2. гухат̣т̣хакасуттаниддесо

атха гухат̣т̣хакасуттаниддесам̣ ваккхати –

7. сатто гуха̄йам̣ бахуна̄бхичханно, тит̣т̣хам̣ наро моханасмим̣ пага̄л̣хо;

дӯре вивека̄ хи татха̄видхо со, ка̄ма̄ хи локе на хи суппаха̄йа̄.

сатто гуха̄йам̣ бахуна̄бхичханноти. саттоти хи кхо вуттам̣, апи ча гуха̄ та̄ва ваттабба̄. гуха̄ вуччати ка̄йо. ка̄йоти ва̄ гуха̄ти ва̄ дехоти ва̄ сандехоти ва̄ на̄ва̄ти ва̄ ратхоти ва̄ дхаджоти ва̄ ваммикоти ва̄ нагаранти ва̄ нид̣д̣анти ва̄ кут̣ӣти ва̄ ган̣д̣оти ва̄ кумбхоти ва̄ на̄готи ва̄ ка̄йассетам̣ адхивачанам̣. сатто гуха̄йанти гуха̄йам̣ сатто висатто а̄сатто лагго лаггито палибуддхо. йатха̄ бхиттикхиле ва̄ на̄гаданте ва̄ ган̣д̣ам̣ саттам̣ висаттам̣ а̄саттам̣ лаггам̣ лаггитам̣ палибуддхам̣; евамева гуха̄йам̣ сатто висатто а̄сатто лагго лаггито палибуддхо. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘рӯпе кхо, ра̄дха, йо чхандо йо ра̄го йа̄ нандӣ йа̄ тан̣ха̄ йе упайӯпа̄да̄на̄ четасо адхит̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄, татра сатто татра висатто; тасма̄ саттоти вуччати. ведана̄йа кхо, ра̄дха…пе… сан̃н̃а̄йа кхо, ра̄дха… сан̇кха̄ресу кхо, ра̄дха… вин̃н̃а̄н̣е кхо, ра̄дха, йо чхандо йо ра̄го йа̄ нандӣ йа̄ тан̣ха̄ йе упайӯпа̄да̄на̄ четасо адхит̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄, татра сатто татра висатто; тасма̄ саттоти вуччати. саттоти лаггана̄дхивачана’’нти – сатто гуха̄йам̣. бахуна̄бхичханноти бахукехи килесехи чханно, ра̄гена чханно досена чханно мохена чханно кодхена чханно упана̄хена чханно маккхена чханно пал̣а̄сена чханно исса̄йа чханно маччхарийена чханно ма̄йа̄йа чханно са̄т̣хеййена чханно тхамбхена чханно са̄рамбхена чханно ма̄нена чханно атима̄нена чханно мадена чханно пама̄дена чханно. саббакилесехи саббадуччаритехи саббадаратхехи саббапарил̣а̄хехи саббасанта̄пехи сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄рехи чханно вичханно уччханно а̄вуто нивуто овуто [опхуто (сйа̄.)] пихито пат̣иччханно пат̣икуджджитоти – сатто гуха̄йам̣ бахуна̄бхичханно.

тит̣т̣хам̣ наро моханасмим̣ пага̄л̣хоти тит̣т̣ханто наро ратто ра̄гавасена тит̣т̣хати, дут̣т̣хо досавасена тит̣т̣хати, мӯл̣хо мохавасена тит̣т̣хати, винибаддхо ма̄навасена тит̣т̣хати, пара̄мат̣т̣хо дит̣т̣хивасена тит̣т̣хати, виккхепагато уддхаччавасена тит̣т̣хати, анит̣т̣хан̇гато вичикиччха̄васена тит̣т̣хати, тха̄магато анусайавасена тит̣т̣хати. евампи тит̣т̣хам̣ наро.

вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘санти, бхиккхаве, чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, тан̃че бхиккху абхинандати абхивадати аджджхоса̄йа тит̣т̣хати. санти, бхиккхаве, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄… мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, тан̃че бхиккху абхинандати абхивадати аджджхоса̄йа тит̣т̣хатӣ’’ти. евампи тит̣т̣хам̣ наро.

вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘рӯпӯпайам̣ ва̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хати, рӯпа̄рамман̣ам̣ рӯпапатит̣т̣хам̣ нандӯпасечанам̣ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджати. веданӯпайам̣ ва̄, бхиккхаве…пе… сан̃н̃ӯпайам̣… сан̇кха̄рӯпайам̣ ва̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хати, сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ сан̇кха̄рапатит̣т̣хам̣ нандӯпасечанам̣ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджатӣ’’ти. евампи тит̣т̣хам̣ наро.

вуттампи хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘кабал̣ӣка̄ре че, бхиккхаве, а̄ха̄ре аттхи ра̄го аттхи нандӣ аттхи тан̣ха̄, патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣. йаттха патит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣, аттхи таттха на̄марӯпасса̄вакканти. йаттха аттхи на̄марӯпасса̄вакканти, аттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха аттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, аттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, аттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха аттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, сасокам̣ там̣, бхиккхаве, сараджам̣ саупа̄йа̄санти вада̄мӣ’’ти. евампи тит̣т̣хам̣ наро.

