12. двайата̄нупассана̄суттам̣

евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де. тена кхо пана самайена бхагава̄ тадахупосатхе паннарасе пун̣н̣а̄йа пун̣н̣ама̄йа раттийа̄ бхиккхусан̇гхапаривуто аббхока̄се нисинно хоти. атха кхо бхагава̄ тун̣хӣбхӯтам̣ тун̣хӣбхӯтам̣ бхиккхусан̇гхам̣ анувилокетва̄ бхиккхӯ а̄мантеси –

‘‘‘йе те, бхиккхаве, кусала̄ дхамма̄ арийа̄ ниййа̄ника̄ самбодхага̄мино, тесам̣ во, бхиккхаве, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ арийа̄нам̣ ниййа̄ника̄нам̣ самбодхага̄мӣнам̣ ка̄ упаниса̄ савана̄йа̄’ти ити че, бхиккхаве, пуччхита̄ро ассу, те евамассу вачанӣйа̄ – ‘йа̄вадева двайата̄нам̣ дхамма̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣а̄йа̄’ти. кин̃ча двайатам̣ вадетха?

(1) ‘‘идам̣ дуккхам̣, айам̣ дуккхасамудайоти айамека̄нупассана̄. айам̣ дуккханиродхо, айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄ двайата̄нупассино кхо, бхиккхаве, бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато двиннам̣ пхала̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ пхалам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ – дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃а̄, сати ва̄ упа̄дисесе ана̄га̄мита̄’’ти.

идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

729. ‘‘йе дуккхам̣ наппаджа̄нанти, атхо дуккхасса самбхавам̣;

йаттха ча саббасо дуккхам̣, асесам̣ упаруджджхати;

тан̃ча маггам̣ на джа̄нанти, дуккхӯпасамага̄минам̣.

730. ‘‘четовимуттихӣна̄ те, атхо пан̃н̃а̄вимуттийа̄;

абхабба̄ те антакирийа̄йа, те ве джа̄тиджарӯпага̄.

731. ‘‘йе ча дуккхам̣ паджа̄нанти, атхо дуккхасса самбхавам̣;

йаттха ча саббасо дуккхам̣, асесам̣ упаруджджхати;

тан̃ча маггам̣ паджа̄нанти, дуккхӯпасамага̄минам̣.

732. ‘‘четовимуттисампанна̄, атхо пан̃н̃а̄вимуттийа̄;

бхабба̄ те антакирийа̄йа, на те джа̄тиджарӯпага̄’’ти.

(2) ‘‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи парийа̄йена самма̄ двайата̄нупассана̄’ти, ити че, бхиккхаве, пуччхита̄ро ассу; ‘сийа̄’тиссу вачанӣйа̄. катхан̃ча сийа̄? йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти саббам̣ упадхипаччайа̄ти, айамека̄нупассана̄. упадхӣнам̣ твева асесавира̄ганиродха̄ наттхи дуккхасса самбхавоти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

733. ‘‘упадхинида̄на̄ пабхаванти дуккха̄, йе кечи локасмиманекарӯпа̄;

йо ве авидва̄ упадхим̣ кароти, пунаппунам̣ дуккхамупети мандо;

тасма̄ паджа̄нам̣ упадхим̣ на кайира̄, дуккхасса джа̄типпабхава̄нупассӣ’’ти.

(3) ‘‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи парийа̄йена самма̄ двайата̄нупассана̄’ти, ити че, бхиккхаве, пуччхита̄ро ассу; ‘сийа̄’тиссу вачанӣйа̄. катхан̃ча сийа̄? йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти саббам̣ авиджджа̄паччайа̄ти, айамека̄нупассана̄. авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ наттхи дуккхасса самбхавоти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

734. ‘‘джа̄тимаран̣асам̣са̄рам̣, йе ваджанти пунаппунам̣;

иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄вам̣, авиджджа̄йева са̄ гати.

735. ‘‘авиджджа̄ ха̄йам̣ маха̄мохо, йенидам̣ сам̣ситам̣ чирам̣;

виджджа̄гата̄ ча йе сатта̄, на те гаччханти [на̄гаччханти (сӣ. пӣ.)] пунаббхава’’нти.

