1. йуганаддхакатха̄

1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ а̄нандо косамбийам̣ вихарати гхосита̄ра̄ме. татра кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаво’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато а̄нандасса паччассосум̣. а̄йасма̄ а̄нандо етадавоча –

‘‘йо хи кочи, а̄вусо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ мама сантике арахаттапаттам̣ [арахаттам̣ (сйа̄.), арахаттапаттим̣ а. ни. 4.170] бйа̄кароти, саббасо чатӯхи маггехи етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена. катамехи чатӯхи?

‘‘идха̄вусо, бхиккху саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄вети. тасса саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄вайато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти [бахулим̣ кароти (ка.) а. ни. 4.170 пасситабба̄]. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄вети. тасса випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄вайато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ [йуганандхам̣ (ка. сӣ. ат̣т̣ха.)] бха̄вети. тасса саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вайато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно дхаммуддхаччавиггахитам̣ ма̄насам̣ хоти. со, а̄вусо, самайо йам̣ там̣ читтам̣ аджджхаттамева [аджджхаттан̃н̃ева (сйа̄. ка.)] сантит̣т̣хати саннисӣдати екоди хоти сама̄дхийати. тасса магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘йо хи кочи, а̄вусо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ мама сантике арахаттапаттам̣ бйа̄кароти, саббасо имехи чатӯхи маггехи, етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена̄’’ти.

1. суттантаниддесо

2. катхам̣ саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄вети? неккхаммавасена читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи. таттха джа̄те дхамме аниччато анупассанат̣т̣хена випассана̄, дуккхато анупассанат̣т̣хена випассана̄, анаттато анупассанат̣т̣хена випассана̄. ити пат̣хамам̣ саматхо, паччха̄ випассана̄. тена вуччати – ‘‘саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄ветӣ’’ти. бха̄ветӣти чатассо бха̄вана̄ – таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ анативаттанат̣т̣хена бха̄вана̄, индрийа̄нам̣ екарасат̣т̣хена бха̄вана̄, тадупагавӣрийава̄ханат̣т̣хена бха̄вана̄, а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄.

магго сан̃джа̄йатӣти катхам̣ магго сан̃джа̄йати? дассанат̣т̣хена самма̄дит̣т̣хи магго сан̃джа̄йати, абхиниропанат̣т̣хена самма̄сан̇каппо магго сан̃джа̄йати, париггахат̣т̣хена самма̄ва̄ча̄ магго сан̃джа̄йати, самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена самма̄камманто магго сан̃джа̄йати, вода̄нат̣т̣хена самма̄а̄джӣво магго сан̃джа̄йати, паггахат̣т̣хена самма̄ва̄йа̄мо магго сан̃джа̄йати, упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена самма̄сати магго сан̃джа̄йати, авиккхепат̣т̣хена самма̄сама̄дхи магго сан̃джа̄йати – евам̣ магго сан̃джа̄йати.

со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти а̄севатӣти катхам̣ а̄севати? а̄ваджджанто а̄севати, джа̄нанто а̄севати, пассанто а̄севати, паччавеккханто а̄севати, читтам̣ адхит̣т̣хаханто а̄севати, саддха̄йа адхимуччанто а̄севати, вӣрийам̣ пагган̣ханто а̄севати, сатим̣ упат̣т̣ха̄пенто а̄севати, читтам̣ сама̄даханто а̄севати, пан̃н̃а̄йа паджа̄нанто а̄севати, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто а̄севати, парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто а̄севати, паха̄таббам̣ паджаханто а̄севати, бха̄ветаббам̣ бха̄венто а̄севати, саччхика̄таббам̣ саччхикаронто а̄севати – евам̣ а̄севати.

бха̄ветӣти катхам̣ бха̄вети? а̄ваджджанто бха̄вети, джа̄нанто бха̄вети, пассанто бха̄вети, паччавеккханто бха̄вети, читтам̣ адхит̣т̣хаханто бха̄вети, саддха̄йа адхимуччанто бха̄вети, вӣрийам̣ пагган̣ханто бха̄вети, сатим̣ упат̣т̣ха̄пенто бха̄вети, читтам̣ сама̄даханто бха̄вети, пан̃н̃а̄йа паджа̄нанто бха̄вети, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто бха̄вети, парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто бха̄вети, паха̄таббам̣ паджаханто бха̄вети, бха̄ветаббам̣ бха̄венто бха̄вети, саччхика̄таббам̣ саччхикаронто бха̄вети – евам̣ бха̄вети.

