2. мучалиндавагго

1. мучалиндасуттам̣

11. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ урувела̄йам̣ вихарати наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре мучалиндамӯле пат̣хама̄бхисамбуддхо. тена кхо пана самайена бхагава̄ сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисинно хоти вимуттисукхапат̣исам̣ведӣ.

тена кхо пана самайена маха̄ ака̄ламегхо удапа̄ди сатта̄хаваддалика̄ сӣтава̄тадуддинӣ. атха кхо мучалиндо на̄гара̄джа̄ сакабхавана̄ никкхамитва̄ бхагавато ка̄йам̣ саттаккхаттум̣ бхогехи париккхипитва̄ упаримуддхани махантам̣ пхан̣ам̣ вихачча ат̣т̣ха̄си – ‘‘ма̄ бхагавантам̣ сӣтам̣, ма̄ бхагавантам̣ ун̣хам̣, ма̄ бхагавантам̣ д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапа [сирим̣сапа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] сампхассо’’ти.

атха кхо бхагава̄ тасса сатта̄хасса аччайена тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄си. атха кхо мучалиндо на̄гара̄джа̄ виддхам̣ вигатавала̄хакам̣ девам̣ видитва̄ бхагавато ка̄йа̄ бхоге винивет̣хетва̄ сакаван̣н̣ам̣ пат̣исам̣харитва̄ ма̄н̣авакаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄ бхагавато пурато ат̣т̣ха̄си пан̃джалико бхагавантам̣ намассама̄но.

атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘сукхо вивеко тут̣т̣хасса, сутадхаммасса пассато;

абйа̄паджджам̣ сукхам̣ локе, па̄н̣абхӯтесу сам̣йамо.

‘‘сукха̄ вира̄гата̄ локе, ка̄ма̄нам̣ саматиккамо;

асмима̄насса йо винайо, етам̣ ве парамам̣ сукха’’нти. пат̣хамам̣;

2. ра̄джасуттам̣

12. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена самбахула̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘‘ко ну кхо, а̄вусо, имесам̣ двиннам̣ ра̄джӯнам̣ махаддханатаро ва̄ маха̄бхогатаро ва̄ маха̄косатаро ва̄ маха̄виджитатаро ва̄ маха̄ва̄ханатаро ва̄ махаббалатаро ва̄ махиддхикатаро ва̄ маха̄нубха̄ватаро ва̄ ра̄джа̄ ва̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро, ра̄джа̄ ва̄ пасенади косало’’ти? айан̃чарахи тесам̣ бхиккхӯнам̣ антара̄катха̄ хоти виппаката̄.

атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йенупат̣т̣ха̄наса̄ла̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄ саннипатита̄, ка̄ ча пана во антара̄катха̄ виппаката̄’’ти?

‘‘идха, бханте, амха̄кам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘ко ну кхо, а̄вусо, имесам̣ двиннам̣ ра̄джӯнам̣ махаддханатаро ва̄ маха̄бхогатаро ва̄ маха̄косатаро ва̄ маха̄виджитатаро ва̄ маха̄ва̄ханатаро ва̄ махаббалатаро ва̄ махиддхикатаро ва̄ маха̄нубха̄ватаро ва̄ ра̄джа̄ ва̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро, ра̄джа̄ ва̄ пасенади косало’ти? айам̣ кхо но, бханте, антара̄катха̄ виппаката̄, атха бхагава̄ ануппатто’’ти.

‘‘на кхветам̣, бхиккхаве, тумха̄кам̣ патирӯпам̣ кулапутта̄нам̣ саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄нам̣ йам̣ тумхе еварӯпим̣ катхам̣ катхеййа̄тха. саннипатита̄нам̣ во, бхиккхаве, двайам̣ каран̣ӣйам̣ – дхаммӣ ва̄ катха̄ арийо ва̄ тун̣хӣбха̄во’’ти.

атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘йан̃ча ка̄масукхам̣ локе, йан̃чидам̣ дивийам̣ сукхам̣;

тан̣хаккхайасукхассете, калам̣ на̄ггханти сол̣аси’’нти. дутийам̣;

3. дан̣д̣асуттам̣

13. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена самбахула̄ кума̄рака̄ антара̄ ча са̄ваттхим̣ антара̄ ча джетаванам̣ ахим̣ дан̣д̣ена хананти. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. аддаса̄ кхо бхагава̄ самбахуле кума̄раке антара̄ ча са̄ваттхим̣ антара̄ ча джетаванам̣ ахим̣ дан̣д̣ена хананте.

атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘сукхака̄ма̄ни бхӯта̄ни, йо дан̣д̣ена вихим̣сати;

аттано сукхамеса̄но, печча со на лабхате сукхам̣.

‘‘сукхака̄ма̄ни бхӯта̄ни, йо дан̣д̣ена на хим̣сати;

аттано сукхамеса̄но, печча со лабхате сукха’’нти. татийам̣;

4. сакка̄расуттам̣

14. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена бхагава̄ саккато хоти гарукато ма̄нито пӯджито апачито, ла̄бхӣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. бхиккхусан̇гхопи саккато хоти гарукато ма̄нито пӯджито апачито, ла̄бхӣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. ан̃н̃атиттхийа̄ пана парибба̄джака̄ асакката̄ хонти агаруката̄ ама̄нита̄ [на апачита̄ (сйа̄. пӣ.)] апӯджита̄ анапачита̄, на ла̄бхино чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. атха кхо те ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ бхагавато сакка̄рам̣ асахама̄на̄ бхиккхусан̇гхасса ча га̄ме ча аран̃н̃е ча бхиккхӯ дисва̄ асаббха̄хи пхаруса̄хи ва̄ча̄хи аккосанти парибха̄санти росенти вихесенти.

атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘етарахи, бханте, бхагава̄ саккато гарукато ма̄нито пӯджито апачито, ла̄бхӣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. бхиккхусан̇гхопи саккато гарукато ма̄нито пӯджито апачито, ла̄бхӣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. ан̃н̃атиттхийа̄ пана парибба̄джака̄ асакката̄ агаруката̄ ама̄нита̄ апӯджита̄ анапачита̄, на ла̄бхино чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. атха кхо те, бханте, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ бхагавато сакка̄рам̣ асахама̄на̄ бхиккхусан̇гхасса ча га̄ме ча аран̃н̃е ча бхиккхӯ дисва̄ асаббха̄хи пхаруса̄хи ва̄ча̄хи аккосанти парибха̄санти росенти вихесантӣ’’ти.

атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘га̄ме аран̃н̃е сукхадуккхапхут̣т̣хо,

неваттато но парато дахетха;

пхусанти пхасса̄ упадхим̣ пат̣ичча,

нирӯпадхим̣ кена пхусеййу пхасса̄’’ти. чатуттхам̣;

5. упа̄сакасуттам̣

15. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро иччха̄нан̇галако упа̄сако са̄ваттхим̣ ануппатто хоти кеначидева каран̣ӣйена. атха кхо со упа̄сако са̄ваттхийам̣ там̣ каран̣ӣйам̣ тӣретва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо там̣ упа̄сакам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘чирассам̣ кхо твам̣, упа̄сака, имам̣ парийа̄йамака̄си йадидам̣ идха̄гамана̄йа̄’’ти.

‘‘чирапат̣ика̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ дассана̄йа упасан̇камитука̄мо, апи ча̄хам̣ кехичи кехичи киччакаран̣ӣйехи бйа̄ват̣о. ева̄хам̣ на̄саккхим̣ бхагавантам̣ дассана̄йа упасан̇камиту’’нти.

атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘сукхам̣ вата тасса на хоти кин̃чи,

сан̇кха̄тадхаммасса бахуссутасса;

сакин̃чанам̣ пасса вихан̃н̃ама̄нам̣,

джано джанасмим̣ пат̣ибандхарӯпо’’ти. пан̃чамам̣;

6. габбхинӣсуттам̣

16. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена ан̃н̃атарасса парибба̄джакасса дахарама̄н̣авика̄ паджа̄пати хоти габбхинӣ упавиджан̃н̃а̄. атха кхо са̄ парибба̄джика̄ там̣ парибба̄джакам̣ етадавоча – ‘‘гаччха твам̣, бра̄хман̣а, телам̣ а̄хара, йам̣ ме виджа̄та̄йа бхависсатӣ’’ти.

