3. маха̄вагго
1. паббаджджа̄суттам̣
407. паббаджджам̣ киттайисса̄ми, йатха̄ паббаджи чаккхума̄;
йатха̄ вӣмам̣сама̄но со, паббаджджам̣ самарочайи.
408. самба̄дхойам̣ гхара̄ва̄со, раджасса̄йатанам̣ ити;
аббхока̄сова паббаджджа̄, ити дисва̄на паббаджи.
409. паббаджитва̄на ка̄йена, па̄пакаммам̣ виваджджайи;
вачӣдуччаритам̣ хитва̄, а̄джӣвам̣ парисодхайи.
410. агама̄ ра̄джагахам̣ буддхо, магадха̄нам̣ гириббаджам̣;
пин̣д̣а̄йа абхиха̄реси, а̄кин̣н̣аваралаккхан̣о.
411. тамаддаса̄ бимбиса̄ро, па̄са̄дасмим̣ патит̣т̣хито;
дисва̄ лаккхан̣асампаннам̣, имаматтхам̣ абха̄сатха.
412. ‘‘имам̣ бхонто ниса̄метха, абхирӯпо браха̄ сучи;
чаран̣ена ча сампанно, йугаматтан̃ча пеккхати.
413. ‘‘оккхиттачаккху сатима̄, на̄йам̣ нӣчакула̄мива;
ра̄джадӯта̄бхидха̄ванту, кухим̣ бхиккху гамиссати’’.
414. те песита̄ ра̄джадӯта̄, пит̣т̣хито анубандхисум̣;
кухим̣ гамиссати бхиккху, каттха ва̄со бхависсати.
415. сапада̄нам̣ чарама̄но, гуттадва̄ро сусам̣вуто;
кхиппам̣ паттам̣ апӯреси, сампаджа̄но пат̣иссато.
416. пин̣д̣ача̄рам̣ чаритва̄на, никкхамма нагара̄ муни;
пан̣д̣авам̣ абхиха̄реси, еттха ва̄со бхависсати.
417. дисва̄на ва̄сӯпагатам̣, тайо [тато (сӣ. пӣ.)] дӯта̄ упа̄висум̣;
тесу екова [еко ча дӯто (сӣ. сйа̄. пӣ.)] а̄гантва̄, ра̄джино пат̣иведайи.
418. ‘‘еса бхиккху маха̄ра̄джа, пан̣д̣авасса пураттхато [пураккхато (сйа̄. ка.)];
нисинно бйаггхусабхова, сӣхова гиригаббхаре’’.
419. сутва̄на дӯтавачанам̣, бхаддайа̄нена кхаттийо;
тарама̄нарӯпо ниййа̄си, йена пан̣д̣авапаббато.
420. са йа̄набхӯмим̣ йа̄йитва̄, йа̄на̄ оруйха кхаттийо;
паттико упасан̇камма, а̄саджджа нам̣ упа̄виси.
421. нисаджджа ра̄джа̄ саммоди, катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ тато;
катхам̣ со вӣтиса̄ретва̄, имаматтхам̣ абха̄сатха.
422. ‘‘йува̄ ча дахаро ча̄си, пат̣хамуппаттико [пат̣хамуппаттийа̄ (сӣ.), пат̣хамуппаттито (сйа̄.)] сусу;
ван̣н̣а̄рохена сампанно, джа̄тима̄ вийа кхаттийо.
423. ‘‘собхайанто анӣкаггам̣, на̄гасан̇гхапураккхато;
дада̄ми бхоге бхун̃джассу, джа̄тим̣ аккха̄хи пуччхито’’.
424. ‘‘уджум̣ джанападо ра̄джа, химавантасса пассато;
дханавӣрийена сампанно, косалесу [косаласса (сйа̄. ка.)] никетино.
425. ‘‘а̄дичча̄ [а̄диччо (ка.)] на̄ма готтена, са̄кийа̄ [са̄кийо (ка.)] на̄ма джа̄тийа̄;
тамха̄ кула̄ паббаджитомхи, на ка̄ме абхипаттхайам̣.