бахулӣкаротӣти катхам̣ бахулӣкароти? а̄ваджджанто бахулӣкароти, джа̄нанто бахулӣкароти, пассанто бахулӣкароти, паччавеккханто бахулӣкароти, читтам̣ адхит̣т̣хаханто бахулӣкароти, саддха̄йа адхимуччанто бахулӣкароти, вӣрийам̣ пагган̣ханто бахулӣкароти, сатим̣ упат̣т̣ха̄пенто бахулӣкароти, читтам̣ сама̄даханто бахулӣкароти, пан̃н̃а̄йа паджа̄нанто бахулӣкароти, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто бахулӣкароти, парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто бахулӣкароти, паха̄таббам̣ паджаханто бахулӣкароти, бха̄ветаббам̣ бха̄венто бахулӣкароти, саччхика̄таббам̣ саччхикаронто бахулӣкароти – евам̣ бахулӣкароти.

тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти анусайа̄ бйантӣхонтӣти катхам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти? сота̄паттимаггена, сакка̄йадит̣т̣хи, вичикиччха̄, сӣлаббатапара̄ма̄со – има̄ни тӣн̣и сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти; дит̣т̣ха̄нусайо, вичикиччха̄нусайо – име две анусайа̄ бйантӣхонти. сакада̄га̄мимаггена ол̣а̄рикам̣ ка̄мара̄гасан̃н̃оджанам̣, пат̣игхасан̃н̃оджанам̣ – има̄ни две сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти; ол̣а̄рико ка̄мара̄га̄нусайо, пат̣игха̄нусайо – име две анусайа̄ бйантӣхонти. ана̄га̄мимаггена анусахагатам̣ ка̄мара̄гасан̃н̃оджанам̣, пат̣игхасан̃н̃оджанам̣ – има̄ни две сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти; анусахагато ка̄мара̄га̄нусайо, пат̣игха̄нусайо – име две анусайа̄ бйантӣхонти. арахаттамаггена рӯпара̄го, арӯпара̄го, ма̄но, уддхаччам̣, авиджджа̄ – има̄ни пан̃ча сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти; ма̄на̄нусайо, бхавара̄га̄нусайо, авиджджа̄нусайо – име тайо анусайа̄ бйантӣхонти. евам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

3. абйа̄па̄давасена читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи…пе… а̄локасан̃н̃а̄васена читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи…пе… пат̣иниссагга̄нупассӣ асса̄савасена пат̣иниссагга̄нупассӣ пасса̄савасена читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи. таттха джа̄те дхамме аниччато анупассанат̣т̣хена випассана̄, дуккхато анупассанат̣т̣хена випассана̄, анаттато анупассанат̣т̣хена випассана̄. ити пат̣хамам̣ саматхо, паччха̄ випассана̄. тена вуччати – ‘‘саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄ветӣ’’ти. бха̄ветӣти чатассо бха̄вана̄ – таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ анативаттанат̣т̣хена бха̄вана̄, индрийа̄нам̣ екарасат̣т̣хена бха̄вана̄, тадупагавӣрийава̄ханат̣т̣хена бха̄вана̄, а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄.

магго сан̃джа̄йатӣти катхам̣ магго сан̃джа̄йати? дассанат̣т̣хена самма̄дит̣т̣хи магго сан̃джа̄йати, абхиниропанат̣т̣хена самма̄сан̇каппо магго сан̃джа̄йати…пе… авиккхепат̣т̣хена самма̄сама̄дхи магго сан̃джа̄йати. евам̣ магго сан̃джа̄йати.

со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти а̄севатӣти катхам̣ а̄севати? а̄ваджджанто а̄севати…пе… саччхика̄таббам̣ саччхикаронто а̄севати, евам̣ а̄севати. бха̄ветӣти катхам̣ бха̄вети? а̄ваджджанто бха̄вети, джа̄нанто бха̄вети…пе… саччхика̄таббам̣ саччхикаронто бха̄вети, евам̣ бха̄вети. бахулӣкаротӣти катхам̣ бахулӣкароти? а̄ваджджанто бахулӣкароти, джа̄нанто бахулӣкароти…пе… саччхика̄таббам̣ саччхикаронто бахулӣкароти, евам̣ бахулӣкароти.

тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонтӣти катхам̣ сан̃н̃оджана̄ пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти? сота̄паттимаггена сакка̄йадит̣т̣хи вичикиччха̄ сӣлаббатапара̄ма̄со – има̄ни тӣн̣и сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти; дит̣т̣ха̄нусайо, вичикиччха̄нусайо – име две анусайа̄ бйантӣхонти. сакада̄га̄мимаггена ол̣а̄рикам̣ ка̄мара̄гасан̃н̃оджанам̣, пат̣игхасан̃н̃оджанам̣ – има̄ни две сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти; ол̣а̄рико ка̄мара̄га̄нусайо пат̣игха̄нусайо – име две анусайа̄ бйантӣхонти. ана̄га̄мимаггена анусахагатам̣ ка̄мара̄гасан̃н̃оджанам̣, пат̣игхасан̃н̃оджанам̣ – има̄ни две сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти; анусахагато ка̄мара̄га̄нусайо, пат̣игха̄нусайо – име две анусайа̄ бйантӣхонти. арахаттамаггена рӯпара̄го, арӯпара̄го, ма̄но, уддхаччам̣, авиджджа̄ – има̄ни пан̃ча сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти; ма̄на̄нусайо, бхавара̄га̄нусайо, авиджджа̄нусайо – име тайо анусайа̄ бйантӣхонти. евам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти. евам̣ саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄вети.

4. катхам̣ випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄вети? аниччато анупассанат̣т̣хена випассана̄, дуккхато анупассанат̣т̣хена випассана̄, анаттато анупассанат̣т̣хена випассана̄. таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нан̃ча восагга̄рамман̣ата̄ [воссагга̄рамман̣ата̄ (сйа̄. ка.)] читтасса екаггата̄ авиккхепо. сама̄дхи ити пат̣хамам̣ випассана̄, паччха̄ саматхо. тена вуччати – ‘‘випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄ветӣ’’ти. бха̄ветӣти чатассо бха̄вана̄ – а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄…пе… магго сан̃джа̄йатӣти катхам̣ магго сан̃джа̄йати…пе… евам̣ магго сан̃джа̄йати. евам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

рӯпам̣ аниччато анупассанат̣т̣хена випассана̄, рӯпам̣ дуккхато анупассанат̣т̣хена випассана̄, рӯпам̣ анаттато анупассанат̣т̣хена випассана̄. таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нан̃ча восагга̄рамман̣ата̄ читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи. ити пат̣хамам̣ випассана̄, паччха̄ саматхо. тена вуччати – ‘‘випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄ветӣ’’ти. бха̄ветӣти чатассо бха̄вана̄ – а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄…пе… магго сан̃джа̄йатӣти катхам̣ магго сан̃джа̄йати…пе… евам̣ магго сан̃джа̄йати. евам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

веданам̣…пе… сан̃н̃ам̣ … сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхум̣…пе… джара̄маран̣ам̣ аниччато анупассанат̣т̣хена випассана̄, джара̄маран̣ам̣ дуккхато…пе… анаттато анупассанат̣т̣хена випассана̄. таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нан̃ча восагга̄рамман̣ата̄ читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи. ити пат̣хамам̣ випассана̄, паччха̄ саматхо. тена вуччати – ‘‘випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄ветӣ’’ти. бха̄ветӣти чатассо бха̄вана̄ – а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄…пе… магго сан̃джа̄йатӣти катхам̣ магго сан̃джа̄йати…пе… евам̣ магго сан̃джа̄йати. евам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти. евам̣ випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄вети.

5. катхам̣ саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? сол̣асахи а̄ка̄рехи саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети. а̄рамман̣ат̣т̣хена гочарат̣т̣хена паха̄нат̣т̣хена паричча̄гат̣т̣хена вут̣т̣ха̄нат̣т̣хена виват̣т̣анат̣т̣хена сантат̣т̣хена пан̣ӣтат̣т̣хена вимуттат̣т̣хена ана̄сават̣т̣хена таран̣ат̣т̣хена анимиттат̣т̣хена аппан̣ихитат̣т̣хена сун̃н̃атат̣т̣хена екарасат̣т̣хена анативаттанат̣т̣хена йуганаддхат̣т̣хена.

катхам̣ а̄рамман̣ат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччам̣ паджахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи ниродха̄рамман̣о, авиджджам̣ паджахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ ниродха̄рамман̣а̄. ити а̄рамман̣ат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘а̄рамман̣ат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти. бха̄ветӣти чатассо бха̄вана̄ – а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄…пе… магго сан̃джа̄йатӣти катхам̣ магго сан̃джа̄йати…пе… евам̣ магго сан̃джа̄йати. евам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти. евам̣ а̄рамман̣ат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети.