‘‘пхассе че, бхиккхаве, а̄ха̄ре…пе… маносан̃четана̄йа че, бхиккхаве, а̄ха̄ре… вин̃н̃а̄н̣е че, бхиккхаве, а̄ха̄ре аттхи ра̄го аттхи нандӣ аттхи тан̣ха̄, патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣. йаттха патит̣т̣хитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣хам̣, аттхи таттха на̄марӯпасса̄вакканти. йаттха аттхи на̄марӯпасса̄вакканти, аттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи. йаттха аттхи сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхи, аттхи таттха а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти. йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, аттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣. йаттха аттхи а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ам̣, сасокам̣ там̣, бхиккхаве, сараджам̣ саупа̄йа̄санти вада̄мӣ’’ти. евампи тит̣т̣хам̣ наро.

моханасмим̣ пага̄л̣хоти. мохана̄ вуччанти пан̃ча ка̄магун̣а̄. чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄; сотавин̃н̃еййа̄ садда̄… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. ким̣ ка̄ран̣а̄ мохана̄ вуччанти пан̃ча ка̄магун̣а̄? йебхуййена деваманусса̄ пан̃часу ка̄магун̣есу муйханти саммуйханти сампамуйханти, мӯл̣ха̄ саммӯл̣ха̄ сампамӯл̣ха̄ авиджджа̄йа андхӣката̄ а̄вута̄ нивута̄ овута̄ пихита̄ пат̣иччханна̄ пат̣икуджджита̄, там̣ ка̄ран̣а̄ мохана̄ вуччанти пан̃ча ка̄магун̣а̄. моханасмим̣ пага̄л̣хоти моханасмим̣ пага̄л̣хо ога̄л̣хо аджджхога̄л̣хо нимугготи – тит̣т̣хам̣ наро моханасмим̣ пага̄л̣хо.

дӯре вивека̄ хи татха̄видхо соти. вивека̄ти тайо вивека̄ – ка̄йавивеко, читтавивеко, упадхививеко. катамо ка̄йавивеко? идха бхиккху вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. ка̄йена вивитто вихарати. со еко гаччхати, еко тит̣т̣хати, еко нисӣдати, еко сеййам̣ каппети, еко га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависати, еко пат̣иккамати, еко рахо нисӣдати, еко чан̇камам̣ адхит̣т̣ха̄ти, еко чарати вихарати ирийати ваттати па̄лети йапети йа̄пети. айам̣ ка̄йавивеко.

катамо читтавивеко? пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса нӣваран̣ехи читтам̣ вивиттам̣ хоти. дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса витаккавича̄рехи читтам̣ вивиттам̣ хоти. татийам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса пӣтийа̄ читтам̣ вивиттам̣ хоти. чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса сукхадуккхехи читтам̣ вивиттам̣ хоти. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ сама̄паннасса рӯпасан̃н̃а̄йа пат̣игхасан̃н̃а̄йа на̄наттасан̃н̃а̄йа читтам̣ вивиттам̣ хоти. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ сама̄паннасса а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄йа читтам̣ вивиттам̣ хоти. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паннасса вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄йа читтам̣ вивиттам̣ хоти. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паннасса а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄йа читтам̣ вивиттам̣ хоти. сота̄паннасса сакка̄йадит̣т̣хийа̄ вичикиччха̄йа сӣлаббатапара̄ма̄са̄ дит̣т̣ха̄нусайа̄ вичикиччха̄нусайа̄, тадекат̣т̣хехи ча килесехи читтам̣ вивиттам̣ хоти. сакада̄га̄мисса ол̣а̄рика̄ ка̄мара̄гасан̃н̃оджана̄ пат̣игхасан̃н̃оджана̄ ол̣а̄рика̄ ка̄мара̄га̄нусайа̄ пат̣игха̄нусайа̄, тадекат̣т̣хехи ча килесехи читтам̣ вивиттам̣ хоти. ана̄га̄мисса анусахагата̄ ка̄мара̄гасан̃н̃оджана̄ пат̣игхасан̃н̃оджана̄ анусахагата̄ ка̄мара̄га̄нусайа̄ пат̣игха̄нусайа̄, тадекат̣т̣хехи ча килесехи читтам̣ вивиттам̣ хоти. арахато рӯпа̄рӯпара̄га̄ ма̄на̄ уддхачча̄ авиджджа̄йа ма̄на̄нусайа̄ бхавара̄га̄нусайа̄ авиджджа̄нусайа̄, тадекат̣т̣хехи ча килесехи бахиддха̄ ча саббанимиттехи читтам̣ вивиттам̣ хоти. айам̣ читтавивеко.

катамо упадхививеко? упадхи вуччанти килеса̄ ча кхандха̄ ча абхисан̇кха̄ра̄ ча. упадхививеко вуччати аматам̣ нибба̄нам̣. йо саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. айам̣ упадхививеко. ка̄йавивеко ча вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ [вӯпакат̣т̣хака̄йа̄нам̣ (сйа̄.)] неккхамма̄бхирата̄нам̣, читтавивеко ча парисуддхачитта̄нам̣ парамавода̄наппатта̄нам̣, упадхививеко ча нирӯпадхӣнам̣ пуггала̄нам̣ висан̇кха̄рагата̄нам̣.

