5. парамат̣т̣хакасуттаниддесо

атха парамат̣т̣хакасуттаниддесам̣ ваккхати –

31. параманти дит̣т̣хӣсу париббаса̄но, йадуттарим̣ куруте джанту локе;

хӣна̄ти ан̃н̃е тато саббама̄ха, тасма̄ вива̄да̄ни авӣтиватто.

параманти дит̣т̣хӣсу париббаса̄ноти. сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ дит̣т̣хигатика̄. те два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигата̄нам̣ ан̃н̃атаран̃н̃атарам̣ дит̣т̣хигатам̣ ‘‘идам̣ парамам̣ аггам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ павара’’нти гахетва̄ уггахетва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ сака̄йа сака̄йа дит̣т̣хийа̄ васанти павасанти а̄васанти паривасанти. йатха̄ а̄га̄рика̄ ва̄ гхаресу васанти, са̄паттика̄ ва̄ а̄паттӣсу васанти, сакилеса̄ ва̄ килесесу васанти; евамева сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ дит̣т̣хигатика̄. те два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигата̄нам̣ ан̃н̃атаран̃н̃атарам̣ дит̣т̣хигатам̣ ‘‘идам̣ парамам̣ аггам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ павара’’нти гахетва̄ уггахетва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ сака̄йа сака̄йа дит̣т̣хийа̄ васанти павасанти [сам̣васанти (сйа̄.) наттхи сӣхал̣апоттхаке] а̄васанти паривасантӣти – параманти дит̣т̣хӣсу париббаса̄но.

йадуттарим̣ куруте джанту локети. йаданти йам̣. уттарим̣ курутети уттарим̣ кароти, аггам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ паварам̣ кароти ‘‘айам̣ саттха̄ саббан̃н̃ӯ’’ти уттарим̣ кароти, аггам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ паварам̣ кароти. ‘‘айам̣ дхаммо сва̄ккха̄то…, айам̣ ган̣о суппат̣ипанно…, айам̣ дит̣т̣хи бхаддика̄…, айам̣ пат̣ипада̄ супан̃н̃атта̄…, айам̣ магго ниййа̄нико’’ти уттарим̣ кароти, аггам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ паварам̣ кароти ниббаттети абхиниббаттети. джантӯти сатто наро…пе… мануджо. локети апа̄йалоке…пе… а̄йатаналокети – йадуттарим̣ куруте джанту локе.

хӣна̄ти ан̃н̃е тато саббама̄ха̄ти аттано саттха̄рам̣ дхаммаккха̄нам̣ ган̣ам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ т̣хапетва̄ саббе параппава̄де кхипати уккхипати париккхипати. ‘‘со саттха̄ на саббан̃н̃ӯ, дхаммо на сва̄ккха̄то, ган̣о на суппат̣ипанно, дит̣т̣хи на бхаддика̄, пат̣ипада̄ на супан̃н̃атта̄, магго на ниййа̄нико, наттхеттха суддхи ва̄ висуддхи ва̄ парисуддхи ва̄ мутти ва̄ вимутти ва̄ паримутти ва̄, наттхеттха суджджханти ва̄ висуджджханти ва̄ парисуджджханти ва̄ муччанти ва̄ вимуччанти ва̄ паримуччанти ва̄, хӣна̄ нихӣна̄ омака̄ ла̄мака̄ чхатукка̄ паритта̄’’ти евама̄ха евам̣ катхети евам̣ бхан̣ати евам̣ дӣпайати евам̣ вохаратӣти – хӣна̄ти ан̃н̃е тато саббама̄ха.

тасма̄ вива̄да̄ни авӣтиваттоти. тасма̄ти там̣ка̄ран̣а̄ там̣хету таппаччайа̄ там̣нида̄на̄. вива̄да̄нӣти дит̣т̣хикалаха̄ни дит̣т̣хибхан̣д̣ана̄ни дит̣т̣хивиггаха̄ни дит̣т̣хивива̄да̄ни дит̣т̣химедхага̄ни ча. авӣтиваттоти анатикканто асаматикканто авӣтиваттоти – тасма̄ вива̄да̄ни авӣтиватто.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘параманти дит̣т̣хӣсу париббаса̄но, йадуттарим̣ куруте джанту локе;

хӣна̄ти ан̃н̃е тато саббама̄ха, тасма̄ вива̄да̄ни авӣтиватто’’ти.

32. йадаттанӣ пассати а̄нисам̣сам̣, дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄;

тадева со таттха самуггаха̄йа, нихӣнато пассати саббаман̃н̃ам̣.

