуна чапарам̣, са̄рипутта, татха̄гато джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнам̣ сам̣килесам̣ вода̄нам̣ вут̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йампи, са̄рипутта, татха̄гато джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнам̣ сам̣килесам̣ вода̄нам̣ вут̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ хоти йам̣ балам̣ а̄гамма татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
‘‘пуна чапарам̣, са̄рипутта, татха̄гато анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо чатассопи джа̄тийо пан̃чапи джа̄тийо дасапи джа̄тийо вӣсампи джа̄тийо тим̣сампи джа̄тийо чатта̄лӣсампи джа̄тийо пан̃н̃а̄сампи джа̄тийо джа̄тисатампи джа̄тисахассампи джа̄тисатасахассампи анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе – ‘амутра̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто амутра удапа̄дим̣; татра̄па̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто идхӯпапанно’ти. ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати. йампи, са̄рипутта, татха̄гато анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ хоти йам̣ балам̣ а̄гамма татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
‘‘пуна чапарам̣, са̄рипутта, татха̄гато диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄. име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти. йампи, са̄рипутта, татха̄гато диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄. име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти. идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ хоти йам̣ балам̣ а̄гамма татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
‘‘пуна чапарам̣, са̄рипутта, татха̄гато а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. йампи, са̄рипутта, татха̄гато а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати, идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ хоти йам̣ балам̣ а̄гамма татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
‘‘има̄ни кхо, са̄рипутта, даса татха̄гатасса татха̄гатабала̄ни йехи балехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
149. ‘‘йо кхо мам̣, са̄рипутта, евам̣ джа̄нантам̣ евам̣ пассантам̣ евам̣ вадеййа – ‘наттхи саман̣асса готамасса уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо; таккапарийа̄хатам̣ саман̣о готамо дхаммам̣ десети вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣пат̣ибха̄на’нти, там̣, са̄рипутта, ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе. сеййатха̄пи, са̄рипутта, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, евам̣ сампадамидам̣, са̄рипутта, вада̄ми. там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа, там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе.
150. ‘‘чатта̄рима̄ни, са̄рипутта, татха̄гатасса веса̄раджджа̄ни йехи веса̄раджджехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети. катама̄ни чатта̄ри?
‘‘‘самма̄самбуддхасса те пат̣иджа̄нато име дхамма̄ анабхисамбуддха̄’ти. татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессатӣти нимиттаметам̣, са̄рипутта, на саманупасса̄ми. етамахам̣ [етампахам̣ (сӣ. пӣ.)], са̄рипутта, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.
‘‘‘кхӣн̣а̄савасса те пат̣иджа̄нато име а̄сава̄ апариккхӣн̣а̄’ти. татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессатӣти нимиттаметам̣, са̄рипутта, на саманупасса̄ми. етамахам̣, са̄рипутта, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.
‘‘‘йе кхо пана те антара̄йика̄ дхамма̄ вутта̄, те пат̣исевато на̄лам̣ антара̄йа̄йа̄’ти. татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессатӣти нимиттаметам̣, са̄рипутта, на саманупасса̄ми. етамахам̣, са̄рипутта, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.
‘‘‘йасса кхо пана те аттха̄йа дхаммо десито, со на ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’ти. татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессатӣ’ти нимиттаметам̣, са̄рипутта, на саманупасса̄ми. етамахам̣, са̄рипутта, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.
‘‘има̄ни кхо, са̄рипутта, чатта̄ри татха̄гатасса веса̄раджджа̄ни йехи веса̄раджджехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, париса̄су сӣхана̄дам̣ надати, брахмачаккам̣ паваттети.
‘‘йо кхо мам̣, са̄рипутта, евам̣ джа̄нантам̣ евам̣ пассантам̣ евам̣ вадеййа – ‘наттхи саман̣асса готамасса уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо, таккапарийа̄хатам̣ саман̣о готамо дхаммам̣ десети вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣пат̣ибха̄на’нти, там̣, са̄рипутта, ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе. сеййатха̄пи, са̄рипутта, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, евам̣ сампадамидам̣, са̄рипутта, вада̄ми. там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе.
151. ‘‘ат̣т̣ха кхо има̄, са̄рипутта, париса̄. катама̄ ат̣т̣ха? кхаттийапариса̄, бра̄хман̣апариса̄, гахапатипариса̄, саман̣апариса̄, ча̄тумаха̄ра̄джикапариса̄ [ча̄туммаха̄ра̄джика̄ (сӣ. сйа̄. пӣ.)], та̄ватим̣сапариса̄, ма̄рапариса̄, брахмапариса̄ – има̄ кхо, са̄рипутта, ат̣т̣ха париса̄. имехи кхо, са̄рипутта, чатӯхи веса̄раджджехи саманна̄гато татха̄гато има̄ ат̣т̣ха париса̄ упасан̇камати аджджхога̄хати. абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣, са̄рипутта, анекасатам̣ кхаттийапарисам̣ упасан̇камита̄. татрапи майа̄ саннисиннапуббан̃чева, саллапитапуббан̃ча, са̄каччха̄ ча сама̄паджджитапубба̄. татра вата мам̣ бхайам̣ ва̄ са̄раджджам̣ ва̄ оккамиссатӣти нимиттаметам̣, са̄рипутта, на саманупасса̄ми. етамахам̣, са̄рипутта, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.
‘‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣, са̄рипутта, анекасатам̣ бра̄хман̣апарисам̣…пе… гахапатипарисам̣… саман̣апарисам̣… ча̄тумаха̄ра̄джикапарисам̣… та̄ватим̣сапарисам̣… ма̄рапарисам̣… брахмапарисам̣ упасан̇камита̄. татрапи майа̄ саннисиннапуббан̃чева, саллапитапуббан̃ча, са̄каччха̄ ча сама̄паджджитапубба̄. татра вата мам̣ бхайам̣ ва̄ са̄раджджам̣ ва̄ оккамиссатӣти нимиттаметам̣, са̄рипутта, на саманупасса̄ми. етамахам̣, са̄рипутта, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.
‘‘йо кхо мам̣, са̄рипутта, евам̣ джа̄нантам̣ евам̣ пассантам̣ евам̣ вадеййа – ‘наттхи саман̣асса готамасса уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо, таккапарийа̄хатам̣ саман̣о готамо дхаммам̣ десети вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣пат̣ибха̄на’нти, там̣, са̄рипутта, ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе. сеййатха̄пи, са̄рипутта, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, евам̣ сампадамидам̣, са̄рипутта, вада̄ми. там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе.
152. ‘‘чатассо кхо има̄, са̄рипутта, йонийо. катама̄ чатассо? ан̣д̣аджа̄ йони, джала̄буджа̄ йони, сам̣седаджа̄ йони, опапа̄тика̄ йони. катама̄ ча, са̄рипутта, ан̣д̣аджа̄ йони? йе кхо те, са̄рипутта, сатта̄ ан̣д̣акосам̣ абхиниббхиджджа джа̄йанти – айам̣ вуччати, са̄рипутта, ан̣д̣аджа̄ йони. катама̄ ча, са̄рипутта, джала̄буджа̄ йони? йе кхо те, са̄рипутта, сатта̄ ваттхикосам̣ абхиниббхиджджа джа̄йанти – айам̣ вуччати, са̄рипутта, джала̄буджа̄ йони. катама̄ ча, са̄рипутта, сам̣седаджа̄ йони? йе кхо те, са̄рипутта, сатта̄ пӯтимаччхе ва̄ джа̄йанти пӯтикун̣апе ва̄ пӯтикумма̄се ва̄ чанданика̄йе ва̄ ол̣игалле ва̄ джа̄йанти – айам̣ вуччати, са̄рипутта, сам̣седаджа̄ йони. катама̄ ча, са̄рипутта, опапа̄тика̄ йони? дева̄, нерайика̄, екачче ча манусса̄, екачче ча винипа̄тика̄ – айам̣ вуччати, са̄рипутта, опапа̄тика̄ йони. има̄ кхо, са̄рипутта, чатассо йонийо.
‘‘йо кхо мам̣, са̄рипутта, евам̣ джа̄нантам̣ евам̣ пассантам̣ евам̣ вадеййа – ‘наттхи саман̣асса готамасса уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо, таккапарийа̄хатам̣ саман̣о готамо дхаммам̣ десети вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣пат̣ибха̄на’нти, там̣, са̄рипутта, ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе. сеййатха̄пи, са̄рипутта, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, евам̣ сампадамидам̣, са̄рипутта, вада̄ми. там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе.
153. ‘‘пан̃ча кхо има̄, са̄рипутта, гатийо. катама̄ пан̃ча? нирайо, тираччха̄найони, петтивисайо, манусса̄, дева̄. нирайан̃ча̄хам̣, са̄рипутта, паджа̄на̄ми, нирайага̄мин̃ча маггам̣, нирайага̄минин̃ча пат̣ипадам̣; йатха̄ пат̣ипанно ча ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати тан̃ча паджа̄на̄ми. тираччха̄найонин̃ча̄хам̣, са̄рипутта, паджа̄на̄ми, тираччха̄найонига̄мин̃ча маггам̣, тираччха̄найонига̄минин̃ча пат̣ипадам̣; йатха̄ пат̣ипанно ча ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ тираччха̄найоним̣ упападжджати тан̃ча паджа̄на̄ми. петтивисайам̣ ча̄хам̣, са̄рипутта, паджа̄на̄ми, петтивисайага̄мин̃ча маггам̣, петтивисайага̄минин̃ча пат̣ипадам̣; йатха̄ пат̣ипанно ча ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ петтивисайам̣ упападжджати тан̃ча паджа̄на̄ми. мануссе ча̄хам̣, са̄рипутта, паджа̄на̄ми, мануссалокага̄мин̃ча маггам̣, мануссалокага̄минин̃ча пат̣ипадам̣; йатха̄ пат̣ипанно ча ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мануссесу упападжджати тан̃ча паджа̄на̄ми. деве ча̄хам̣, са̄рипутта, паджа̄на̄ми, девалокага̄мин̃ча маггам̣, девалокага̄минин̃ча пат̣ипадам̣; йатха̄ пат̣ипанно ча ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати тан̃ча паджа̄на̄ми. нибба̄нан̃ча̄хам̣, са̄рипутта, паджа̄на̄ми, нибба̄нага̄мин̃ча маггам̣, нибба̄нага̄минин̃ча пат̣ипадам̣; йатха̄ пат̣ипанно ча а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати тан̃ча паджа̄на̄ми.
