7. а̄ват̣т̣аха̄равибхан̇го
29. таттха катамо а̄ват̣т̣о ха̄ро? ‘‘екамхи падат̣т̣ха̄не’’ти айам̣.
‘‘а̄рамбхатха [а̄раббхатха (сӣ.) сам̣. ни. 1.185; тхерага̄. 256 пасситаббам̣] никкаматха, йун̃джатха буддхаса̄сане;
дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джаро’’ти.
‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄’’ти вӣрийасса падат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘йун̃джатха буддхаса̄сане’’ти сама̄дхисса падат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джаро’’ти пан̃н̃а̄йа падат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄’’ти вӣрийиндрийасса падат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘йун̃джатха буддхаса̄сане’’ти сама̄дхиндрийасса падат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джаро’’ти пан̃н̃индрийасса падат̣т̣ха̄нам̣. има̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни десана̄.
айун̃джанта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ йоге, йун̃джанта̄нам̣ ва̄ а̄рамбхо.
таттха йе на йун̃джанти, те пама̄дамӯлака̄ на йун̃джанти. со пама̄до дувидхо тан̣ха̄мӯлако авиджджа̄мӯлако ча. таттха авиджджа̄мӯлако йена ан̃н̃а̄н̣ена нивуто н̃еййат̣т̣ха̄нам̣ наппаджа̄на̄ти пан̃чаккхандха̄ уппа̄давайадхамма̄ти, айам̣ авиджджа̄мӯлако. йо тан̣ха̄мӯлако, со тивидхо ануппанна̄нам̣ бхога̄нам̣ уппа̄да̄йа парийесанто пама̄дам̣ а̄паджджати, уппанна̄нам̣ бхога̄нам̣ а̄раккханимиттам̣ парибхоганимиттан̃ча пама̄дам̣ а̄паджджати айам̣ локе чатуббидхо пама̄до екавидхо авиджджа̄йа тивидхо тан̣ха̄йа. таттха авиджджа̄йа на̄мака̄йо падат̣т̣ха̄нам̣. тан̣ха̄йа рӯпака̄йо падат̣т̣ха̄нам̣. там̣ кисса хету, рӯпӣсу бхавесу аджджхоса̄нам̣, арӯпӣсу саммохо? таттха рӯпака̄йо рӯпаккхандхо на̄мака̄йо чатта̄ро арӯпино кхандха̄. име пан̃чаккхандха̄ катамена упа̄да̄нена саупа̄да̄на̄, тан̣ха̄йа ча авиджджа̄йа ча? таттха тан̣ха̄ две упа̄да̄на̄ни ка̄мупа̄да̄нан̃ча сӣлаббатупа̄да̄нан̃ча. авиджджа̄ две упа̄да̄на̄ни дит̣т̣хупа̄да̄нан̃ча аттава̄дупа̄да̄нан̃ча. имехи чатӯхи упа̄да̄нехи йе саупа̄да̄на̄ кхандха̄, идам̣ дуккхам̣. чатта̄ри упа̄да̄на̄ни, айам̣ самудайо. пан̃чаккхандха̄ дуккхам̣. тесам̣ бхагава̄ парин̃н̃а̄йа паха̄на̄йа ча дхаммам̣ десети дуккхасса парин̃н̃а̄йа самудайасса паха̄на̄йа.
30. таттха йо тивидхо тан̣ха̄мӯлако пама̄до ануппанна̄нам̣ бхога̄нам̣ уппа̄да̄йа парийесати, уппанна̄нам̣ бхога̄нам̣ а̄раккхан̣ан̃ча кароти парибхоганимиттан̃ча, тасса сампат̣иведхена раккхан̣а̄ пат̣исам̣харан̣а̄, айам̣ саматхо.
