4. суддхат̣т̣хакасуттаниддесо

атха суддхат̣т̣хакасуттаниддесам̣ ваккхати –

23. пасса̄ми суддхам̣ парамам̣ арогам̣,дит̣т̣хена сам̣суддхи нарасса хоти;

ева̄бхиджа̄нам̣ параманти н̃атва̄, суддха̄нупассӣти паччети н̃а̄н̣ам̣.

пасса̄ми суддхам̣ парамам̣ ароганти. пасса̄ми суддханти пасса̄ми суддхам̣, даккха̄ми суддхам̣, олокеми суддхам̣, ниджджха̄йа̄ми суддхам̣, упапариккха̄ми суддхам̣. парамам̣ ароганти парамам̣ а̄рогйаппаттам̣ та̄н̣аппаттам̣ лен̣аппаттам̣ саран̣аппаттам̣ абхайаппаттам̣ аччутаппаттам̣ аматаппаттам̣ нибба̄наппаттанти – пасса̄ми суддхам̣ парамам̣ арогам̣.

дит̣т̣хена сам̣суддхи нарасса хотӣти. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ [чаккхувин̃н̃а̄н̣ена (сӣ. сйа̄.)] рӯпадассанена нарасса суддхи висуддхи парисуддхи, мутти вимутти паримутти хоти, наро суджджхати висуджджхати парисуджджхати, муччати вимуччати паримуччатӣти – дит̣т̣хена сам̣суддхи нарасса хоти.

ева̄бхиджа̄нам̣ параманти н̃атва̄ти. евам̣ абхиджа̄нанто а̄джа̄нанто виджа̄нанто пат̣ивиджа̄нанто пат̣ивиджджханто. ‘‘идам̣ парамам̣ аггам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ павара’’нти н̃атва̄ джа̄нитва̄ тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ти – ева̄бхиджа̄нам̣ параманти н̃атва̄.

суддха̄нупассӣти паччети н̃а̄н̣анти. йо суддхам̣ пассати, со суддха̄нупассӣ, паччетин̃а̄н̣анти чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпадассанена н̃а̄н̣анти паччети, магготи паччети, патхоти паччети, ниййа̄нанти паччетӣти – суддха̄нупассӣ паччети н̃а̄н̣ам̣.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘пасса̄ми суддхам̣ парамам̣ арогам̣, дит̣т̣хена сам̣суддхи нарасса хоти;

ева̄бхиджа̄нам̣ параманти н̃атва̄, суддха̄нупассӣти паччети н̃а̄н̣а’’нти.

24. дит̣т̣хена че суддхи нарасса хоти,н̃а̄н̣ена ва̄ со паджаха̄ти дуккхам̣;

ан̃н̃ена со суджджхати сопадхӣко, дит̣т̣хӣ хи нам̣ па̄ва татха̄ вада̄нам̣.

дит̣т̣хена че суддхи нарасса хотӣти. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпадассанена че нарасса суддхи висуддхи парисуддхи, мутти вимутти паримутти хоти, наро суджджхати висуджджхати парисуджджхати, муччати вимуччати паримуччатӣти – дит̣т̣хена че суддхи нарасса хоти.

н̃а̄н̣ена ва̄ со паджаха̄ти дуккханти чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпадассанена че наро джа̄тидуккхам̣ паджахати, джара̄дуккхам̣ паджахати, бйа̄дхидуккхам̣ паджахати, маран̣адуккхам̣ паджахати, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садуккхам̣ паджахатӣти – н̃а̄н̣ена ва̄ со паджаха̄ти дуккхам̣.

ан̃н̃ена со суджджхати сопадхӣкоти. ан̃н̃ена асуддхимаггена миччха̄пат̣ипада̄йа аниййа̄никапатхена ан̃н̃атра сатипат̣т̣ха̄нехи ан̃н̃атра саммаппадха̄нехи ан̃н̃атра иддхипа̄дехи ан̃н̃атра индрийехи ан̃н̃атра балехи ан̃н̃атра боджджхан̇гехи ан̃н̃атра арийа̄ ат̣т̣хан̇гика̄ магга̄ наро суджджхати висуджджхати парисуджджхати, муччати вимуччати паримуччати. сопадхӣкоти сара̄го садосо самохо сама̄но сатан̣хо садит̣т̣хи сакилесо саупа̄да̄ноти – ан̃н̃ена со суджджхати сопадхӣко.

дит̣т̣хӣ хи нам̣ па̄ва татха̄ вада̄нанти. са̄ва дит̣т̣хи там̣ пуггалам̣ па̄вадати – ити ва̄йам̣ пуггало миччха̄дит̣т̣хико випарӣтадассано. татха̄ вада̄нанти татха̄ вадантам̣ катхентам̣ бхан̣антам̣ дӣпайантам̣ вохарантам̣. ‘‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти татха̄ вадантам̣ катхентам̣ бхан̣антам̣ дӣпайантам̣ вохарантам̣. ‘‘асассато локо…пе… антава̄ локо… анантава̄ локо… там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣… ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣… хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄… на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄… хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄… нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти татха̄ вадантам̣ катхентам̣ бхан̣антам̣ дӣпайантам̣ вохарантанти – дит̣т̣хӣ хи нам̣ па̄ва татха̄ вада̄нам̣.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘дит̣т̣хена че суддхи нарасса хоти, н̃а̄н̣ена ва̄ со паджаха̄ти дуккхам̣;

ан̃н̃ена со суджджхати сопадхӣко, дит̣т̣хӣ хи нам̣ па̄ва татха̄ вада̄на’’нти.