154. ‘‘идха̄хам̣, са̄рипутта, екаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджиссатӣти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапаннам̣, екантадуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. сеййатха̄пи, са̄рипутта, ан̇га̄рака̄су са̄дхикапориса̄ пӯра̄ ан̇га̄ра̄нам̣ вӣтаччика̄нам̣ вӣтадхӯма̄нам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито ека̄йанена маггена тамева ан̇га̄рака̄сум̣ пан̣идха̄йа. таменам̣ чаккхума̄ пурисо дисва̄ евам̣ вадеййа – ‘татха̄йам̣ бхавам̣ пурисо пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ имам̣йева ан̇га̄рака̄сум̣ а̄гамиссатӣ’ти. таменам̣ пассеййа апарена самайена тасса̄ ан̇га̄рака̄суйа̄ патитам̣, екантадуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. евамева кхо ахам̣, са̄рипутта, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо йатха̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджиссатӣти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапаннам̣, екантадуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайама̄нам̣.
‘‘идха пана̄хам̣, са̄рипутта, екаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ тираччха̄найоним̣ упападжджиссатӣти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ тираччха̄найоним̣ упапаннам̣, дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. сеййатха̄пи, са̄рипутта, гӯтхакӯпо са̄дхикапорисо, пӯро гӯтхасса. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито ека̄йанена маггена тамева гӯтхакӯпам̣ пан̣идха̄йа. таменам̣ чаккхума̄ пурисо дисва̄ евам̣ вадеййа – ‘татха̄йам̣ бхавам̣ пурисо пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо йатха̄ имам̣йева гӯтхакӯпам̣ а̄гамиссатӣ’ти. таменам̣ пассеййа апарена самайена тасмим̣ гӯтхакӯпе патитам̣, дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. евамева кхо ахам̣, са̄рипутта, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ тираччха̄найоним̣ упападжджиссатӣти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ тираччха̄найоним̣ упапаннам̣, дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайама̄нам̣.
‘‘идха пана̄хам̣, са̄рипутта, екаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ петтивисайам̣ упападжджиссатӣти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ петтивисайам̣ упапаннам̣, дуккхабахула̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. сеййатха̄пи, са̄рипутта, руккхо висаме бхӯмибха̄ге джа̄то танупаттапала̄со кабараччха̄йо. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито ека̄йанена маггена тамева руккхам̣ пан̣идха̄йа. таменам̣ чаккхума̄ пурисо дисва̄ евам̣ вадеййа – ‘татха̄йам̣ бхавам̣ пурисо пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ имам̣йева руккхам̣ а̄гамиссатӣ’ти. таменам̣ пассеййа, апарена самайена тасса руккхасса чха̄йа̄йа нисиннам̣ ва̄ нипаннам̣ ва̄ дуккхабахула̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. евамева кхо ахам̣, са̄рипутта, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ петтивисайам̣ упападжджиссатӣти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ петтивисайам̣ упапаннам̣, дуккхабахула̄ ведана̄ ведайама̄нам̣.
‘‘идха пана̄хам̣, са̄рипутта, екаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо йатха̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мануссесу упападжджиссатӣти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мануссесу упапаннам̣, сукхабахула̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. сеййатха̄пи, са̄рипутта, руккхо саме бхӯмибха̄ге джа̄то бахалапаттапала̄со сандаччха̄йо [сан̣д̣аччха̄йо (сйа̄.), сантаччха̄йо (ка.)]. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито ека̄йанена маггена тамева руккхам̣ пан̣идха̄йа. таменам̣ чаккхума̄ пурисо дисва̄ евам̣ вадеййа – ‘татха̄йам̣ бхавам̣ пурисо пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ имамева руккхам̣ а̄гамиссатӣ’ти. таменам̣ пассеййа апарена самайена тасса руккхасса чха̄йа̄йа нисиннам̣ ва̄ нипаннам̣ ва̄ сукхабахула̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. евамева кхо ахам̣, са̄рипутта, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо йатха̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мануссесу упападжджиссатӣти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мануссесу упапаннам̣, сукхабахула̄ ведана̄ ведайама̄нам̣.
‘‘идха пана̄хам̣, са̄рипутта, екаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджиссатӣ’ти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапаннам̣, екантасукха̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. сеййатха̄пи, са̄рипутта, па̄са̄до, татра̄сса кӯт̣а̄га̄рам̣ уллитта̄валиттам̣ нива̄там̣ пхуситаггал̣ам̣ пихитава̄тапа̄нам̣. татра̄сса паллан̇ко гонакаттхато пат̣икаттхато пат̣аликаттхато кадалимигапаварапаччаттхаран̣о сауттараччхадо убхатолохитакӯпадха̄но. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито ека̄йанена маггена тамева па̄са̄дам̣ пан̣идха̄йа. таменам̣ чаккхума̄ пурисо дисва̄ евам̣ вадеййа – ‘татха̄йам̣ бхавам̣ пурисо пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ имам̣йева па̄са̄дам̣ а̄гамиссатӣ’ти. таменам̣ пассеййа апарена самайена тасмим̣ па̄са̄де тасмим̣ кӯт̣а̄га̄ре тасмим̣ паллан̇ке нисиннам̣ ва̄ нипаннам̣ ва̄ екантасукха̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. евамева кхо ахам̣, са̄рипутта, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо йатха̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджиссатӣти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапаннам̣, екантасукха̄ ведана̄ ведайама̄нам̣.
‘‘идха пана̄хам̣, са̄рипутта, екаччам̣ пуггалам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄сам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатӣти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантам̣, екантасукха̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. сеййатха̄пи, са̄рипутта, поккхаран̣ӣ аччходака̄ са̄тодака̄ сӣтодака̄ сетака̄ супатиттха̄ раман̣ӣйа̄. авидӯре часса̄ тиббо ванасан̣д̣о. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито ека̄йанена маггена тамева поккхаран̣им̣ пан̣идха̄йа. таменам̣ чаккхума̄ пурисо дисва̄ евам̣ вадеййа – ‘татха̄ бхавам̣ пурисо пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ имам̣йева поккхаран̣им̣ а̄гамиссатӣ’ти. таменам̣ пассеййа апарена самайена там̣ поккхаран̣им̣ ога̄хетва̄ нха̄йитва̄ ча пивитва̄ ча саббадаратхакиламатхапарил̣а̄хам̣ пат̣иппассамбхетва̄ паччуттаритва̄ тасмим̣ ванасан̣д̣е нисиннам̣ ва̄ нипаннам̣ ва̄, екантасукха̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. евамева кхо ахам̣, са̄рипутта, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – татха̄йам̣ пуггало пат̣ипанно татха̄ ча ирийати тан̃ча маггам̣ сама̄рӯл̣хо, йатха̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатӣ’ти. таменам̣ пасса̄ми апарена самайена а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантам̣, екантасукха̄ ведана̄ ведайама̄нам̣. има̄ кхо, са̄рипутта, пан̃ча гатийо.
‘‘йо кхо мам̣, са̄рипутта, евам̣ джа̄нантам̣ евам̣ пассантам̣ евам̣ вадеййа – ‘наттхи саман̣асса готамасса уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо; таккапарийа̄хатам̣ саман̣о готамо дхаммам̣ десети вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣пат̣ибха̄на’нти там̣, са̄рипутта, ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе. сеййатха̄пи, са̄рипутта, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, евам̣ сампадамидам̣, са̄рипутта, вада̄ми ‘там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе’.
155. ‘‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣, са̄рипутта, чатуран̇гасаманна̄гатам̣ брахмачарийам̣ чарита̄ [чаритва̄ (ка.)] – тапассӣ судам̣ хоми параматапассӣ, лӯкхо судам̣ [лӯкхассудам̣ (сӣ. пӣ.)] хоми парамалӯкхо, джегуччхӣ судам̣ хоми парамаджегуччхӣ, павивитто судам̣ [павивиттассудам̣ (сӣ. пӣ.)] хоми парамапавивитто. татра̄ссу ме идам̣, са̄рипутта, тапассита̄йа хоти – ачелако хоми мутта̄ча̄ро хаттха̄палекхано [хаттха̄валекхано (сйа̄.)], на ехибхаддантико на тит̣т̣хабхаддантико; на̄бхихат̣ам̣ на уддиссакатам̣ на нимантанам̣ са̄дийа̄ми. со на кумбхимукха̄ пат̣игган̣ха̄ми, на кал̣опимукха̄ пат̣игган̣ха̄ми, на ел̣акамантарам̣, на дан̣д̣амантарам̣, на мусаламантарам̣, на двиннам̣ бхун̃джама̄на̄нам̣, на габбхинийа̄, на па̄йама̄на̄йа [па̄йантийа̄ (ка.)], на пурисантарагата̄йа, на сан̇киттӣсу, на йаттха са̄ упат̣т̣хито хоти, на йаттха маккхика̄ сан̣д̣асан̣д̣ача̄ринӣ; на маччхам̣ на мам̣сам̣ на сурам̣ на мерайам̣ на тхусодакам̣ пива̄ми; со ека̄га̄рико ва̄ хоми ека̄лопико, два̄га̄рико ва̄ хоми два̄лопико…пе… сатта̄га̄рико ва̄ хоми сатта̄лопико; екисса̄пи даттийа̄ йа̄пеми, двӣхипи даттӣхи йа̄пеми…пе… саттахипи даттӣхи йа̄пеми; ека̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реми, двӣхикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реми…пе… сатта̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реми; ити еварӯпам̣ аддхама̄сикампи парийа̄йабхаттабходжана̄нуйогамануйутто вихара̄ми.