йадаттанӣ пассати а̄нисам̣сам̣, дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄ти. йадаттанӣти йам̣ аттани. атта̄ вуччати дит̣т̣хигатам̣. аттано дит̣т̣хийа̄ две а̄нисам̣се пассати – дит̣т̣хадхаммикан̃ча а̄нисам̣сам̣, сампара̄йикан̃ча а̄нисам̣сам̣. катамо дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хадхаммико а̄нисам̣со? йам̣дит̣т̣хико саттха̄ хоти, там̣дит̣т̣хика̄ са̄вака̄ хонти. там̣дит̣т̣хикам̣ саттха̄рам̣ са̄вака̄ саккаронти гарум̣ каронти ма̄ненти пӯдженти, лабхати ча татонида̄нам̣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣. айам̣ дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хадхаммико а̄нисам̣со. катамо дит̣т̣хийа̄ сампара̄йико а̄нисам̣со? айам̣ дит̣т̣хи алам̣ на̄гатта̄йа ва̄ супан̣н̣атта̄йа ва̄ йаккхатта̄йа ва̄ асуратта̄йа ва̄ гандхаббатта̄йа ва̄ маха̄ра̄джатта̄йа ва̄ индатта̄йа ва̄ брахматта̄йа ва̄ деватта̄йа ва̄; айам̣ дит̣т̣хи алам̣ суддхийа̄ висуддхийа̄ парисуддхийа̄ муттийа̄ вимуттийа̄ паримуттийа̄; има̄йа дит̣т̣хийа̄ суджджханти висуджджханти парисуджджханти муччанти вимуччанти паримуччанти; има̄йа дит̣т̣хийа̄ суджджхисса̄ми висуджджхисса̄ми парисуджджхисса̄ми муччисса̄ми вимуччисса̄ми паримуччисса̄ми а̄йатим̣ пхалапа̄т̣икан̇кхӣ хоти. айам̣ дит̣т̣хийа̄ сампара̄йико а̄нисам̣со. аттано дит̣т̣хийа̄ име две а̄нисам̣се пассати, дит̣т̣хасуддхийа̄пи две а̄нисам̣се пассати, сутасуддхийа̄пи две а̄нисам̣се пассати, сӣласуддхийа̄пи две а̄нисам̣се пассати, ватасуддхийа̄пи две а̄нисам̣се пассати, мутасуддхийа̄пи две а̄нисам̣се пассати – дит̣т̣хадхаммикан̃ча а̄нисам̣сам̣ сампара̄йикан̃ча а̄нисам̣сам̣. катамо мутасуддхийа̄ дит̣т̣хадхаммико а̄нисам̣со? йам̣дит̣т̣хико саттха̄ хоти там̣дит̣т̣хика̄ са̄вака̄ хонти…пе… айам̣ мутасуддхийа̄ дит̣т̣хадхаммико а̄нисам̣со. катамо мутасуддхийа̄ сампара̄йико а̄нисам̣со? айам̣ дит̣т̣хи алам̣ на̄гатта̄йа ва̄…пе… айам̣ мутасуддхийа̄ сампара̄йико а̄нисам̣со. мутасуддхийа̄пи име две а̄нисам̣се пассати даккхати олокети ниджджха̄йати упапариккхатӣти – йадаттанӣ пассати а̄нисам̣сам̣ дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄.

тадева со таттха самуггаха̄йа̄ти. тадева̄ти там̣ дит̣т̣хигатам̣. таттха̄ти сака̄йа дит̣т̣хийа̄ сака̄йа кхантийа̄ сака̄йа ручийа̄ сака̄йа ладдхийа̄. самуггаха̄йа̄ти идам̣ парамам̣ аггам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ паваранти гахетва̄ уггахетва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ти – тадева со таттха самуггаха̄йа.

нихӣнато пассати саббаман̃н̃анти. ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ дхаммаккха̄нам̣ ган̣ам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ хӣнато нихӣнато омакато ла̄макато чхатуккато париттато диссати пассати даккхати олокети ниджджха̄йати упапариккхатӣти – нихӣнато пассати саббаман̃н̃ам̣.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘йадаттанӣ пассати а̄нисам̣сам̣, дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄;

тадева со таттха самуггаха̄йа, нихӣнато пассати саббаман̃н̃а’’нти.

33. там̣ ва̄пи [ча̄пи (сӣ.)] гантхам̣ кусала̄ ваданти, йам̣ ниссито пассати хӣнаман̃н̃ам̣;

тасма̄ хи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄, сӣлаббатам̣ бхиккху на ниссайеййа.

