2. вичайаха̄расампа̄то
53. таттха катамо вичайо ха̄расампа̄то? таттха тан̣ха̄ дувидха̄ кусала̄пи акусала̄пи. акусала̄ сам̣са̄рага̄минӣ, кусала̄ апачайага̄минӣ паха̄натан̣ха̄. ма̄нопи дувидхо кусалопи акусалопи. йам̣ ма̄нам̣ нисса̄йа ма̄нам̣ паджахати, айам̣ ма̄но кусало. йо пана ма̄но дуккхам̣ ниббаттайати, айам̣ ма̄но акусало. таттха йам̣ неккхаммаситам̣ доманассам̣ куда̄ссуна̄ма̄хам̣ там̣ а̄йатанам̣ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссам̣ йам̣ арийа̄ сантам̣ а̄йатанам̣ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣти тасса уппаджджати пиха̄, пиха̄паччайа̄ доманассам̣, айам̣ тан̣ха̄ кусала̄ ра̄гавира̄га̄ четовимутти, тада̄рамман̣а̄ кусала̄ авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти.
тасса̄ ко павичайо? ат̣т̣ха магган̇га̄ни самма̄дит̣т̣хи самма̄сан̇каппо самма̄ва̄ча̄ самма̄камманто самма̄а̄джӣво самма̄ва̄йа̄мо самма̄сати самма̄сама̄дхи. со каттха дат̣т̣хаббо? чатуттхе джха̄не па̄рамита̄йа. чатуттхе хи джха̄не ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ читтам̣ бха̄вайати парисуддхам̣ парийода̄там̣ анан̇ган̣ам̣ вигатӯпаккилесам̣ муду камманийам̣ т̣хитам̣ а̄нен̃джаппаттам̣. со таттха ат̣т̣хавидхам̣ адхигаччхати чха абхин̃н̃а̄ две ча висесе, там̣ читтам̣ йато парисуддхам̣, тато парийода̄там̣, йато парийода̄там̣, тато анан̇ган̣ам̣, йато анан̇ган̣ам̣, тато вигатӯпаккилесам̣, йато вигатӯпаккилесам̣, тато муду, йато муду, тато камманийам̣, йато камманийам̣, тато т̣хитам̣, йато т̣хитам̣, тато а̄нен̃джаппаттам̣. таттха ан̇ган̣а̄ ча упаккилеса̄ ча тадубхайам̣ тан̣ха̄паккхо. йа̄ ча ин̃джана̄ йа̄ ча читтасса ат̣т̣хити, айам̣ дит̣т̣хипаккхо.
чатта̄ри индрийа̄ни дуккхиндрийам̣ доманассиндрийам̣ сукхиндрийам̣ соманассиндрийан̃ча чатуттхаджджха̄не нируджджханти, тасса упеккхиндрийам̣ авасит̣т̣хам̣ бхавати. со упаримам̣ сама̄паттим̣ сантато манасикароти, тасса упаримам̣ сама̄паттим̣ сантато манасикарото чатуттхаджджха̄не ол̣а̄рика̄ сан̃н̃а̄ сан̣т̣хахати уккан̣т̣ха̄ ча пат̣игхасан̃н̃а̄, со саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘‘анантам̣ а̄ка̄са’’нти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄паттим̣ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. абхин̃н̃а̄бхинӣха̄ро рӯпасан̃н̃а̄ вока̄ро на̄наттасан̃н̃а̄ саматиккамати пат̣игхасан̃н̃а̄ часса аббхаттхам̣ гаччхати, евам̣ сама̄дхи тасса сама̄хитасса обха̄со антарадха̄йати дассанан̃ча рӯпа̄нам̣, со сама̄дхи чхал̣ан̇гасаманна̄гато паччавеккхитаббо. анабхиджджха̄сахагатам̣ ме ма̄насам̣ саббалоке, абйа̄паннам̣ ме читтам̣ саббасаттесу, а̄раддхам̣ ме вӣрийам̣ паггахитам̣, пассаддхо ме ка̄йо аса̄раддхо, сама̄хитам̣ ме читтам̣ авиккхиттам̣, упат̣т̣хита̄ ме сати асаммут̣т̣ха̄ [аппаммут̣т̣ха̄ (сӣ.)], таттха йан̃ча анабхиджджха̄сахагатам̣ ма̄насам̣ саббалоке йан̃ча абйа̄паннам̣ читтам̣ саббасаттесу йан̃ча а̄раддхам̣ вӣрийам̣ паггахитам̣ йан̃ча сама̄хитам̣ читтам̣ авиккхиттам̣, айам̣ саматхо. йо пассаддхо ка̄йо аса̄раддхо, айам̣ сама̄дхипариккха̄ро. йа̄ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄ айам̣ випассана̄.