(4) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти саббам̣ сан̇кха̄рапаччайа̄ти, айамека̄нупассана̄. сан̇кха̄ра̄нам̣ твева асесавира̄ганиродха̄ наттхи дуккхасса самбхавоти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

736. ‘‘йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти, саббам̣ сан̇кха̄рапаччайа̄;

сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхена, наттхи дуккхасса самбхаво.

737. ‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, дуккхам̣ сан̇кха̄рапаччайа̄;

саббасан̇кха̄расаматха̄, сан̃н̃а̄нам̣ упародхана̄;

евам̣ дуккхаккхайо хоти, етам̣ н̃атва̄ йатха̄татхам̣.

738. ‘‘саммаддаса̄ ведагуно, саммадан̃н̃а̄йа пан̣д̣ита̄;

абхибхуййа ма̄расам̣йогам̣, на гаччханти [на̄гаччханти (сӣ. пӣ.)] пунаббхава’’нти.

(5) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти саббам̣ вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ти, айамека̄нупассана̄. вин̃н̃а̄н̣асса твева асесавира̄ганиродха̄ наттхи дуккхасса самбхавоти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

739. ‘‘йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти, саббам̣ вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄;

вин̃н̃а̄н̣асса ниродхена, наттхи дуккхасса самбхаво.

740. ‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, дуккхам̣ вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄;

вин̃н̃а̄н̣ӯпасама̄ бхиккху, ниччха̄то париниббуто’’ти.

(6) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти саббам̣ пхассапаччайа̄ти, айамека̄нупассана̄. пхассасса твева асесавира̄ганиродха̄ наттхи дуккхасса самбхавоти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

741. ‘‘тесам̣ пхассапарета̄нам̣, бхавасота̄нуса̄ринам̣;

куммаггапат̣ипанна̄нам̣, а̄ра̄ сам̣йоджанаккхайо.

742. ‘‘йе ча пхассам̣ парин̃н̃а̄йа, ан̃н̃а̄йупасаме [пан̃н̃а̄йа упасаме (сйа̄.)] рата̄;

те ве пхасса̄бхисамайа̄, ниччха̄та̄ париниббута̄’’ти.

(7) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти саббам̣ ведана̄паччайа̄ти, айамека̄нупассана̄. ведана̄нам̣ твева асесавира̄ганиродха̄ наттхи дуккхасса самбхавоти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

743. ‘‘сукхам̣ ва̄ йади ва̄ дуккхам̣, адуккхамасукхам̣ саха;

аджджхаттан̃ча бахиддха̄ ча, йам̣ кин̃чи аттхи ведитам̣.

744. ‘‘етам̣ дуккханти н̃атва̄на, мосадхаммам̣ палокинам̣ [палокитам̣ (сӣ.)];

пхусса пхусса вайам̣ пассам̣, евам̣ таттха виджа̄нати [вираджджати (ка. сӣ.)];

ведана̄нам̣ кхайа̄ бхиккху, ниччха̄то париниббуто’’ти.

(8) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти саббам̣ тан̣ха̄паччайа̄ти, айамека̄нупассана̄. тан̣ха̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ наттхи дуккхасса самбхавоти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

745. ‘‘тан̣ха̄дутийо пурисо, дӣгхамаддха̄на сам̣сарам̣;

иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄вам̣, сам̣са̄рам̣ на̄тиваттати.

746. ‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, тан̣хам̣ [тан̣ха̄ (бахӯсу) итивуттаке 15 пасситаббам̣] дуккхасса самбхавам̣;

вӣтатан̣хо ана̄да̄но, сато бхиккху париббадже’’ти.

(9) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти саббам̣ упа̄да̄напаччайа̄ти, айамека̄нупассана̄. упа̄да̄на̄нам̣ [упа̄да̄насса (сйа̄. ка.)] твева асесавира̄ганиродха̄ наттхи дуккхасса самбхавоти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

747. ‘‘упа̄да̄напаччайа̄ бхаво, бхӯто дуккхам̣ нигаччхати;

джа̄тасса маран̣ам̣ хоти, есо дуккхасса самбхаво.

748. ‘‘тасма̄ упа̄да̄наккхайа̄, саммадан̃н̃а̄йа пан̣д̣ита̄;

джа̄тиккхайам̣ абхин̃н̃а̄йа, на гаччханти пунаббхава’’нти.