там̣ ва̄пи гантхам̣ кусала̄ вадантӣти. кусала̄ти йе те кхандхакусала̄ дха̄тукусала̄ а̄йатанакусала̄ пат̣иччасамуппа̄дакусала̄ сатипат̣т̣ха̄накусала̄ саммаппадха̄накусала̄ иддхипа̄дакусала̄ индрийакусала̄ балакусала̄ боджджхан̇гакусала̄ маггакусала̄ пхалакусала̄ нибба̄накусала̄, те кусала̄ евам̣ ваданти – ‘‘гантхо есо, лагганам̣ етам̣, бандханам̣ етам̣, палибодхо есо’’ти. евам̣ ваданти евам̣ катхенти евам̣ бхан̣анти евам̣ дӣпайанти евам̣ вохарантӣти – там̣ ва̄пи гантхам̣ кусала̄ ваданти.

йам̣ ниссито пассати хӣнаман̃н̃анти. йам̣ нисситоти йам̣ саттха̄рам̣ дхаммаккха̄нам̣ ган̣ам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ ниссито санниссито аллӣно упагато аджджхосито адхимутто. пассати хӣнаман̃н̃анти ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ дхаммаккха̄нам̣ ган̣ам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ хӣнато нихӣнато омакато ла̄макато чхатуккато париттато диссати пассати даккхати олокети ниджджха̄йати упаниджджха̄йати упапариккхатӣти – йам̣ ниссито пассати хӣнаман̃н̃ам̣.

тасма̄ хи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄, сӣлаббатам̣ бхиккху на ниссайеййа̄ти. тасма̄ти тасма̄ там̣ка̄ран̣а̄ там̣хету таппаччайа̄ там̣нида̄на̄ дит̣т̣хам̣ ва̄ дит̣т̣хасуддхим̣ ва̄ сутам̣ ва̄ сутасуддхим̣ ва̄ мутам̣ ва̄ мутасуддхим̣ ва̄ сӣлам̣ ва̄ сӣласуддхим̣ ва̄ ватам̣ ва̄ ватасуддхим̣ ва̄ на ниссайеййа на ган̣хеййа на пара̄масеййа на̄бхинивесеййа̄ти – тасма̄ хи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄ сӣлаббатам̣ бхиккху на ниссайеййа.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘там̣ ва̄пи гантхам̣ кусала̄ ваданти, йам̣ ниссито пассати хӣнаман̃н̃ам̣;

тасма̄ хи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄, сӣлаббатам̣ бхиккху на ниссайеййа̄’’ти.

34. дит̣т̣химпи локасмим̣ на каппайеййа, н̃а̄н̣ена ва̄ сӣлаватена ва̄пи;

самоти атта̄наманӯпанеййа, хӣно на ман̃н̃етха висеси ва̄пи.

дит̣т̣химпи локасмим̣ на каппайеййа, н̃а̄н̣ена ва̄ сӣлаватена ва̄пӣти. ат̣т̣хасама̄паттин̃а̄н̣ена ва̄ пан̃ча̄бхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ена ва̄ миччха̄н̃а̄н̣ена ва̄, сӣлена ва̄ ватена ва̄ сӣлаббатена ва̄, дит̣т̣хим̣ на каппайеййа на джанеййа на сан̃джанеййа на ниббаттеййа на абхиниббаттеййа. локасминти апа̄йалоке…пе… а̄йатаналокети – дит̣т̣химпи локасмим̣ на каппайеййа н̃а̄н̣ена ва̄ сӣлаватена ва̄пи.

самоти атта̄наманӯпанеййа̄ти. садисохамасмӣти атта̄нам̣ на упанеййа джа̄тийа̄ ва̄ готтена ва̄ колапуттийена ва̄ ван̣н̣апоккхарата̄йа ва̄ дханена ва̄ аджджхенена ва̄ камма̄йатанена ва̄ сиппа̄йатанена ва̄ виджджа̄т̣т̣ха̄нена ва̄ сутена ва̄ пат̣ибха̄нена ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄ти – самоти атта̄наманӯпанеййа.

хӣно на ман̃н̃етха висеси ва̄пӣти. хӣнохамасмӣти атта̄нам̣ на упанеййа джа̄тийа̄ ва̄ готтена ва̄…пе… ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄. сеййохамасмӣти атта̄нам̣ на упанеййа джа̄тийа̄ ва̄ готтена ва̄…пе… ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄ти – хӣно на ман̃н̃етха висеси ва̄пи.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘дит̣т̣химпи локасмим̣ на каппайеййа, н̃а̄н̣ена ва̄ сӣлаватена ва̄пи;

самоти атта̄наманӯпанеййа, хӣно на ман̃н̃етха висеси ва̄пӣ’’ти.

35. аттам̣ паха̄йа анупа̄дийа̄но, н̃а̄н̣енапи со ниссайам̣ но кароти;

са ве вийаттесу на ваггаса̄рӣ, дит̣т̣химпи со на паччети кин̃чи.