дӯре вивека̄ хӣти. йо со евам̣ гуха̄йам̣ сатто, евам̣ бахукехи килесехи чханно, евам̣ моханасмим̣ пага̄л̣хо, со ка̄йавивека̄пи дӯре, читтавивека̄пи дӯре, упадхививека̄пи дӯре видӯре сувидӯре на сантике на са̄манта̄ ана̄санне вивекат̣т̣хе [вавакат̣т̣хе (сӣ.), анупакат̣т̣хе (сйа̄.)]. татха̄видхоти та̄дисо тассан̣т̣хито таппака̄ро таппат̣ибха̄го йо со моханасмим̣ пага̄л̣хоти – дӯре вивека̄ хи татха̄видхо со.

ка̄ма̄ хи локе на хи суппаха̄йа̄ти. ка̄ма̄ти удда̄нато две ка̄ма̄ – ваттхука̄ма̄ ча килесака̄ма̄ ча. катаме ваттхука̄ма̄? мана̄пика̄ рӯпа̄ мана̄пика̄ садда̄ мана̄пика̄ гандха̄ мана̄пика̄ раса̄ мана̄пика̄ пхот̣т̣хабба̄, аттхаран̣а̄ па̄вуран̣а̄ да̄сида̄са̄ аджел̣ака̄ куккут̣асӯкара̄ хаттхигава̄ссавал̣ава̄, кхеттам̣ ваттху хиран̃н̃ам̣ суван̣н̣ам̣, га̄манигамара̄джадха̄нийо рат̣т̣хан̃ча джанападо ча косо ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча, йам̣ кин̃чи раджанӣйам̣ ваттху – ваттхука̄ма̄. апи ча атӣта̄ ка̄ма̄ ана̄гата̄ ка̄ма̄ паччуппанна̄ ка̄ма̄, аджджхатта̄ ка̄ма̄ бахиддха̄ ка̄ма̄ аджджхаттабахиддха̄ ка̄ма̄, хӣна̄ ка̄ма̄ маджджхима̄ ка̄ма̄ пан̣ӣта̄ ка̄ма̄, а̄па̄йика̄ ка̄ма̄ ма̄нусика̄ ка̄ма̄ дибба̄ ка̄ма̄ паччупат̣т̣хита̄ ка̄ма̄, ниммита̄ ка̄ма̄ аниммита̄ ка̄ма̄ параниммита̄ ка̄ма̄, париггахита̄ ка̄ма̄ апариггахита̄ ка̄ма̄, мама̄йита̄ ка̄ма̄ амама̄йита̄ ка̄ма̄, саббепи ка̄ма̄вачара̄ дхамма̄, саббепи рӯпа̄вачара̄ дхамма̄, саббепи арӯпа̄вачара̄ дхамма̄, тан̣ха̄ваттхука̄ тан̣ха̄рамман̣а̄ ка̄манӣйат̣т̣хена раджанӣйат̣т̣хена маданӣйат̣т̣хена ка̄ма̄. име вуччанти ваттхука̄ма̄.

катаме килесака̄ма̄? чхандо ка̄мо ра̄го ка̄мо чхандара̄го ка̄мо, сан̇каппо ка̄мо ра̄го ка̄мо сан̇каппара̄го ка̄мо, йо ка̄месу ка̄маччхандо ка̄мара̄го ка̄манандӣ ка̄матан̣ха̄ ка̄маснехо ка̄мапарил̣а̄хо ка̄мамуччха̄ ка̄маджджхоса̄нам̣ ка̄могхо ка̄майого ка̄мупа̄да̄нам̣ ка̄маччханданӣваран̣ам̣.

‘‘аддасам̣ ка̄ма те мӯлам̣, сан̇каппа̄ ка̄ма джа̄йаси;

на там̣ сан̇каппайисса̄ми, евам̣ ка̄ма на хохисӣ’’ти. –

име вуччанти килесака̄ма̄. локети апа̄йалоке мануссалоке девалоке, кхандхалоке дха̄тулоке а̄йатаналоке. ка̄ма̄ хи локе на хи суппаха̄йа̄ти. ка̄ма̄ хи локе дуппаха̄йа̄ дуччаджджа̄ дуппариччаджджа̄ дунниммадайа̄ дуннивет̣хайа̄ дуббинивет̣хайа̄ дуттара̄ дуппатара̄ дуссаматиккама̄ дуббиниватта̄ти – ка̄ма̄ хи локе на хи суппаха̄йа̄.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘сатто гуха̄йам̣ бахуна̄бхичханно, тит̣т̣хам̣ наро моханасмим̣ пага̄л̣хо;

дӯре вивека̄ хи татха̄видхо со, ка̄ма̄ хи локе на хи суппаха̄йа̄’’ти.