426. ‘‘ка̄месва̄дӣнавам̣ дисва̄, неккхаммам̣ дат̣т̣ху кхемато;
падха̄на̄йа гамисса̄ми, еттха ме ран̃джатӣ мано’’ти.
паббаджджа̄суттам̣ пат̣хамам̣ нит̣т̣хитам̣.
2. падха̄насуттам̣
427. ‘‘там̣ мам̣ падха̄напахитаттам̣, надим̣ неран̃джарам̣ пати;
випараккамма джха̄йантам̣, йогаккхемасса паттийа̄.
428. ‘‘намучӣ карун̣ам̣ ва̄чам̣, бха̄сама̄но упа̄гами;
‘кисо твамаси дуббан̣н̣о, сантике маран̣ам̣ тава.
429. ‘‘‘сахассабха̄го маран̣асса, екам̣со тава джӣвитам̣;
джӣва бхо джӣвитам̣ сеййо, джӣвам̣ пун̃н̃а̄ни ка̄хаси.
430. ‘‘‘чарато ча те брахмачарийам̣, аггихуттан̃ча джӯхато;
пахӯтам̣ чӣйате пун̃н̃ам̣, ким̣ падха̄нена ка̄хаси.
431. ‘‘‘дугго магго падха̄на̄йа, дуккаро дурабхисамбхаво’’’;
има̄ га̄тха̄ бхан̣ам̣ ма̄ро, ат̣т̣ха̄ буддхасса сантике.
432. там̣ татха̄ва̄динам̣ ма̄рам̣, бхагава̄ етадабрави;
‘‘паматтабандху па̄пима, йенаттхена [сенаттхена (?), аттано аттхена (ат̣т̣ха. сам̣ван̣н̣ана̄)] идха̄гато.
433. ‘‘ан̣уматтопи [ан̣уматтенапи (сӣ. сйа̄.)] пун̃н̃ена, аттхо майхам̣ на виджджати;
йесан̃ча аттхо пун̃н̃ена, те ма̄ро ваттумарахати.
434. ‘‘аттхи саддха̄ татха̄ [тато (сӣ. пӣ.), тапо (сйа̄. ка.)] вӣрийам̣, пан̃н̃а̄ ча мама виджджати;
евам̣ мам̣ пахитаттампи, ким̣ джӣваманупуччхаси.
435. ‘‘надӣнамапи сота̄ни, айам̣ ва̄то висосайе;
кин̃ча ме пахитаттасса, лохитам̣ нупасуссайе.
436. ‘‘лохите суссама̄намхи, питтам̣ семхан̃ча суссати;
мам̣сесу кхӣйама̄несу, бхиййо читтам̣ пасӣдати;
бхиййо сати ча пан̃н̃а̄ ча, сама̄дхи мама тит̣т̣хати.
437. ‘‘тасса мевам̣ вихарато, паттассуттамаведанам̣;
ка̄месу [ка̄ме (сӣ. сйа̄.)] на̄пеккхате читтам̣, пасса саттасса суддхатам̣.
438. ‘‘ка̄ма̄ те пат̣хама̄ сена̄, дутийа̄ арати вуччати;
татийа̄ кхуппипа̄са̄ те, чатуттхӣ тан̣ха̄ павуччати.
439. ‘‘пан̃чамам̣ [пан̃чамӣ (сӣ. пӣ.)] тхинамиддхам̣ те, чхат̣т̣ха̄ бхӣрӯ павуччати;
саттамӣ вичикиччха̄ те, маккхо тхамбхо те ат̣т̣хамо.
440. ‘‘ла̄бхо силоко сакка̄ро, миччха̄ладдхо ча йо йасо;
йо чатта̄нам̣ самуккам̣се, паре ча аваджа̄нати.