54. со сама̄дхи пан̃чавидхена ведитаббо. айам̣ сама̄дхи ‘‘паччуппаннасукхо’’ти итисса паччаттамева н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хитам̣ бхавати, айам̣ сама̄дхи ‘‘а̄йатим̣ сукхавипа̄ко’’ти итисса паччаттамева н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хитам̣ бхавати, айам̣ сама̄дхи ‘‘арийо нира̄мисо’’ти итисса паччаттамева н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хитам̣ бхавати, айам̣ сама̄дхи ‘‘ака̄пурисасевито’’ти итисса паччаттамева н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хитам̣ бхавати, айам̣ сама̄дхи ‘‘санто чева пан̣ӣто ча пат̣иппассаддхиладдхо ча екодибха̄ва̄дхигато ча на сасан̇кха̄раниггайхава̄ритагато [сасан̇кха̄раниггайхава̄ритавато (сӣ.), сасан̇кха̄раниггайхава̄рива̄ват̣о (ка.)] ча̄’’ти итисса паччаттамева н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хитам̣ бхавати. там̣ кхо панимам̣ сама̄дхим̣ ‘‘сато сама̄паджджа̄ми сато вут̣т̣хаха̄мӣ’’ти итисса паччаттамева н̃а̄н̣адассанам̣ паччупат̣т̣хитам̣ бхавати. таттха йо ча сама̄дхи паччуппаннасукхо йо ча сама̄дхи а̄йатим̣ сукхавипа̄ко айам̣ саматхо. йо ча сама̄дхи арийо нира̄мисо, йо ча сама̄дхи ака̄пурисасевито, йо ча сама̄дхи санто чева пан̣ӣто пат̣иппассаддхиладдхо ча екодибха̄ва̄дхигато ча на сасан̇кха̄раниггайхава̄ритагато ча йан̃ча̄хам̣ там̣ кхо панимам̣ сама̄дхим̣ сато сама̄паджджа̄ми сато вут̣т̣хаха̄мӣти, айам̣ випассана̄.
со сама̄дхи пан̃чавидхена ведитаббо пӣтипхаран̣ата̄ сукхапхаран̣ата̄ четопхаран̣ата̄ а̄локапхаран̣ата̄ паччавеккхан̣а̄нимиттам̣. таттха йо ча пӣтипхаран̣о йо ча сукхапхаран̣о йо ча четопхаран̣о, айам̣ саматхо. йо ча а̄локапхаран̣о йан̃ча паччавеккхан̣а̄нимиттам̣. айам̣ випассана̄.
55. даса касин̣а̄йатана̄ни патхавӣкасин̣ам̣ а̄покасин̣ам̣ теджокасин̣ам̣ ва̄йокасин̣ам̣ нӣлакасин̣ам̣ пӣтакасин̣ам̣ лохитакасин̣ам̣ ода̄такасин̣ам̣ а̄ка̄сакасин̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣акасин̣ам̣. таттха йан̃ча патхавӣкасин̣ам̣ йан̃ча а̄покасин̣ам̣ евам̣ саббам̣, йан̃ча ода̄такасин̣ам̣. има̄ни ат̣т̣ха касин̣а̄ни саматхо. йан̃ча а̄ка̄сакасин̣ам̣ йан̃ча вин̃н̃а̄н̣акасин̣ам̣, айам̣ випассана̄. евам̣ саббо арийо магго йена йена а̄ка̄рена вутто, тена тена саматхавипассанена йоджайитаббо. те тӣхи дхаммехи сан̇гахита̄ аниччата̄йа дуккхата̄йа анаттата̄йа. со саматхавипассанам̣ бха̄вайама̄но тӣн̣и вимоккхамукха̄ни бха̄вайати. тӣн̣и вимоккхамукха̄ни бха̄вайанто тайо кхандхе бха̄вайати. тайо кхандхе бха̄вайанто арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вайати.
ра̄гачарито пуггало анимиттена вимоккхамукхена ниййа̄ти [нӣйа̄ти (сӣ.)] адхичиттасиккха̄йа сиккханто лобхам̣ акусаламӯлам̣ паджаханто сукхаведанӣйам̣ пхассам̣ анупагаччханто сукхам̣ веданам̣ париджа̄нанто ра̄гамалам̣ пава̄хенто ра̄гараджам̣ ниддхунанто ра̄гависам̣ ваменто ра̄гаггим̣ нибба̄пенто ра̄гасаллам̣ уппа̄т̣енто ра̄гаджат̣ам̣ виджат̣енто. досачарито пуггало аппан̣ихитена вимоккхамукхена ниййа̄ти адхисӣласиккха̄йа сиккханто досам̣ акусаламӯлам̣ паджаханто дуккхаведанӣйам̣ пхассам̣ анупагаччханто дуккхаведанам̣ париджа̄нанто досамалам̣ пава̄хенто досараджам̣ ниддхунанто досависам̣ ваменто досаггим̣ нибба̄пенто досасаллам̣ уппа̄т̣енто досаджат̣ам̣ виджат̣енто. мохачарито пуггало сун̃н̃атавимоккхамукхена ниййа̄ти адхипан̃н̃а̄сиккха̄йа сиккханто мохам̣ акусаламӯлам̣ паджаханто адуккхамасукхаведанӣйам̣ пхассам̣ анупагаччханто адуккхамасукхам̣ веданам̣ париджа̄нанто мохамалам̣ пава̄хенто мохараджам̣ ниддхунанто мохависам̣ ваменто мохаггим̣ нибба̄пенто мохасаллам̣ уппа̄т̣енто мохаджат̣ам̣ виджат̣енто.