8. иччха̄нида̄на̄ бхаваса̄табаддха̄, те дуппамун̃ча̄ на хи ан̃н̃амоккха̄;

паччха̄ пуре ва̄пи апеккхама̄на̄, име ва ка̄ме пуриме ва джаппам̣.

иччха̄нида̄на̄ бхаваса̄табаддха̄ти. иччха̄ вуччати тан̣ха̄. йо ра̄го са̄ра̄го анунайо ануродхо нандӣ нандира̄го, читтасса са̄ра̄го иччха̄ муччха̄ аджджхоса̄нам̣ гедхо палигедхо сан̇го пан̇ко, еджа̄ ма̄йа̄ джаника̄ сан̃джананӣ сиббинӣ джа̄линӣ сарита̄ висаттика̄, суттам̣ висат̣а̄ а̄йӯхинӣ дутийа̄ пан̣идхи бхаванетти, ванам̣ ванатхо сандхаво снехо апеккха̄ пат̣ибандху, а̄са̄ а̄сӣсана̄ а̄сӣситаттам̣, рӯпа̄са̄ садда̄са̄ гандха̄са̄ раса̄са̄ пхот̣т̣хабба̄са̄, ла̄бха̄са̄ дхана̄са̄ путта̄са̄ джӣвита̄са̄, джаппа̄ паджаппа̄ абхиджаппа̄ джаппана̄ джаппитаттам̣ лолуппам̣ лолуппа̄йана̄ лолуппа̄йитаттам̣ пуччхан̃чхиката̄ са̄дхукамйата̄, адхаммара̄го висамалобхо никанти ника̄мана̄ паттхана̄ пихана̄ сампаттхана̄, ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄, рӯпатан̣ха̄ арӯпатан̣ха̄ ниродхатан̣ха̄, рӯпатан̣ха̄ саддатан̣ха̄ гандхатан̣ха̄ расатан̣ха̄ пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ дхамматан̣ха̄, огхо його гантхо упа̄да̄нам̣ а̄варан̣ам̣ нӣваран̣ам̣ чхаданам̣ бандханам̣, упаккилесо анусайо парийут̣т̣ха̄нам̣ лата̄ вевиччхам̣, дуккхамӯлам̣ дуккханида̄нам̣ дуккхаппабхаво ма̄рапа̄со ма̄рабал̣исам̣ ма̄рависайо, тан̣ха̄надӣ тан̣ха̄джа̄лам̣ тан̣ха̄гаддулам̣ тан̣ха̄самуддо абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣. иччха̄нида̄на̄ти иччха̄нида̄нака̄ иччха̄хетука̄ иччха̄паччайа̄ иччха̄ка̄ран̣а̄ иччха̄пабхава̄ти – иччха̄нида̄на̄.

бхаваса̄табаддха̄ти. екам̣ бхаваса̄там̣ – сукха̄ ведана̄. две бхаваса̄та̄ни – сукха̄ ча ведана̄ ит̣т̣хан̃ча ваттху. тӣн̣и бхаваса̄та̄ни – йоббан̃н̃ам̣, а̄рогйам̣, джӣвитам̣. чатта̄ри бхаваса̄та̄ни – ла̄бхо, йасо, пасам̣са̄, сукхам̣. пан̃ча бхаваса̄та̄ни – мана̄пика̄ рӯпа̄, мана̄пика̄ садда̄, мана̄пика̄ гандха̄, мана̄пика̄ раса̄, мана̄пика̄ пхот̣т̣хабба̄. чха бхаваса̄та̄ни – чаккхусампада̄, сотасампада̄, гха̄насампада̄, дживха̄сампада̄, ка̄йасампада̄, маносампада̄. бхаваса̄табаддха̄, сукха̄йа ведана̄йа са̄табаддха̄, ит̣т̣хасмим̣ ваттхусмим̣ баддха̄, йоббан̃н̃е баддха̄, а̄рогйе баддха̄, джӣвите баддха̄, ла̄бхе баддха̄, йасе баддха̄, пасам̣са̄йам̣ баддха̄, сукхе баддха̄, мана̄пикесу рӯпесу баддха̄, саддесу… гандхесу… расесу… мана̄пикесу пхот̣т̣хаббесу баддха̄, чаккхусампада̄йа баддха̄, сотагха̄надживха̄ка̄йаманосампада̄йа баддха̄, вибаддха̄ а̄баддха̄ лагга̄ лаггита̄ палибаддха̄ти – иччха̄нида̄на̄ бхаваса̄табаддха̄.

те дуппамун̃ча̄ на хи ан̃н̃амоккха̄ти те ва̄ бхаваса̄таваттхӯ дуппамун̃ча̄, сатта̄ ва̄ етто думмочайа̄. катхам̣ те бхаваса̄таваттхӯ дуппамун̃ча̄? сукха̄ ведана̄ дуппамун̃ча̄, ит̣т̣хам̣ ваттху дуппамун̃чам̣, йоббан̃н̃ам̣ дуппамун̃чам̣, а̄рогйам̣ дуппамун̃чам̣, джӣвитам̣ дуппамун̃чам̣, ла̄бхо дуппамун̃чо, йасо дуппамун̃чо, пасам̣са̄ дуппамун̃ча̄, сукхам̣ дуппамун̃чам̣, мана̄пика̄ рӯпа̄ дуппамун̃ча̄, мана̄пика̄ садда̄… гандха̄… раса̄… пхот̣т̣хабба̄ дуппамун̃ча̄, чаккхусампада̄ дуппамун̃ча̄, сотагха̄надживха̄ка̄йаманосампада̄ дуппамун̃ча̄ думмочайа̄ дуппамочайа̄ дуннивет̣хайа̄ дуббинивет̣хайа̄, дуттара̄ дуппатара̄ дуссаматиккама̄ дуббиниватта̄. евам̣ те бхаваса̄таваттхӯ дуппамун̃ча̄.