аттам̣ паха̄йа анупа̄дийа̄ноти. аттам̣ паха̄йа̄ти аттадит̣т̣хим̣ паха̄йа. аттам̣ паха̄йа̄ти га̄хам̣ [аттага̄хам̣ (сӣ. ка.)] паха̄йа. аттам̣ паха̄йа̄ти тан̣ха̄васена дит̣т̣хивасена гахитам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ абхинивит̣т̣хам̣ аджджхоситам̣ адхимуттам̣ паха̄йа паджахитва̄ винодетва̄ бйантим̣ каритва̄ анабха̄вам̣ гаметва̄ти – аттам̣ паха̄йа. анупа̄дийа̄ноти чатӯхи упа̄да̄нехи анупа̄дийама̄но аган̣хама̄но апара̄ма̄сама̄но анабхинивисама̄ноти – аттам̣ паха̄йа анупа̄дийа̄но.

н̃а̄н̣енапи со ниссайам̣ но каротӣти ат̣т̣хасама̄паттин̃а̄н̣ена ва̄ пан̃ча̄бхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ена ва̄ миччха̄н̃а̄н̣ена ва̄ тан̣ха̄ниссайам̣ ва̄ дит̣т̣хиниссайам̣ ва̄ на кароти на джанети на сан̃джанети на ниббаттети на абхиниббаттетӣти – н̃а̄н̣енапи со ниссайам̣ но кароти.

са ве вийаттесу на ваггаса̄рӣти са ве вийаттесу бхиннесу дведжджха̄паннесу двел̣хакаджа̄тесу на̄на̄дит̣т̣хикесу на̄на̄кхантикесу на̄на̄ручикесу на̄на̄ладдхикесу на̄на̄дит̣т̣хиниссайам̣ нисситесу чханда̄гатим̣ гаччхантесу доса̄гатим̣ гаччхантесу моха̄гатим̣ гаччхантесу бхайа̄гатим̣ гаччхантесу на чханда̄гатим̣ гаччхати на доса̄гатим̣ гаччхати на моха̄гатим̣ гаччхати на бхайа̄гатим̣ гаччхати на ра̄гавасена гаччхати на досавасена гаччхати на мохавасена гаччхати на ма̄навасена гаччхати на дит̣т̣хивасена гаччхати на уддхаччавасена гаччхати на вичикиччха̄васена гаччхати на анусайавасена гаччхати на ваггехи дхаммехи йа̄йати ниййати вуйхати сам̣харӣйатӣти – са ве вийаттесу на ваггаса̄рӣ.

дит̣т̣химпи со на паччети кин̃чӣти. тасса два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни пахӣна̄ни самуччхинна̄ни вӯпасанта̄ни пат̣ипассаддха̄ни абхаббуппаттика̄ни н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄ни. со кин̃чи дит̣т̣хигатам̣ на паччети на пачча̄гаччхатӣти – дит̣т̣химпи со на паччети кин̃чи.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘аттам̣ паха̄йа анупа̄дийа̄но, н̃а̄н̣енапи со ниссайам̣ но кароти;

са ве вийаттесу на ваггаса̄рӣ, дит̣т̣химпи со на паччети кин̃чӣ’’ти.

36. йассӯбхайанте пан̣идхӣдха наттхи, бхава̄бхава̄йа идха ва̄ хурам̣ ва̄;

нивесана̄ тасса на санти кечи, дхаммесу ниччхеййа самуггахӣтам̣.

йассӯбхайанте пан̣идхӣдха наттхи, бхава̄бхава̄йа идха ва̄ хурам̣ ва̄ти йасса̄ти арахато кхӣн̣а̄савасса. антоти [анта̄ти (сйа̄.)] пхассо еко анто, пхассасамудайо дутийо анто; атӣто еко анто, ана̄гато дутийо анто; сукха̄ ведана̄ еко анто, дуккха̄ ведана̄ дутийо анто; на̄мам̣ еко анто, рӯпам̣ дутийо анто; чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни еко анто, чха ба̄хира̄ни а̄йатана̄ни дутийо анто; сакка̄йо еко анто, сакка̄йасамудайо дутийо анто. пан̣идхи вуччати тан̣ха̄. йо ра̄го са̄ра̄го…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣.