катхам̣ гочарат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччам̣ паджахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи ниродхагочаро, авиджджам̣ паджахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ ниродхагочара̄. ити гочарат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘гочарат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ паха̄нат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччасахагатакилесе ча кхандхе ча паджахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи ниродхагочаро, авиджджа̄сахагатакилесе ча кхандхе ча паджахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ ниродхагочара̄. ити паха̄нат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘паха̄нат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ паричча̄гат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччасахагатакилесе ча кхандхе ча париччаджато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи ниродхагочаро, авиджджа̄сахагатакилесе ча кхандхе ча париччаджато анупассанат̣т̣хена випассана̄ ниродхагочара̄. ити паричча̄гат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘паричча̄гат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ вут̣т̣ха̄нат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччасахагатакилесехи ча кхандхехи ча вут̣т̣хахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи ниродхагочаро, авиджджа̄сахагатакилесехи ча кхандхехи ча вут̣т̣хахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ ниродхагочара̄. ити вут̣т̣ха̄нат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘вут̣т̣ха̄нат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ виват̣т̣анат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччасахагатакилесехи ча кхандхехи ча виват̣т̣ато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи ниродхагочаро, авиджджа̄сахагатакилесехи ча кхандхехи ча виват̣т̣ато анупассанат̣т̣хена випассана̄ ниродхагочара̄. ити виват̣т̣анат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘виват̣т̣анат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ сантат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччам̣ паджахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи санто хонти ниродхагочаро, авиджджам̣ паджахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ санта̄ хоти ниродхагочара̄. ити сантат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘сантат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ пан̣ӣтат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччам̣ паджахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи пан̣ӣто хоти ниродхагочаро, авиджджам̣ паджахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ пан̣ӣта̄ хоти ниродхагочара̄. ити пан̣ӣтат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘пан̣ӣтат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ вимуттат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччам̣ паджахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи ка̄ма̄сава̄ вимутто хоти ниродхагочаро, авиджджам̣ паджахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ авиджджа̄сава̄ вимутта̄ хоти ниродхагочара̄. ити ра̄гавира̄га̄ четовимутти авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄ вимуттат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘вимуттат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ ана̄сават̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччам̣ паджахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи ка̄ма̄савена ана̄саво хоти ниродхагочаро, авиджджам̣ паджахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ авиджджа̄савена ана̄сава̄ хоти ниродхагочара̄. ити ана̄сават̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘ана̄сават̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ таран̣ат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччасахагатакилесе ча кхандхе ча тарато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи ниродхагочаро, авиджджа̄сахагатакилесе ча кхандхе ча тарато анупассанат̣т̣хена випассана̄ ниродхагочара̄. ити таран̣ат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘таран̣ат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ анимиттат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччам̣ паджахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи саббанимиттехи анимитто хоти ниродхагочаро, авиджджам̣ паджахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ саббанимиттехи анимитта̄ хоти ниродхагочара̄. ити анимиттат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘анимиттат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ аппан̣ихитат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччам̣ паджахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи саббапан̣идхӣхи аппан̣ихито хоти ниродхагочаро, авиджджам̣ паджахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ саббапан̣идхӣхи аппан̣ихита̄ хоти ниродхагочара̄. ити аппан̣ихитат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘аппан̣ихитат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти.

катхам̣ сун̃н̃атат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети? уддхаччам̣ паджахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи сабба̄бхинивесехи сун̃н̃о хоти ниродхагочаро, авиджджам̣ паджахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ сабба̄бхинивесехи сун̃н̃а̄ хоти ниродхагочара̄. ити сун̃н̃атат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати – ‘‘сун̃н̃атат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти. бха̄ветӣти чатассо бха̄вана̄ – а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄…пе… магго сан̃джа̄йатӣти катхам̣ магго сан̃джа̄йати…пе… евам̣ магго сан̃джа̄йати. евам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти. евам̣ сун̃н̃атат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети. имехи сол̣асахи а̄ка̄рехи саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети, евам̣ саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети.

суттантаниддесо.