катхам̣ сатта̄ етто думмочайа̄? сукха̄йа ведана̄йа сатта̄ думмочайа̄, ит̣т̣хасма̄ ваттхусма̄ думмочайа̄, йоббан̃н̃а̄ думмочайа̄, а̄рогйа̄ думмочайа̄, джӣвита̄ думмочайа̄, ла̄бха̄ думмочайа̄, йаса̄ думмочайа̄, пасам̣са̄йа думмочайа̄, сукха̄ думмочайа̄, мана̄пикехи рӯпехи думмочайа̄, мана̄пикехи саддехи… гандхехи… расехи… пхот̣т̣хаббехи думмочайа̄, чаккхусампада̄йа думмочайа̄, сотагха̄надживха̄ка̄йаманосампада̄йа думмочайа̄ дуруддхара̄ [дуддхара̄ (ка.)], дуссамуддхара̄ дуббут̣т̣ха̄пайа̄ дуссамут̣т̣ха̄пайа̄ дуннивет̣хайа̄ дуббинивет̣хайа̄ дуттара̄ дуппатара̄ дуссаматиккама̄ дуббиниватта̄. евам̣ сатта̄ етто думмочайа̄ти – те дуппамун̃ча̄.

на хи ан̃н̃амоккха̄ти те аттана̄ палипапалипанна̄ на сакконти парам̣ палипапалипаннам̣ уддхаритум̣. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘со вата, чунда, аттана̄ палипапалипанно парам̣ палипапалипаннам̣ уддхариссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. со вата, чунда, аттана̄ аданто авинӣто апариниббуто парам̣ дамессати винессати паринибба̄пессатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти. евампи на хи ан̃н̃амоккха̄.

атха ва̄ наттхан̃н̃о кочи мочета̄. те йади мун̃чеййум̣, сакена тха̄мена сакена балена сакена вӣрийена сакена параккамена сакена пурисатха̄мена сакена пурисабалена сакена пурисавӣрийена сакена пурисапараккамена аттана̄ самма̄пат̣ипадам̣ ануломапат̣ипадам̣ апаччанӣкапат̣ипадам̣ анваттхапат̣ипадам̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипадам̣ пат̣ипаджджама̄на̄ мун̃чеййунти. евампи на хи ан̃н̃амоккха̄.

вуттампи хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘на̄хам̣ сахисса̄ми памочана̄йа, катхам̣катхим̣ дхотака кин̃чи локе;

дхамман̃ча сет̣т̣хам̣ абхиджа̄нама̄но, евам̣ тувам̣ огхамимам̣ таресӣ’’ти.

евампи на хи ан̃н̃амоккха̄.

вуттампи хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘аттана̄ва катам̣ па̄пам̣, аттана̄ сам̣килиссати;

аттана̄ акатам̣ па̄пам̣, аттана̄ва висуджджхати;

суддхӣ асуддхи паччаттам̣, на̄н̃н̃о ан̃н̃ам̣ висодхайе’’ти.

евампи на хи ан̃н̃амоккха̄.

вуттампи хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘евамева кхо, бра̄хман̣а, тит̣т̣хатева нибба̄нам̣, тит̣т̣хати нибба̄нага̄мимагго, тит̣т̣ха̄махам̣ сама̄дапета̄. атха ча пана мама са̄вака̄ майа̄ евам̣ овадийама̄на̄ евам̣ ануса̄сийама̄на̄ аппекачче аччантанит̣т̣хам̣ нибба̄нам̣ а̄ра̄дхенти, екачче на̄ра̄дхенти. еттха кйа̄хам̣, бра̄хман̣а, кароми? маггаккха̄йӣ, бра̄хман̣а, татха̄гато. маггам̣ буддхо а̄чиккхати. аттана̄ пат̣ипаджджама̄на̄ мун̃чеййу’’нти. евампи на хи ан̃н̃амоккха̄ти – те дуппамун̃ча̄ на хи ан̃н̃амоккха̄.

паччха̄ пуре ва̄пи апеккхама̄на̄ти. паччха̄ вуччати ана̄гатам̣, пуре вуччати атӣтам̣. апи ча атӣтам̣ упа̄да̄йа ана̄гатан̃ча паччуппаннан̃ча паччха̄, ана̄гатам̣ упа̄да̄йа атӣтан̃ча паччуппаннан̃ча пуре. катхам̣ пуре апеккхам̣ кароти? ‘‘евам̣рӯпо ахосим̣ атӣтамаддха̄на’’нти таттха нандим̣ саманна̄нети. ‘‘евам̣ведано ахосим̣… евам̣сан̃н̃о ахосим̣… евам̣сан̇кха̄ро ахосим̣… евам̣вин̃н̃а̄н̣о ахосим̣ атӣтамаддха̄на’’нти таттха нандим̣ саманна̄нети. евампи пуре апеккхам̣ кароти.