бхава̄бхава̄йа̄ти бхава̄бхава̄йа каммабхава̄йа пунаббхава̄йа ка̄мабхава̄йа, каммабхава̄йа ка̄мабхава̄йа пунаббхава̄йа рӯпабхава̄йа, каммабхава̄йа рӯпабхава̄йа пунаббхава̄йа арӯпабхава̄йа, каммабхава̄йа арӯпабхава̄йа пунаббхава̄йа пунаппунабхава̄йа пунаппунагатийа̄ пунаппунаупапаттийа̄ пунаппунапат̣исандхийа̄ пунаппунааттабха̄ва̄бхиниббаттийа̄. идха̄ти сакаттабха̄во, хура̄ти параттабха̄во; идха̄ти сакарӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣, хура̄ти парарӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣; идха̄ти чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни, хура̄ти чха ба̄хира̄ни а̄йатана̄ни; идха̄ти мануссалоко, хура̄ти девалоко; идха̄ти ка̄мадха̄ту, хура̄ти рӯпадха̄ту арӯпадха̄ту; идха̄ти ка̄мадха̄ту рӯпадха̄ту. хура̄ти арӯпадха̄ту. йассӯбхайанте пан̣идхӣдха наттхи бхава̄бхава̄йа идха ва̄ хурам̣ ва̄ти. йасса убхо анте ча бхава̄бхава̄йа ча идха хуран̃ча пан̣идхи тан̣ха̄ наттхи на санти на сам̣виджджанти нупалаббханти, пахӣна̄ самуччхинна̄ вӯпасанта̄ пат̣ипассаддха̄ абхаббуппаттика̄ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄ти – йассӯбхайанте пан̣идхӣдха наттхи бхава̄бхава̄йа идха ва̄ хурам̣ ва̄.

нивесана̄ тасса на санти кечӣти. нивесана̄ти две нивесана̄ – тан̣ха̄нивесана̄ ча дит̣т̣хинивесана̄ ча…пе… айам̣ тан̣ха̄нивесана̄…пе… айам̣ дит̣т̣хинивесана̄. тасса̄ти арахато кхӣн̣а̄савасса. нивесана̄ тасса на санти кечӣти нивесана̄ тасса на санти кечи наттхи на санти на сам̣виджджанти нупалаббханти, пахӣна̄ самуччхинна̄ вӯпасанта̄ пат̣ипассаддха̄ абхаббуппаттика̄ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄ти – нивесана̄ тасса на санти кечи.

дхаммесу ниччхеййа самуггахӣтанти. дхаммесӯти два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигатесу. ниччхеййа̄ти ниччхинитва̄ виниччхинитва̄ вичинитва̄ павичинитва̄ тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄. самуггахӣтанти одхигга̄хо билагга̄хо варагга̄хо кот̣т̣ха̄сагга̄хо уччайагга̄хо самуччайагга̄хо, ‘‘идам̣ саччам̣ таччхам̣ татхам̣ бхӯтам̣ йа̄тха̄вам̣ авипарӣта’’нти гахитам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ абхинивит̣т̣хам̣ аджджхоситам̣ адхимуттам̣ наттхи на санти на сам̣виджджанти нупалаббханти, пахӣнам̣ самуччхиннам̣ вӯпасантам̣ пат̣ипассаддхам̣ абхаббуппаттикам̣ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ханти – дхаммесу ниччхеййа самуггахӣтам̣.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘йассӯбхайанте пан̣идхӣдха наттхи, бхава̄бхава̄йа идха ва̄ хурам̣ ва̄;

нивесана̄ тасса на санти кечи, дхаммесу ниччхеййа самуггахӣта’’нти.

37. тассӣдха дит̣т̣хе ва суте муте ва̄, пакаппита̄ наттхи ан̣ӯпи сан̃н̃а̄;

там̣ бра̄хман̣ам̣ дит̣т̣химана̄дийа̄нам̣, кенӣдха локасмим̣ викаппайеййа.

тассӣдха дит̣т̣хе ва суте муте ва̄, пакаппита̄ наттхи ан̣ӯпи сан̃н̃а̄ти. тасса̄ти арахато кхӣн̣а̄савасса. тасса дит̣т̣хе ва̄ дит̣т̣хасуддхийа̄ ва̄ суте ва̄ сутасуддхийа̄ ва̄ муте ва̄ мутасуддхийа̄ ва̄ сан̃н̃а̄пуббан̇гамата̄ сан̃н̃а̄викаппайеййата̄ сан̃н̃а̄виггахена сан̃н̃а̄йа ут̣т̣хапита̄ самут̣т̣хапита̄ каппита̄ пакаппита̄ сан̇кхата̄ абхисан̇кхата̄ сан̣т̣хапита̄, дит̣т̣хи наттхи на санти на сам̣виджджанти нупалаббханти, пахӣна̄ самуччхинна̄ вӯпасанта̄ пат̣ипассаддха̄ абхаббуппаттика̄ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄ти – тассӣдха дит̣т̣хе ва суте муте ва̄ пакаппита̄ наттхи ан̣ӯпи сан̃н̃а̄.