со катхам̣ бхавати? йада̄ джа̄на̄ти ка̄ма̄нам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато ока̄ран̃ча сам̣килесан̃ча вода̄нан̃ча неккхамме ча а̄нисам̣сам̣. таттха йа̄ вӣмам̣са̄ упапариккха̄ айам̣ випассана̄. име две дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти саматхо ча випассана̄ ча. имесу двӣсу дхаммесу бха̄вийама̄несу две дхамма̄ пахӣйанти тан̣ха̄ ча авиджджа̄ ча, имесу двӣсу дхаммесу пахӣнесу чатта̄ри упа̄да̄на̄ни нируджджханти. упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо, бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо, джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти. ити пуримака̄ни ча две сачча̄ни дуккхам̣ самудайо ча, саматхо ча випассана̄ ча магго. бхаваниродхо нибба̄нам̣ има̄ни чатта̄ри сачча̄ни. тена̄ха бхагава̄ ‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄’’ти.
йатха̄пи мӯле анупаддаве дал̣хе, чхиннопи руккхо пунарева [пунадева (ка.) пасса дха. па. 338] рӯхати;
евампи тан̣ха̄нусайе анӯхате, ниббаттатӣ дуккхамидам̣ пунаппунам̣.
айам̣ тан̣ха̄нусайо. катамасса̄ тан̣ха̄йа? бхаватан̣ха̄йа. йо етасса дхаммасса паччайо айам̣ авиджджа̄. авиджджа̄паччайа̄ хи бхаватан̣ха̄. име две килеса̄ тан̣ха̄ ча авиджджа̄ ча. та̄ни чатта̄ри упа̄да̄на̄ни техи чатӯхи упа̄да̄нехи йе саупа̄да̄на̄ кхандха̄, идам̣ дуккхам̣. чатта̄ри упа̄да̄на̄ни айам̣ самудайо. пан̃чаккхандха̄ дуккхам̣. тесам̣ бхагава̄ парин̃н̃а̄йа ча паха̄на̄йа ча дхаммам̣ десети дуккхасса парин̃н̃а̄йа самудайасса паха̄на̄йа.
йена тан̣ха̄нусайам̣ самӯханати [самӯханти (сӣ.)], айам̣ саматхо. йена тан̣ха̄нусайасса паччайам̣ авиджджам̣ ва̄райати, айам̣ випассана̄. име две дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти саматхо ча випассана̄ ча. таттха саматхасса пхалам̣ ра̄гавира̄га̄ четовимутти, випассана̄йа пхалам̣ авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти. ити пуримака̄ни ча две сачча̄ни дуккхам̣ самудайо ча, саматхо випассана̄ ча магго, две ча вимуттийо ниродхо. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни. тена̄ха бхагава̄ ‘‘йатха̄пи мӯле’’ти.
‘‘саббапа̄пасса акаран̣ам̣, кусаласса упасампада̄;
сачиттапарийода̄панам̣ [парийодапанам̣ (сӣ.) дха. па. 183; дӣ. ни. 2.90 пасситаббам̣], етам̣ буддха̄на са̄сана’’нти.
саббапа̄пам̣ на̄ма тӣн̣и дуччарита̄ни ка̄йадуччаритам̣ вачӣдуччаритам̣ манодуччаритам̣, те даса акусалакаммапатха̄ па̄н̣а̄типа̄то адинна̄да̄нам̣ ка̄месумиччха̄ча̄ро муса̄ва̄до писун̣а̄ ва̄ча̄ пхаруса̄ ва̄ча̄ сампхаппала̄по абхиджджха̄ бйа̄па̄до миччха̄дит̣т̣хи, та̄ни две камма̄ни четана̄ четасикан̃ча. таттха йо ча па̄н̣а̄типа̄то йа̄ ча писун̣а̄ ва̄ча̄ йа̄ ча пхаруса̄ ва̄ча̄, идам̣ досасамут̣т̣ха̄нам̣. йан̃ча адинна̄да̄нам̣ йо ча ка̄месумиччха̄ча̄ро йо ча муса̄ва̄до, идам̣ лобхасамут̣т̣ха̄нам̣, йо сампхаппала̄по, идам̣ мохасамут̣т̣ха̄нам̣. има̄ни сатта ка̄ран̣а̄ни четана̄каммам̣. йа̄ абхиджджха̄, айам̣ лобхо акусаламӯлам̣. йо бйа̄па̄до, айам̣ досо акусаламӯлам̣. йа̄ миччха̄дит̣т̣хи, айам̣ миччха̄магго. има̄ни тӣн̣и ка̄ран̣а̄ни четасикакаммам̣. тена̄ха ‘‘четана̄каммам̣ четасикакамма’’нти.