атха ва̄ ‘‘ити ме чаккху ахоси атӣтамаддха̄нам̣, ити рӯпа̄’’ти – таттха чхандара̄гапат̣ибаддхам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣ам̣. чхандара̄гапат̣ибаддхатта̄ вин̃н̃а̄н̣асса тадабхинандати. тадабхинанданто евампи пуре апеккхам̣ кароти. ‘‘ити ме сотам̣ ахоси атӣтамаддха̄нам̣, ити садда̄’’ти…пе… ‘‘ити ме гха̄нам̣ ахоси атӣтамаддха̄нам̣, ити гандха̄’’ти… ‘‘ити ме дживха̄ ахоси атӣтамаддха̄нам̣, ити раса̄’’ти… ‘‘ити ме ка̄йо ахоси атӣтамаддха̄нам̣, ити пхот̣т̣хабба̄’’ти… ‘‘ити ме мано ахоси атӣтамаддха̄нам̣, ити дхамма̄’’ти – таттха чхандара̄гапат̣ибаддхам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣ам̣. чхандара̄гапат̣ибаддхатта̄ вин̃н̃а̄н̣асса тадабхинандати. тадабхинанданто евампи пуре апеккхам̣ кароти.

атха ва̄ йа̄нисса та̄ни пуббе ма̄туга̄мена саддхим̣ хаситалапитакӣл̣ита̄ни тадасса̄дети там̣ ника̄мети, тена ча виттим̣ а̄паджджати. евампи пуре апеккхам̣ кароти.

катхам̣ паччха̄ апеккхам̣ кароти? ‘‘евам̣рӯпо сийам̣ ана̄гатамаддха̄на’’нти таттха нандим̣ саманна̄нети. ‘‘евам̣ведано сийам̣… евам̣сан̃н̃о сийам̣… евам̣сан̇кха̄ро сийам̣… евам̣вин̃н̃а̄н̣о сийам̣ ана̄гатамаддха̄на’’нти таттха нандим̣ саманна̄нети. евампи паччха̄ апеккхам̣ кароти.

атха ва̄ ‘‘ити ме чаккху сийа̄ ана̄гатамаддха̄нам̣, ити рӯпа̄’’ти – аппат̣иладдхасса пат̣ила̄бха̄йа читтам̣ пан̣идахати. четасо пан̣идха̄напаччайа̄ тадабхинандати. тадабхинанданто евампи паччха̄ апеккхам̣ кароти. ‘‘ити ме сотам̣ сийа̄ ана̄гатамаддха̄нам̣, ити садда̄’’ти… ‘‘ити ме гха̄нам̣ сийа̄ ана̄гатамаддха̄нам̣, ити гандха̄’’ти… ‘‘ити ме дживха̄ сийа̄ ана̄гатамаддха̄нам̣, ити раса̄’’ти… ‘‘ити ме ка̄йо сийа̄ ана̄гатамаддха̄нам̣, ити пхот̣т̣хабба̄’’ти… ‘‘ити ме мано сийа̄ ана̄гатамаддха̄нам̣, ити дхамма̄’’ти – аппат̣иладдхасса пат̣ила̄бха̄йа читтам̣ пан̣идахати. четасо пан̣идха̄напаччайа̄ тадабхинандати. тадабхинанданто евампи паччха̄ апеккхам̣ кароти.

атха ва̄ ‘‘имина̄хам̣ сӣлена ва̄ ватена ва̄ тапена ва̄ брахмачарийена ва̄ дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’’ти – аппат̣иладдхасса пат̣ила̄бха̄йа читтам̣ пан̣идахати. четасо пан̣идха̄напаччайа̄ тадабхинандати. тадабхинанданто евампи паччха̄ апеккхам̣ каротӣти – паччха̄ пуре ва̄пи апеккхама̄на̄.

име ва ка̄ме пуриме ва джаппанти. име ва ка̄мети паччуппанне пан̃ча ка̄магун̣е иччханта̄ са̄дийанта̄ паттхайанта̄ пихайанта̄ абхиджаппанта̄. пуриме ва джаппанти атӣте пан̃ча ка̄магун̣е джаппанта̄ паджаппанта̄ абхиджаппанта̄ти – име ва ка̄ме пуриме ва джаппам̣.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘иччха̄нида̄на̄ бхаваса̄табаддха̄, те дуппамун̃ча̄ на хи ан̃н̃амоккха̄;

паччха̄ пуре ва̄пи апеккхама̄на̄, име ва ка̄ме пуриме ва джаппа’’нти.

9. ка̄месу гиддха̄ пасута̄ памӯл̣ха̄, авада̄нийа̄ те висаме нивит̣т̣ха̄;

дуккхӯпанӣта̄ паридевайанти, ким̣сӯ бхависса̄ма ито чута̄се.