25. на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха,дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄;

пун̃н̃е ча па̄пе ча анӯпалитто, аттан̃джахо найидха пакуббама̄но.

на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄ти. на̄ти пат̣иккхепо. бра̄хман̣оти саттаннам̣ дхамма̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣о – сакка̄йадит̣т̣хи ба̄хита̄ хоти, вичикиччха̄ ба̄хита̄ хоти, сӣлаббатапара̄ма̄со ба̄хито хоти, ра̄го ба̄хито хоти, досо ба̄хито хоти, мохо ба̄хито хоти, ма̄но ба̄хито хоти. ба̄хита̄сса хонти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ сам̣килесика̄ понобхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄.

ба̄хитва̄ саббапа̄пака̄ни, [сабхийа̄ти бхагава̄]

вимало са̄дхусама̄хито т̣хитатто;

сам̣са̄раматичча кевалӣ со, асито [аниссито (сйа̄.)] та̄ди павуччате са брахма̄.

на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха̄ти. бра̄хман̣о ан̃н̃ена асуддхимаггена миччха̄пат̣ипада̄йа аниййа̄никапатхена ан̃н̃атра сатипат̣т̣ха̄нехи ан̃н̃атра саммаппадха̄нехи ан̃н̃атра иддхипа̄дехи ан̃н̃атра индрийехи ан̃н̃атра балехи ан̃н̃атра боджджхан̇гехи ан̃н̃атра арийена ат̣т̣хан̇гикена маггена суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣, на̄ха на катхети на бхан̣ати на дӣпайати на вохаратӣти – на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха.

дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄ти. сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ дит̣т̣хисуддхика̄. те екачча̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дассанам̣ ман̇галам̣ пачченти, екачча̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дассанам̣ аман̇галам̣ пачченти. катамесам̣ рӯпа̄нам̣ дассанам̣ ман̇галам̣ пачченти? те ка̄лато вут̣т̣хахитва̄ абхиман̇галагата̄ни рӯпа̄ни пассанти – ча̄т̣акасакун̣ам̣ [ва̄тасакун̣ам̣ (сйа̄.), ча̄пасакун̣ам̣ (ка.)] пассанти, пхуссавел̣увалат̣т̣хим̣ пассанти, габбхиниттхим̣ пассанти, кума̄ракам̣ кхандхе а̄ропетва̄ гаччхантам̣ пассанти, пун̣н̣агхат̣ам̣ пассанти, рохитамаччхам̣ пассанти, а̄джан̃н̃ам̣ пассанти, а̄джан̃н̃аратхам̣ пассанти, усабхам̣ пассанти, гокапилам̣ пассанти. еварӯпа̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дассанам̣ ман̇галам̣ пачченти. катамесам̣ рӯпа̄нам̣ дассанам̣ аман̇галам̣ пачченти? пала̄лапун̃джам̣ пассанти, таккагхат̣ам̣ пассанти, риттагхат̣ам̣ пассанти, нат̣ам̣ пассанти, наггасаман̣акам̣ пассанти, кхарам̣ пассанти, кхарайа̄нам̣ пассанти, екайуттайа̄нам̣ пассанти, ка̄н̣ам̣ пассанти, кун̣им̣ пассанти, кхан̃джам̣ пассанти, паккхахатам̣ [паккхапа̄дам̣ (ка.)] пассанти, джин̣н̣акам̣ пассанти, бйа̄дхикам̣ [бйа̄дхитам̣ (сӣ.)] пассанти. еварӯпа̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дассанам̣ аман̇галам̣ пачченти. име те саман̣абра̄хман̣а̄ дит̣т̣хисуддхика̄. те дит̣т̣хена суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣ муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ пачченти.

сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ сутасуддхика̄. те екачча̄нам̣ садда̄нам̣ саванам̣ ман̇галам̣ пачченти, екачча̄нам̣ садда̄нам̣ саванам̣ аман̇галам̣ пачченти. катамесам̣ садда̄нам̣ саванам̣ ман̇галам̣ пачченти? те ка̄лато вут̣т̣хахитва̄ абхиман̇галагата̄ни садда̄ни сун̣анти – вад̣д̣ха̄ти ва̄ вад̣д̣хама̄на̄ти ва̄ пун̣н̣а̄ти ва̄ пхусса̄ти ва̄ асока̄ти ва̄ сумана̄ти ва̄ сунаккхатта̄ти ва̄ суман̇гала̄ти ва̄ сирӣти ва̄ сирӣвад̣д̣ха̄ти ва̄. еварӯпа̄нам̣ садда̄нам̣ саванам̣ ман̇галам̣ пачченти. катамесам̣ садда̄нам̣ саванам̣ аман̇галам̣ пачченти? ка̄н̣оти ва̄ кун̣ӣти ва̄ кхан̃джоти ва̄ паккхахатоти ва̄ джин̣н̣акоти ва̄ бйа̄дхикоти ва̄ матоти ва̄ чхинданти ва̄ бхинданти ва̄ дад̣д̣ханти ва̄ нат̣т̣ханти ва̄ наттхӣти ва̄. еварӯпа̄нам̣ садда̄нам̣ саванам̣ аман̇галам̣ пачченти. име те саман̣абра̄хман̣а̄ сутасуддхика̄. те сутена суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣ муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ пачченти.

сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ сӣласуддхика̄. те сӣламаттена сам̣йамаматтена сам̣вараматтена авӣтиккамаматтена суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣ муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ пачченти. саман̣омун̣д̣ика̄путто [саман̣о ман̣д̣ика̄путто (сӣ.), саман̣амун̣д̣ика̄путто (сйа̄.)] евама̄ха – ‘‘чатӯхи кхо ахам̣, гахапати [тхапати (сӣ. сйа̄.) евамупарипи], дхаммехи саманна̄гатам̣ пурисапуггалам̣ пан̃н̃а̄пеми сампаннакусалам̣ парамакусалам̣ уттамапаттиппаттам̣ саман̣ам̣ айоджджам̣. катамехи чатӯхи? идха, гахапати, на ка̄йена па̄пакам̣ каммам̣ кароти, на па̄пакам̣ ва̄чам̣ бха̄сати, на па̄пакам̣ сан̇каппам̣ сан̇каппати, на па̄пакам̣ а̄джӣвам̣ а̄джӣвати. имехи кхо ахам̣, гахапати, чатӯхи дхаммехи саманна̄гатам̣ пурисапуггалам̣ пан̃н̃а̄пеми сампаннакусалам̣ парамакусалам̣ уттамапаттиппаттам̣ саман̣ам̣ айоджджам̣’’. евамева сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ сӣласуддхика̄, те сӣламаттена сам̣йамаматтена сам̣вараматтена авӣтиккамаматтена суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣ муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ пачченти.

сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ ватасуддхика̄. те хаттхиватика̄ ва̄ хонти, ассаватика̄ ва̄ хонти, говатика̄ ва̄ хонти, куккураватика̄ ва̄ хонти, ка̄каватика̄ ва̄ хонти, ва̄судеваватика̄ ва̄ хонти, баладеваватика̄ ва̄ хонти, пун̣н̣абхаддаватика̄ ва̄ хонти, ман̣ибхаддаватика̄ ва̄ хонти, аггиватика̄ ва̄ хонти, на̄гаватика̄ ва̄ хонти, супан̣н̣аватика̄ ва̄ хонти, йаккхаватика̄ ва̄ хонти, асураватика̄ ва̄ хонти, гандхаббаватика̄ ва̄ хонти, маха̄ра̄джаватика̄ ва̄ хонти, чандаватика̄ ва̄ хонти, сӯрийаватика̄ ва̄ хонти, индаватика̄ ва̄ хонти, брахмаватика̄ ва̄ хонти, деваватика̄ ва̄ хонти, диса̄ватика̄ ва̄ хонти. име те саман̣абра̄хман̣а̄ ватасуддхика̄. те ватена суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣ муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ пачченти.

сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ мутасуддхика̄. те ка̄лато ут̣т̣хахитва̄ патхавим̣ а̄масанти, харитам̣ а̄масанти, гомайам̣ а̄масанти, каччхапам̣ а̄масанти, пха̄лам̣ аккаманти, тилава̄хам̣ а̄масанти, пхуссатилам̣ кха̄данти, пхуссателам̣ маккхенти, пхуссадантакат̣т̣хам̣ кха̄данти, пхуссаматтика̄йа нха̄йанти, пхуссаса̄т̣акам̣ нива̄сенти, пхуссавет̣ханам̣ вет̣хенти. име те саман̣абра̄хман̣а̄ мутасуддхика̄. те мутена суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣ муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ пачченти. на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха.

дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄ти. бра̄хман̣о дит̣т̣хасуддхийа̄пи суддхим̣ на̄ха, сутасуддхийа̄пи суддхим̣ на̄ха, сӣласуддхийа̄пи суддхим̣ на̄ха, ватасуддхийа̄пи суддхим̣ на̄ха, мутасуддхийа̄пи суддхим̣ на̄ха на катхети на бхан̣ати на дӣпайати на вохаратӣти – на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄.

пун̃н̃е ча па̄пе ча анӯпалиттоти. пун̃н̃ам̣ вуччати йам̣ кин̃чи тедха̄тукам̣ кусала̄бхисан̇кха̄рам̣, апун̃н̃ам̣ вуччати саббам̣ акусалам̣. йато пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро ча апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро ча а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро ча пахӣна̄ хонти уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄; етта̄вата̄ пун̃н̃е ча па̄пе ча на лимпати на палимпати на упалимпати алитто апалитто анӯпалитто никкханто ниссат̣о виппамутто висан̃н̃утто вимарийа̄дикатена четаса̄ вихаратӣти – пун̃н̃е ча па̄пе ча анӯпалитто.

аттан̃джахо найидха пакуббама̄ноти. аттан̃джахоти аттадит̣т̣хиджахо. аттан̃джахоти га̄хам̣ джахо [га̄хаджахо (сӣ. сйа̄.), аттага̄хам̣ джахо (ка.)]. аттан̃джахоти тан̣ха̄васена дит̣т̣хивасена гахитам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ абхинивит̣т̣хам̣ аджджхоситам̣ адхимуттам̣, саббам̣ там̣ чаттам̣ хоти вантам̣ муттам̣ пахӣнам̣ пат̣иниссат̣т̣хам̣. найидха пакуббама̄ноти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ ва̄ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ ва̄ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рам̣ ва̄ апакуббама̄но аджанайама̄но асан̃джанайама̄но аниббаттайама̄но анабхиниббаттайама̄ноти – аттан̃джахо найидха пакуббама̄но.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха, дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄;

пун̃н̃е ча па̄пе ча анӯпалитто, аттан̃джахо найидха пакуббама̄но’’ти.