евам̣ вутте, со парибба̄джако там̣ парибба̄джикам̣ етадавоча – ‘‘куто пана̄хам̣, бхоти [бхотийа̄ (сйа̄. пӣ. ка.)], телам̣ а̄хара̄мӣ’’ти? дутийампи кхо са̄ парибба̄джика̄ там̣ парибба̄джакам̣ етадавоча – ‘‘гаччха твам̣, бра̄хман̣а, телам̣ а̄хара, йам̣ ме виджа̄та̄йа бхависсатӣ’’ти. дутийампи кхо со парибба̄джико там̣ парибба̄джикам̣ етадавоча – ‘‘куто пана̄хам̣, бхоти, телам̣ а̄хара̄мӣ’’ти? татийампи кхо са̄ парибба̄джика̄ там̣ парибба̄джакам̣ етадавоча – ‘‘гаччха твам̣, бра̄хман̣а, телам̣ а̄хара, йам̣ ме виджа̄та̄йа бхависсатӣ’’ти.

тена кхо пана самайена ран̃н̃о пасенадисса косаласса кот̣т̣ха̄га̄ре саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ сапписса ва̄ теласса ва̄ йа̄вадаттхам̣ па̄тум̣ дӣйати [диййати (сӣ. ка.)], но нӣхаритум̣.

атха кхо тасса парибба̄джакасса етадахоси – ‘‘ран̃н̃о кхо пана пасенадисса косаласса кот̣т̣ха̄га̄ре саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ сапписса ва̄ теласса ва̄ йа̄вадаттхам̣ па̄тум̣ дӣйати, но нӣхаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ ран̃н̃о пасенадисса косаласса кот̣т̣ха̄га̄рам̣ гантва̄ теласса йа̄вадаттхам̣ пивитва̄ гхарам̣ а̄гантва̄ уччхаддитва̄на [уггиритва̄на (сӣ. сйа̄. пӣ.), уччхадитва̄ (сӣ. сйа̄. ат̣т̣ха.), уччхад̣д̣итва̄на (ка.)] дадеййам̣, йам̣ имисса̄ виджа̄та̄йа бхависсатӣ’’ти.

атха кхо со парибба̄джако ран̃н̃о пасенадисса косаласса кот̣т̣ха̄га̄рам̣ гантва̄ теласса йа̄вадаттхам̣ пивитва̄ гхарам̣ а̄гантва̄ нева саккоти уддхам̣ ка̄тум̣, на пана адхо. со дуккха̄хи тибба̄хи [типпа̄хи (сйа̄.)] кхара̄хи кат̣ука̄хи ведана̄хи пхут̣т̣хо а̄ват̣т̣ати париват̣т̣ати.

атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. аддаса̄ кхо бхагава̄ там̣ парибба̄джакам̣ дуккха̄хи тибба̄хи кхара̄хи кат̣ука̄хи ведана̄хи пхут̣т̣хам̣ а̄ват̣т̣ама̄нам̣ париват̣т̣ама̄нам̣.

атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘сукхино вата йе акин̃чана̄,

ведагуно хи джана̄ акин̃чана̄;

сакин̃чанам̣ пасса вихан̃н̃ама̄нам̣,

джано джанасмим̣ пат̣ибандхачитто’’ [пат̣ибаддхачитто (сйа̄.), пат̣ибандхарупо (?)] ти. чхат̣т̣хам̣;

7. екапуттакасуттам̣

17. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена ан̃н̃атарасса упа̄сакасса екапуттако пийо мана̄по ка̄лан̇като хоти.

атха кхо самбахула̄ упа̄сака̄ аллаваттха̄ аллакеса̄ дива̄ дивасса йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинне кхо те упа̄саке бхагава̄ етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо тумхе, упа̄сака̄, аллаваттха̄ аллакеса̄ идхӯпасан̇каманта̄ дива̄ дивасса̄’’ти?

евам̣ вутте, со упа̄сако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘майхам̣ кхо, бханте, екапуттако пийо мана̄по ка̄лан̇като. тена майам̣ аллаваттха̄ аллакеса̄ идхӯпасан̇каманта̄ дива̄ дивасса̄’’ти.

атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘пийарӯпасса̄дагадхита̄се [пийарӯпасса̄тагадхита̄се (сӣ. пӣ.)],

девака̄йа̄ путху манусса̄ ча;

агха̄вино париджунна̄,

маччура̄джасса васам̣ гаччханти.