ка̄месу гиддха̄ пасута̄ памӯл̣ха̄ти. ка̄ма̄ти удда̄нато две ка̄ма̄ – ваттхука̄ма̄ ча килесака̄ма̄ ча…пе… име вуччанти ваттхука̄ма̄…пе… име вуччанти килесака̄ма̄. гедхо вуччати тан̣ха̄. йо ра̄го са̄ра̄го…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣. килесака̄мена ваттхука̄месу ратта̄ гиддха̄ гадхита̄ муччхита̄ аджджхосанна̄ [аджджхопанна̄ (сӣ. сйа̄.)] лагга̄ лаггита̄ палибуддха̄ти – ка̄месу гиддха̄.

пасута̄ти йепи ка̄ме есанти гавесанти парийесанти, таччарита̄ таббахула̄ таггарука̄, таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ тададхимутта̄ тададхипатеййа̄, тепи ка̄мапасута̄. йепи тан̣ха̄васена рӯпе есанти гавесанти парийесанти… садде… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе…пе… парийесанти таччарита̄ таббахула̄ таггарука̄, таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ тададхимутта̄ тададхипатеййа̄, тепи ка̄мапасута̄. йепи тан̣ха̄васена рӯпе пат̣илабханти… садде… гандхе … расе… пхот̣т̣хаббе пат̣илабханти таччарита̄ таббахула̄ таггарука̄, таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ тададхимутта̄ тададхипатеййа̄, тепи ка̄мапасута̄. йепи тан̣ха̄васена рӯпе парибхун̃джанти … садде… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе парибхун̃джанти таччарита̄ таббахула̄ таггарука̄, таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ тададхимутта̄ тададхипатеййа̄, тепи ка̄мапасута̄. йатха̄ калахака̄рако калахапасуто, каммака̄рако каммапасуто, гочаре чаранто гочарапасуто, джха̄йӣ джха̄напасуто; евамева йепи ка̄ме есанти гавесати парийесанти, таччарита̄ таббахула̄ таггарука̄ таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ тададхимутта̄ тададхипатеййа̄, тепи ка̄мапасута̄. йепи тан̣ха̄васена рӯпе есанти гавесанти парийесанти… садде… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе…пе… парийесанти таччарита̄ таббахула̄ таггарука̄ таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ тададхимутта̄ тададхипатеййа̄, тепи ка̄мапасута̄. йепи тан̣ха̄васена рӯпе пат̣илабханти… садде… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе пат̣илабханти таччарита̄ таббахула̄ таггарука̄, таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ тададхимутта̄ тададхипатеййа̄, тепи ка̄мапасута̄. йепи тан̣ха̄васена рӯпе парибхун̃джанти… садде… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе парибхун̃джанти таччарита̄ таббахула̄ таггарука̄, таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ тададхимутта̄ тададхипатеййа̄, тепи ка̄мапасута̄.

памӯл̣ха̄ти йебхуййена деваманусса̄ пан̃часу ка̄магун̣есу муйханти саммуйханти сампамуйханти мӯл̣ха̄ саммӯл̣ха̄ сампамӯл̣ха̄ авиджджа̄йа андхӣката̄ а̄вута̄ нивута̄ овута̄ пихита̄ пат̣иччханна̄ пат̣икуджджита̄ти – ка̄месу гиддха̄ пасута̄ памӯл̣ха̄.

авада̄нийа̄ те висаме нивит̣т̣ха̄ти. авада̄нийа̄ти авагаччхантӣтипи авада̄нийа̄, маччхаринопи вуччанти авада̄нийа̄, буддха̄нам̣ са̄вака̄нам̣ вачанам̣ бйаппатхам̣ десанам̣ анусит̣т̣хим̣ на̄дийантӣти – авада̄нийа̄. катхам̣ авагаччхантӣти авада̄нийа̄? нирайам̣ гаччханти, тираччха̄найоним̣ гаччханти, петтивисайам̣ гаччхантӣти, евам̣ а̄гаччхантӣти – авада̄нийа̄. катхам̣ маччхарино вуччанти авада̄нийа̄? пан̃ча маччхарийа̄ни – а̄ва̄самаччхарийам̣, куламаччхарийам̣, ла̄бхамаччхарийам̣, ван̣н̣амаччхарийам̣, дхаммамаччхарийам̣. йам̣ еварӯпам̣ маччхарийам̣ маччхара̄йана̄ маччхара̄йитаттам̣ вевиччхам̣ кадарийам̣ кат̣укан̃чуката̄ аггахитаттам̣ читтасса, идам̣ вуччати маччхарийам̣. апи ча, кхандхамаччхарийампи маччхарийам̣, дха̄тумаччхарийампи маччхарийам̣, а̄йатанамаччхарийампи маччхарийам̣ га̄хо. идам̣ вуччати маччхарийам̣. имина̄ маччхарийена авадан̃н̃ута̄йа саманна̄гата̄ джана̄ паматта̄. евам̣ маччхарино вуччанти авада̄нийа̄. катхам̣ буддха̄нам̣ са̄вака̄нам̣ вачанам̣ бйаппатхам̣ десанам̣ анусит̣т̣хим̣ на̄дийантӣти – авада̄нийа̄? буддха̄нам̣ са̄вака̄нам̣ вачанам̣ бйаппатхам̣ десанам̣ анусит̣т̣хим̣ на а̄дийанти на суссусанти, на сотам̣ одаханти, на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапенти, анассава̄ авачанакара̄ пат̣иломавуттино, ан̃н̃енева мукхам̣ каронти. евам̣ буддха̄нам̣ са̄вака̄нам̣ [буддха̄нам̣ буддхаса̄вака̄нам̣ (сӣ. сйа̄.)] вачанам̣ бйаппатхам̣ десанам̣ анусит̣т̣хим̣ на̄дийантӣти авада̄нийа̄ти – авада̄нийа̄.