26. пуримам̣ паха̄йа апарам̣ сита̄се,еджа̄нуга̄ те на таранти сан̇гам̣;

те уггаха̄йанти нирассаджанти, капӣва са̄кхам̣ памун̃чам̣ [памукхам̣ (сӣ. сйа̄.)] гаха̄йа.

пуримам̣ паха̄йа апарам̣ сита̄сети. пуримам̣ саттха̄рам̣ паха̄йа парам̣ саттха̄рам̣ ниссита̄; пуримам̣ дхаммаккха̄нам̣ паха̄йа апарам̣ дхаммаккха̄нам̣ ниссита̄; пуримам̣ ган̣ам̣ паха̄йа апарам̣ ган̣ам̣ ниссита̄; пуримам̣ дит̣т̣хим̣ паха̄йа апарам̣ дит̣т̣хим̣ ниссита̄; пуримам̣ пат̣ипадам̣ паха̄йа апарам̣ пат̣ипадам̣ ниссита̄; пуримам̣ маггам̣ паха̄йа апарам̣ маггам̣ ниссита̄ санниссита̄ аллӣна̄ упагата̄ аджджхосита̄ адхимутта̄ти – пуримам̣ паха̄йа апарам̣ сита̄се.

еджа̄нуга̄ те на таранти сан̇ганти. еджа̄ вуччати тан̣ха̄. йо ра̄го са̄ра̄го…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣. еджа̄нуга̄ти еджа̄нуга̄ еджа̄нугата̄ еджа̄нусат̣а̄ еджа̄йа панна̄ патита̄ абхибхӯта̄ парийа̄динначитта̄. те на таранти сан̇ганти ра̄гасан̇гам̣ досасан̇гам̣ мохасан̇гам̣ ма̄насан̇гам̣ дит̣т̣хисан̇гам̣ килесасан̇гам̣ дуччаритасан̇гам̣ на таранти на уттаранти на патаранти на саматиккаманти на вӣтиваттантӣти – еджа̄нуга̄ те на таранти сан̇гам̣.

те уггаха̄йанти нирассаджантӣти саттха̄рам̣ ган̣ханти, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ ган̣ханти; дхаммаккха̄нам̣ ган̣ханти, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ дхаммаккха̄нам̣ ган̣ханти; ган̣ам̣ ган̣ханти, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣ам̣ ган̣ханти; дит̣т̣хим̣ ган̣ханти, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ дит̣т̣хим̣ ган̣ханти; пат̣ипадам̣ ган̣ханти, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ пат̣ипадам̣ ган̣ханти; маггам̣ ган̣ханти, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ маггам̣ ган̣ханти; ган̣ханти ча мун̃чанти ча а̄дийанти ча нирассаджанти ча̄ти – те уггаха̄йанти нирассаджанти.

капӣва са̄кхам̣ памун̃чам̣ гаха̄йа̄ти. йатха̄ маккат̣о аран̃н̃е паване чарама̄но са̄кхам̣ ган̣ха̄ти, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ са̄кхам̣ ган̣ха̄ти. евамева путхусаман̣абра̄хман̣а̄ путхудит̣т̣хигата̄ни ган̣ханти ча мун̃чанти ча а̄дийанти ча нирассаджанти ча̄ти – капӣва са̄кхам̣ памун̃чам̣ гаха̄йа.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘пуримам̣ паха̄йа апарам̣ сита̄се, еджа̄нуга̄ те на таранти сан̇гам̣;

те уггаха̄йанти нирассаджанти, капӣва са̄кхам̣ памун̃чам̣ гаха̄йа̄’’ти.

27. сайам̣ сама̄да̄йа вата̄ни джанту, учча̄вачам̣ гаччхати сан̃н̃асатто;

видва̄ ча ведехи самечча дхаммам̣, на учча̄вачам̣ гаччхати бхӯрипан̃н̃о.

сайам̣ сама̄да̄йа вата̄ни джантӯти. сайам̣ сама̄да̄йа̄ти са̄мам̣ сама̄да̄йа. вата̄нӣти хаттхиватам̣ ва̄ ассаватам̣ ва̄ говатам̣ ва̄ куккӯраватам̣ ва̄ ка̄каватам̣ ва̄ ва̄судеваватам̣ ва̄ баладеваватам̣ ва̄ пун̣н̣абхаддаватам̣ ва̄ ман̣ибхаддаватам̣ ва̄ аггиватам̣ ва̄ на̄гаватам̣ ва̄ супан̣н̣аватам̣ ва̄ йаккхаватам̣ ва̄ асураватам̣ ва̄…пе… диса̄ватам̣ ва̄ а̄да̄йа сама̄да̄йа а̄дийитва̄ сама̄дийитва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄. джантӯти сатто наро …пе… мануджоти – сайам̣ сама̄да̄йа вата̄ни джанту.