таттха сун̃н̃атавимоккхамукхам̣ пан̃н̃а̄ккхандхо, анимиттавимоккхамукхам̣ сама̄дхиккхандхо, аппан̣ихитавимоккхамукхам̣ сӣлаккхандхо. со тӣн̣и вимоккхамукха̄ни бха̄вайанто тайо кхандхе бха̄вайати, тайо кхандхе бха̄вайанто арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вайати. таттха йа̄ ча самма̄ва̄ча̄ йо ча самма̄камманто йо ча самма̄а̄джӣво, айам̣ сӣлаккхандхо, йо ча самма̄ва̄йа̄мо йа̄ ча самма̄сати йо ча самма̄сама̄дхи, айам̣ сама̄дхиккхандхо, йа̄ ча самма̄дит̣т̣хи йо ча самма̄сан̇каппо, айам̣ пан̃н̃а̄ккхандхо.
таттха сӣлаккхандхо ча сама̄дхиккхандхо ча саматхо, пан̃н̃а̄ккхандхо випассана̄. йо саматхавипассанам̣ бха̄вети, тасса две бхаван̇га̄ни бха̄ванам̣ гаччханти ка̄йо читтан̃ча, бхаваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ две пада̄ни сӣлам̣ сама̄дхи ча. со хоти бхиккху бха̄витака̄йо бха̄витасӣло бха̄витачитто бха̄витапан̃н̃о. ка̄йе бха̄вийама̄не две дхамма̄ бха̄ванам̣ гаччханти самма̄камманто самма̄ва̄йа̄мо ча, сӣле бха̄вийама̄не две дхамма̄ бха̄ванам̣ гаччханти самма̄ва̄ча̄ самма̄а̄джӣво ча, читте бха̄вийама̄не две дхамма̄ бха̄ванам̣ гаччханти самма̄сати самма̄сама̄дхи ча, пан̃н̃а̄йа бха̄вийама̄на̄йа две дхамма̄ бха̄ванам̣ гаччханти самма̄дит̣т̣хи самма̄сан̇каппо ча.
таттха йо ча самма̄камманто йо ча самма̄ва̄йа̄мо сийа̄ ка̄йико сийа̄ четасико, таттха йо ка̄йасан̇гахо, со ка̄йе бха̄вите бха̄ванам̣ гаччхати, йо читтасан̇гахо, со читте бха̄вите бха̄ванам̣ гаччхати. со саматхавипассанам̣ бха̄вайанто пан̃чавидхам̣ адхигамам̣ гаччхати [адхигаччхати (сӣ.)] кхиппа̄дхигамо ча хоти, вимутта̄дхигамо ча хоти, маха̄дхигамо ча хоти, випула̄дхигамо ча хоти, анавасеса̄дхигамо ча хоти. таттха саматхена кхиппа̄дхигамо ча маха̄дхигамо ча випула̄дхигамо ча хоти, випассана̄йа вимутта̄дхигамо ча анавасеса̄дхигамо ча хоти.
56. таттха йо десайати, со дасабаласаманна̄гато саттха̄ ова̄дена са̄ваке на висам̣ва̄дайати. со тивидхам̣ идам̣ каротха имина̄ упа̄йена каротха идам̣ во курума̄на̄нам̣ хита̄йа сукха̄йа бхависсати, со татха̄ овадито татха̄нусит̣т̣хо татха̄каронто татха̄пат̣ипаджджанто там̣ бхӯмим̣ на па̄пун̣иссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. со татха̄ овадито татха̄нусит̣т̣хо сӣлаккхандхам̣ апарипӯрайанто там̣ бхӯмим̣ анупа̄пун̣иссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. со татха̄ овадито татха̄нусит̣т̣хо сӣлаккхандхам̣ парипӯрайанто там̣ бхӯмим̣ анупа̄пун̣иссатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати.
самма̄самбуддхасса те сато име дхамма̄ анабхисамбуддха̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. сабба̄савапариккхӣн̣асса те сато име а̄сава̄ апариккхӣн̣а̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йасса те аттха̄йа дхаммо десито, со на ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. са̄вако кхо пана те дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно са̄мӣчиппат̣ипанно анудхаммача̄рӣ со пуббена апарам̣ ул̣а̄рам̣ висеса̄дхигамам̣ на саччхикариссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
йе кхо пана дхамма̄ антара̄йика̄, те пат̣исевато на̄лам̣ антара̄йа̄йа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йе кхо пана дхамма̄ аниййа̄ника̄, те ниййанти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йе кхо пана дхамма̄ ниййа̄ника̄, те ниййанти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. са̄вако кхо пана те саупа̄дисесо анупа̄дисесам̣ нибба̄надха̄тум̣ анупа̄пун̣иссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
дит̣т̣хисампанно ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропеййа хаттхехи ва̄ па̄дехи ва̄ сухатам̣ кареййа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, путхуджджано ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропеййа хаттхехи ва̄ па̄дехи ва̄ сухатам̣ кареййа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. евам̣ питарам̣, арахантам̣, бхиккхум̣. дит̣т̣хисампанно пуггало сан̇гхам̣ бхиндеййа сан̇гхе ва̄ сан̇гхара̄джим̣ джанеййа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, путхуджджано сан̇гхам̣ бхиндеййа сан̇гхе ва̄ сан̇гхара̄джим̣ джанеййа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати, дит̣т̣хисампанно татха̄гатасса дут̣т̣хачитто лохитам̣ уппа̄деййа, париниббутасса ва̄ татха̄гатасса дут̣т̣хачитто тхӯпам̣ бхиндеййа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. путхуджджано татха̄гатасса дут̣т̣хачитто лохитам̣ уппа̄деййа, париниббутасса ва̄ татха̄гатасса дут̣т̣хачитто тхӯпам̣ бхиндеййа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. дит̣т̣хисампанно ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ ападисеййа апи джӣвитахетӯти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, путхуджджано ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ ападисеййа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. дит̣т̣хисампанно ито бахиддха̄ ан̃н̃ам̣ даккхин̣еййам̣ парийесеййа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, путхуджджано ито бахиддха̄ ан̃н̃ам̣ даккхин̣еййам̣ парийесеййа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати, дит̣т̣хисампанно кутӯхаламан̇галена суддхим̣ паччеййа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. путхуджджано кутӯхаламан̇галена суддхим̣ паччеййа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати.