(10) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти саббам̣ а̄рамбхапаччайа̄ти, айамека̄нупассана̄. а̄рамбха̄нам̣ твева асесавира̄ганиродха̄ наттхи дуккхасса самбхавоти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

749. ‘‘йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти, саббам̣ а̄рамбхапаччайа̄;

а̄рамбха̄нам̣ ниродхена, наттхи дуккхасса самбхаво.

750. ‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, дуккхам̣ а̄рамбхапаччайа̄;

сабба̄рамбхам̣ пат̣иниссаджджа, ана̄рамбхе вимуттино.

751. ‘‘уччхиннабхаватан̣хасса, сантачиттасса бхиккхуно;

виккхӣн̣о [витин̣н̣о (сӣ.)] джа̄тисам̣са̄ро, наттхи тасса пунаббхаво’’ти.

(11) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти саббам̣ а̄ха̄рапаччайа̄ти, айамека̄нупассана̄. а̄ха̄ра̄нам̣ твева асесавира̄ганиродха̄ наттхи дуккхасса самбхавоти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

752. ‘‘йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти, саббам̣ а̄ха̄рапаччайа̄;

а̄ха̄ра̄нам̣ ниродхена, наттхи дуккхасса самбхаво.

753. ‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, дуккхам̣ а̄ха̄рапаччайа̄;

сабба̄ха̄рам̣ парин̃н̃а̄йа, сабба̄ха̄раманиссито.

754. ‘‘а̄рогйам̣ саммадан̃н̃а̄йа, а̄сава̄нам̣ париккхайа̄;

сан̇кха̄йа севӣ дхаммат̣т̣хо, сан̇кхйам̣ [сан̇кхам̣ (сӣ. пӣ.)] нопети ведагӯ’’ти.

(12) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти саббам̣ ин̃джитапаччайа̄ти, айамека̄нупассана̄. ин̃джита̄нам̣ твева асесавира̄ганиродха̄ наттхи дуккхасса самбхавоти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

755. ‘‘йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти, саббам̣ ин̃джитапаччайа̄;

ин̃джита̄нам̣ ниродхена, наттхи дуккхасса самбхаво.

756. ‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, дуккхам̣ ин̃джитапаччайа̄;

тасма̄ хи еджам̣ воссаджджа, сан̇кха̄ре упарундхийа;

анеджо анупа̄да̄но, сато бхиккху париббадже’’ти.

(13) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? нисситасса чалитам̣ хотӣти, айамека̄нупассана̄. аниссито на чалатӣти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

757. ‘‘аниссито на чалати, ниссито ча упа̄дийам̣;

иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄вам̣, сам̣са̄рам̣ на̄тиваттати.

758. ‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, ниссайесу махаббхайам̣;

аниссито анупа̄да̄но, сато бхиккху париббадже’’ти.

(14) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? рӯпехи, бхиккхаве, арӯпа̄ [а̄руппа̄ (сӣ. пӣ.)] сантатара̄ти, айамека̄нупассана̄. арӯпехи ниродхо сантатароти, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

759. ‘‘йе ча рӯпӯпага̄ сатта̄, йе ча арӯпат̣т̣ха̄йино [а̄руппава̄сино (сӣ. пӣ.)];

ниродхам̣ аппаджа̄нанта̄, а̄ганта̄ро пунаббхавам̣.

760. ‘‘йе ча рӯпе парин̃н̃а̄йа, арӯпесу асан̣т̣хита̄ [сусан̣т̣хита̄ (сӣ. сйа̄. пӣ.)];

ниродхе йе вимуччанти, те джана̄ маччуха̄йино’’ти.

(15) ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи…пе… катхан̃ча сийа̄? йам̣, бхиккхаве, садевакасса локасса сама̄ракасса сабрахмакасса сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа идам̣ саччанти упаниджджха̄йитам̣ тадамарийа̄нам̣ етам̣ муса̄ти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣, айамека̄нупассана̄. йам̣, бхиккхаве, садевакасса…пе… садеваманусса̄йа идам̣ муса̄ти упаниджджха̄йитам̣, тадамарийа̄нам̣ етам̣ саччанти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄…пе… атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

761. ‘‘анаттани аттама̄ним̣ [аттама̄нӣ (сйа̄.), аттама̄нам̣ (пӣ. ка.)], пасса локам̣ садевакам̣;

нивит̣т̣хам̣ на̄марӯпасмим̣, идам̣ саччанти ман̃н̃ати.