там̣ бра̄хман̣ам̣ дит̣т̣химана̄дийа̄нанти. бра̄хман̣оти саттаннам̣ дхамма̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣о – сакка̄йадит̣т̣хи ба̄хита̄ хоти…пе… асито та̄ди павуччате са брахма̄. там̣ бра̄хман̣ам̣ дит̣т̣химана̄дийа̄нанти. там̣ бра̄хман̣ам̣ дит̣т̣химана̄дийантам̣ аган̣хантам̣ апара̄масантам̣ анабхинивесантанти – там̣ бра̄хман̣ам̣ дит̣т̣химана̄дийа̄нам̣.

кенӣдха локасмим̣ викаппайеййа̄ти. каппа̄ти две каппа̄ – тан̣ха̄каппо ча дит̣т̣хикаппо ча…пе… айам̣ тан̣ха̄каппо…пе… айам̣ дит̣т̣хикаппо. тасса тан̣ха̄каппо пахӣно, дит̣т̣хикаппо пат̣иниссат̣т̣хо. тан̣ха̄каппасса пахӣнатта̄, дит̣т̣хикаппасса пат̣иниссат̣т̣хатта̄ кена ра̄гена каппеййа кена досена каппеййа кена мохена каппеййа кена ма̄нена каппеййа ка̄йа дит̣т̣хийа̄ каппеййа кена уддхаччена каппеййа ка̄йа вичикиччха̄йа каппеййа кехи анусайехи каппеййа – раттоти ва̄ дут̣т̣хоти ва̄ мӯл̣хоти ва̄ винибаддхоти ва̄ пара̄мат̣т̣хоти ва̄ виккхепагатоти ва̄ анит̣т̣хан̇гатоти ва̄ тха̄магатоти ва̄. те абхисан̇кха̄ра̄ пахӣна̄. абхисан̇кха̄ра̄нам̣ пахӣнатта̄ гатийо кена каппеййа – нерайикоти ва̄ тираччха̄найоникоти ва̄ петтивисайикоти ва̄ мануссоти ва̄ девоти ва̄ рӯпӣти ва̄ арӯпӣти ва̄ сан̃н̃ӣти ва̄ асан̃н̃ӣти ва̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣти ва̄. со хету наттхи паччайо наттхи ка̄ран̣ам̣ наттхи, йена каппеййа викаппеййа викаппам̣ а̄паджджеййа. локасминти апа̄йалоке…пе… а̄йатаналокети – кенӣдха локасмим̣ викаппайеййа.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘тассӣдха дит̣т̣хе ва суте муте ва̄, пакаппита̄ наттхи ан̣ӯпи сан̃н̃а̄;

там̣ бра̄хман̣ам̣ дит̣т̣химана̄дийа̄нам̣, кенӣдха локасмим̣ викаппайеййа̄’’ти.

38. на каппайанти на пуреккхаронти, дхамма̄пи тесам̣ на пат̣иччхита̄се;

на бра̄хман̣о сӣлаватена неййо, па̄ран̇гато на паччети та̄дӣ.

на каппайанти на пуреккхаронтӣти. каппа̄ти две каппа̄ – тан̣ха̄каппо ча дит̣т̣хикаппо ча. катамо тан̣ха̄каппо? йа̄вата̄ тан̣ха̄сан̇кха̄тена сӣмакатам̣ марийа̄дикатам̣ одхикатам̣ парийантакатам̣ париггахитам̣ мама̄йитам̣ – ‘‘идам̣ мамам̣, етам̣ мамам̣, еттакам̣ мамам̣, етта̄вата̄ мамам̣, мама рӯпа̄ садда̄ гандха̄ раса̄ пхот̣т̣хабба̄, аттхаран̣а̄ па̄вуран̣а̄ да̄сида̄са̄ [да̄сӣда̄са̄ (сйа̄. ка.)] аджел̣ака̄ куккут̣асӯкара̄ хаттхигава̄ссавал̣ава̄ кхеттам̣ ваттху хиран̃н̃ам̣ суван̣н̣ам̣ га̄манигамара̄джадха̄нийо рат̣т̣хан̃ча джанападо ча косо ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча, кевалампи маха̄патхавим̣ тан̣ха̄васена мама̄йати, йа̄вата̄ ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритам̣ – айам̣ тан̣ха̄каппо. катамо дит̣т̣хикаппо? вӣсативаттхука̄ сакка̄йадит̣т̣хи, дасаваттхука̄ миччха̄дит̣т̣хи, дасаваттхука̄ антагга̄хика̄дит̣т̣хи, йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣ дит̣т̣хигаханам̣ дит̣т̣хиканта̄рам̣ дит̣т̣хивисӯка̄йикам̣ дит̣т̣хивиппхандитам̣ дит̣т̣хисан̃н̃оджанам̣ га̄хо пат̣игга̄хо абхинивесо пара̄ма̄со куммагго миччха̄патхо миччхаттам̣ титтха̄йатанам̣ випарийа̄сагга̄хо [випарийесагга̄хо (сӣ. сйа̄. ка.)] випарӣтагга̄хо випалла̄сагга̄хо миччха̄га̄хо, айа̄тха̄вакасмим̣ йа̄тха̄ваканти га̄хо, йа̄вата̄ два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни – айам̣ дит̣т̣хикаппо. тесам̣ тан̣ха̄каппо пахӣно, дит̣т̣хикаппо пат̣иниссат̣т̣хо. тан̣ха̄каппасса пахӣнатта̄, дит̣т̣хикаппасса пат̣иниссат̣т̣хатта̄ тан̣ха̄каппам̣ ва̄ дит̣т̣хикаппам̣ ва̄ на каппенти на джаненти на сан̃джаненти на ниббаттенти на абхиниббаттентӣти – на каппайанти.