учча̄вачам̣ гаччхати сан̃н̃асаттоти саттха̄рато саттха̄рам̣ гаччхати; дхаммаккха̄нато дхаммаккха̄нам̣ гаччхати; ган̣ато ган̣ам̣ гаччхати; дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хим̣ гаччхати; пат̣ипада̄йа пат̣ипадам̣ гаччхати; маггато маггам̣ гаччхати. сан̃н̃асаттоти ка̄масан̃н̃а̄йа бйа̄па̄дасан̃н̃а̄йа вихим̣са̄сан̃н̃а̄йа дит̣т̣хисан̃н̃а̄йа сатто висатто а̄сатто лагго лаггито палибуддхо. йатха̄ бхиттикхиле ва̄ на̄гаданте ва̄ бхан̣д̣ам̣ саттам̣ висаттам̣ а̄саттам̣ лаггам̣ лаггитам̣ палибуддхам̣, евамева ка̄масан̃н̃а̄йа бйа̄па̄дасан̃н̃а̄йа вихим̣са̄сан̃н̃а̄йа дит̣т̣хисан̃н̃а̄йа сатто висатто а̄сатто лагго лаггито палибуддхоти – учча̄вачам̣ гаччхати сан̃н̃асатто.

видва̄ ча ведехи самечча дхамманти. видва̄ти видва̄ виджджа̄гато н̃а̄н̣ӣ вибха̄вӣ медха̄вӣ. ведехӣти веда̄ вуччанти чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣ пан̃н̃а̄ пан̃н̃индрийам̣ пан̃н̃а̄балам̣ дхаммавичайасамбоджджхан̇го вӣмам̣са̄ випассана̄ самма̄дит̣т̣хи. техи ведехи джа̄тиджара̄маран̣асса антагато антаппатто, кот̣игато кот̣иппатто, парийантагато парийантаппатто, воса̄нагато воса̄наппатто, та̄н̣агато та̄н̣аппатто, лен̣агато лен̣аппатто, саран̣агато саран̣аппатто, абхайагато абхайаппатто, аччутагато аччутаппатто, аматагато аматаппатто, нибба̄нагато нибба̄наппатто. веда̄нам̣ ва̄ антагатоти ведагӯ, ведехи ва̄ антагатоти ведагӯ, саттаннам̣ ва̄ дхамма̄нам̣ видитатта̄ ведагӯ. сакка̄йадит̣т̣хи видита̄ хоти, вичикиччха̄ видита̄ хоти, сӣлаббатапара̄ма̄со видито хоти, ра̄го видито хоти, досо видито хоти, мохо видито хоти, ма̄но видито хоти, видита̄сса хонти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ сам̣килесика̄ понобхавика̄ садара̄ дуккхавипа̄ка̄ а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄.

веда̄ни вичеййа кевала̄ни, [сабхийа̄ти бхагава̄]

саман̣а̄нам̣ йа̄нӣдхаттхи [йа̄нипаттхи (сӣ. сйа̄.) су. ни. 534] бра̄хман̣а̄нам̣;

саббаведана̄су вӣтара̄го, саббам̣ ведаматичча ведагӯ соти.

видва̄ ча ведехи самечча дхамманти. самечча абхисамечча дхаммам̣. саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄ти самечча абхисамечча дхаммам̣; саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄ти самечча абхисамечча дхаммам̣; саббе дхамма̄ анатта̄ти самечча абхисамечча дхаммам̣; авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти самечча абхисамечча дхаммам̣; сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣анти самечча абхисамечча дхаммам̣; вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпанти…пе… на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатананти… сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассоти… пхассапаччайа̄ ведана̄ти… ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄ти… тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нанти… упа̄да̄напаччайа̄ бхавоти… бхавапаччайа̄ джа̄тӣти… джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти самечча абхисамечча дхаммам̣; авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхоти самечча абхисамечча дхаммам̣; сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхоти самечча абхисамечча дхаммам̣; вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхоти… на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхоти… сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхоти… пхассаниродха̄ ведана̄ниродхоти… ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхоти… тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхоти… упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхоти… бхаваниродха̄ джа̄тиниродхоти… джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхоти самечча абхисамечча дхаммам̣; идам̣ дуккханти самечча абхисамечча дхаммам̣; айам̣ дуккхасамудайоти… айам̣ дуккханиродхоти… айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти самечча абхисамечча дхаммам̣; име а̄сава̄ти самечча абхисамечча дхаммам̣; айам̣ а̄савасамудайоти… айам̣ а̄саваниродхоти… айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти самечча абхисамечча дхаммам̣; име дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄ти самечча абхисамечча дхаммам̣; име дхамма̄ парин̃н̃еййа̄ти… име дхамма̄ паха̄табба̄ти… име дхамма̄ бха̄ветабба̄ти … име дхамма̄ саччхика̄табба̄ти самечча абхисамечча дхаммам̣. чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча самечча абхисамечча дхаммам̣. пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча самечча абхисамечча дхаммам̣. чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча самечча абхисамечча дхаммам̣. йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамманти самечча абхисамечча дхамманти – видва̄ ча ведехи самечча дхаммам̣.