акусаламӯлам̣ пайогам̣ гаччхантам̣ чатуббидхам̣ агатим̣ гаччхати чханда̄ доса̄ бхайа̄ моха̄. таттха йам̣ чханда̄ агатим̣ гаччхати, идам̣ лобхасамут̣т̣ха̄нам̣. йам̣ доса̄ агатим̣ гаччхати, идам̣ досасамут̣т̣ха̄нам̣. йам̣ бхайа̄ ча моха̄ ча агатим̣ гаччхати, идам̣ мохасамут̣т̣ха̄нам̣. таттха лобхо асубха̄йа пахӣйати. досо метта̄йа. мохо пан̃н̃а̄йа. татха̄ лобхо упеккха̄йа пахӣйати. досо метта̄йа ча карун̣а̄йа ча. мохо мудита̄йа паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхати. тена̄ха бхагава̄ ‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’’нти.
31. саббапа̄пам̣ на̄ма ат̣т̣ха миччхатта̄ни миччха̄дит̣т̣хи миччха̄сан̇каппо миччха̄ва̄ча̄ миччха̄камманто миччха̄а̄джӣво миччха̄ва̄йа̄мо миччха̄сати миччха̄сама̄дхи, идам̣ вуччати саббапа̄пам̣. имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ миччхатта̄нам̣ йа̄ акирийа̄ акаран̣ам̣ анаджджха̄ча̄ро, идам̣ вуччати саббапа̄пасса акаран̣ам̣.
ат̣т̣хасу миччхаттесу пахӣнесу ат̣т̣ха самматта̄ни сампаджджанти. ат̣т̣ханнам̣ самматта̄нам̣ йа̄ кирийа̄ каран̣ам̣ сампа̄данам̣, айам̣ вуччати кусаласса упасампада̄. сачиттапарийода̄пананти атӣтасса маггасса бха̄вана̄кирийам̣ дассайати, читте парийода̄пите [парийодапите (сӣ. ка.)] пан̃чаккхандха̄ парийода̄пита̄ бхаванти, еван̃хи бхагава̄ а̄ха ‘‘четовисуддхаттхам̣, бхиккхаве, татха̄гате брахмачарийам̣ вуссатӣ’’ти. дувидха̄ хи парийода̄пана̄ нӣваран̣аппаха̄нан̃ча анусайасамуггха̄то ча. две парийода̄панабхӯмийо дассанабхӯми ча, бха̄вана̄бхӯми ча, таттха йам̣ пат̣иведхена парийода̄пети, идам̣ дуккхам̣. йато парийода̄пети, айам̣ самудайо. йена парийода̄пети, айам̣ магго. йам̣ парийода̄питам̣, айам̣ ниродхо. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни. тена̄ха бхагава̄ ‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’’нти.
‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄рим̣, чхаттам̣ махантам̣ йатха вассака̄ле;
еса̄нисам̣со дхамме сучин̣н̣е, на дуггатим̣ гаччхати дхаммача̄рӣ’’ти.
дхаммо на̄ма дувидхо индрийасам̣варо магго ча. дуггати на̄ма дувидха̄ девамануссе ва̄ упанидха̄йа апа̄йа̄ дуггати, нибба̄нам̣ ва̄ упанидха̄йа сабба̄ упапаттийо дуггати. таттха йа̄ сам̣варасӣле акхан̣д̣ака̄рита̄, айам̣ дхаммо сучин̣н̣о апа̄йехи раккхати. евам̣ бхагава̄ а̄ха – двема̄, бхиккхаве, сӣлавато гатийо дева̄ ча манусса̄ ча. еван̃ча на̄л̣анда̄йам̣ нигаме асибандхакапутто га̄ман̣и бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘бра̄хман̣а̄, бханте, паччха̄бхӯмака̄ ка̄ман̣д̣алука̄ сева̄лама̄лика̄ удакорохака̄ аггипарича̄рака̄, те матам̣ ка̄лан̇катам̣ уййа̄пенти на̄ма, сан̃н̃а̄пенти на̄ма, саггам̣ на̄ма окка̄менти [уггаменти (сӣ.) пасса сам̣. ни. 4.358]. бхагава̄ пана, бханте, арахам̣ самма̄самбуддхо пахоти татха̄ ка̄тум̣, йатха̄ саббо локо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа̄’’ти.
