1. десана̄ха̄равибхан̇го
5. таттха катамо десана̄ха̄ро? ‘‘асса̄да̄дӣнавата̄’’ти га̄тха̄ айам̣ десана̄ха̄ро. ким̣ десайати? асса̄дам̣ а̄дӣнавам̣ ниссаран̣ам̣ пхалам̣ упа̄йам̣ а̄н̣аттим̣. дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сесса̄мӣти.
таттха катамо асса̄до?
‘‘ка̄мам̣ [ка̄мама̄дика̄ има̄ чха га̄тха̄ су. ни. 772 пасситабба̄] ка̄майама̄насса, тасса четам̣ самиджджхати;
аддха̄ пӣтимано хоти, ладдха̄ маччо йадиччхатӣ’’ти.
айам̣ асса̄до.
таттха катамо а̄дӣнаво?
‘‘тасса че ка̄майа̄насса, чхандаджа̄тасса джантуно;
те ка̄ма̄ париха̄йанти, саллавиддхова руппатӣ’’ти.
айам̣ а̄дӣнаво.
таттха катамам̣ ниссаран̣ам̣?
‘‘йо ка̄ме париваджджети, саппассева пада̄ сиро;
сомам̣ висаттикам̣ локе, сато самативаттатӣ’’ти.
идам̣ ниссаран̣ам̣.
таттха катамо асса̄до?
‘‘кхеттам̣ ваттхум̣ хиран̃н̃ам̣ ва̄, гава̄ссам̣ да̄сапорисам̣;
тхийо бандхӯ путхӯ ка̄ме, йо наро анугиджджхатӣ’’ти.
айам̣ асса̄до.
таттха катамо а̄дӣнаво?
‘‘абала̄ нам̣ балӣйанти, мадданте нам̣ париссайа̄;
тато нам̣ дуккхаманвети, на̄вам̣ бхиннамиводака’’нти.
айам̣ а̄дӣнаво.
таттха катамам̣ ниссаран̣ам̣?
‘‘тасма̄ джанту сада̄ сато, ка̄ма̄ни париваджджайе;
те паха̄йа таре огхам̣, на̄вам̣ ситва̄ва па̄рагӯ’’ти.
идам̣ ниссаран̣ам̣.
таттха катамам̣ пхалам̣?
‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄рим̣, чхаттам̣ махантам̣ йатха вассака̄ле;
еса̄нисам̣со дхамме сучин̣н̣е, на дуггатим̣ гаччхати дхаммача̄рӣ’’ти.
идам̣ пхалам̣.
таттха катамо упа̄йо?
‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти…пе…
‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ [пасса дха. па. 277] дуккха̄’’ти…пе…
‘‘саббе дхамма̄ анатта̄’’ти, йада̄ пан̃н̃а̄йа пассати;
атха ниббиндати дуккхе, еса магго висуддхийа̄’’ти.
айам̣ упа̄йо.
таттха катама̄ а̄н̣атти?
‘‘чаккхума̄ [пасса уда̄. 43] висама̄нӣва, виджджама̄не параккаме;
пан̣д̣ито джӣвалокасмим̣, па̄па̄ни париваджджайе’’ти.
айам̣ а̄н̣атти.
‘‘‘сун̃н̃ато локам̣ авеккхассу,
могхара̄джа̄’ти а̄н̣атти, ‘сада̄ сато’ти упа̄йо;
‘атта̄нудит̣т̣хим̣ ӯхачча [ухачча (ка.) пасса су. ни. 1125], евам̣ маччутаро сийа̄’’’.
идам̣ пхалам̣.
6. таттха бхагава̄ уггхат̣итан̃н̃усса пуггаласса ниссаран̣ам̣ десайати, випан̃читан̃н̃усса пуггаласса а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча десайати, неййасса пуггаласса асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча десайати.
таттха чатассо пат̣ипада̄, чатта̄ро пуггала̄. тан̣ха̄чарито мандо сатиндрийена дуккха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти сатипат̣т̣ха̄нехи ниссайехи. тан̣ха̄чарито удатто [удаттхо (сӣ.) у + а̄ + да̄ + та] сама̄дхиндрийена дуккха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти джха̄нехи ниссайехи. дит̣т̣хичарито мандо вӣрийиндрийена сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти саммаппадха̄нехи ниссайехи. дит̣т̣хичарито удатто пан̃н̃индрийена сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти саччехи ниссайехи.
убхо тан̣ха̄чарита̄ саматхапуббан̇гама̄йа випассана̄ ниййанти ра̄гавира̄га̄йа четовимуттийа̄. убхо дит̣т̣хичарита̄ випассана̄пуббан̇гаме саматхена ниййанти авиджджа̄вира̄га̄йа пан̃н̃а̄вимуттийа̄.
таттха йе саматхапуббан̇гама̄хи пат̣ипада̄хи ниййанти, те нандийа̄ват̣т̣ена найена ха̄табба̄, йе випассана̄пуббан̇гама̄хи пат̣ипада̄хи ниййанти, те сӣхавиккӣл̣итена найена ха̄табба̄.
7. сва̄йам̣ ха̄ро каттха самбхавати, йасса саттха̄ ва̄ дхаммам̣ десайати ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нӣйо сабрахмача̄рӣ, со там̣ дхаммам̣ сутва̄ саддхам̣ пат̣илабхати. таттха йа̄ вӣмам̣са̄ усса̄хана̄ тулана̄ упапариккха̄, айам̣ сутамайӣ пан̃н̃а̄. татха̄ сутена ниссайена йа̄ вӣмам̣са̄ тулана̄ упапариккха̄ манаса̄нупеккхан̣а̄, айам̣ чинта̄майӣ пан̃н̃а̄. има̄хи двӣхи пан̃н̃а̄хи манасика̄расампайуттасса йам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати дассанабхӯмийам̣ ва̄ бха̄вана̄бхӯмийам̣ ва̄, айам̣ бха̄вана̄майӣ пан̃н̃а̄.