на учча̄вачам̣ гаччхати бхӯрипан̃н̃оти на саттха̄рато саттха̄рам̣ гаччхати, на дхаммаккха̄нато дхаммаккха̄нам̣ гаччхати, на ган̣ато ган̣ам̣ гаччхати, на дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хим̣ гаччхати, на пат̣ипада̄йа пат̣ипадам̣ гаччхати, на маггато маггам̣ гаччхати. бхӯрипан̃н̃оти бхӯрипан̃н̃о маха̄пан̃н̃о путхупан̃н̃о ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о тиккхапан̃н̃о ниббедхикапан̃н̃о. бхӯри вуччати патхавӣ. та̄йа патхависама̄йа пан̃н̃а̄йа випула̄йа виттхата̄йа саманна̄гатоти – на учча̄вачам̣ гаччхати бхӯрипан̃н̃о.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘сайам̣ сама̄да̄йа вата̄ни джанту, учча̄вачам̣ гаччхати сан̃н̃асатто;

видва̄ ча ведехи самечча дхаммам̣, на учча̄вачам̣ гаччхати бхӯрипан̃н̃о’’ти.

28. са саббадхаммесу висенибхӯто,йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄;

тамева дассим̣ виват̣ам̣ чарантам̣, кенӣдха локасми викаппайеййа.

са саббадхаммесу висенибхӯто йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄ти. сена̄ вуччати ма̄расена̄. ка̄йадуччаритам̣ ма̄расена̄, вачӣдуччаритам̣ ма̄расена̄, манодуччаритам̣ ма̄расена̄, ра̄го ма̄расена̄, досо ма̄расена̄, мохо ма̄расена̄, кодхо ма̄расена̄, упана̄хо…пе… сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ра̄ ма̄расена̄.

вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘ка̄ма̄ те пат̣хама̄ сена̄, дутийа̄ арати вуччати;

татийа̄ кхуппипа̄са̄ те, чатуттхӣ тан̣ха̄ вуччати.

‘‘пан̃чамӣ тхинамиддхам̣ те, чхат̣т̣ха̄ бхӣрӯ павуччати;

саттамӣ вичикиччха̄ те, маккхо тхамбхо те ат̣т̣хамо.

‘‘ла̄бхо силоко сакка̄ро, миччха̄ладдхо ча йо йасо;

йо чатта̄нам̣ самуккам̣се, паре ча аваджа̄нати.

‘‘еса̄ намучи те сена̄, кан̣хасса̄бхиппаха̄ринӣ;

на нам̣ асуро джина̄ти, джетва̄ва лабхате сукха’’нти.

йато чатӯхи арийамаггехи сабба̄ ча ма̄расена̄ саббе ча пат̣исеникара̄ килеса̄ джита̄ ча пара̄джита̄ ча бхагга̄ виппалугга̄ параммукха̄, со вуччати висенибхӯто. со дит̣т̣хе висенибхӯто, суте висенибхӯто, муте висенибхӯто, вин̃н̃а̄те висенибхӯтоти – са саббадхаммесу висенибхӯто йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄.

тамева дассим̣ виват̣ам̣ чарантанти. тамева суддхадассим̣ висуддхадассим̣ парисуддхадассим̣ вода̄тадассим̣ парийода̄тадассим̣. атха ва̄, суддхадассанам̣ висуддхадассанам̣ парисуддхадассанам̣ вода̄тадассанам̣ парийода̄тадассанам̣. виват̣анти тан̣ха̄чхаданам̣ дит̣т̣хичхаданам̣ килесачхаданам̣ дуччаритачхаданам̣ авиджджа̄чхаданам̣. та̄ни чхадана̄ни виват̣а̄ни хонти виддхам̣сита̄ни уггха̄т̣ита̄ни самуггха̄т̣ита̄ни пахӣна̄ни самуччхинна̄ни вӯпасанта̄ни пат̣ипассаддха̄ни абхаббуппаттика̄ни н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄ни. чарантанти чарантам̣ вичарантам̣ вихарантам̣ ирийантам̣ ваттентам̣ па̄лентам̣ йапентам̣ йа̄пентанти – тамева дассим̣ виват̣ам̣ чарантам̣.

кенӣдха локасми викаппайеййа̄ти. каппа̄ти две каппа̄ – тан̣ха̄каппо ча дит̣т̣хикаппо ча…пе… айам̣ тан̣ха̄каппо…пе… айам̣ дит̣т̣хикаппо. тасса тан̣ха̄каппо пахӣно, дит̣т̣хикаппо пат̣иниссат̣т̣хо. тан̣ха̄каппасса пахӣнатта̄ дит̣т̣хикаппасса пат̣иниссат̣т̣хатта̄ кена ра̄гена каппеййа, кена досена каппеййа, кена мохена каппеййа, кена ма̄нена каппеййа, ка̄йа дит̣т̣хийа̄ каппеййа, кена уддхаччена каппеййа, ка̄йа вичикиччха̄йа каппеййа, кехи анусайехи каппеййа – раттоти ва̄ дут̣т̣хоти ва̄ мӯл̣хоти ва̄ винибаддхоти ва̄ пара̄мат̣т̣хоти ва̄ виккхепагатоти ва̄ анит̣т̣хан̇гатоти ва̄ тха̄магатоти ва̄. те абхисан̇кха̄ра̄ пахӣна̄. абхисан̇кха̄ра̄нам̣ пахӣнатта̄ гатийо кена каппеййа – нерайикоти ва̄ тираччха̄найоникоти ва̄ петтивисайикоти ва̄ мануссоти ва̄ девоти ва̄ рӯпӣти ва̄ арӯпӣти ва̄ сан̃н̃ӣти ва̄ асан̃н̃ӣти ва̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣти ва̄. со хету наттхи, паччайо наттхи, ка̄ран̣ам̣ наттхи, йена каппеййа викаппеййа викаппам̣ а̄паджджеййа. локасминти апа̄йалоке мануссалоке девалоке кхандхалоке дха̄тулоке а̄йатаналокети – кенӣдха локасмим̣ викаппайеййа.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘са саббадхаммесу висенибхӯто, йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄;

тамева дассим̣ виват̣ам̣ чарантам̣, кенӣдха локасми викаппайеййа̄’’ти.