57. иттхӣ ра̄джа̄ чаккаваттӣ сийа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, пурисо ра̄джа̄ чаккаваттӣ сийа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати; иттхӣ сакко дева̄наминдо сийа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, пурисо сакко дева̄наминдо сийа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати; иттхӣ ма̄ро па̄пима̄ сийа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, пурисо ма̄ро па̄пима̄ сийа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати; иттхӣ маха̄брахма̄ сийа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, пурисо маха̄брахма̄ сийа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати; иттхӣ татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо сийа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, пурисо татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо сийа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати.
две татха̄гата̄ араханто самма̄самбуддха̄ апуббам̣ ачаримам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ уппаджджеййум̣ ва̄ дхаммам̣ ва̄ десеййунти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, екова татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо екисса̄ локадха̄туйа̄ уппаджджиссати ва̄ дхаммам̣ ва̄ десессатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати.
тин̣н̣ам̣ дуччарита̄нам̣ ит̣т̣хо канто пийо мана̄по випа̄ко бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, тин̣н̣ам̣ дуччарита̄нам̣ анит̣т̣хо аканто аппийо амана̄по випа̄ко бхависсатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати. тин̣н̣ам̣ сучарита̄нам̣ анит̣т̣хо аканто аппийо амана̄по випа̄ко бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, тин̣н̣ам̣ сучарита̄нам̣ ит̣т̣хо канто пийо мана̄по випа̄ко бхависсатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати.
ан̃н̃атаро саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ кухако лапако немиттако куханалапананемиттакаттам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ пан̃ча нӣваран̣е аппаха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу анупат̣т̣хитассати [анупат̣т̣хитасати (сӣ.)] вихаранто сатта боджджхан̇ге абха̄вайитва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, ан̃н̃атаро саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ саббадоса̄пагато пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу упат̣т̣хитассати вихаранто сатта боджджхан̇ге бха̄вайитва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхиссатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати. йам̣ еттха н̃а̄н̣ам̣ хетусо т̣ха̄насо анодхисо идам̣ вуччати т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣ пат̣хамам̣ татха̄гатабалам̣.
ити т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нагата̄ саббе кхайадхамма̄ вайадхамма̄ вира̄гадхамма̄ ниродхадхамма̄ кечи саггӯпага̄ кечи апа̄йӯпага̄ кечи нибба̄нӯпага̄, евам̣ бхагава̄ а̄ха –
58. саббе сатта̄ [пасса сам̣. ни. 1.133] мариссанти, маран̣антам̣ хи джӣвитам̣;
йатха̄каммам̣ гамиссанти, пун̃н̃апа̄папхалӯпага̄;
нирайам̣ па̄пакамманта̄, пун̃н̃акамма̄ ча суггатим̣;
апаре ча маггам̣ бха̄ветва̄, париниббантина̄сава̄ти [париниббанти ана̄сава̄ти (сӣ. ка.)].
саббе сатта̄ти арийа̄ ча анарийа̄ ча сакка̄йапарийа̄панна̄ ча сакка̄йавӣтиватта̄ ча. мариссантӣти двӣхи маран̣ехи дандхамаран̣ена ча адандхамаран̣ена ча, сакка̄йапарийа̄панна̄нам̣ адандхамаран̣ам̣ сакка̄йавӣтиватта̄нам̣ дандхамаран̣ам̣. маран̣антам̣ хи джӣвитанти кхайа̄ а̄йусса индрийа̄нам̣ упародха̄ джӣвитапарийанто маран̣апарийанто. йатха̄каммам̣ гамиссантӣти каммассаката̄. пун̃н̃апа̄папхалӯпага̄ти камма̄нам̣ пхаладасса̄вита̄ ча авиппава̄со ча.
нирайам̣ па̄пакамманта̄ти апун̃н̃асан̇кха̄ра̄. пун̃н̃акамма̄ ча суггатинти пун̃н̃асан̇кха̄ра̄ сугатим̣ гамиссанти. апаре ча маггам̣ бха̄ветва̄, париниббантина̄сава̄ти саббасан̇кха̄ра̄нам̣ саматиккаманам̣. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘саббе…пе… на̄сава̄’’ти.