441. ‘‘еса̄ намучи те сена̄, кан̣хасса̄бхиппаха̄ринӣ;
на нам̣ асӯро джина̄ти, джетва̄ ча лабхате сукхам̣.
442. ‘‘еса мун̃джам̣ парихаре, дхираттху мама [ида (ка.)] джӣвитам̣;
сан̇га̄ме ме матам̣ сеййо, йам̣ че джӣве пара̄джито.
443. ‘‘пага̄л̣хеттха на диссанти, еке саман̣абра̄хман̣а̄;
тан̃ча маггам̣ на джа̄нанти, йена гаччханти суббата̄.
444. ‘‘саманта̄ дхаджиним̣ дисва̄, йуттам̣ ма̄рам̣ сава̄ханам̣;
йуддха̄йа паччуггаччха̄ми, ма̄ мам̣ т̣ха̄на̄ ача̄вайи.
445. ‘‘йам̣ те там̣ наппасахати, сенам̣ локо садевако;
там̣ те пан̃н̃а̄йа бхеччха̄ми [гаччха̄ми (сӣ.), веччха̄ми (сйа̄.), ваджджха̄ми (ка.)], а̄мам̣ паттам̣ва асмана̄ [паккам̣ва амуна̄ (ка.)].
446. ‘‘васӣкаритва̄ [васим̣ каритва̄ (бахӯсу)] сан̇каппам̣, сатин̃ча сӯпатит̣т̣хитам̣;
рат̣т̣ха̄ рат̣т̣хам̣ вичариссам̣, са̄ваке винайам̣ путхӯ.
447. ‘‘те аппаматта̄ пахитатта̄, мама са̄санака̄рака̄;
ака̄масса [ака̄ма̄ (ка.)] те гамиссанти, йаттха гантва̄ на сочаре’’.
448. ‘‘сатта васса̄ни бхагавантам̣, анубандхим̣ пада̄падам̣;
ота̄рам̣ на̄дхигаччхиссам̣, самбуддхасса сатӣмато.
449. ‘‘медаван̣н̣ам̣ва па̄са̄н̣ам̣, ва̄йасо анупарийага̄;
апеттха мудум̣ [муду (сӣ.)] виндема, апи асса̄дана̄ сийа̄.
450. ‘‘аладдха̄ таттха асса̄дам̣, ва̄йасетто апакками;
ка̄кова селама̄саджджа, ниббиджджа̄пема готамам̣’’.
451. тасса сокапаретасса, вӣн̣а̄ каччха̄ абхассатха;
тато со думмано йаккхо, таттхевантарадха̄йатха̄ти.
падха̄насуттам̣ дутийам̣ нит̣т̣хитам̣.
3. субха̄ситасуттам̣
евам̣ ме сутам̣ – ека самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘чатӯхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гата̄ ва̄ча̄ субха̄сита̄ хоти, на дуббха̄сита̄, анаваджджа̄ ча анануваджджа̄ ча вин̃н̃ӯнам̣. катамехи чатӯхи? идха, бхиккхаве, бхиккху субха̄ситам̣йева бха̄сати но дуббха̄ситам̣, дхаммам̣йева бха̄сати но адхаммам̣, пийам̣йева бха̄сати но аппийам̣, саччам̣йева бха̄сати но аликам̣. имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи ан̇гехи саманна̄гата̄ ва̄ча̄ субха̄сита̄ хоти, но дуббха̄сита̄, анаваджджа̄ ча анануваджджа̄ ча вин̃н̃ӯна’’нти. идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –
452. ‘‘субха̄ситам̣ уттамама̄ху санто, дхаммам̣ бхан̣е на̄дхаммам̣ там̣ дутийам̣;
пийам̣ бхан̣е на̄ппийам̣ там̣ татийам̣, саччам̣ бхан̣е на̄ликам̣ там̣ чатуттха’’нти.