на пуреккхаронтӣти. пуреккха̄ра̄ти две пуреккха̄ра̄ – тан̣ха̄пуреккха̄ро ча дит̣т̣хипуреккха̄ро ча…пе… айам̣ тан̣ха̄пуреккха̄ро…пе… айам̣ дит̣т̣хипуреккха̄ро. тесам̣ тан̣ха̄пуреккха̄ро пахӣно, дит̣т̣хипуреккха̄ро пат̣иниссат̣т̣хо. тан̣ха̄пуреккха̄расса пахӣнатта̄, дит̣т̣хипуреккха̄расса пат̣иниссат̣т̣хатта̄ на тан̣хам̣ ва̄ на дит̣т̣хим̣ ва̄ пурато катва̄ чаранти на тан̣ха̄дхаджа̄ на тан̣ха̄кетӯ на тан̣ха̄дхипатеййа̄ на дит̣т̣хидхаджа̄ на дит̣т̣хикетӯ на дит̣т̣ха̄дхипатеййа̄. на тан̣ха̄йа ва̄ на дит̣т̣хийа̄ ва̄ парива̄ретва̄ чарантӣти – на каппайанти на пуреккхаронти.

дхамма̄пи тесам̣ на пат̣иччхита̄сети. дхамма̄ вуччанти два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни. тесанти тесам̣ араханта̄нам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣. на пат̣иччхита̄сети ‘‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти на пат̣иччхита̄се. ‘‘асассато локо… антава̄ локо… анантава̄ локо… там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣… ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣… хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄… на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄… хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄… нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти на пат̣иччхита̄сети – дхамма̄пи тесам̣ на пат̣иччхита̄се.

на бра̄хман̣о сӣлаватена неййоти. на̄ти пат̣иккхепо. бра̄хман̣оти саттаннам̣ дхамма̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣о – сакка̄йадит̣т̣хи ба̄хита̄ хоти…пе… асито та̄ди вуччате са брахма̄. на бра̄хман̣о сӣлаватена неййоти. бра̄хман̣о сӣлена ва̄ ватена ва̄ сӣлаббатена ва̄ на йа̄йати на ниййати на вуйхати на сам̣харӣйатӣти – на бра̄хман̣о сӣлаватена неййо.

па̄ран̇гато на паччети та̄дӣти. па̄рам̣ вуччати аматам̣ нибба̄нам̣. йо со саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. со па̄ран̇гато па̄раппатто антагато антаппатто кот̣игато кот̣иппатто [виттха̄ро] джа̄тимаран̣асам̣са̄ро, наттхи тасса пунаббхавоти – па̄ран̇гато. на паччетӣти сота̄паттимаггена йе килеса̄ пахӣна̄, те килесе на пунети на паччети на пачча̄гаччхати. сакада̄га̄мимаггена йе килеса̄ пахӣна̄, те килесе на пунети на паччети на пачча̄гаччхати. ана̄га̄мимаггена йе килеса̄ пахӣна̄, те килесе на пунети на паччети на пачча̄гаччхати. арахаттамаггена йе килеса̄ пахӣна̄, те килесе на пунети на паччети на пачча̄гаччхатӣти – па̄ран̇гато на паччети. та̄дӣти араха̄ пан̃чаха̄ка̄рехи та̄дӣ – ит̣т̣ха̄нит̣т̣хе та̄дӣ, чатта̄вӣти та̄дӣ, тин̣н̣а̄вӣти та̄дӣ, мутта̄вӣти та̄дӣ, там̣ниддеса̄ та̄дӣ.