‘‘со са̄кабхаккхо ва̄ хоми, са̄ма̄кабхаккхо ва̄ хоми, нӣва̄рабхаккхо ва̄ хоми, даддулабхаккхо ва̄ хоми, хат̣абхаккхо ва̄ хоми, кан̣абхаккхо ва̄ хоми, а̄ча̄мабхаккхо ва̄ хоми, пин̃н̃а̄кабхаккхо ва̄ хоми, тин̣абхаккхо ва̄ хоми, гомайабхаккхо ва̄ хоми, ванамӯлапхала̄ха̄ро йа̄пеми паваттапхалабходжӣ.
‘‘со са̄н̣а̄нипи дха̄реми, маса̄н̣а̄нипи дха̄реми, чхавадусса̄нипи дха̄реми, пам̣сукӯла̄нипи дха̄реми, тирӣт̣а̄нипи дха̄реми, аджинампи дха̄реми, аджинаккхипампи дха̄реми, кусачӣрампи дха̄реми, ва̄качӣрампи дха̄реми, пхалакачӣрампи дха̄реми, кесакамбалампи дха̄реми, ва̄л̣акамбалампи дха̄реми, улӯкапаккхампи дха̄реми; кесамассулочакопи хоми кесамассулочана̄нуйогамануйутто; уббхат̣т̣хакопи хоми а̄санапат̣иккхитто; уккут̣икопи хоми уккут̣икаппадха̄намануйутто; кан̣т̣ака̄пассайикопи хоми кан̣т̣ака̄пассайе сеййам̣ каппеми [имасса̄нантаре ан̃н̃опи кочи па̄т̣хападесо ан̃н̃есу а̄джӣвакаватадӣпакасуттесу диссати]; са̄йататийакампи удакорохана̄нуйогамануйутто вихара̄ми – ити еварӯпам̣ анекавихитам̣ ка̄йасса а̄та̄панапарита̄пана̄нуйогамануйутто вихара̄ми. идам̣су ме, са̄рипутта, тапассита̄йа хоти.
156. ‘‘татра̄ссу ме идам̣, са̄рипутта, лӯкхасмим̣ хоти – некавассаган̣икам̣ раджоджаллам̣ ка̄йе санничитам̣ хоти папат̣икаджа̄там̣. сеййатха̄пи, са̄рипутта, тиндукакха̄н̣у некавассаган̣ико санничито хоти папат̣икаджа̄то, евамева̄ссу ме, са̄рипутта, некавассаган̣икам̣ раджоджаллам̣ ка̄йе санничитам̣ хоти папат̣икаджа̄там̣. тасса майхам̣, са̄рипутта, на евам̣ хоти – ‘ахо вата̄хам̣ имам̣ раджоджаллам̣ па̄н̣ина̄ паримаджджеййам̣, ан̃н̃е ва̄ пана ме имам̣ раджоджаллам̣ па̄н̣ина̄ паримаджджеййу’нти. евампи ме, са̄рипутта, на хоти. идам̣су ме, са̄рипутта, лӯкхасмим̣ хоти.
‘‘татра̄ссу ме идам̣, са̄рипутта, джегуччхисмим̣ хоти – со кхо ахам̣, са̄рипутта, сатова абхиккама̄ми, сатова пат̣иккама̄ми, йа̄ва удакабиндумхипи ме дайа̄ паччупат̣т̣хита̄ хоти – ‘ма̄хам̣ кхуддаке па̄н̣е висамагате сан̇гха̄там̣ а̄па̄деси’нти. идам̣су ме, са̄рипутта, джегуччхисмим̣ хоти.
‘‘татра̄ссу ме идам̣, са̄рипутта, павивиттасмим̣ хоти – со кхо ахам̣, са̄рипутта, ан̃н̃атарам̣ аран̃н̃а̄йатанам̣ аджджхога̄хетва̄ вихара̄ми. йада̄ пасса̄ми гопа̄лакам̣ ва̄ пасупа̄лакам̣ ва̄ тин̣аха̄ракам̣ ва̄ кат̣т̣хаха̄ракам̣ ва̄ ванакаммикам̣ ва̄, ванена ванам̣ гаханена гаханам̣ ниннена ниннам̣ тхалена тхалам̣ сам̣пата̄ми [папата̄ми (сӣ. сйа̄. пӣ.)]. там̣ кисса хету? ма̄ мам̣ те аддасам̣су ахан̃ча ма̄ те аддасанти. сеййатха̄пи, са̄рипутта, а̄ран̃н̃ако маго мануссе дисва̄ ванена ванам̣ гаханена гаханам̣ ниннена ниннам̣ тхалена тхалам̣ сам̣патати, евамева кхо ахам̣, са̄рипутта, йада̄ пасса̄ми гопа̄лакам̣ ва̄ пасупа̄лакам̣ ва̄ тин̣аха̄ракам̣ ва̄ кат̣т̣хаха̄ракам̣ ва̄ ванакаммикам̣ ва̄ ванена ванам̣ гаханена гаханам̣ ниннена ниннам̣ тхалена тхалам̣ сам̣пата̄ми. там̣ кисса хету? ма̄ мам̣ те аддасам̣су ахан̃ча ма̄ те аддасанти. идам̣су ме, са̄рипутта, павивиттасмим̣ хоти.
‘‘со кхо ахам̣, са̄рипутта, йе те гот̣т̣ха̄ пат̣т̣хитага̄во апагатагопа̄лака̄, таттха чатуккун̣д̣ико упасан̇камитва̄ йа̄ни та̄ни ваччхака̄нам̣ тарун̣ака̄нам̣ дхенупака̄нам̣ гомайа̄ни та̄ни судам̣ а̄ха̄реми. йа̄вакӣван̃ча ме, са̄рипутта, сакам̣ муттакарӣсам̣ апарийа̄диннам̣ хоти, сакам̣йева судам̣ муттакарӣсам̣ а̄ха̄реми. идам̣су ме, са̄рипутта, маха̄викат̣абходжанасмим̣ хоти.
157. ‘‘со кхо ахам̣, са̄рипутта, ан̃н̃атарам̣ бхим̣санакам̣ ванасан̣д̣ам̣ аджджхога̄хетва̄ вихара̄ми. татра̄ссудам̣, са̄рипутта, бхим̣санакасса ванасан̣д̣асса бхим̣санакатасмим̣ хоти – йо кочи авӣтара̄го там̣ ванасан̣д̣ам̣ пависати, йебхуййена лома̄ни хам̣санти. со кхо ахам̣, са̄рипутта, йа̄ та̄ раттийо сӣта̄ хемантика̄ антарат̣т̣хака̄ химапа̄тасамайа̄ [антарат̣т̣хаке химапа̄тасамайе (сӣ. пӣ.)] татха̄рӯпа̄су раттӣсу раттим̣ аббхока̄се вихара̄ми, дива̄ ванасан̣д̣е; гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се дива̄ аббхока̄се вихара̄ми, раттим̣ ванасан̣д̣е. аписсу мам̣, са̄рипутта, айам̣ аначчхарийага̄тха̄ пат̣ибха̄си пуббе ассутапубба̄ –
‘‘сотатто сосинно [сосӣно (сӣ. пӣ. ка.), сосино (сйа̄.), сосиндо (садданӣти)] чева, еко бхим̣санаке ване;
нагго на чаггима̄сӣно, есана̄пасуто мунӣ’’ти.
‘‘со кхо ахам̣, са̄рипутта, суса̄не сеййам̣ каппеми чхават̣т̣хика̄ни упадха̄йа. аписсу мам̣, са̄рипутта, га̄ман̣д̣ала̄ [гоман̣д̣ала̄ (бахӯсу) чарийа̄пит̣акаат̣т̣хакатха̄ олокетабба̄] упасан̇камитва̄ от̣т̣хубхантипи, омуттентипи, пам̣сукенапи окиранти, кан̣н̣асотесупи сала̄кам̣ павесенти. на кхо пана̄хам̣, са̄рипутта, абхиджа̄на̄ми тесу па̄пакам̣ читтам̣ уппа̄дета̄. идам̣су ме, са̄рипутта, упеккха̄виха̄расмим̣ хоти.
158. ‘‘санти кхо пана, са̄рипутта, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘а̄ха̄рена суддхӣ’ти. те евама̄хам̣су – ‘колехи йа̄пема̄’ти. те колампи кха̄данти, колачун̣н̣ампи кха̄данти, колодакампи пиванти – анекавихитампи колавикатим̣ парибхун̃джанти. абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣, са̄рипутта, екам̣йева колам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рита̄. сийа̄ кхо пана те, са̄рипутта, евамасса – ‘маха̄ нӯна тена самайена коло ахосӣ’ти. на кхо панетам̣, са̄рипутта, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. тада̄пи етапарамойева коло ахоси сеййатха̄пи етарахи. тасса майхам̣, са̄рипутта, екам̣йева колам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄райато адхиматтакасима̄нам̣ патто ка̄йо хоти. сеййатха̄пи на̄ма а̄сӣтикапабба̄ни ва̄ ка̄л̣апабба̄ни ва̄, евамевассу ме ан̇гапаччан̇га̄ни бхаванти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма от̣т̣хападам̣, евамевассу ме а̄нисадам̣ хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма ват̣т̣ана̄вал̣ӣ, евамевассу ме пит̣т̣хикан̣т̣ако унната̄ванато хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма джараса̄ла̄йа гопа̄насийо олуггавилугга̄ бхаванти, евамевассу ме пха̄сул̣ийо олуггавилугга̄ бхаванти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма гамбхӣре удапа̄не удаката̄рака̄ гамбхӣрагата̄ оккха̄йика̄ диссанти, евамевассу ме аккхикӯпесу аккхита̄рака̄ гамбхӣрагата̄ оккха̄йика̄ диссанти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма титтака̄ла̄буа̄макаччхинно ва̄та̄тапена сам̣пхут̣ито [сампхусито (сйа̄.), сам̣пут̣ито (пӣ. ка.) еттха сам̣пхут̣итоти сан̇кучитоти аттхо] хоти саммила̄то, евамевассу ме сӣсаччхави сам̣пхут̣ита̄ хоти саммила̄та̄ та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, са̄рипутта, ‘удараччхавим̣ паримасисса̄мӣ’ти пит̣т̣хикан̣т̣акам̣йева паригган̣ха̄ми, ‘пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ паримасисса̄мӣ’ти удараччхавим̣йева паригган̣ха̄ми, йа̄вассу ме, са̄рипутта, удараччхави пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ аллӣна̄ хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, са̄рипутта, ‘ваччам̣ ва̄ муттам̣ ва̄ карисса̄мӣ’ти таттхева авакуджджо папата̄ми та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, са̄рипутта, тамева ка̄йам̣ асса̄сенто па̄н̣ина̄ гатта̄ни аномаджджа̄ми. тасса майхам̣, са̄рипутта, па̄н̣ина̄ гатта̄ни аномаджджато пӯтимӯла̄ни лома̄ни ка̄йасма̄ патанти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа.