‘‘йе ве дива̄ ча ратто ча,

аппаматта̄ джаханти пийарӯпам̣;

те ве кхан̣анти агхамӯлам̣,

маччуно а̄мисам̣ дуративатта’’нти. саттамам̣;

8. суппава̄са̄суттам̣

18. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ кун̣д̣ика̄йам̣ [кун̣д̣ийа̄йам̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] вихарати кун̣д̣адха̄наване [кун̣д̣ит̣т̣ха̄наване (сйа̄. пӣ.)]. тена кхо пана самайена суппава̄са̄ колийадхӣта̄ сатта васса̄ни габбхам̣ дха̄рети. сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббха̄ са̄ дуккха̄хи тибба̄хи кхара̄хи кат̣ука̄хи ведана̄хи пхут̣т̣ха̄ тӣхи витаккехи адхива̄сети – ‘‘самма̄самбуддхо вата со бхагава̄ йо имасса еварӯпасса дуккхасса паха̄на̄йа дхаммам̣ десети; суппат̣ипанно вата тасса бхагавато са̄вакасан̇гхо йо имасса еварӯпасса дуккхасса паха̄на̄йа пат̣ипанно; сусукхам̣ вата там̣ нибба̄нам̣ йаттхидам̣ еварӯпам̣ дуккхам̣ на сам̣виджджатӣ’’ти.

атха кхо суппава̄са̄ колийадхӣта̄ са̄микам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, аййапутта, йена бхагава̄ тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена бхагавато па̄де сираса̄ ванда̄хи; аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччха – ‘суппава̄са̄, бханте, колийадхӣта̄ бхагавато па̄де сираса̄ вандати; аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘суппава̄са̄, бханте, колийадхӣта̄ сатта васса̄ни габбхам̣ дха̄рети. сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббха̄ са̄ дуккха̄хи тибба̄хи кхара̄хи кат̣ука̄хи ведана̄хи пхут̣т̣ха̄ тӣхи витаккехи адхива̄сети – самма̄самбуддхо вата со бхагава̄ йо имасса еварӯпасса дуккхасса паха̄на̄йа дхаммам̣ десети; суппат̣ипанно вата тасса бхагавато са̄вакасан̇гхо йо имасса еварӯпасса дуккхасса паха̄на̄йа пат̣ипанно; сусукхам̣ вата там̣ нибба̄нам̣ йаттхидам̣ еварӯпам̣ дуккхам̣ на сам̣виджджатӣ’’’ти.

‘‘парама’’нти кхо со колийапутто суппава̄са̄йа колийадхӣта̄йа пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо колийапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘суппава̄са̄, бханте, колийадхӣта̄ бхагавато па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхати; еван̃ча вадети – ‘суппава̄са̄, бханте, колийадхӣта̄ сатта васса̄ни габбхам̣ дха̄рети. сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббха̄ са̄ дуккха̄хи тибба̄хи кхара̄хи кат̣ука̄хи ведана̄хи пхут̣т̣ха̄ тӣхи витаккехи адхива̄сети – самма̄самбуддхо вата со бхагава̄ йо имасса еварӯпасса дуккхасса паха̄на̄йа дхаммам̣ десети; суппат̣ипанно вата тасса бхагавато са̄вакасан̇гхо йо имасса еварӯпасса дуккхасса паха̄на̄йа пат̣ипанно; сусукхам̣ вата нибба̄нам̣ йаттхидам̣ еварӯпам̣ дуккхам̣ на сам̣виджджатӣ’’’ти.

‘‘сукхинӣ хоту суппава̄са̄ колийадхӣта̄; арога̄ арогам̣ путтам̣ виджа̄йатӯ’’ти. саха вачана̄ ча пана бхагавато суппава̄са̄ колийадхӣта̄ сукхинӣ арога̄ арогам̣ путтам̣ виджа̄йи.

‘‘евам̣, бханте’’ти кхо со колийапутто бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена сакам̣ гхарам̣ тена пачча̄йа̄си. аддаса̄ кхо со колийапутто суппава̄сам̣ колийадхӣтарам̣ сукхиним̣ арогам̣ арогам̣ путтам̣ виджа̄там̣. дисва̄насса етадахоси – ‘‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо, татха̄гатасса махиддхиката̄ маха̄нубха̄вата̄, йатра хи на̄ма̄йам̣ суппава̄са̄ колийадхӣта̄ саха вачана̄ ча пана [саха вачана̄ пана (пӣ.), саха вачана̄ (?)] бхагавато сукхинӣ арога̄ арогам̣ путтам̣ виджа̄йиссатӣ’’ти! аттамано памудито пӣтисоманассаджа̄то ахоси.