8. паратогхоса̄ сутамайӣ пан̃н̃а̄. паччаттасамут̣т̣хита̄ йонисо манасика̄ра̄ чинта̄майӣ пан̃н̃а̄. йам̣ парато ча гхосена паччаттасамут̣т̣хитена ча йонисоманасика̄рена н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, айам̣ бха̄вана̄майӣ пан̃н̃а̄. йасса има̄ две пан̃н̃а̄ аттхи сутамайӣ чинта̄майӣ ча, айам̣ уггхат̣итан̃н̃ӯ. йасса сутамайӣ пан̃н̃а̄ аттхи, чинта̄майӣ наттхи, айам̣ випан̃читан̃н̃ӯ [випаччитан̃н̃ӯ (сӣ.)]. йасса нева сутамайӣ пан̃н̃а̄ аттхи на чинта̄майӣ, айам̣ неййо.
9. са̄йам̣ дхаммадесана̄ ким̣ десайати? чатта̄ри сачча̄ни дуккхам̣ самудайам̣ ниродхам̣ маггам̣. а̄дӣнаво ча пхалан̃ча дуккхам̣, асса̄до самудайо, ниссаран̣ам̣ ниродхо, упа̄йо а̄н̣атти ча магго. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни. идам̣ дхаммачаккам̣.
йатха̄ха бхагава̄ – ‘‘идам̣ дуккха’’нти ме, бхиккхаве, ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣, саббам̣ дхаммачаккам̣.
таттха апарима̄н̣а̄ пада̄, апарима̄н̣а̄ аккхара̄, апарима̄н̣а̄ бйан̃джана̄, апарима̄н̣а̄ а̄ка̄ра̄ нерутта̄ ниддеса̄. етассева аттхасса сан̇ка̄сана̄ пака̄сана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣ [утта̄никаммам̣ (ка.)] пан̃н̃атти, итипидам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣.
‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти ме, бхиккхаве, ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣…пе… ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти ме, бхиккхаве…пе… ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти ме, бхиккхаве, ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасмим̣.
таттха апарима̄н̣а̄ пада̄, апарима̄н̣а̄ аккхара̄, апарима̄н̣а̄ бйан̃джана̄, апарима̄н̣а̄ а̄ка̄ра̄ нерутта̄ ниддеса̄. етассева аттхасса сан̇ка̄сана̄ пака̄сана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣ пан̃н̃атти итипидам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣.
таттха бхагава̄ аккхарехи сан̇ка̄сети, падехи пака̄сети, бйан̃джанехи виварати, а̄ка̄рехи вибхаджати, нируттӣхи утта̄нӣкароти [утта̄ним̣ кароти (ка.)], ниддесехи пан̃н̃апети. таттха бхагава̄ аккхарехи ча падехи ча уггхат̣ети [уггха̄т̣ети (сӣ.)], бйан̃джанехи ча а̄ка̄рехи ча випан̃чайати, нируттӣхи ча ниддесехи ча виттха̄рети. таттха уггхат̣ана̄ [уггха̄т̣ана̄ (сӣ.)] а̄ди, випан̃чана̄ маджджхе, виттха̄ран̣а̄ парийоса̄нам̣. сойам̣ дхаммавинайо уггхат̣ӣйанто уггхат̣итан̃н̃ӯпуггалам̣ винети, тена нам̣ а̄ху ‘‘а̄дикалйа̄н̣о’’ти. випан̃чӣйанто випан̃читан̃н̃ӯпуггалам̣ винети, тена нам̣ а̄ху ‘‘маджджхекалйа̄н̣о’’ти. виттха̄рӣйанто неййам̣ пуггалам̣ винети, тена нам̣ а̄ху ‘‘парийоса̄накалйа̄н̣о’’ти.
10. таттха чхаппада̄ни аттхо сан̇ка̄сана̄ пака̄сана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкаммам̣ пан̃н̃атти, има̄ни чхаппада̄ни аттхо. чхаппада̄ни бйан̃джанам̣ аккхарам̣ падам̣ бйан̃джанам̣ а̄ка̄ро нирутти ниддесо, има̄ни чхаппада̄ни бйан̃джанам̣. тена̄ха бхагава̄ ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джана’’нти.
кеваланти локуттарам̣, на миссам̣ локийехи дхаммехи. парипун̣н̣анти парипӯрам̣ анӯнам̣ анатирекам̣. парисуддханти ниммалам̣ саббамала̄пагатам̣ парийода̄там̣ упат̣т̣хитам̣ саббависеса̄нам̣, идам̣ вуччати татха̄гатападам̣итипи татха̄гатанисевитам̣итипи татха̄гата̄ран̃джитам̣итипи, аточетам̣ брахмачарийам̣ пан̃н̃а̄йати. тена̄ха бхагава̄ ‘‘кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сесса̄мӣ’’ти.
кесам̣ айам̣ дхаммадесана̄, йогӣнам̣. тена̄ха а̄йасма̄ маха̄качча̄йано –
‘‘асса̄да̄дӣнавата̄, ниссаран̣ампи ча пхалам̣ упа̄йо ча;
а̄н̣аттӣ ча бхагавато, йогӣнам̣ десана̄ха̄ро’’ти.
нийутто десана̄ха̄ро.