29. на каппайанти на пуреккхаронти, аччантасуддхӣти на те ваданти;

а̄да̄нагантхам̣ гатхитам̣ висаджджа, а̄сам̣ на куббанти кухин̃чи локе.

на каппайанти на пуреккхаронтӣти. каппа̄ти две каппа̄ – тан̣ха̄каппо ча дит̣т̣хикаппо ча…пе… айам̣ тан̣ха̄каппо…пе… айам̣ дит̣т̣хикаппо. тесам̣ тан̣ха̄каппо пахӣно, дит̣т̣хикаппо пат̣иниссат̣т̣хо. тан̣ха̄каппасса пахӣнатта̄, дит̣т̣хикаппасса пат̣иниссат̣т̣хатта̄ тан̣ха̄каппам̣ ва̄ дит̣т̣хикаппам̣ ва̄ на каппенти на джаненти на сан̃джаненти на ниббаттенти на̄бхиниббаттентӣти – на каппайанти. на пуреккхаронтӣти. пуреккха̄ра̄ти две пуреккха̄ра̄ – тан̣ха̄пуреккха̄ро ча дит̣т̣хипуреккха̄ро ча…пе… айам̣ тан̣ха̄пуреккха̄ро…пе… айам̣ дит̣т̣хипуреккха̄ро. тесам̣ тан̣ха̄пуреккха̄ро пахӣно, дит̣т̣хипуреккха̄ро пат̣иниссат̣т̣хо. тан̣ха̄пуреккха̄расса пахӣнатта̄, дит̣т̣хипуреккха̄расса пат̣иниссат̣т̣хатта̄ на тан̣хам̣ ва̄ на дит̣т̣хим̣ ва̄ пурато катва̄ чаранти, на тан̣ха̄дхаджа̄ на тан̣ха̄кетӯ на тан̣ха̄дхипатеййа̄, на дит̣т̣хидхаджа̄ на дит̣т̣хикетӯ на дит̣т̣ха̄дхипатеййа̄, на тан̣ха̄йа ва̄ на дит̣т̣хийа̄ ва̄ парива̄рита̄ чарантӣти – на каппайанти на пуреккхаронти.

аччантасуддхӣти на те вадантӣти аччантасуддхим̣ сам̣са̄расуддхим̣ акирийадит̣т̣хим̣ сассатава̄дам̣ на ваданти на катхенти на бхан̣анти на дӣпайанти на вохарантӣти – аччантасуддхӣти на те ваданти.

а̄да̄нагантхам̣ гатхитам̣ висаджджа̄ти. гантха̄ти чатта̄ро гантха̄ – абхиджджха̄ ка̄йагантхо, бйа̄па̄до ка̄йагантхо, сӣлаббатапара̄ма̄со ка̄йагантхо, идам̣сачча̄бхинивесо ка̄йагантхо. аттано дит̣т̣хийа̄ ра̄го абхиджджха̄ ка̄йагантхо; парава̄десу а̄гха̄то аппаччайо бйа̄па̄до ка̄йагантхо; аттано сӣлам̣ ва̄ ватам̣ ва̄ сӣлаватам̣ ва̄ пара̄масантӣти сӣлаббатапара̄ма̄со ка̄йагантхо, аттано дит̣т̣хи идам̣сачча̄бхинивесо ка̄йагантхо. ким̣ка̄ран̣а̄ вуччати а̄да̄нагантхо? техи гантхехи рӯпам̣ а̄дийанти упа̄дийанти ган̣ханти пара̄масанти абхинивисанти; веданам̣…пе… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣… гатим̣ … упапаттим̣… пат̣исандхим̣… бхавам̣… сам̣са̄рават̣т̣ам̣ а̄дийанти упа̄дийанти ган̣ханти пара̄масанти абхинивисанти. там̣ка̄ран̣а̄ вуччати а̄да̄нагантхо. висаджджа̄ти гантхе восаджджитва̄ ва̄ – висаджджа. атха ва̄ гантхе гадхите гантхите бандхе вибандхе а̄бандхе лагге лаггите палибуддхе бандхане пот̣айитва̄ – [пхот̣айитва̄ (сйа̄.)] висаджджа. йатха̄ вайхам̣ ва̄ ратхам̣ ва̄ сакат̣ам̣ ва̄ сандама̄никам̣ ва̄ саджджам̣ висаджджам̣ каронти викопенти; евамева гантхе восаджджитва̄ – висаджджа. атха ва̄ гантхе гадхите гантхите бандхе вибандхе а̄бандхе лагге лаггите палибуддхе бандхане пот̣айитва̄ висаджджа̄ти – а̄да̄нагантхам̣ гатхитам̣ висаджджа.

а̄сам̣ на куббанти кухин̃чи локети. а̄са̄ вуччати тан̣ха̄ йо ра̄го са̄ра̄го…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣. а̄сам̣ на куббантӣти а̄сам̣ на куббанти на джаненти на сан̃джаненти на ниббаттенти на абхиниббаттенти. кухин̃чӣти кухин̃чи кимхичи каттхачи аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ аджджхаттабахиддха̄ ва̄. локети апа̄йалоке…пе… а̄йатаналокети – а̄сам̣ на куббанти кухин̃чи локе.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘на каппайанти на пуреккхаронти, аччантасуддхӣти на те ваданти;

а̄да̄нагантхам̣ гатхитам̣ висаджджа, а̄сам̣ на куббанти кухин̃чи локе’’ти.