атха кхо суппава̄са̄ колийадхӣта̄ са̄микам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, аййапутта, йена бхагава̄ тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена бхагавато па̄де сираса̄ ванда̄хи – ‘суппава̄са̄, бханте, колийадхӣта̄ бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣ’ти; еван̃ча вадехи – ‘суппава̄са̄, бханте, колийадхӣта̄ сатта васса̄ни габбхам̣ дха̄рети. сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббха̄ са̄ етарахи сукхинӣ арога̄ арогам̣ путтам̣ виджа̄та̄. са̄ сатта̄хам̣ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ бхаттена нимантети. адхива̄сету кира, бханте, бхагава̄ суппава̄са̄йа колийадхӣта̄йа сатта бхатта̄ни саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’’ти.

‘‘парама’’нти кхо со колийапутто суппава̄са̄йа колийадхӣта̄йа пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со колийапутто бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘суппава̄са̄, бханте, колийадхӣта̄ бхагавато па̄де сираса̄ вандати; еван̃ча вадети – ‘суппава̄са̄, бханте, колийадхӣта̄ сатта васса̄ни габбхам̣ дха̄рети. сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббха̄ са̄ етарахи сукхинӣ арога̄ арогам̣ путтам̣ виджа̄та̄. са̄ сатта̄хам̣ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ бхаттена нимантети. адхива̄сету кира, бханте, бхагава̄ суппава̄са̄йа колийадхӣта̄йа сатта бхатта̄ни саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’’ти.

тена кхо пана самайена ан̃н̃атарена упа̄сакена буддхаппамукхо бхиккхусан̇гхо сва̄тана̄йа бхаттена нимантито хоти. со ча упа̄сако а̄йасмато маха̄моггалла̄насса [маха̄моггала̄насса (ка.)] упат̣т̣ха̄ко хоти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, моггалла̄на, йена со упа̄сако тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ там̣ упа̄сакам̣ евам̣ вадехи – ‘суппава̄са̄, а̄вусо, колийадхӣта̄ сатта васса̄ни габбхам̣ дха̄реси. сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббха̄ са̄ етарахи сукхинӣ арога̄ арогам̣ путтам̣ виджа̄та̄. са̄ сатта̄хам̣ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ бхаттена нимантети. кароту суппава̄са̄ колийадхӣта̄ сатта бхатта̄ни, паччха̄ твам̣ кариссасӣ’ти [кариссасӣти сан̃н̃а̄пехи (ка.)]. туйхесо упат̣т̣ха̄ко’’ти.

‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но бхагавато пат̣иссутва̄ йена со упа̄сако тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ там̣ упа̄сакам̣ етадавоча – ‘‘суппава̄са̄, а̄вусо, колийадхӣта̄ сатта васса̄ни габбхам̣ дха̄рети. сатта̄хам̣ мӯл̣хагаббха̄ са̄ етарахи сукхинӣ арога̄ арогам̣ путтам̣ виджа̄та̄. са̄ сатта̄хам̣ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ бхаттена нимантети. кароту суппава̄са̄ колийадхӣта̄ сатта бхатта̄ни, паччха̄ твам̣ кариссасӣ’’ти.

‘‘саче ме, бханте, аййо маха̄моггалла̄но тин̣н̣ам̣ дхамма̄нам̣ па̄т̣ибхого – бхога̄нан̃ча джӣвитасса ча саддха̄йа ча, кароту суппава̄са̄ колийадхӣта̄ сатта бхатта̄ни, паччха̄хам̣ карисса̄мӣ’’ти. ‘‘двиннам̣ кхо те ахам̣ [двиннам̣ кхо тесам̣ (пӣ.), двиннам̣ кхо несам̣ (ка.)], а̄вусо, дхамма̄нам̣ па̄т̣ибхого – бхога̄нан̃ча джӣвитасса ча. саддха̄йа пана твам̣йева па̄т̣ибхого’’ти.