атха кхо а̄йасма̄ ван̇гӣсо ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘пат̣ибха̄ти мам̣ бхагава̄, пат̣ибха̄ти мам̣ сугата̄’’ти. ‘‘пат̣ибха̄ту там̣ ван̇гӣса̄’’ти бхагава̄ авоча. атха кхо а̄йасма̄ ван̇гӣсо бхагавантам̣ саммукха̄ са̄руппа̄хи га̄тха̄хи абхиттхави –
453. ‘‘тамева ва̄чам̣ бха̄сеййа, йа̄йатта̄нам̣ на та̄пайе;
паре ча на вихим̣сеййа, са̄ ве ва̄ча̄ субха̄сита̄.
454. ‘‘пийава̄чамева бха̄сеййа, йа̄ ва̄ча̄ пат̣инандита̄;
йам̣ ана̄да̄йа па̄па̄ни, паресам̣ бха̄сате пийам̣.
455. ‘‘саччам̣ ве амата̄ ва̄ча̄, еса дхаммо санантано;
сачче аттхе ча дхамме ча, а̄ху санто патит̣т̣хита̄.
456. ‘‘йам̣ буддхо бха̄сати ва̄чам̣, кхемам̣ нибба̄напаттийа̄;
дуккхассантакирийа̄йа, са̄ ве ва̄ча̄намуттама̄’’ти.
субха̄ситасуттам̣ татийам̣ нит̣т̣хитам̣.
4. сундарикабха̄радва̄джасуттам̣
евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу вихарати сундарика̄йа надийа̄ тӣре. тена кхо пана самайена сундарикабха̄радва̄джо бра̄хман̣о сундарика̄йа надийа̄ тӣре аггим̣ джухати, аггихуттам̣ паричарати. атха кхо сундарикабха̄радва̄джо бра̄хман̣о аггим̣ джухитва̄ аггихуттам̣ паричаритва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ саманта̄ чатуддиса̄ анувилокеси – ‘‘ко ну кхо имам̣ хабйасесам̣ бхун̃джеййа̄’’ти? аддаса̄ кхо сундарикабха̄радва̄джо бра̄хман̣о бхагавантам̣ авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле сасӣсам̣ па̄рутам̣ нисиннам̣; дисва̄на ва̄мена хаттхена хабйасесам̣ гахетва̄ даккхин̣ена хаттхена каман̣д̣алум̣ гахетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками.
атха кхо бхагава̄ сундарикабха̄радва̄джасса бра̄хман̣асса падасаддена сӣсам̣ вивари. атха кхо сундарикабха̄радва̄джо бра̄хман̣о – ‘‘мун̣д̣о айам̣ бхавам̣, мун̣д̣ако айам̣ бхава’’нти татова пуна ниваттитука̄мо ахоси. атха кхо сундарикабха̄радва̄джасса бра̄хман̣асса етадахоси – ‘‘мун̣д̣а̄пи хи идхекачче бра̄хман̣а̄ бхаванти, йам̣нӯна̄хам̣ упасан̇камитва̄ джа̄тим̣ пуччхеййа’’нти. атха кхо сундарикабха̄радва̄джо бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ким̣джаччо бхава’’нти?
атха кхо бхагава̄ сундарикабха̄радва̄джам̣ бра̄хман̣ам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –
457. ‘‘на бра̄хман̣о номхи на ра̄джапутто, на весса̄йано уда кочи номхи;
готтам̣ парин̃н̃а̄йа путхуджджана̄нам̣, акин̃чано манта чара̄ми локе.
458. ‘‘сан̇гха̄т̣ива̄сӣ агахо чара̄ми [агихо (ка. сӣ. пӣ.) агехо (каттхачи)], нивуттакесо абхиниббутатто;
алиппама̄но идха ма̄н̣авехи, акаллам̣ мам̣ бра̄хман̣а пуччхаси готтапан̃хам̣’’.
459. ‘‘пуччханти ве бхо бра̄хман̣а̄, бра̄хман̣ебхи саха бра̄хман̣о но бхава’’нти.