762. ‘‘йена йена хи ман̃н̃анти, тато там̣ хоти ан̃н̃атха̄;

тан̃хи тасса муса̄ хоти, мосадхамман̃хи иттарам̣.

763. ‘‘амосадхаммам̣ нибба̄нам̣, тадарийа̄ саччато видӯ;

те ве сачча̄бхисамайа̄, ниччха̄та̄ париниббута̄’’ти.

(16) ‘‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи парийа̄йена самма̄ двайата̄нупассана̄’ти, ити че, бхиккхаве, пуччхита̄ро ассу; ‘сийа̄’тиссу вачанӣйа̄. катхан̃ча сийа̄? йам̣, бхиккхаве, садевакасса локасса сама̄ракасса сабрахмакасса сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа идам̣ сукханти упаниджджха̄йитам̣, тадамарийа̄нам̣ етам̣ дуккханти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣, айамека̄нупассана̄. йам̣, бхиккхаве, садевакасса…пе… садеваманусса̄йа идам̣ дуккханти упаниджджха̄йитам̣ тадамарийа̄нам̣ етам̣ сукханти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣, айам̣ дутийа̄нупассана̄. евам̣ самма̄ двайата̄нупассино кхо, бхиккхаве, бхиккхуно аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато двиннам̣ пхала̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ пхалам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ – дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃а̄, сати ва̄ упа̄дисесе ана̄га̄мита̄ти. идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

764. ‘‘рӯпа̄ садда̄ раса̄ гандха̄, пхасса̄ дхамма̄ ча кевала̄;

ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ ча, йа̄вататтхӣти вуччати.

765. ‘‘садевакасса локасса, ете во сукхасаммата̄;

йаттха чете нируджджханти, там̣ несам̣ дуккхасамматам̣.

766. ‘‘сукханти дит̣т̣хамарийехи, сакка̄йассупародханам̣;

паччанӣкамидам̣ хоти, саббалокена пассатам̣.

767. ‘‘йам̣ паре сукхато а̄ху, тадарийа̄ а̄ху дуккхато;

йам̣ паре дуккхато а̄ху, тадарийа̄ сукхато видӯ.

768. ‘‘пасса дхаммам̣ дура̄джа̄нам̣, сампамӯл̣хеттхавиддасу [сампамӯл̣хеттха авиддасу (сӣ. пӣ.), саммӯл̣хеттха авиддасу (?)];

нивута̄нам̣ тамо хоти, андхака̄ро апассатам̣.

769. ‘‘сатан̃ча виват̣ам̣ хоти, а̄локо пассата̄мива;

сантике на виджа̄нанти, магга̄ дхаммасса ковида̄.

770. ‘‘бхавара̄гапаретехи, бхавасота̄нуса̄рибхи;

ма̄радхеййа̄нупаннехи, на̄йам̣ дхаммо сусамбудхо.

771. ‘‘ко ну ан̃н̃атрамарийехи, падам̣ самбуддхумарахати;

йам̣ падам̣ саммадан̃н̃а̄йа, париниббанти ана̄сава̄’’ти.

идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти. имасмим̣ ча [имасмим̣ кхо (сӣ.)] пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не сат̣т̣химатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ анупа̄да̄йа а̄савехи читта̄ни вимуччим̣сӯти.

двайата̄нупассана̄суттам̣ два̄дасамам̣ нит̣т̣хитам̣.

тассудда̄нам̣ –

саччам̣ упадхи авиджджа̄ ча, сан̇кха̄ре вин̃н̃а̄н̣апан̃чамам̣;

пхассаведанийа̄ тан̣ха̄, упа̄да̄на̄рамбхаа̄ха̄ра̄;

ин̃джитам̣ чалитам̣ рӯпам̣, саччам̣ дуккхена сол̣аса̄ти.

маха̄вагго татийо нит̣т̣хито.