30. сӣма̄тиго бра̄хман̣о тасса наттхи, н̃атва̄ ча дисва̄ ча самуггахӣтам̣;

на ра̄гара̄гӣ на вира̄гаратто, тассӣдха наттхи парамуггахӣтам̣.

сӣма̄тиго бра̄хман̣о тасса наттхи, н̃атва̄ ча дисва̄ ча самуггахӣтанти. сӣма̄ти чатассо сӣма̄йо – сакка̄йадит̣т̣хи, вичикиччха̄, сӣлаббатапара̄ма̄со, дит̣т̣ха̄нусайо, вичикиччха̄нусайо, тадекат̣т̣ха̄ ча килеса̄ – айам̣ пат̣хама̄ сӣма̄. ол̣а̄рикам̣ ка̄мара̄гасан̃н̃оджанам̣, пат̣игхасан̃н̃оджанам̣, ол̣а̄рико ка̄мара̄га̄нусайо, пат̣игха̄нусайо, тадекат̣т̣ха̄ ча килеса̄ – айам̣ дутийа̄ сӣма̄. анусахагатам̣ ка̄мара̄гасан̃н̃оджанам̣, пат̣игхасан̃н̃оджанам̣, анусахагато ка̄мара̄га̄нусайо, пат̣игха̄нусайо, тадекат̣т̣ха̄ ча килеса̄ – айам̣ татийа̄ сӣма̄. рӯпара̄го арӯпара̄го ма̄но уддхаччам̣ авиджджа̄, ма̄на̄нусайо бхавара̄га̄нусайо авиджджа̄нусайо, тадекат̣т̣ха̄ ча килеса̄ – айам̣ чатуттха̄ сӣма̄. йато ча чатӯхи арийамаггехи има̄ чатассо сӣма̄йо атикканто хоти саматикканто вӣтиватто, со вуччати сӣма̄тиго. бра̄хман̣оти саттаннам̣ дхамма̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣о – сакка̄йадит̣т̣хи ба̄хита̄ хоти, вичикиччха̄ ба̄хита̄ хоти, сӣлаббатапара̄ма̄со ба̄хито хоти…пе… асито та̄ди павуччате са брахма̄. тасса̄ти арахато кхӣн̣а̄савасса.

н̃атва̄ти парачиттан̃а̄н̣ена ва̄ н̃атва̄ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена ва̄ н̃атва̄. дисва̄ти мам̣сачаккхуна̄ ва̄ дисва̄ диббачаккхуна̄ ва̄ дисва̄. сӣма̄тиго бра̄хман̣о тасса наттхи, н̃атва̄ ча дисва̄ ча самуггахӣтанти. тасса идам̣ парамам̣ аггам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ [висет̣т̣хам̣ (сӣ. сйа̄.)] па̄моккхам̣ уттамам̣ паваранти гахитам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ абхинивит̣т̣хам̣ аджджхоситам̣ адхимуттам̣ наттхи на санти на сам̣виджджати нупалаббхати, пахӣнам̣ самуччхиннам̣ вӯпасантам̣ пат̣ипассаддхам̣ абхаббуппаттикам̣ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ханти – сӣма̄тиго бра̄хман̣о тасса наттхи н̃атва̄ ча дисва̄ ча самуггахӣтам̣.

на ра̄гара̄гӣ на вира̄гараттоти. ра̄гаратта̄ вуччанти йе пан̃часу ка̄магун̣есу ратта̄ гиддха̄ гадхита̄ муччхита̄ аджджхосанна̄ лагга̄ лаггита̄ палибуддха̄. вира̄гаратта̄ вуччанти йе рӯпа̄вачараарӯпа̄вачарасама̄паттӣсу ратта̄ гиддха̄ гадхита̄ муччхита̄ аджджхосанна̄ лагга̄ лаггита̄ палибуддха̄. на ра̄гара̄гӣ на вира̄гараттоти йато ка̄мара̄го ча рӯпара̄го ча арӯпара̄го ча пахӣна̄ хонти уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ [анабха̄ваката̄ (сӣ.), анабха̄вам̣гата̄ (сйа̄.)] а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. етта̄вата̄ на ра̄гара̄гӣ на вира̄гаратто.

тассӣдха наттхи парамуггахӣтанти. тасса̄ти арахато кхӣн̣а̄савасса. тасса идам̣ парамам̣ аггам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ паваранти гахитам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ абхинивит̣т̣хам̣ аджджхоситам̣ адхимуттам̣ наттхи на санти на сам̣виджджати нупалаббхати, пахӣнам̣ самуччхиннам̣ вӯпасантам̣ пат̣ипассаддхам̣ абхаббуппаттикам̣ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ханти – тассӣдха наттхи парамуггахӣтам̣.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘сӣма̄тиго бра̄хман̣о тасса наттхи, н̃атва̄ ча дисва̄ ча самуггахӣтам̣;

на ра̄гара̄гӣ на вира̄гаратто, тассӣдха наттхи парамуггахӣта’’нти.

суддхат̣т̣хакасуттаниддесо чатуттхо.