‘‘тена хи, га̄ман̣и, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми, йатха̄ те кхамеййа, татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄сӣти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, га̄ман̣и, идхасса пурисо па̄н̣а̄типа̄тӣ адинна̄да̄йӣ ка̄месумиччха̄ча̄рӣ муса̄ва̄дӣ писун̣ава̄чо пхарусава̄чо сампхаппала̄пӣ абхиджджха̄лу бйа̄панначитто миччха̄дит̣т̣хико, таменам̣ маха̄джанака̄йо сан̇гамма сама̄гамма а̄йа̄чеййа тхомеййа пан̃джалико анупарисаккеййа ‘айам̣ пурисо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджатӯ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, га̄ман̣и, апи ну со пурисо махато джанака̄йасса а̄йа̄чанахету ва̄ тхоманахетува̄ пан̃джаликам̣ [пан̃джалика̄ сам̣. ни. 4.358] анупарисакканахету ва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа̄’’ти. ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘сеййатха̄пи, га̄ман̣и, пурисо махатим̣ путхусилам̣ гамбхӣре удакарахаде [удакадахе (ка.)] паккхипеййа, таменам̣ маха̄джанака̄йо сан̇гамма сама̄гамма а̄йа̄чеййа тхомеййа пан̃джалико анупарисаккеййа ‘уммуджджа, бхо, путхусиле, уплава бхо путхусиле, тхаламуплава, бхо путхусиле’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси га̄ман̣и, апи ну са̄ махатӣ путхусила̄ махато джанака̄йасса а̄йа̄чанахету ва̄ тхоманахету ва̄ пан̃джаликам̣ анупарисакканахету ва̄ уммуджджеййа ва̄ уплавеййа ва̄ тхалам̣ ва̄ уплавеййа̄’’ти. ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘евамева кхо, га̄ман̣и, йо со пурисо па̄н̣а̄типа̄тӣ…пе… миччха̄дит̣т̣хико, кин̃ча̄пи нам̣ маха̄джанака̄йо сан̇гамма сама̄гамма а̄йа̄чеййа тхомеййа пан̃джалико анупарисаккеййа ‘айам̣ пурисо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджатӯ’ти. атха кхо со пурисо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, га̄ман̣и, идхасса пурисо па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирато муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато анабхиджджха̄лу абйа̄панначитто самма̄дит̣т̣хико, таменам̣ маха̄джанака̄йо сан̇гамма сама̄гамма а̄йа̄чеййа тхомеййа пан̃джалико анупарисаккеййа ‘айам̣ пурисо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджатӯ’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, га̄ман̣и, апи ну со пурисо махато джанака̄йасса а̄йа̄чанахету ва̄ тхоманахету ва̄ пан̃джаликам̣ анупарисакканахету ва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа̄’’ти. ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘сеййатха̄пи, га̄ман̣и, пурисо саппикумбхам̣ ва̄ телакумбхам̣ ва̄ гамбхӣре [гамбхӣрам̣ (сӣ. ка.) пасса сам̣. ни. 4.358] удакарахаде ога̄хетва̄ бхиндеййа. татра йа̄сса саккхара̄ ва̄ кат̣хала̄ [катхала̄ (ка.)], са̄ адхога̄мӣ асса. йан̃ча кхвасса татра саппи ва̄ телам̣ ва̄, там̣ уддхам̣га̄ми асса. таменам̣ маха̄джанака̄йо сан̇гамма сама̄гамма а̄йа̄чеййа тхомеййа пан̃джалико анупарисаккеййа ‘осӣда, бхо саппитела, сам̣сӣда, бхо саппитела, адхо гаччха [авам̣гаччха (сӣ. ка.)]