‘‘саббе сатта̄ мариссанти, маран̣антам̣ хи джӣвитам̣. йатха̄каммам̣ гамиссанти, пун̃н̃апа̄папхалӯпага̄. нирайам̣ па̄пакамманта̄’’ти а̄га̄л̣ха̄ ча ниджджха̄ма̄ ча пат̣ипада̄. ‘‘апаре ча маггам̣ бха̄ветва̄, париниббантина̄сава̄’’ти маджджхима̄ пат̣ипада̄. ‘‘саббе сатта̄ мариссанти, маран̣антам̣ хи джӣвитам̣, йатха̄каммам̣ гамиссанти, пун̃н̃апа̄папхалӯпага̄, нирайам̣ па̄пакамманта̄’’ти айам̣ сам̣килесо. евам̣ сам̣са̄рам̣ ниббаттайати. ‘‘саббе сатта̄ мариссанти…пе… нирайам̣ па̄пакамманта̄’’ти име тайо ват̣т̣а̄ дуккхават̣т̣о каммават̣т̣о килесават̣т̣о. ‘‘апаре ча маггам̣ бха̄ветва̄, париниббантина̄сава̄’’ти тин̣н̣ам̣ ват̣т̣а̄нам̣ виват̣т̣ана̄. ‘‘саббе сатта̄ мариссанти…пе… нирайам̣ па̄пакамманта̄’’ти а̄дӣнаво, ‘‘пун̃н̃акамма̄ ча суггати’’нти асса̄до, ‘‘апаре ча маггам̣ бха̄ветва̄, париниббантина̄сава̄’’ти ниссаран̣ам̣. ‘‘саббе сатта̄ мариссанти…пе… нирайам̣ па̄пакамманта̄’’ти хету ча пхалан̃ча, пан̃чаккхандха̄ пхалам̣, тан̣ха̄ хету, ‘‘апаре ча маггам̣ бха̄ветва̄, париниббантина̄сава̄’’ти магго ча пхалан̃ча. ‘‘саббе сатта̄ мариссанти, маран̣антам̣ хи джӣвитам̣. йатха̄каммам̣ гамиссанти, пун̃н̃апа̄папхалӯпага̄, нирайам̣ па̄пакамманта̄’’ти айам̣ сам̣килесо, со сам̣килесо тивидхо тан̣ха̄сам̣килесо дит̣т̣хисам̣килесо дуччаритасам̣килесоти.
59. таттха тан̣ха̄сам̣килесо тӣхи тан̣ха̄хи ниддиситаббо – ка̄матан̣ха̄йа бхаватан̣ха̄йа вибхаватан̣ха̄йа. йена йена ва̄ пана ваттхуна̄ аджджхосито, тена тенева ниддиситаббо, тасса̄ виттха̄ро чхаттим̣са̄йа тан̣ха̄йа джа̄линийа̄ вичарита̄ни. таттха дит̣т̣хисам̣килесо уччхедасассатена ниддиситаббо, йена йена ва̄ пана ваттхуна̄ дит̣т̣хивасена абхинивисати, ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти тена тенева ниддиситаббо, тасса̄ виттха̄ро два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни. таттха дуччаритасам̣килесо четана̄ четасикакаммена ниддиситаббо, тӣхи дуччаритехи ка̄йадуччаритена вачӣдуччаритена манодуччаритена, тасса̄ виттха̄ро даса акусалакаммапатха̄. апаре ча маггам̣ бха̄ветва̄, париниббантина̄сава̄ти идам̣ вода̄нам̣.
тайидам̣ вода̄нам̣ тивидхам̣; тан̣ха̄сам̣килесо саматхена висуджджхати, со саматхо сама̄дхиккхандхо, дит̣т̣хисам̣килесо випассана̄йа висуджджхати, са̄ випассана̄ пан̃н̃а̄ккхандхо, дуччаритасам̣килесо сучаритена висуджджхати, там̣ сучаритам̣ сӣлаккхандхо.
‘‘саббе сатта̄ мариссанти, маран̣антам̣ хи джӣвитам̣, йатха̄каммам̣ гамиссанти, пун̃н̃апа̄папхалӯпага̄, нирайам̣ па̄пакамманта̄’’ти апун̃н̃аппат̣ипада̄, ‘‘пун̃н̃акамма̄ ча суггати’’нти пун̃н̃аппат̣ипада̄, ‘‘апаре ча маггам̣ бха̄ветва̄, париниббантина̄сава̄’’ти пун̃н̃апа̄пасаматиккамаппат̣ипада̄, таттха йа̄ ча пун̃н̃аппат̣ипада̄ йа̄ ча апун̃н̃аппат̣ипада̄, айам̣ ека̄ пат̣ипада̄ саббаттхага̄минӣ ека̄ апа̄йесу, ека̄ девесу, йа̄ ча пун̃н̃апа̄пасаматиккама̄ пат̣ипада̄ айам̣ таттха таттха га̄минӣ пат̣ипада̄.
тайо ра̄сӣ – миччхаттанийато ра̄си, самматтанийато ра̄си, анийато ра̄си, таттха йо ча миччхаттанийато ра̄си йо ча самматтанийато ра̄си ека̄ пат̣ипада̄ таттха таттха га̄минӣ, таттха йо анийато ра̄си, айам̣ саббаттхага̄минӣ пат̣ипада̄. кена ка̄ран̣ена? паччайам̣ лабханто нирайе упападжджеййа, паччайам̣ лабханто тираччха̄найонӣсу упападжджеййа, паччайам̣ лабханто петтивисайесу упападжджеййа, паччайам̣ лабханто асуресу упападжджеййа, паччайам̣ лабханто девесу упападжджеййа, паччайам̣ лабханто мануссесу упападжджеййа, паччайам̣ лабханто паринибба̄йеййа, тасма̄йам̣ саббаттхага̄минӣ пат̣ипада̄, йам̣ еттха н̃а̄н̣ам̣ хетусо т̣ха̄насо анодхисо, идам̣ вуччати саббаттхага̄минӣ пат̣ипада̄ н̃а̄н̣ам̣ дутийам̣ татха̄гатабалам̣.