460. ‘‘бра̄хман̣о хи че твам̣ брӯси, ман̃ча брӯси абра̄хман̣ам̣;
там̣ там̣ са̄виттим̣ пуччха̄ми, типадам̣ чатувӣсатаккхарам̣.
461. ‘‘ким̣ ниссита̄ исайо мануджа̄, кхаттийа̄ бра̄хман̣а̄ [пат̣хамапа̄данто] девата̄нам̣;
йан̃н̃амакаппайим̣су путхӯ идха локе [дутийапа̄данто (сӣ.)].
462. ‘‘йадантагӯ ведагӯ йан̃н̃ака̄ле, йасса̄хутим̣ лабхе тассиджджхети брӯми’’.
463. ‘‘аддха̄ хи тасса хутамиджджхе, (ити бра̄хман̣о)
йам̣ та̄дисам̣ ведагумаддаса̄ма;
тумха̄диса̄нан̃хи адассанена, ан̃н̃о джано бхун̃джати пӯрал̣а̄сам̣’’.
464. ‘‘тасма̄тиха твам̣ бра̄хман̣а аттхена, аттхико упасан̇камма пуччха;
сантам̣ видхӯмам̣ анӣгхам̣ нира̄сам̣, аппевидха абхивинде сумедхам̣’’.
465. ‘‘йан̃н̃е ратохам̣ бхо готама, йан̃н̃ам̣ йит̣т̣хука̄мо на̄хам̣ паджа̄на̄ми;
ануса̄сату мам̣ бхавам̣, йаттха хутам̣ иджджхате брӯхи ме там̣’’.
‘‘тена хи твам̣, бра̄хман̣а, одахассу сотам̣; дхаммам̣ те десесса̄ми –
466. ‘‘ма̄ джа̄тим̣ пуччхӣ чаран̣ан̃ча пуччха, кат̣т̣ха̄ хаве джа̄йати джа̄таведо;
нӣча̄кулӣнопи мунӣ дхитӣма̄, а̄джа̄нийо хоти хирӣниседхо.
467. ‘‘саччена данто дамаса̄ упето, ведантагӯ вӯситабрахмачарийо;
ка̄лена тамхи хабйам̣ павеччхе, йо бра̄хман̣о пун̃н̃апеккхо [пун̃н̃апекхо (сӣ. пӣ.)] йаджетха.
468. ‘‘йе ка̄ме хитва̄ агаха̄ чаранти, сусан̃н̃ататта̄ тасарам̣ва уджджум̣;
ка̄лена тесу хабйам̣ павеччхе, йо бра̄хман̣о пун̃н̃апеккхо йаджетха.
469. ‘‘йе вӣтара̄га̄ сусама̄хитиндрийа̄, чандова ра̄хуггахан̣а̄ памутта̄;
ка̄лена тесу хабйам̣ павеччхе, йо бра̄хман̣о пун̃н̃апеккхо йаджетха.
470. ‘‘асаджджама̄на̄ вичаранти локе, сада̄ сата̄ хитва̄ мама̄йита̄ни;
ка̄лена тесу хабйам̣ павеччхе, йо бра̄хман̣о пун̃н̃апеккхо йаджетха.
471. ‘‘йо ка̄ме хитва̄ абхибхуййача̄рӣ, йо веди джа̄тӣмаран̣асса антам̣;
париниббуто удакарахадова сӣто, татха̄гато арахати пӯрал̣а̄сам̣.
472. ‘‘само самехи висамехи дӯре, татха̄гато хоти анантапан̃н̃о;
анӯпалитто идха ва̄ хурам̣ ва̄, татха̄гато арахати пӯрал̣а̄сам̣.
473. ‘‘йамхи на ма̄йа̄ васати на ма̄но, йо вӣталобхо амамо нира̄со;
панун̣н̣акодхо абхиниббутатто, йо бра̄хман̣о сокамалам̣ аха̄си;
татха̄гато арахати пӯрал̣а̄сам̣.