159. ‘‘санти кхо пана, са̄рипутта, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘а̄ха̄рена суддхӣ’ти. те евама̄хам̣су – ‘муггехи йа̄пема…пе… тилехи йа̄пема…пе… тан̣д̣улехи йа̄пема̄’ти. те тан̣д̣улампи кха̄данти, тан̣д̣улачун̣н̣ампи кха̄данти, тан̣д̣улодакампи пиванти – анекавихитампи тан̣д̣улавикатим̣ парибхун̃джанти. абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣, са̄рипутта, екам̣йева тан̣д̣улам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рита̄. сийа̄ кхо пана те, са̄рипутта, евамасса – ‘маха̄ нӯна тена самайена тан̣д̣уло ахосӣ’ти. на кхо панетам̣, са̄рипутта, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. тада̄пи етапарамойева тан̣д̣уло ахоси, сеййатха̄пи етарахи. тасса майхам̣, са̄рипутта, екам̣йева тан̣д̣улам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄райато адхиматтакасима̄нам̣ патто ка̄йо хоти. сеййатха̄пи на̄ма а̄сӣтикапабба̄ни ва̄ ка̄л̣апабба̄ни ва̄, евамевассу ме ан̇гапаччан̇га̄ни бхаванти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма от̣т̣хападам̣, евамевассу ме а̄нисадам̣ хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма ват̣т̣ана̄вал̣ӣ, евамевассу ме пит̣т̣хикан̣т̣ако унната̄ванато хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма джараса̄ла̄йа гопа̄насийо олуггавилугга̄ бхаванти, евамевассу ме пха̄сул̣ийо олуггавилугга̄ бхаванти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма гамбхӣре удапа̄не удаката̄рака̄ гамбхӣрагата̄ оккха̄йика̄ диссанти, евамевассу ме аккхикӯпесу аккхита̄рака̄ гамбхӣрагата̄ оккха̄йика̄ диссанти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. сеййатха̄пи на̄ма титтака̄ла̄бу а̄макаччхинно ва̄та̄тапена сам̣пхут̣ито хоти саммила̄то, евамевассу ме сӣсаччхави сам̣пхут̣ита̄ хоти саммила̄та̄ та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, са̄рипутта, ‘удараччхавим̣ паримасисса̄мӣ’ти пит̣т̣хикан̣т̣акам̣йева паригган̣ха̄ми, ‘пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ паримасисса̄мӣ’ти удараччхавим̣йева паригган̣ха̄ми. йа̄вассу ме, са̄рипутта, удараччхави пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ аллӣна̄ хоти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, са̄рипутта, ‘ваччам̣ ва̄ муттам̣ ва̄ карисса̄мӣ’ти таттхева авакуджджо папата̄ми та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа. со кхо ахам̣, са̄рипутта, тамева ка̄йам̣ асса̄сенто па̄н̣ина̄ гатта̄ни аномаджджа̄ми. тасса майхам̣, са̄рипутта, па̄н̣ина̄ гатта̄ни аномаджджато пӯтимӯла̄ни лома̄ни ка̄йасма̄ патанти та̄йеваппа̄ха̄рата̄йа.
‘‘та̄йапи кхо ахам̣, са̄рипутта, ирийа̄йа та̄йа пат̣ипада̄йа та̄йа дуккарака̄рика̄йа на̄джджхагамам̣ уттарим̣ мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣. там̣ кисса хету? имисса̄йева арийа̄йа пан̃н̃а̄йа анадхигама̄, йа̄йам̣ арийа̄ пан̃н̃а̄ адхигата̄ арийа̄ ниййа̄ника̄, ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа.
160. ‘‘санти кхо пана, са̄рипутта, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘сам̣са̄рена суддхӣ’ти. на кхо пана со [на кхо панесо (сӣ. сйа̄.)], са̄рипутта, сам̣са̄ро сулабхарӯпо йо майа̄ асам̣саритапуббо имина̄ дӣгхена аддхуна̄, ан̃н̃атра суддха̄ва̄сехи девехи. суддха̄ва̄се ча̄хам̣, са̄рипутта, деве сам̣сареййам̣, найимам̣ локам̣ пунара̄гаччхеййам̣.
‘‘санти кхо пана, са̄рипутта, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘упапаттийа̄ суддхӣ’ти. на кхо пана са̄, са̄рипутта, упапатти сулабхарӯпа̄ йа̄ майа̄ анупапаннапубба̄ имина̄ дӣгхена аддхуна̄, ан̃н̃атра суддха̄ва̄сехи девехи. суддха̄ва̄се ча̄хам̣, са̄рипутта, деве упападжджеййам̣, найимам̣ локам̣ пунара̄гаччхеййам̣.
‘‘санти кхо пана, са̄рипутта, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘а̄ва̄сена суддхӣ’ти. на кхо пана со, са̄рипутта, а̄ва̄со сулабхарӯпо йо майа̄ ана̄вут̣т̣хапуббо [ана̄вуттхапуббо (сӣ. пӣ.)] имина̄ дӣгхена аддхуна̄, ан̃н̃атра суддха̄ва̄сехи девехи. суддха̄ва̄се ча̄хам̣, са̄рипутта, деве а̄васеййам̣, найимам̣ локам̣ пунара̄гаччхеййам̣.
‘‘санти кхо пана, са̄рипутта, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘йан̃н̃ена суддхӣ’ти. на кхо пана со, са̄рипутта, йан̃н̃о сулабхарӯпо йо майа̄ айит̣т̣хапуббо имина̄ дӣгхена аддхуна̄, тан̃ча кхо ран̃н̃а̄ ва̄ сата̄ кхаттийена муддха̄васиттена бра̄хман̣ена ва̄ маха̄са̄лена.
‘‘санти кхо пана, са̄рипутта, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘аггипаричарийа̄йа суддхӣ’ти. на кхо пана со, са̄рипутта, агги сулабхарӯпо йо майа̄ апаричин̣н̣апуббо имина̄ дӣгхена аддхуна̄, тан̃ча кхо ран̃н̃а̄ ва̄ сата̄ кхаттийена муддха̄васиттена бра̄хман̣ена ва̄ маха̄са̄лена.
161. ‘‘санти кхо пана, са̄рипутта, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – ‘йа̄вадева̄йам̣ бхавам̣ пурисо дахаро хоти йува̄ сусука̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄ та̄вадева парамена пан̃н̃а̄веййаттийена саманна̄гато хоти. йато ча кхо айам̣ бхавам̣ пурисо джин̣н̣о хоти вуддхо махаллако аддхагато вайоануппатто, а̄сӣтико ва̄ на̄вутико ва̄ вассасатико ва̄ джа̄тийа̄, атха тамха̄ пан̃н̃а̄веййаттийа̄, париха̄йатӣ’ти. на кхо панетам̣, са̄рипутта, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. ахам̣ кхо пана, са̄рипутта, етарахи джин̣н̣о вуддхо махаллако аддхагато вайоануппатто, а̄сӣтико ме вайо ваттати. идха ме ассу, са̄рипутта, чатта̄ро са̄вака̄ вассасата̄йука̄ вассасатаджӣвино, парама̄йа сатийа̄ ча гатийа̄ ча дхитийа̄ ча саманна̄гата̄ парамена ча пан̃н̃а̄веййаттийена. сеййатха̄пи, са̄рипутта, дал̣хадхамма̄ [дал̣хадхаммо (бахӯсу) т̣ӣка̄ ча моггалла̄набйа̄каран̣ам̣ ча олокетаббам̣] дхануггахо сиккхито катахаттхо катӯпа̄сано лахукена асанена аппакасиренева тирийам̣ та̄лаччха̄йам̣ атипа̄теййа, евам̣ адхиматтасатиманто евам̣ адхиматтагатиманто евам̣ адхиматтадхитиманто евам̣ парамена пан̃н̃а̄веййаттийена саманна̄гата̄. те мам̣ чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ упа̄да̄йупа̄да̄йа пан̃хам̣ пуччхеййум̣, пут̣т̣хо пут̣т̣хо ча̄хам̣ тесам̣ бйа̄кареййам̣, бйа̄катан̃ча ме бйа̄катато дха̄реййум̣, на ча мам̣ дутийакам̣ уттари пат̣ипуччхеййум̣. ан̃н̃атра аситапӣтакха̄йитаса̄йита̄ ан̃н̃атра учча̄рапасса̄вакамма̄, ан̃н̃атра нидда̄киламатхапат̣ивинодана̄ апарийа̄динна̄йевасса, са̄рипутта, татха̄гатасса дхаммадесана̄, апарийа̄диннам̣йевасса татха̄гатасса дхаммападабйан̃джанам̣, апарийа̄диннам̣йевасса татха̄гатасса пан̃хапат̣ибха̄нам̣. атха ме те чатта̄ро са̄вака̄ вассасата̄йука̄ вассасатаджӣвино вассасатасса аччайена ка̄лам̣ кареййум̣. ман̃чакена чепи мам̣, са̄рипутта, парихариссатха, неваттхи татха̄гатасса пан̃н̃а̄веййаттийасса ан̃н̃атхаттам̣. йам̣ кхо там̣ [йам̣ кхо панетам̣ (сӣ.)], са̄рипутта, самма̄ вадама̄но вадеййа – ‘асаммохадхаммо сатто локе уппанно бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄на’нти, мамева там̣ самма̄ вадама̄но вадеййа ‘асаммохадхаммо сатто локе уппанно бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄на’’’нти.
162. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ на̄гасама̄ло бхагавато пит̣т̣хито т̣хито хоти бхагавантам̣ бӣджайама̄но. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасама̄ло бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! апи хи ме, бханте, имам̣ дхаммапарийа̄йам̣ сутва̄ лома̄ни хат̣т̣ха̄ни. кона̄мо айам̣, бханте, дхаммапарийа̄йо’’ти? ‘‘тасма̄тиха твам̣, на̄гасама̄ла, имам̣ дхаммапарийа̄йам̣ ломахам̣санапарийа̄йо твева нам̣ дха̄рехӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамано а̄йасма̄ на̄гасама̄ло бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.
маха̄сӣхана̄дасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.
3. маха̄дуккхаккхандхасуттам̣
163. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄висим̣су. атха кхо тесам̣ бхиккхӯнам̣ етадахоси – ‘‘атиппаго кхо та̄ва са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритум̣, йам̣ нӯна майам̣ йена ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парибба̄джака̄нам̣ а̄ра̄мо тенупасан̇камеййа̄ма̄’’ти. атха кхо те бхиккхӯ йена ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парибба̄джака̄нам̣ а̄ра̄мо тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ техи ан̃н̃атиттхийехи парибба̄джакехи саддхим̣ саммодим̣су; саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинне кхо те бхиккхӯ те ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ етадавочум̣ – ‘‘саман̣о, а̄вусо, готамо ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, майампи ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апема; саман̣о, а̄вусо, готамо рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, майампи рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апема; саман̣о, а̄вусо, готамо ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, майампи ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апема; идха но, а̄вусо, ко висесо, ко адхиппайа̄со, ким̣ на̄на̄каран̣ам̣ саман̣асса ва̄ готамасса амха̄кам̣ ва̄ – йадидам̣ дхаммадесана̄йа ва̄ дхаммадесанам̣, ануса̄санийа̄ ва̄ ануса̄сани’’нти? атха кхо те бхиккхӯ тесам̣ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парибба̄джака̄нам̣ бха̄ситам̣ нева абхинандим̣су, наппат̣иккосим̣су; анабхинандитва̄ аппат̣иккоситва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамим̣су – ‘‘бхагавато сантике етасса бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нисса̄ма̄’’ти.
164. атха кхо те бхиккхӯ са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘идха майам̣, бханте, пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄висимха. тесам̣ но, бханте, амха̄кам̣ етадахоси – ‘атиппаго кхо та̄ва са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритум̣, йам̣ нӯна майам̣ йена ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парибба̄джака̄нам̣ а̄ра̄мо тенупасан̇камеййа̄ма̄’ти. атха кхо майам̣, бханте, йена ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парибба̄джака̄нам̣ а̄ра̄мо тенупасан̇камимха; упасан̇камитва̄ техи ан̃н̃атиттхийехи парибба̄джакехи саддхим̣ саммодимха; саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдимха. екамантам̣ нисинне кхо амхе, бханте, те ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ етадавочум̣ – ‘саман̣о, а̄вусо, готамо ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, майампи ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апема. саман̣о, а̄вусо, готамо рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, майампи рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апема. саман̣о, а̄вусо, готамо ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, майампи ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апема. идха но, а̄вусо, ко висесо, ко адхиппайа̄со, ким̣ на̄на̄каран̣ам̣ саман̣асса ва̄ готамасса амха̄кам̣ ва̄, йадидам̣ дхаммадесана̄йа ва̄ дхаммадесанам̣ ануса̄санийа̄ ва̄ ануса̄сани’нти. атха кхо майам̣, бханте, тесам̣ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парибба̄джака̄нам̣ бха̄ситам̣ нева абхинандимха, наппат̣иккосимха; анабхинандитва̄ аппат̣иккоситва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамимха – ‘бхагавато сантике етасса бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нисса̄ма̄’’’ти.
165. ‘‘евам̣ва̄дино, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евамассу вачанӣйа̄ – ‘ко пана̄вусо, ка̄ма̄нам̣ асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко рӯпа̄нам̣ асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣? ко ведана̄нам̣ асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣а’нти? евам̣ пут̣т̣ха̄, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ на чева сампа̄йиссанти, уттарин̃ча вигха̄там̣ а̄паджджиссанти. там̣ кисса хету? йатха̄ там̣, бхиккхаве, ависайасмим̣. на̄хам̣ там̣, бхиккхаве, пасса̄ми садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа йо имесам̣ пан̃ха̄нам̣ веййа̄каран̣ена читтам̣ а̄ра̄дхеййа, ан̃н̃атра татха̄гатена ва̄ татха̄гатаса̄вакена ва̄, ито ва̄ пана сутва̄.
166. ‘‘ко ча, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ асса̄до? пан̃чиме, бхиккхаве, ка̄магун̣а̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄ … дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄ – име кхо, бхиккхаве, пан̃ча ка̄магун̣а̄. йам̣ кхо, бхиккхаве, име пан̃ча ка̄магун̣е пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ – айам̣ ка̄ма̄нам̣ асса̄до.
167. ‘‘ко ча, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво? идха, бхиккхаве, кулапутто йена сиппат̣т̣ха̄нена джӣвикам̣ каппети – йади мудда̄йа йади ган̣ана̄йа йади сан̇кха̄нена [сан̇кха̄йа (ка.)] йади касийа̄ йади ван̣иджджа̄йа йади гораккхена йади иссаттхена йади ра̄джапорисена йади сиппан̃н̃атарена – сӣтасса пураккхато ун̣хасса пураккхато д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣм̣сапасампхассехи риссама̄но [ӣрайама̄но (ка.), сампхассама̄но (чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асутта 136)] кхуппипа̄са̄йа мӣйама̄но; айампи, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико, дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘тасса че, бхиккхаве, кулапуттасса евам̣ ут̣т̣хахато гхат̣ато ва̄йамато те бхога̄ на̄бхиниппхаджджанти. со сочати киламати паридевати уратта̄л̣им̣ кандати, саммохам̣ а̄паджджати – ‘могхам̣ вата ме ут̣т̣ха̄нам̣, апхало вата ме ва̄йа̄мо’ти. айампи, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘тасса че, бхиккхаве, кулапуттасса евам̣ ут̣т̣хахато гхат̣ато ва̄йамато те бхога̄ абхиниппхаджджанти. со тесам̣ бхога̄нам̣ а̄раккха̄дхикаран̣ам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети – ‘кинти ме бхоге нева ра̄джа̄но хареййум̣, на чора̄ хареййум̣, на агги дахеййа, на удакам̣ вахеййа [ва̄хеййа (ка.)], на аппийа̄ да̄йа̄да̄ хареййу’нти. тасса евам̣ а̄раккхато гопайато те бхоге ра̄джа̄но ва̄ харанти, чора̄ ва̄ харанти, агги ва̄ дахати, удакам̣ ва̄ вахати, аппийа̄ ва̄ да̄йа̄да̄ харанти. со сочати киламати паридевати уратта̄л̣им̣ кандати, саммохам̣ а̄паджджати – ‘йампи ме ахоси тампи но наттхӣ’ти. айампи, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико, дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
168. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету ра̄джа̄нопи ра̄джӯхи виваданти, кхаттийа̄пи кхаттийехи виваданти, бра̄хман̣а̄пи бра̄хман̣ехи виваданти, гахапатӣпи гахапатӣхи виваданти, ма̄та̄пи путтена вивадати, путтопи ма̄тара̄ вивадати, пита̄пи путтена вивадати, путтопи питара̄ вивадати, бха̄та̄пи бха̄тара̄ вивадати, бха̄та̄пи бхагинийа̄ вивадати, бхагинӣпи бха̄тара̄ вивадати, саха̄йопи саха̄йена вивадати. те таттха калахавиггахавива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ па̄н̣ӣхипи упаккаманти, лед̣д̣ӯхипи упаккаманти, дан̣д̣ехипи упаккаманти, саттхехипи упаккаманти. те таттха маран̣ампи нигаччханти, маран̣аматтампи дуккхам̣. айампи, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико, дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету асичаммам̣ гахетва̄, дханукала̄пам̣ саннайхитва̄, убхатобйӯл̣хам̣ сан̇га̄мам̣ паккханданти усӯсупи кхиппама̄несу, саттӣсупи кхиппама̄на̄су, асӣсупи виджджоталантесу. те таттха усӯхипи виджджханти, саттийа̄пи виджджханти, асина̄пи сӣсам̣ чхинданти. те таттха маран̣ампи нигаччханти, маран̣аматтампи дуккхам̣. айампи, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико, дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету асичаммам̣ гахетва̄, дханукала̄пам̣ саннайхитва̄, адда̄валепана̄ [ат̣т̣а̄валепана̄ (сйа̄. ка.)] упака̄рийо паккханданти усӯсупи кхиппама̄несу, саттӣсупи кхиппама̄на̄су, асӣсупи виджджоталантесу. те таттха усӯхипи виджджханти, саттийа̄пи виджджханти, чхакан̣ака̄йапи [пакат̣т̣хийа̄пи (сӣ.)] осин̃чанти, абхиваггенапи омадданти, асина̄пи сӣсам̣ чхинданти. те таттха маран̣ампи нигаччханти, маран̣аматтампи дуккхам̣. айампи, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико, дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
169. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету сандхимпи чхинданти, ниллопампи харанти, ека̄га̄рикампи каронти, парипантхепи тит̣т̣ханти, парада̄рампи гаччханти. таменам̣ ра̄джа̄но гахетва̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄ренти – каса̄хипи та̄л̣енти, веттехипи та̄л̣енти, ад̣д̣хадан̣д̣акехипи та̄л̣енти; хаттхампи чхинданти, па̄дампи чхинданти, хаттхапа̄дампи чхинданти, кан̣н̣ампи чхинданти, на̄сампи чхинданти, кан̣н̣ана̄сампи чхинданти; билан̇гатха̄ликампи каронти, сан̇кхамун̣д̣икампи каронти, ра̄хумукхампи каронти, джотима̄ликампи каронти, хаттхападжджотикампи каронти, еракаваттикампи каронти, чӣракава̄сикампи каронти, ен̣еййакампи каронти, бал̣исамам̣сикампи каронти, каха̄пан̣икампи каронти, кха̄ра̄патаччхикампи каронти, палигхапариваттикампи каронти, пала̄лапӣт̣хакампи каронти, таттенапи телена осин̃чанти, сунакхехипи кха̄да̄пенти, джӣвантампи сӯле утта̄сенти, асина̄пи сӣсам̣ чхинданти. те таттха маран̣ампи нигаччханти, маран̣аматтампи дуккхам̣. айампи, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико, дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету ка̄йена дуччаритам̣ чаранти, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаранти, манаса̄ дуччаритам̣ чаранти. те ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄, манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджанти. айампи, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сампара̄йико, дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
170. ‘‘кин̃ча, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ ниссаран̣ам̣? йо кхо, бхиккхаве, ка̄месу чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣ – идам̣ ка̄ма̄нам̣ ниссаран̣ам̣.
‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ ка̄ма̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти те вата са̄мам̣ ва̄ ка̄ме париджа̄ниссанти, парам̣ ва̄ татхатта̄йа сама̄дапессанти йатха̄ пат̣ипанно ка̄ме париджа̄ниссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ ка̄ма̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, те вата са̄мам̣ ва̄ ка̄ме париджа̄ниссанти парам̣ ва̄ татхатта̄йа сама̄дапессанти йатха̄ пат̣ипанно ка̄ме париджа̄ниссатӣти – т̣ха̄наметам̣ виджджати.
171. ‘‘ко ча, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ асса̄до? сеййатха̄пи, бхиккхаве, кхаттийакан̃н̃а̄ ва̄ бра̄хман̣акан̃н̃а̄ ва̄ гахапатикан̃н̃а̄ ва̄ паннарасавассуддесика̄ ва̄ сол̣асавассуддесика̄ ва̄, на̄тидӣгха̄ на̄тирасса̄ на̄тикиса̄ на̄титхӯла̄ на̄тика̄л̣ӣ на̄ччода̄та̄ парама̄ са̄, бхиккхаве, тасмим̣ самайе субха̄ ван̣н̣анибха̄ти? ‘евам̣, бханте’. йам̣ кхо, бхиккхаве, субхам̣ ван̣н̣анибхам̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ – айам̣ рӯпа̄нам̣ асса̄до.
‘‘ко ча, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво? идха, бхиккхаве, тамева бхагиним̣ пассеййа апарена самайена а̄сӣтикам̣ ва̄ на̄вутикам̣ ва̄ вассасатикам̣ ва̄ джа̄тийа̄, джин̣н̣ам̣ гопа̄насиван̇кам̣ бхоггам̣ дан̣д̣апара̄йанам̣ паведхама̄нам̣ гаччхантим̣ а̄турам̣ гатайоббанам̣ кхан̣д̣адантам̣ [кхан̣д̣адантим̣ (сӣ. пӣ.)] палитакесам̣ [палитакесим̣], вилӯнам̣ кхалитасирам̣ валинам̣ тилака̄хатагаттам̣ [тилака̄хатагаттим̣ (бахӯсу) ат̣т̣хакатха̄ т̣ӣка̄ олокетабба̄]. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, йа̄ пурима̄ субха̄ ван̣н̣анибха̄ са̄ антарахита̄, а̄дӣнаво па̄тубхӯтоти? ‘евам̣, бханте’. айампи, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, тамева бхагиним̣ пассеййа а̄ба̄дхикам̣ дуккхитам̣ ба̄л̣хагила̄нам̣, саке муттакарӣсе палипаннам̣ сема̄нам̣ [сеййама̄нам̣ (ка.)], ан̃н̃ехи вут̣т̣ха̄пийама̄нам̣, ан̃н̃ехи сам̣весийама̄нам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, йа̄ пурима̄ субха̄ ван̣н̣анибха̄ са̄ антарахита̄, а̄дӣнаво па̄тубхӯтоти? ‘евам̣, бханте’. айампи, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво.
172. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, тамева бхагиним̣ пассеййа сарӣрам̣ сиватхика̄йа чхад̣д̣итам̣ – ека̄хаматам̣ ва̄ двӣхаматам̣ ва̄ тӣхаматам̣ ва̄, уддхума̄такам̣ винӣлакам̣ випуббакаджа̄там̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, йа̄ пурима̄ субха̄ ван̣н̣анибха̄ са̄ антарахита̄, а̄дӣнаво па̄тубхӯтоти? ‘евам̣, бханте’. айампи, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, тамева бхагиним̣ пассеййа сарӣрам̣ сиватхика̄йа чхад̣д̣итам̣ – ка̄кехи ва̄ кхаджджама̄нам̣, кулалехи ва̄ кхаджджама̄нам̣, гиджджхехи ва̄ кхаджджама̄нам̣, кан̇кехи ва̄ кхаджджама̄нам̣, сунакхехи ва̄ кхаджджама̄нам̣, бйаггхехи ва̄ кхаджджама̄нам̣, дӣпӣхи ва̄ кхаджджама̄нам̣, син̇га̄лехи ва̄ кхаджджама̄нам̣, вивидхехи ва̄ па̄н̣акаджа̄техи кхаджджама̄нам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, йа̄ пурима̄ субха̄ ван̣н̣анибха̄ са̄ антарахита̄, а̄дӣнаво па̄тубхӯтоти? ‘евам̣, бханте’. айампи, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, тамева бхагиним̣ пассеййа сарӣрам̣ сиватхика̄йа чхад̣д̣итам̣ – ат̣т̣хикасан̇кхаликам̣ самам̣салохитам̣ нха̄русамбандхам̣, ат̣т̣хикасан̇кхаликам̣ нимам̣салохитамаккхитам̣ нха̄русамбандхам̣, ат̣т̣хикасан̇кхаликам̣ апагатамам̣салохитам̣ нха̄русамбандхам̣, ат̣т̣хика̄ни апагатасамбандха̄ни диса̄видиса̄виккхитта̄ни – ан̃н̃ена хаттхат̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена па̄дат̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена гоппхакат̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена джан̇гхат̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена ӯрут̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена кат̣ит̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена пха̄сукат̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена пит̣т̣хит̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена кхандхат̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена гӣват̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена ханукат̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена дантат̣т̣хикам̣, ан̃н̃ена сӣсакат̣а̄хам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, йа̄ пурима̄ субха̄ ван̣н̣анибха̄ са̄ антарахита̄, а̄дӣнаво па̄тубхӯтоти? ‘евам̣, бханте’. айампи, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, тамева бхагиним̣ пассеййа сарӣрам̣ сиватхика̄йа чхад̣д̣итам̣ – ат̣т̣хика̄ни сета̄ни сан̇кхаван̣н̣апат̣ибха̄га̄ни, ат̣т̣хика̄ни пун̃джакита̄ни теровассика̄ни, ат̣т̣хика̄ни пӯтӣни чун̣н̣акаджа̄та̄ни. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, йа̄ пурима̄ субха̄ ван̣н̣анибха̄ са̄ антарахита̄, а̄дӣнаво па̄тубхӯтоти? ‘евам̣, бханте’. айампи, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ а̄дӣнаво.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, рӯпа̄нам̣ ниссаран̣ам̣? йо, бхиккхаве, рӯпесу чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣ – идам̣ рӯпа̄нам̣ ниссаран̣ам̣.
‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ рӯпа̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти те вата са̄мам̣ ва̄ рӯпе париджа̄ниссанти, парам̣ ва̄ татхатта̄йа сама̄дапессанти йатха̄ пат̣ипанно рӯпе париджа̄ниссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ рӯпа̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти те вата са̄мам̣ ва̄ рӯпе париджа̄ниссанти парам̣ ва̄ татхатта̄йа сама̄дапессанти йатха̄ пат̣ипанно рӯпе париджа̄ниссатӣти – т̣ха̄наметам̣ виджджати.
173. ‘‘ко ча, бхиккхаве, ведана̄нам̣ асса̄до? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, нева тасмим̣ самайе аттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети; абйа̄баджджхам̣йева тасмим̣ самайе веданам̣ ведети. абйа̄баджджхапарама̄хам̣, бхиккхаве, ведана̄нам̣ асса̄дам̣ вада̄ми.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати…пе… йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккху пӣтийа̄ ча вира̄га̄, упеккхако ча вихарати, сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати…пе… йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, нева тасмим̣ самайе аттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, на убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети; абйа̄баджджхам̣йева тасмим̣ самайе веданам̣ ведети. абйа̄баджджхапарама̄хам̣, бхиккхаве, ведана̄нам̣ асса̄дам̣ вада̄ми.
174. ‘‘ко ча, бхиккхаве, ведана̄нам̣ а̄дӣнаво? йам̣, бхиккхаве, ведана̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄ – айам̣ ведана̄нам̣ а̄дӣнаво.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, ведана̄нам̣ ниссаран̣ам̣? йо, бхиккхаве, ведана̄су чхандара̄гавинайо, чхандара̄гаппаха̄нам̣ – идам̣ ведана̄нам̣ ниссаран̣ам̣.
‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ ведана̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, те вата са̄мам̣ ва̄ веданам̣ париджа̄ниссанти, парам̣ ва̄ татхатта̄йа сама̄дапессанти йатха̄ пат̣ипанно веданам̣ париджа̄ниссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ евам̣ ведана̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти те вата са̄мам̣ ва̄ веданам̣ париджа̄ниссанти, парам̣ ва̄ татхатта̄йа сама̄дапессанти йатха̄ пат̣ипанно веданам̣ париджа̄ниссатӣти – т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.
маха̄дуккхаккхандхасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ татийам̣.
4. чӯл̣адуккхаккхандхасуттам̣
175. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘дӣгхаратта̄хам̣, бханте, бхагавата̄ евам̣ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми – ‘лобхо читтасса упаккилесо, досо читтасса упаккилесо, мохо читтасса упаккилесо’ти. еван̃ча̄хам̣ [евам̣па̄хам̣ (ка.)], бханте, бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми – ‘лобхо читтасса упаккилесо, досо читтасса упаккилесо, мохо читтасса упаккилесо’ти. атха ча пана ме екада̄ лобхадхамма̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти, досадхамма̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти, мохадхамма̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти. тасса майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘косу на̄ма ме дхаммо аджджхаттам̣ аппахӣно йена ме екада̄ лобхадхамма̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти, досадхамма̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти, мохадхамма̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хантӣ’’’ти.
176. ‘‘со ева кхо те, маха̄на̄ма, дхаммо аджджхаттам̣ аппахӣно йена те екада̄ лобхадхамма̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти, досадхамма̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти, мохадхамма̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти. со ча хи те, маха̄на̄ма, дхаммо аджджхаттам̣ пахӣно абхависса, на твам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васеййа̄си, на ка̄ме парибхун̃джеййа̄си. йасма̄ ча кхо те, маха̄на̄ма, со ева дхаммо аджджхаттам̣ аппахӣно тасма̄ твам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васаси, ка̄ме парибхун̃джаси.
177. ‘‘‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво [бахӯпа̄йа̄са̄ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] еттха бхиййо’ти – ити чепи, маха̄на̄ма, арийаса̄вакасса йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ хоти, со ча [сова (ка.)] ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехи пӣтисукхам̣ на̄дхигаччхати, ан̃н̃ам̣ ва̄ тато сантатарам̣; атха кхо со нева та̄ва ана̄ват̣т̣ӣ ка̄месу хоти. йато ча кхо, маха̄на̄ма, арийаса̄вакасса ‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ хоти, со ча ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехи пӣтисукхам̣ адхигаччхати ан̃н̃ам̣ ва̄ тато сантатарам̣; атха кхо со ана̄ват̣т̣ӣ ка̄месу хоти.
‘‘майхампи кхо, маха̄на̄ма, пуббева самбодха̄, анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато, ‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ хоти, со ча ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехи пӣтисукхам̣ на̄джджхагамам̣, ан̃н̃ам̣ ва̄ тато сантатарам̣; атха кхва̄хам̣ нева та̄ва ана̄ват̣т̣ӣ ка̄месу паччан̃н̃а̄сим̣. йато ча кхо ме, маха̄на̄ма, ‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’ти – еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣ ахоси, со ча [сова (ка.)] ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра акусалехи дхаммехи пӣтисукхам̣ аджджхагамам̣, ан̃н̃ам̣ ва̄ тато сантатарам̣; атха̄хам̣ ана̄ват̣т̣ӣ ка̄месу паччан̃н̃а̄сим̣.
178. ‘‘ко ча, маха̄на̄ма, ка̄ма̄нам̣ асса̄до? пан̃чиме, маха̄на̄ма, ка̄магун̣а̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄; сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄ – име кхо, маха̄на̄ма, пан̃ча ка̄магун̣а̄. йам̣ кхо, маха̄на̄ма, име пан̃ча ка̄магун̣е пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣ – айам̣ ка̄ма̄нам̣ асса̄до.
‘‘ко ча, маха̄на̄ма, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво? идха, маха̄на̄ма, кулапутто йена сиппат̣т̣ха̄нена джӣвикам̣ каппети – йади мудда̄йа йади ган̣ана̄йа йади сан̇кха̄нена йади касийа̄ йади ван̣иджджа̄йа йади гораккхена йади иссаттхена йади ра̄джапорисена йади сиппан̃н̃атарена, сӣтасса пураккхато ун̣хасса пураккхато д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣм̣сапасампхассехи риссама̄но кхуппипа̄са̄йа мӣйама̄но; айампи, маха̄на̄ма, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘тасса че маха̄на̄ма кулапуттасса евам̣ ут̣т̣хахато гхат̣ато ва̄йамато те бхога̄ на̄бхиниппхаджджанти, со сочати киламати паридевати уратта̄л̣им̣ кандати саммохам̣ а̄паджджати ‘могхам̣ вата ме ут̣т̣ха̄нам̣, апхало вата ме ва̄йа̄мо’ти. айампи, маха̄на̄ма, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘тасса че, маха̄на̄ма, кулапуттасса евам̣ ут̣т̣хахато гхат̣ато ва̄йамато те бхога̄ абхиниппхаджджанти. со тесам̣ бхога̄нам̣ а̄раккха̄дхикаран̣ам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети – ‘кинти ме бхоге нева ра̄джа̄но хареййум̣, на чора̄ хареййум̣, на агги дахеййа, на удакам̣ вахеййа, на аппийа̄ ва̄ да̄йа̄да̄ хареййу’нти. тасса евам̣ а̄раккхато гопайато те бхоге ра̄джа̄но ва̄ харанти, чора̄ ва̄ харанти, агги ва̄ дахати, удакам̣ ва̄ вахати, аппийа̄ ва̄ да̄йа̄да̄ харанти. со сочати киламати паридевати уратта̄л̣им̣ кандати саммохам̣ а̄паджджати – ‘йампи ме ахоси тампи но наттхӣ’ти. айампи, маха̄на̄ма, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету ра̄джа̄нопи ра̄джӯхи виваданти, кхаттийа̄пи кхаттийехи виваданти, бра̄хман̣а̄пи бра̄хман̣ехи виваданти, гахапатӣпи гахапатӣхи виваданти, ма̄та̄пи путтена вивадати, путтопи ма̄тара̄ вивадати, пита̄пи путтена вивадати, путтопи питара̄ вивадати, бха̄та̄пи бха̄тара̄ вивадати, бха̄та̄пи бхагинийа̄ вивадати, бхагинӣпи бха̄тара̄ вивадати, саха̄йопи саха̄йена вивадати. те таттха калахавиггахавива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ па̄н̣ӣхипи упаккаманти, лед̣д̣ӯхипи упаккаманти, дан̣д̣ехипи упаккаманти, саттхехипи упаккаманти. те таттха маран̣ампи нигаччханти, маран̣аматтампи дуккхам̣. айампи, маха̄на̄ма, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету асичаммам̣ гахетва̄, дханукала̄пам̣ саннайхитва̄, убхатобйӯл̣хам̣ сан̇га̄мам̣ паккханданти усӯсупи кхиппама̄несу, саттӣсупи кхиппама̄на̄су, асӣсупи виджджоталантесу. те таттха усӯхипи виджджханти, саттийа̄пи виджджханти, асина̄пи сӣсам̣ чхинданти. те таттха маран̣ампи нигаччханти, маран̣аматтампи дуккхам̣. айампи, маха̄на̄ма, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету асичаммам̣ гахетва̄, дханукала̄пам̣ саннайхитва̄, адда̄валепана̄ упака̄рийо паккханданти усӯсупи кхиппама̄несу, саттӣсупи кхиппама̄на̄су, асӣсупи виджджоталантесу. те таттха усӯхипи виджджханти, саттийа̄пи виджджханти, чхакан̣ака̄йапи осин̃чанти, абхиваггенапи омадданти, асина̄пи сӣсам̣ чхинданти. те таттха маран̣ампи нигаччханти, маран̣аматтампи дуккхам̣. айампи, маха̄на̄ма, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету сандхимпи чхинданти, ниллопампи харанти, ека̄га̄рикампи каронти, парипантхепи тит̣т̣ханти, парада̄рампи гаччханти. таменам̣ ра̄джа̄но гахетва̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄ренти – каса̄хипи та̄л̣енти, веттехипи та̄л̣енти, ад̣д̣хадан̣д̣акехипи та̄л̣енти; хаттхампи чхинданти, па̄дампи чхинданти, хаттхапа̄дампи чхинданти, кан̣н̣ампи чхинданти, на̄сампи чхинданти, кан̣н̣ана̄сампи чхинданти; билан̇гатха̄ликампи каронти, сан̇кхамун̣д̣икампи каронти, ра̄хумукхампи каронти, джотима̄ликампи каронти, хаттхападжджотикампи каронти, еракаваттикампи каронти, чӣракава̄сикампи каронти, ен̣еййакампи каронти, бал̣исамам̣сикампи каронти, каха̄пан̣икампи каронти, кха̄ра̄патаччхикампи каронти, палигхапариваттикампи каронти, пала̄лапӣт̣хакампи каронти, таттенапи телена осин̃чанти, сунакхехипи кха̄да̄пенти, джӣвантампи сӯле утта̄сенти, асина̄пи сӣсам̣ чхинданти. те таттха маран̣ампи нигаччханти, маран̣аматтампи дуккхам̣. айампи, маха̄на̄ма, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сандит̣т̣хико дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету ка̄йена дуччаритам̣ чаранти, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаранти, манаса̄ дуччаритам̣ чаранти. те ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄, манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄, апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджанти. айампи, маха̄на̄ма, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво сампара̄йико, дуккхаккхандхо ка̄махету ка̄манида̄нам̣ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣ ка̄ма̄намева хету.