ити саббаттхага̄минӣ пат̣ипада̄ анекадха̄тулоко, таттха таттха га̄минӣ пат̣ипада̄ на̄на̄дха̄тулоко. таттха катамо анекадха̄тулоко? чаккхудха̄ту рӯпадха̄ту чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту, сотадха̄ту саддадха̄ту сотавин̃н̃а̄н̣адха̄ту, гха̄надха̄ту гандхадха̄ту гха̄навин̃н̃а̄н̣адха̄ту, дживха̄дха̄ту расадха̄ту дживха̄вин̃н̃а̄н̣адха̄ту, ка̄йадха̄ту пхот̣т̣хаббадха̄ту ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄ту, манодха̄ту дхаммадха̄ту мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту, патхавӣдха̄ту, а̄подха̄ту, теджодха̄ту, ва̄йодха̄ту, а̄ка̄садха̄ту, вин̃н̃а̄н̣адха̄ту, ка̄мадха̄ту, бйа̄па̄дадха̄ту, вихим̣са̄дха̄ту, неккхаммадха̄ту, абйа̄па̄дадха̄ту, авихим̣са̄дха̄ту, дуккхадха̄ту, доманассадха̄ту, авиджджа̄дха̄ту, сукхадха̄ту, соманассадха̄ту, упеккха̄дха̄ту, рӯпадха̄ту, арӯпадха̄ту, ниродхадха̄ту, сан̇кха̄радха̄ту, нибба̄надха̄ту, айам̣ анекадха̄тулоко.
таттха катамо на̄на̄дха̄тулоко? ан̃н̃а̄ чаккхудха̄ту, ан̃н̃а̄ рӯпадха̄ту, ан̃н̃а̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту. евам̣ сабба̄. ан̃н̃а̄ нибба̄надха̄ту. йам̣ еттха н̃а̄н̣ам̣ хетусо т̣ха̄насо анодхисо, идам̣ вуччати анекадха̄ту на̄на̄дха̄ту н̃а̄н̣ам̣ татийам̣ татха̄гатабалам̣.
60. ити анекадха̄ту на̄на̄дха̄тукасса локасса йам̣ йадева дха̄тум̣ сатта̄ адхимуччанти, там̣ тадева адхит̣т̣хаханти абхинивисанти, кечи рӯпа̄дхимутта̄, кечи садда̄дхимутта̄, кечи гандха̄дхимутта̄, кечи раса̄дхимутта̄, кечи пхот̣т̣хабба̄дхимутта̄, кечи дхамма̄дхимутта̄, кечи иттха̄дхимутта̄, кечи пуриса̄дхимутта̄, кечи ча̄га̄дхимутта̄, кечи хӣна̄дхимутта̄, кечи пан̣ӣта̄дхимутта̄, кечи дева̄дхимутта̄, кечи манусса̄дхимутта̄, кечи нибба̄на̄дхимутта̄. йам̣ еттха н̃а̄н̣ам̣ хетусо т̣ха̄насо анодхисо, айам̣ венеййо, айам̣ на венеййо, айам̣ саггага̄мӣ, айам̣ дуггатига̄мӣти, идам̣ вуччати сатта̄нам̣ на̄на̄дхимуттиката̄ н̃а̄н̣ам̣ чатуттхам̣ татха̄гатабалам̣.
ити те йатха̄дхимутта̄ ча бхаванти, там̣ там̣ каммасама̄да̄нам̣ сама̄дийанти. те чхаббидхам̣ каммам̣ сама̄дийанти – кечи лобхавасена, кечи досавасена, кечи мохавасена, кечи саддха̄васена, кечи вӣрийавасена, кечи пан̃н̃а̄васена. там̣ вибхаджджама̄нам̣ дувидхам̣ – сам̣са̄рага̄ми ча нибба̄нага̄ми ча.
таттха йам̣ лобхавасена досавасена мохавасена ча каммам̣ кароти, идам̣ каммам̣ кан̣хам̣ кан̣хавипа̄кам̣. таттха йам̣ саддха̄васена каммам̣ кароти, идам̣ каммам̣ суккам̣ суккавипа̄кам̣. таттха йам̣ лобхавасена досавасена мохавасена саддха̄васена ча каммам̣ кароти, идам̣ каммам̣ кан̣хасуккам̣ кан̣хасуккавипа̄кам̣. таттха йам̣ вӣрийавасена пан̃н̃а̄васена ча каммам̣ кароти, идам̣ каммам̣ акан̣хам̣ асуккам̣ акан̣хаасуккавипа̄кам̣ каммуттамам̣ каммасет̣т̣хам̣ каммаккхайа̄йа сам̣ваттати.