‘бхо саппитела̄’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃аси га̄ман̣и, апи ну там̣ саппителам̣ махато джанака̄йасса а̄йа̄чанахету ва̄ тхоманахету ва̄ пан̃джаликам̣ анупарисакканахету ва̄ ‘осӣдеййа ва̄ сам̣сӣдеййа ва̄ адхо ва̄ гаччхеййа̄’ти. ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘евамева кхо, га̄ман̣и, йо со пурисо па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато…пе… самма̄дит̣т̣хико, кин̃ча̄пи нам̣ маха̄джанака̄йо сан̇гамма сама̄гамма а̄йа̄чеййа тхомеййа пан̃джалико анупарисаккеййа ‘айам̣ пурисо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджатӯ’’’ти. атха кхо со пурисо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа. ити дхаммо сучин̣н̣о апа̄йехи раккхати. таттха йа̄ маггасса тиккхата̄ адхиматтата̄, айам̣ дхаммо сучин̣н̣о сабба̄хи упапаттӣхи раккхати. евам̣ бхагава̄ а̄ха –
‘‘тасма̄ раккхитачиттасса [пасса уда̄. 32], самма̄сан̇каппагочаро;
самма̄дит̣т̣хипуреккха̄ро, н̃атва̄на удайаббайам̣;
тхинамиддха̄бхибхӯ бхиккху, сабба̄ дуггатийо джахе’’ти.
32. таттха дуггатӣнам̣ хету тан̣ха̄ ча авиджджа̄ ча, та̄ни чатта̄ри упа̄да̄на̄ни, техи чатӯхи упа̄да̄нехи йе саупа̄да̄на̄ кхандха̄, идам̣ дуккхам̣. чатта̄ри упа̄да̄на̄ни, айам̣ самудайо. пан̃чаккхандха̄ дуккхам̣, тесам̣ бхагава̄ парин̃н̃а̄йа ча паха̄на̄йа ча дхаммам̣ десети дуккхасса парин̃н̃а̄йа самудайасса паха̄на̄йа. таттха тан̣ха̄йа пан̃чиндрийа̄ни рӯпӣни падат̣т̣ха̄нам̣. авиджджа̄йа маниндрийам̣ падат̣т̣ха̄нам̣. пан̃чиндрийа̄ни рӯпӣни раккханто сама̄дхим̣ бха̄вайати, тан̣хан̃ча нигган̣ха̄ти. маниндрийам̣ раккханто випассанам̣ бха̄вайати, авиджджан̃ча нигган̣ха̄ти. тан̣ха̄ниггахена две упа̄да̄на̄ни пахӣйанти ка̄мупа̄да̄нан̃ча сӣлаббатупа̄да̄нан̃ча. авиджджа̄ниггахена две упа̄да̄на̄ни пахӣйанти дит̣т̣хупа̄да̄нан̃ча аттава̄дупа̄да̄нан̃ча. чатӯсу упа̄да̄несу пахӣнесу две дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти саматхо ча випассана̄ ча. идам̣ вуччати брахмачарийанти.
таттха брахмачарийасса пхалам̣ чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни сота̄паттипхалам̣ сакада̄га̄мипхалам̣ ана̄га̄мипхалам̣ арахаттам̣ [арахаттапхалам̣ (ка.)] аггапхалам̣. има̄ни чатта̄ри брахмачарийасса пхала̄ни [брахмачарийапхала̄нӣти (сӣ.)]. ити пуримака̄ни ча две сачча̄ни дуккхам̣ самудайо ча. саматхо ча випассана̄ ча брахмачарийан̃ча магго, брахмачарийасса пхала̄ни ча тада̄рамман̣а̄ ча асан̇кхата̄дха̄ту ниродхо. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни. тена̄ха бхагава̄ ‘‘дхаммо хаве раккхатӣ’’ти.
таттха йам̣ пат̣иведхена раккхати, идам̣ дуккхам̣. йато раккхати, айам̣ самудайо. йена раккхати, айам̣ магго. йам̣ раккхати, айам̣ ниродхо. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни. тена̄ха а̄йасма̄ маха̄качча̄йано ‘‘екамхи падат̣т̣ха̄не’’ти.
нийутто а̄ват̣т̣о ха̄ро.