179. ‘‘екамида̄хам̣, маха̄на̄ма, самайам̣ ра̄джагахе вихара̄ми гиджджхакӯт̣е паббате. тена кхо пана самайена самбахула̄ ниган̣т̣ха̄ [нигантха̄ (сйа̄. ка.)] исигилипассе ка̄л̣асила̄йам̣ уббхат̣т̣хака̄ хонти а̄санапат̣иккхитта̄, опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайанти. атха кхва̄хам̣, маха̄на̄ма, са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена исигилипассе ка̄л̣асила̄ йена те ниган̣т̣ха̄ тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ те ниган̣т̣хе етадавочам̣ – ‘кинну тумхе, а̄вусо, ниган̣т̣ха̄ уббхат̣т̣хака̄ а̄санапат̣иккхитта̄, опаккамика̄ дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайатха̄’ти? евам̣ вутте, маха̄на̄ма, те ниган̣т̣ха̄ мам̣ етадавочум̣ – ‘ниган̣т̣хо, а̄вусо, на̄т̣апутто [на̄тхапутто (сӣ. пӣ.)] саббан̃н̃ӯ саббадасса̄вӣ апарисесам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ пат̣иджа̄на̄ти – ‘‘чарато ча ме тит̣т̣хато ча суттасса ча джа̄гарасса ча сататам̣ самитам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хита’’нти. со евама̄ха – ‘‘аттхи кхо во [аттхи кхо бхо (сйа̄. ка.)], ниган̣т̣ха̄, пуббе па̄пакаммам̣ катам̣, там̣ има̄йа кат̣ука̄йа дуккарака̄рика̄йа ниджджӣретха [ниджджаретха (сӣ. сйа̄. пӣ.)]; йам̣ панеттха [майам̣ панеттха (ка.)] етарахи ка̄йена сам̣вута̄ ва̄ча̄йа сам̣вута̄ манаса̄ сам̣вута̄ там̣ а̄йатим̣ па̄пасса каммасса акаран̣ам̣; ити пура̄н̣а̄нам̣ камма̄нам̣ тапаса̄ бйантибха̄ва̄, нава̄нам̣ камма̄нам̣ акаран̣а̄, а̄йатим̣ анавассаво; а̄йатим̣ анавассава̄ каммаккхайо, каммаккхайа̄ дуккхаккхайо, дуккхаккхайа̄ ведана̄ккхайо, ведана̄ккхайа̄ саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’’ти. тан̃ча панамха̄кам̣ руччати чева кхамати ча, тена чамха аттамана̄’ти.
180. ‘‘евам̣ вутте, ахам̣, маха̄на̄ма, те ниган̣т̣хе етадавочам̣ – ‘ким̣ пана тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, джа̄на̄тха – ахувамхева майам̣ пуббе на на̄хувамха̄’ти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘ким̣ пана тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, джа̄на̄тха – акарамхева майам̣ пуббе па̄пакаммам̣ на на̄карамха̄’ти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘ким̣ пана тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, джа̄на̄тха – еварӯпам̣ ва̄ еварӯпам̣ ва̄ па̄пакаммам̣ акарамха̄’ти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘ким̣ пана тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, джа̄на̄тха – еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣, еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджӣретаббам̣, еттакамхи ва̄ дуккхе ниджджин̣н̣е саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣ’ти? ‘но хидам̣, а̄вусо’. ‘ким̣ пана тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, джа̄на̄тха – дит̣т̣хева дхамме акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’.
‘‘‘ити кира тумхе, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, на джа̄на̄тха – ахувамхева майам̣ пуббе на на̄хувамха̄ти, на джа̄на̄тха – акарамхева майам̣ пуббе па̄пакаммам̣ на на̄карамха̄ти, на джа̄на̄тха – еварӯпам̣ ва̄ еварӯпам̣ ва̄ па̄пакаммам̣ акарамха̄ти, на джа̄на̄тха – еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣, еттакам̣ ва̄ дуккхам̣ ниджджӣретаббам̣, еттакамхи ва̄ дуккхе ниджджин̣н̣е саббам̣ дуккхам̣ ниджджин̣н̣ам̣ бхависсатӣти. на джа̄на̄тха – дит̣т̣хева дхамме акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нам̣, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампадам̣. евам̣ санте, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, йе локе лудда̄ лохитапа̄н̣ино курӯракамманта̄ мануссесу пачча̄джа̄та̄ те ниган̣т̣хесу паббаджантӣ’ти? ‘на кхо, а̄вусо готама, сукхена сукхам̣ адхигантаббам̣, дуккхена кхо сукхам̣ адхигантаббам̣; сукхена ча̄вусо готама, сукхам̣ адхигантаббам̣ абхависса, ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро сукхам̣ адхигаччхеййа, ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро сукхавиха̄ритаро а̄йасмата̄ готамена̄’ти.
‘‘‘аддха̄йасмантехи ниган̣т̣хехи сахаса̄ аппат̣исан̇кха̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄ – на кхо, а̄вусо готама, сукхена сукхам̣ адхигантаббам̣, дуккхена кхо сукхам̣ адхигантаббам̣; сукхена ча̄вусо готама, сукхам̣ адхигантаббам̣ абхависса, ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро сукхам̣ адхигаччхеййа, ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро сукхавиха̄ритаро а̄йасмата̄ готамена̄’’ти. апи ча ахамева таттха пат̣ипуччхитаббо – ко ну кхо а̄йасманта̄нам̣ сукхавиха̄ритаро ра̄джа̄ ва̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро а̄йасма̄ ва̄ готамо’ти? аддха̄вусо готама, амхехи сахаса̄ аппат̣исан̇кха̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄, на кхо, а̄вусо готама, сукхена сукхам̣ адхигантаббам̣, дуккхена кхо сукхам̣ адхигантаббам̣; сукхена ча̄вусо готама, сукхам̣ адхигантаббам̣ абхависса, ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро сукхам̣ адхигаччхеййа, ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро сукхавиха̄ритаро а̄йасмата̄ готамена̄ти. апи ча тит̣т̣хатетам̣, ида̄нипи майам̣ а̄йасмантам̣ готамам̣ пуччха̄ма – ко ну кхо а̄йасманта̄нам̣ сукхавиха̄ритаро ра̄джа̄ ва̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро а̄йасма̄ ва̄ готамо’ти?
‘‘‘тена ха̄вусо ниган̣т̣ха̄, тумхева таттха пат̣ипуччхисса̄ми, йатха̄ во кхамеййа татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄тха. там̣ ким̣ ман̃н̃атха̄вусо ниган̣т̣ха̄, пахоти ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро, анин̃джама̄но ка̄йена, абха̄сама̄но ва̄чам̣, сатта раттиндива̄ни екантасукхам̣ пат̣исам̣ведӣ вихариту’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’.
‘‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха̄вусо ниган̣т̣ха̄, пахоти ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро, анин̃джама̄но ка̄йена, абха̄сама̄но ва̄чам̣, чха раттиндива̄ни…пе… пан̃ча раттиндива̄ни… чатта̄ри раттиндива̄ни… тӣн̣и раттиндива̄ни… две раттиндива̄ни… екам̣ раттиндивам̣ екантасукхам̣ пат̣исам̣ведӣ вихариту’нти? ‘но хидам̣, а̄вусо’.
‘‘‘ахам̣ кхо, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, пахоми анин̃джама̄но ка̄йена, абха̄сама̄но ва̄чам̣, екам̣ раттиндивам̣ екантасукхам̣ пат̣исам̣ведӣ вихаритум̣. ахам̣ кхо, а̄вусо ниган̣т̣ха̄, пахоми анин̃джама̄но ка̄йена, абха̄сама̄но ва̄чам̣, две раттиндива̄ни… тӣн̣и раттиндива̄ни… чатта̄ри раттиндива̄ни… пан̃ча раттиндива̄ни… чха раттиндива̄ни… сатта раттиндива̄ни екантасукхам̣ пат̣исам̣ведӣ вихаритум̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха̄вусо ниган̣т̣ха̄, евам̣ санте ко сукхавиха̄ритаро ра̄джа̄ ва̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро ахам̣ ва̄’ти? ‘евам̣ санте а̄йасма̄ва готамо сукхавиха̄ритаро ран̃н̃а̄ ма̄гадхена сенийена бимбиса̄рена̄’’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамано маха̄на̄мо сакко бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣти.
чӯл̣адуккхаккхандхасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.
5. анума̄насуттам̣
181. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но бхаггесу вихарати сусума̄рагире [сум̣сума̄рагире (сӣ. сйа̄. пӣ.)] бхесакал̣а̄ване мигада̄йе. татра кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо, бхиккхаво’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато маха̄моггалла̄насса паччассосум̣. а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но етадавоча –
‘‘пава̄рети чепи, а̄вусо, бхиккху – ‘ваданту мам̣ а̄йасманто, вачанӣйомхи а̄йасмантехӣ’ти, со ча хоти дуббачо, довачассакаран̣ехи дхаммехи саманна̄гато, аккхамо аппадаккхин̣агга̄хӣ ануса̄саним̣, атха кхо нам̣ сабрахмача̄рӣ на чева ваттаббам̣ ман̃н̃анти, на ча ануса̄ситаббам̣ ман̃н̃анти, на ча тасмим̣ пуггале висса̄сам̣ а̄паджджитаббам̣ ман̃н̃анти.
‘‘катаме ча̄вусо, довачассакаран̣а̄ дхамма̄? идха̄вусо, бхиккху па̄пиччхо хоти, па̄пика̄нам̣ иччха̄нам̣ васам̣ гато. йампа̄вусо, бхиккху па̄пиччхо хоти, па̄пика̄нам̣ иччха̄нам̣ васам̣ гато – айампи дхаммо довачассакаран̣о.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху аттуккам̣сако хоти паравамбхӣ. йампа̄вусо, бхиккху аттуккам̣сако хоти паравамбхӣ – айампи дхаммо довачассакаран̣о.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху кодхано хоти кодха̄бхибхӯто. йампа̄вусо, бхиккху кодхано хоти кодха̄бхибхӯто – айампи дхаммо довачассакаран̣о.