чатта̄ри каммасама̄да̄на̄ни. аттхи каммасама̄да̄нам̣ паччуппаннасукхам̣ а̄йатим̣ дуккхавипа̄кам̣, аттхи каммасама̄да̄нам̣ паччуппаннадуккхам̣ а̄йатим̣ сукхавипа̄кам̣, аттхи каммасама̄да̄нам̣ паччуппаннадуккхан̃чева а̄йатим̣ ча дуккхавипа̄кам̣, аттхи каммасама̄да̄нам̣ паччуппаннасукхан̃чева а̄йатим̣ ча сукхавипа̄кам̣. йам̣ евам̣ джа̄тийам̣ каммасама̄да̄нам̣, имина̄ пуггалена акусалакаммасама̄да̄нам̣ упачитам̣ авипаккам̣ випа̄ка̄йа паччупат̣т̣хитам̣ на ча бхаббо абхиниббидха̄ гантунти там̣ бхагава̄ на овадати. йатха̄ девадаттам̣ кока̄ликам̣ сунаккхаттам̣ личчхавипуттам̣, йе ва̄ панан̃н̃епи сатта̄ миччхаттанийата̄ имесан̃ча пуггала̄нам̣ упачитам̣ акусалам̣ на ча та̄ва па̄рипӯрим̣ гатам̣, пура̄ па̄рипӯрим̣ гаччхати. пура̄ пхалам̣ ниббаттайати, пура̄ маггама̄ва̄райати, пура̄ венеййаттам̣ саматиккаматӣти те бхагава̄ асаматте овадати. йатха̄ пун̣н̣ан̃ча говатикам̣ ачелан̃ча куккураватикам̣.
61. имасса ча пуггаласса акусалакаммасама̄да̄нам̣ парипӯрама̄нам̣ маггам̣ а̄ва̄райиссати пура̄ па̄рипӯрим̣ гаччхати, пура̄ пхалам̣ ниббаттайати, пура̄ маггама̄ва̄райати, пура̄ венеййаттам̣ саматиккаматӣти там̣ бхагава̄ асаматтам̣ овадати. йатха̄ а̄йасмантам̣ ан̇гулима̄лам̣.
саббесам̣ мудумаджджха̄дхиматтата̄. таттха муду а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ра̄ маджджхам̣ авасесакусаласан̇кха̄ра̄, адхиматтам̣ акусаласан̇кха̄ра̄, йам̣ еттха н̃а̄н̣ам̣ хетусо т̣ха̄насо анодхисо, идам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣, идам̣ упападжджаведанӣйам̣, идам̣ апара̄парийаведанӣйам̣, идам̣ нирайаведанӣйам̣, идам̣ тираччха̄наведанӣйам̣, идам̣ петтивисайаведанӣйам̣, идам̣ асураведанӣйам̣, идам̣ деваведанӣйам̣, идам̣ мануссаведанӣйанти, идам̣ вуччати атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ каммасама̄да̄на̄нам̣ хетусо т̣ха̄насо анодхисо випа̄кавематтата̄ н̃а̄н̣ам̣ пан̃чамам̣ татха̄гатабалам̣.
62. ити татха̄ сама̄динна̄нам̣ камма̄нам̣ сама̄динна̄нам̣ джха̄на̄нам̣ вимоккха̄нам̣ сама̄дхӣнам̣ сама̄паттӣнам̣ айам̣ сам̣килесо, идам̣ вода̄нам̣, идам̣ вут̣т̣ха̄нам̣, евам̣ сам̣килиссати, евам̣ вода̄йати, евам̣ вут̣т̣хахатӣти н̃а̄н̣ам̣ ана̄варан̣ам̣.
таттха кати джха̄на̄ни? чатта̄ри джха̄на̄ни. кати вимоккха̄? ека̄даса ча ат̣т̣ха ча сатта ча тайо ча две ча. кати сама̄дхӣ? тайо сама̄дхӣ – савитакко савича̄ро сама̄дхи, авитакко вича̄раматто сама̄дхи, авитакко авича̄ро сама̄дхи. кати сама̄паттийо? пан̃ча сама̄паттийо – сан̃н̃а̄сама̄патти асан̃н̃а̄сама̄патти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄сама̄патти вибхӯтасан̃н̃а̄сама̄патти [вибхӯтасама̄патти (сӣ. ка.)] ниродхасама̄патти.
таттха катамо сам̣килесо? пат̣хамаджджха̄насса ка̄мара̄габйа̄па̄да̄ сам̣килесо. йе ча куккут̣аджха̄йӣ две пат̣хамака̄ йо ва̄ пана кочи ха̄набха̄гийо сама̄дхи, айам̣ сам̣килесо. таттха катамам̣ вода̄нам̣, нӣваран̣апа̄рисуддхи, пат̣хамасса джха̄насса йе ча куккут̣аджха̄йӣ две паччхимака̄ йо ва̄ пана кочи висесабха̄гийо сама̄дхи, идам̣ вода̄нам̣. таттха катамам̣ вут̣т̣ха̄нам̣? йам̣ сама̄паттивут̣т̣ха̄накосаллам̣, идам̣ вут̣т̣ха̄нам̣. йам̣ еттха н̃а̄н̣ам̣ хетусо т̣ха̄насо анодхисо, идам̣ вуччати саббесам̣ джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнам̣ сам̣килесавода̄навут̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣ чхат̣т̣хам̣ татха̄гатабалам̣.