‘‘саче ме, бханте, аййо маха̄моггалла̄но двиннам̣ дхамма̄нам̣ па̄т̣ибхого – бхога̄нан̃ча джӣвитасса ча, кароту суппава̄са̄ колийадхӣта̄ сатта бхатта̄ни, паччха̄хам̣ карисса̄мӣ’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но там̣ упа̄сакам̣ сан̃н̃а̄петва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сан̃н̃атто [сан̃н̃а̄то (сйа̄.)], бханте, со упа̄сако майа̄; кароту суппава̄са̄ колийадхӣта̄ сатта бхатта̄ни, паччха̄ со кариссатӣ’’ти.

атха кхо суппава̄са̄ колийадхӣта̄ сатта̄хам̣ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси, тан̃ча да̄ракам̣ бхагавантам̣ ванда̄песи саббан̃ча бхиккхусан̇гхам̣.

атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто там̣ да̄ракам̣ етадавоча – ‘‘каччи те, да̄рака, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣, каччи на кин̃чи дуккха’’нти? ‘‘куто ме, бханте са̄рипутта, кхаманӣйам̣, куто йа̄панӣйам̣! сатта ме васса̄ни лохитакумбхийам̣ вутта̄нӣ’’ти.

атха кхо суппава̄са̄ колийадхӣта̄ – ‘‘путто ме дхаммасена̄патина̄ саддхим̣ мантетӣ’’ти аттамана̄ памудита̄ пӣтисоманассаджа̄та̄ ахоси. атха кхо бхагава̄ (суппава̄сам̣ колӣйадхӣтарам̣ аттаманам̣ памудитам̣ пӣтисоманассаджа̄там̣ видитва̄ [дисва̄ (сӣ.)]) [( ) наттхи ин̇галисапоттхаке] суппава̄сам̣ колийадхӣтарам̣ етадавоча – ‘‘иччхеййа̄си твам̣, суппава̄се, ан̃н̃ампи еварӯпам̣ путта’’нти? ‘‘иччхеййа̄махам̣, бхагава̄, ан̃н̃а̄нипи еварӯпа̄ни сатта путта̄нӣ’’ти.

атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘аса̄там̣ са̄тарӯпена, пийарӯпена аппийам̣;

дуккхам̣ сукхасса рӯпена, паматтамативаттатӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣;

9. виса̄кха̄суттам̣

19. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де. тена кхо пана самайена виса̄кха̄йа мига̄рама̄туйа̄ кочидева аттхо ран̃н̃е пасенадимхи косале пат̣ибаддхо [пат̣ибандхо (пӣ. ка.)] хоти. там̣ ра̄джа̄ пасенади косало на йатха̄дхиппа̄йам̣ тӣрети.

атха кхо виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄ дива̄ дивасса [дива̄дивассева (сйа̄.), дива̄дивассейева (пӣ.), дива̄ дивассайева (ка.)] йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо виса̄кхам̣ мига̄рама̄тарам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘ханда куто ну твам̣, виса̄кхе, а̄гаччхаси дива̄ дивасса̄’’ти? ‘‘идха ме, бханте, кочидева аттхо ран̃н̃е пасенадимхи косале пат̣ибаддхо; там̣ ра̄джа̄ пасенади косало на йатха̄дхиппа̄йам̣ тӣретӣ’’ти.

атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘саббам̣ паравасам̣ дуккхам̣, саббам̣ иссарийам̣ сукхам̣;

са̄дха̄ран̣е вихан̃н̃анти, йога̄ хи дуратиккама̄’’ти. навамам̣;

10. бхаддийасуттам̣

20. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ анупийа̄йам̣ вихарати амбаване. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ бхаддийо ка̄л̣ӣгодха̄йа путто аран̃н̃агатопи руккхамӯлагатопи сун̃н̃а̄га̄рагатопи абхиккхан̣ам̣ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’нти!

ассосум̣ кхо самбахула̄ бхиккхӯ а̄йасмато бхаддийасса ка̄л̣ӣгодха̄йа путтасса аран̃н̃агатассапи руккхамӯлагатассапи сун̃н̃а̄га̄рагатассапи абхиккхан̣ам̣ уда̄нам̣ уда̄нентасса – ‘‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’нти! сутва̄на несам̣ етадахоси – ‘‘ниссам̣сайам̣ кхо, а̄вусо, а̄йасма̄ бхаддийо ка̄л̣ӣгодха̄йа путто анабхирато брахмачарийам̣ чарати, йам̣са пуббе ага̄рийабхӯтасса [ага̄рикабхӯтасса (сйа̄.)] раджджасукхам̣, со тамануссарама̄но аран̃н̃агатопи руккхамӯлагатопи сун̃н̃а̄га̄рагатопи абхиккхан̣ам̣ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’’нти!

атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘а̄йасма̄, бханте, бхаддийо ка̄л̣ӣгодха̄йа путто аран̃н̃агатопи руккхамӯлагатопи сун̃н̃а̄га̄рагатопи абхиккхан̣ам̣ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’нти! ниссам̣сайам̣ кхо, бханте, а̄йасма̄ бхаддийо ка̄л̣ӣгодха̄йа путто анабхирато брахмачарийам̣ чарати. йам̣са пуббе ага̄рийабхӯтасса раджджасукхам̣, со тамануссарама̄но аран̃н̃агатопи руккхамӯлагатопи сун̃н̃а̄га̄рагатопи абхиккхан̣ам̣ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’’нти!

атха кхо бхагава̄ ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, бхиккху, мама вачанена бхаддийам̣ бхиккхум̣ а̄мантехи – ‘саттха̄ там̣, а̄вусо бхаддийа, а̄мантетӣ’’’ти.

‘‘евам̣, бханте’’ти кхо со бхиккху бхагавато пат̣иссутва̄ йена̄йасма̄ бхаддийо ка̄л̣ӣгодха̄йа путто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхаддийам̣ ка̄л̣ӣгодха̄йа путтам̣ етадавоча – ‘‘саттха̄ там̣, а̄вусо бхаддийа, а̄мантетӣ’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо а̄йасма̄ бхаддийо ка̄л̣ӣгодха̄йа путто тасса бхиккхуно пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ бхаддийам̣ ка̄л̣ӣгодха̄йа путтам̣ бхагава̄ етадавоча –

‘‘саччам̣ кира твам̣, бхаддийа, аран̃н̃агатопи руккхамӯлагатопи сун̃н̃а̄га̄рагатопи абхиккхан̣ам̣ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’’нти! ‘‘евам̣, бханте’’ти.

‘‘ким̣ пана [кам̣ пана (сйа̄ пӣ.)] твам̣, бхаддийа, аттхавасам̣ сампассама̄но аран̃н̃агатопи руккхамӯлагатопи сун̃н̃а̄га̄рагатопи абхиккхан̣ам̣ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’’нти! ‘‘пуббе ме, бханте, ага̄рийабхӯтасса раджджам̣ ка̄рентасса антопи антепуре раккха̄ сусам̣вихита̄ ахоси, бахипи антепуре раккха̄ сусам̣вихита̄ ахоси, антопи нагаре раккха̄ сусам̣вихита̄ ахоси, бахипи нагаре раккха̄ сусам̣вихита̄ ахоси, антопи джанападе раккха̄ сусам̣вихита̄ ахоси, бахипи джанападе раккха̄ сусам̣вихита̄ ахоси. со кхо ахам̣, бханте, евам̣ раккхито гопито санто бхӣто уббигго уссан̇кӣ утра̄сӣ виха̄сим̣. етарахи кхо пана̄хам̣, бханте, аран̃н̃агатопи руккхамӯлагатопи сун̃н̃а̄га̄рагатопи еко [екако (сйа̄. пӣ.)] абхӣто ануббигго ануссан̇кӣ анутра̄сӣ аппоссукко панналомо парадаттавутто [парадавутто (ка. сӣ. сйа̄. пӣ.)], мигабхӯтена четаса̄ вихара̄ми. имам̣ [идам̣ (сӣ. ка.)] кхо ахам̣, бханте, аттхавасам̣ сампассама̄но аран̃н̃агатопи руккхамӯлагатопи сун̃н̃а̄га̄рагатопи абхиккхан̣ам̣ уда̄нам̣ уда̄неси [уда̄неми (ка.)] – ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’’нти!

атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –

‘‘йассантарато на санти копа̄,

итибхава̄бхаватан̃ча вӣтиватто;

там̣ вигатабхайам̣ сукхим̣ асокам̣,

дева̄ на̄нубхаванти дассана̄йа̄’’ти. дасамам̣;

мучалиндавагго дутийо нит̣т̣хито.