2. дхаммуддхаччава̄раниддесо

6. катхам̣ дхаммуддхаччавиггахитам̣ ма̄насам̣ хоти? аниччато манасикарото обха̄со уппаджджати, обха̄со дхаммоти обха̄сам̣ а̄ваджджати, тато виккхепо уддхаччам̣. тена уддхаччена виггахитама̄насо аниччато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, дуккхато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, анаттато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тена вуччати – ‘‘дхаммуддхаччавиггахитама̄насо хоти со самайо, йам̣ там̣ читтам̣ аджджхаттамева сантит̣т̣хати саннисӣдати екоди хоти сама̄дхийати. тасса магго сан̃джа̄йатӣ’’ти катхам̣ магго сан̃джа̄йати…пе… евам̣ магго сан̃джа̄йати, евам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

аниччато манасикарото н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, пӣти уппаджджати, пассаддхи уппаджджати, сукхам̣ уппаджджати, адхимоккхо уппаджджати, паггахо уппаджджати, упат̣т̣ха̄нам̣ уппаджджати, упеккха̄ уппаджджати, никанти уппаджджати, ‘никанти дхаммо’ти никантим̣ а̄ваджджати. тато виккхепо уддхаччам̣. тена уддхаччена виггахитама̄насо аниччато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, дуккхато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, анаттато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тена вуччати – ‘‘дхаммуддхаччавиггахитама̄насо хоти со самайо, йам̣ там̣ читтам̣ аджджхаттамева сантит̣т̣хати саннисӣдати екоди хоти сама̄дхийати. тасса магго сан̃джа̄йатӣ’’ти. катхам̣ магго сан̃джа̄йати…пе… евам̣ магго сан̃джа̄йати, евам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

дуккхато манасикарото…пе… анаттато манасикарото обха̄со уппаджджати…пе… н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, пӣти уппаджджати, пассаддхи уппаджджати, сукхам̣ уппаджджати, адхимоккхо уппаджджати, паггахо уппаджджати, упат̣т̣ха̄нам̣ уппаджджати, упеккха̄ уппаджджати, никанти уппаджджати, ‘никанти дхаммо’ти никантим̣ а̄ваджджати. тато виккхепо уддхаччам̣. тена уддхаччена виггахитама̄насо анаттато упат̣т̣ха̄нам̣, аниччато упат̣т̣ха̄нам̣, дуккхато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тена вуччати – ‘‘дхаммуддхаччавиггахитама̄насо…пе… евам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти’’.

рӯпам̣ аниччато манасикарото…пе… рӯпам̣ дуккхато манасикарото… рӯпам̣ анаттато манасикарото… веданам̣…пе… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхум̣…пе… джара̄маран̣ам̣ аниччато манасикарото…пе… джара̄маран̣ам̣ дуккхато манасикарото, джара̄маран̣ам̣ анаттато манасикарото обха̄со уппаджджати…пе… н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, пӣти уппаджджати, пассаддхи уппаджджати, сукхам̣ уппаджджати, адхимоккхо уппаджджати, паггахо уппаджджати, упат̣т̣ха̄нам̣ уппаджджати, упеккха̄ уппаджджати, никанти уппаджджати, ‘никанти дхаммо’ти никантим̣ а̄ваджджати. тато виккхепо уддхаччам̣. тена уддхаччена виггахитама̄насо. джара̄маран̣ам̣ анаттато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. джара̄маран̣ам̣ аниччато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, джара̄маран̣ам̣ дуккхато упат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. тена вуччати – ‘‘дхаммуддхаччавиггахитама̄насо хоти. со самайо, йам̣ там̣ читтам̣ аджджхаттамева сантит̣т̣хати саннисӣдати екоди хоти сама̄дхийати. тасса магго сан̃джа̄йатӣ’’ти. катхам̣ магго сан̃джа̄йати…пе… евам̣ магго сан̃джа̄йати. евам̣ сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти. евам̣ дхаммуддхаччавиггахитам̣ ма̄насам̣ хоти.

7. обха̄се чева н̃а̄н̣е ча, пӣтийа̄ ча викампати;

пассаддхийа̄ сукхе чева, йехи читтам̣ паведхати.

адхимоккхе ча пагга̄хе, упат̣т̣ха̄не ча кампати;

упеккха̄ваджджана̄йа чева, упеккха̄йа ча никантийа̄.

има̄ни даса т̣ха̄на̄ни, пан̃н̃а̄ йасса париччита̄;

дхаммуддхаччакусало хоти, на ча саммоха гаччхати.

виккхипати чева килиссати ча, чавати читтабха̄вана̄;

виккхипати на килиссати, бха̄вана̄ париха̄йати.

виккхипати на килиссати, бха̄вана̄ на париха̄йати;

на ча виккхипате читтам̣ на килиссати, на чавати читтабха̄вана̄.

имехи чатӯхи т̣ха̄нехи читтасса сан̇кхепавиккхепавиггахитам̣ [сан̇кхепам̣ виккхепам̣ виггахитам̣ (сйа̄.)] даса т̣ха̄не сампаджа̄на̄тӣти.

йуганаддхакатха̄ нит̣т̣хита̄.