63. ити тассева сама̄дхисса тайо дхамма̄ парива̄ра̄ индрийа̄ни бала̄ни вӣрийамити, та̄нийева индрийа̄ни вӣрийавасена бала̄ни бхаванти, а̄дхипатеййат̣т̣хена индрийа̄ни, акампийат̣т̣хена бала̄ни, ити тесам̣ мудумаджджха̄дхиматтата̄ айам̣ мудиндрийо айам̣ маджджхиндрийо айам̣ тиккхиндрийоти. таттха бхагава̄ тиккхиндрийам̣ сам̣кхиттена ова̄дена овадати, маджджхиндрийам̣ бхагава̄ сам̣кхиттавиттха̄рена овадати, мудиндрийам̣ бхагава̄ виттха̄рена овадати. таттха бхагава̄ тиккхиндрийасса мудукам̣ дхаммадесанам̣ упадисати, маджджхиндрийасса бхагава̄ мудутиккхадхаммадесанам̣ упадисати, мудиндрийасса бхагава̄ тиккхам̣ дхаммадесанам̣ упадисати. таттха бхагава̄ тиккхиндрийасса саматхам̣ упадисати, маджджхиндрийасса бхагава̄ саматхавипассанам̣ упадисати, мудиндрийасса бхагава̄ випассанам̣ упадисати. таттха бхагава̄ тиккхиндрийасса ниссаран̣ам̣ упадисати, маджджхиндрийасса бхагава̄ а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча упадисати, мудиндрийасса бхагава̄ асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча упадисати. таттха бхагава̄ тиккхиндрийасса адхипан̃н̃а̄сиккха̄йа пан̃н̃а̄пайати, маджджхиндрийасса бхагава̄ адхичиттасиккха̄йа пан̃н̃а̄пайати, мудиндрийасса бхагава̄ адхисӣласиккха̄йа пан̃н̃а̄пайати.
йам̣ еттха н̃а̄н̣ам̣ хетусо т̣ха̄насо анодхисо айам̣ имам̣ бхӯмим̣ бха̄ванан̃ча гато, има̄йа вела̄йа има̄йа ануса̄санийа̄ евам̣ дха̄туко ча̄йам̣ айам̣ часса а̄сайо айан̃ча анусайо ити, идам̣ вуччати парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ индрийапаропарийаттавематтата̄ н̃а̄н̣ам̣ саттамам̣ татха̄гатабалам̣.
ити таттха йам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати. сеййатхидам̣, екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо чатассопи джа̄тийо пан̃чапи джа̄тийо дасапи джа̄тийо вӣсампи джа̄тийо тим̣сампи джа̄тийо чатта̄рӣсампи джа̄тийо пан̃н̃а̄сампи джа̄тийо джа̄тисатампи джа̄тисахассампи джа̄тисатасахассампи анека̄нипи джа̄тисата̄ни анека̄нипи джа̄тисахасса̄ни анека̄нипи джа̄тисатасахасса̄ни анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе. амутра̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто амутра удапа̄дим̣. татра̄па̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто идхӯпапанноти, ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати.
64. таттха саггӯпагесу ча саттесу мануссӯпагесу ча саттесу апа̄йӯпагесу ча саттесу имасса пуггаласса лобха̄дайо уссанна̄ алобха̄дайо манда̄, имасса пуггаласса алобха̄дайо уссанна̄ лобха̄дайо манда̄, йе ва̄ пана уссанна̄ йе ва̄ пана манда̄ имасса пуггаласса има̄ни индрийа̄ни упачита̄ни имасса пуггаласса има̄ни индрийа̄ни анупачита̄ни амука̄йа ва̄ каппакот̣ийам̣ каппасатасахассе ва̄ каппасахассе ва̄ каппасате ва̄ каппе ва̄ антаракаппе ва̄ упад̣д̣хакаппе ва̄ сам̣ваччхаре ва̄ упад̣д̣хасам̣ваччхаре ва̄ ма̄се ва̄ паккхе ва̄ дивасе ва̄ мухутте ва̄ имина̄ пама̄дена ва̄ паса̄дена ва̄ти. там̣ там̣ бхавам̣ бхагава̄ ануссаранто асесам̣ джа̄на̄ти, таттха йам̣ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄.
име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄, таттха саггӯпагесу ча саттесу мануссӯпагесу ча саттесу апа̄йӯпагесу ча саттесу имина̄ пуггалена еварӯпам̣ каммам̣ амука̄йа каппакот̣ийам̣ упачитам̣ каппасатасахассе ва̄ каппасахассе ва̄ каппасате ва̄ каппе ва̄ антаракаппе ва̄ упад̣д̣хакаппе ва̄ сам̣ваччхаре ва̄ упад̣д̣хасам̣ваччхаре ва̄ ма̄се ва̄ паккхе ва̄ дивасе ва̄ мухутте ва̄ имина̄ пама̄дена ва̄ паса̄дена ва̄ти. има̄ни бхагавато две н̃а̄н̣а̄ни – пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ан̃ча диббачаккху ча ат̣т̣хамам̣ навамам̣ татха̄гатабалам̣.
ити таттха йам̣ саббан̃н̃ута̄ патта̄ видита̄ саббадхамма̄ вираджам̣ вӣтамалам̣ уппаннам̣ саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣ нихато ма̄ро бодхимӯле, идам̣ бхагавато дасамам̣ балам̣ сабба̄савапариккхайам̣ н̃а̄н̣ам̣. дасабаласаманна̄гата̄ хи буддха̄ бхагавантоти.
нийутто вичайо ха̄расампа̄то.