катхам̣ араха̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хе та̄дӣ? араха̄ ла̄бхепи та̄дӣ, ала̄бхепи та̄дӣ, йасепи та̄дӣ, айасепи та̄дӣ, пасам̣са̄йапи та̄дӣ, нинда̄йапи та̄дӣ, сукхепи та̄дӣ, дуккхепи та̄дӣ. екачче ба̄хам̣ [ан̇гам̣ (сӣ.)] гандхена лимпеййум̣, екачче ба̄хам̣ [ан̇гам̣ (сӣ.)] ва̄сийа̄ таччхеййум̣ – амусмим̣ наттхи ра̄го, амусмим̣ наттхи пат̣игхам̣, анунайапат̣игхавиппахӣно уггха̄тинигха̄тивӣтиватто ануродхавиродхасаматикканто. евам̣ араха̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хе та̄дӣ.

катхам̣ араха̄ чатта̄вӣти та̄дӣ? арахато ра̄го чатто ванто мутто пахӣно пат̣иниссат̣т̣хо. досо…пе… мохо… кодхо… упана̄хо… маккхо… пал̣а̄со… исса̄… маччхарийам̣… ма̄йа̄… са̄т̣хеййам̣… тхамбхо… са̄рамбхо… ма̄но… атима̄но… мадо… пама̄до… саббе килеса̄… саббе дуччарита̄… саббе даратха̄… саббе парил̣а̄ха̄… саббе санта̄па̄… сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ра̄ чатта̄ ванта̄ мутта̄ пахӣна̄ пат̣иниссат̣т̣ха̄. евам̣ араха̄ чатта̄вӣти та̄дӣ.

катхам̣ араха̄ тин̣н̣а̄вӣти та̄дӣ? араха̄ ка̄могхам̣ тин̣н̣о бхавогхам̣ тин̣н̣о дит̣т̣хогхам̣ тин̣н̣о авиджджогхам̣ тин̣н̣о саббам̣ сам̣са̄рапатхам̣ тин̣н̣о уттин̣н̣о ниттин̣н̣о атикканто саматикканто вӣтиватто. со вут̣т̣хава̄со чин̣н̣ачаран̣о джа̄тимаран̣асам̣са̄ро, наттхи тасса пунаббхавоти. евам̣ араха̄ тин̣н̣а̄вӣти та̄дӣ.

катхам̣ араха̄ мутта̄вӣти та̄дӣ? арахато ра̄га̄ читтам̣ муттам̣ вимуттам̣ сувимуттам̣, доса̄ читтам̣ муттам̣ вимуттам̣ сувимуттам̣, моха̄ читтам̣ муттам̣ вимуттам̣ сувимуттам̣, кодха̄…пе… упана̄ха̄… маккха̄… пал̣а̄са̄… исса̄йа… маччхарийа̄… ма̄йа̄йа… са̄т̣хеййа̄… тхамбха̄… са̄рамбха̄… ма̄на̄… атима̄на̄… мада̄… пама̄да̄… саббакилесехи… саббадуччаритехи… саббадаратхехи… саббапарил̣а̄хехи… саббасанта̄пехи… сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄рехи читтам̣ муттам̣ вимуттам̣ сувимуттам̣. евам̣ араха̄ мутта̄вӣти та̄дӣ.

катхам̣ араха̄ там̣ниддеса̄ та̄дӣ? араха̄ сӣле сати сӣлава̄ти там̣ниддеса̄ та̄дӣ; саддха̄йа сати саддхоти там̣ниддеса̄ та̄дӣ; вӣрийе сати вӣрийава̄ти там̣ниддеса̄ та̄дӣ; сатийа̄ сати сатима̄ти там̣ниддеса̄ та̄дӣ; сама̄дхимхи сати сама̄хитоти там̣ниддеса̄ та̄дӣ; пан̃н̃а̄йа сати пан̃н̃ава̄ти там̣ниддеса̄ та̄дӣ; виджджа̄йа сати тевиджджоти там̣ниддеса̄ та̄дӣ; абхин̃н̃а̄йа сати чхал̣абхин̃н̃оти там̣ниддеса̄ та̄дӣ. евам̣ араха̄ там̣ниддеса̄ та̄дӣти – па̄ран̇гато на паччети та̄дӣ.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘на каппайанти на пуреккхаронти, дхамма̄пи тесам̣ на пат̣иччхита̄се;

на бра̄хман̣о сӣлаватена неййо, па̄ран̇гато на паччети та̄дӣ’’ти.

парамат̣т̣хакасуттаниддесо пан̃чамо.