те висаме нивит̣т̣ха̄ти висаме ка̄йакамме нивит̣т̣ха̄, висаме вачӣкамме нивит̣т̣ха̄, висаме манокамме нивит̣т̣ха̄, висаме па̄н̣а̄типа̄те нивит̣т̣ха̄, висаме адинна̄да̄не нивит̣т̣ха̄, висаме ка̄месумиччха̄ча̄ре нивит̣т̣ха̄, висаме муса̄ва̄де нивит̣т̣ха̄, висама̄йа писун̣а̄йа ва̄ча̄йа нивит̣т̣ха̄, висама̄йа пхаруса̄йа ва̄ча̄йа… висаме сампхаппала̄пе… висама̄йа абхиджджха̄йа нивит̣т̣ха̄, висаме бйа̄па̄де… висама̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄ нивит̣т̣ха̄, висамесу сан̇кха̄ресу нивит̣т̣ха̄, висамесу пан̃часу ка̄магун̣есу нивит̣т̣ха̄, висамесу пан̃часу нӣваран̣есу нивит̣т̣ха̄ винивит̣т̣ха̄ патит̣т̣хита̄ аллӣна̄ упагата̄ аджджхосита̄ адхимутта̄ лагга̄ лаггита̄ палибуддха̄ти – авада̄нийа̄ те висаме нивит̣т̣ха̄.

дуккхӯпанӣта̄ паридевайантӣти. дуккхӯпанӣта̄ти дуккхаппатта̄ дуккхасампатта̄ дуккхӯпагата̄, ма̄раппатта̄ ма̄расампатта̄ ма̄рӯпагата̄, маран̣аппатта̄ маран̣асампатта̄ маран̣ӯпагата̄. паридевайантӣти лапанти ла̄лапанти [саллапанти (сӣ.)], сочанти киламанти паридеванти уратта̄л̣им̣ канданти саммохам̣ а̄паджджантӣти – дуккхӯпанӣта̄ паридевайанти.

ким̣сӯ бхависса̄ма ито чута̄сети ито чута̄ ким̣ бхависса̄ма? нерайика̄ бхависса̄ма, тираччха̄найоника̄ бхависса̄ма, петтивисайика̄ бхависса̄ма, манусса̄ бхависса̄ма, дева̄ бхависса̄ма, рӯпӣ бхависса̄ма, арӯпӣ бхависса̄ма, сан̃н̃ӣ бхависса̄ма, асан̃н̃ӣ бхависса̄ма, невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣ бхависса̄ма, ‘‘бхависса̄ма ну кхо майам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, нану кхо бхависса̄ма ана̄гатамаддха̄нам̣, ким̣ ну кхо бхависса̄ма ана̄гатамаддха̄нам̣, катхам̣ ну кхо бхависса̄ма ана̄гатамаддха̄нам̣, ким̣ хутва̄ ким̣ бхависса̄ма ну кхо майам̣ ана̄гатамаддха̄на’’нти сам̣сайапаккханда̄ виматипаккханда̄ двел̣хакаджа̄та̄ лапанти ла̄лапанти, сочанти киламанти паридеванти уратта̄л̣им̣ канданти саммохам̣ а̄паджджантӣти – ким̣сӯ бхависса̄ма ито чута̄се.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘ка̄месу гиддха̄ пасута̄ памӯл̣ха̄, авада̄нийа̄ те висаме нивит̣т̣ха̄;

дуккхӯпанӣта̄ паридевайанти, ким̣сӯ бхависса̄ма ито чута̄се’’ти.

10. тасма̄ хи сиккхетха идхева джанту,йам̣ кин̃чи джан̃н̃а̄ висаманти локе;

на тасса хетӯ висамам̣ чареййа, аппан̃хидам̣ джӣвитама̄ху дхӣра̄.

тасма̄ хи сиккхетха идхева джантӯти. тасма̄ти там̣ка̄ран̣а̄ там̣хету таппаччайа̄ таннида̄на̄, етама̄дӣнавам̣ сампассама̄но ка̄месӯти – тасма̄. сиккхетха̄ти тиссо сиккха̄ – адхисӣласиккха̄, адхичиттасиккха̄, адхипан̃н̃а̄сиккха̄.

катама̄ адхисӣласиккха̄? идха бхиккху сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно, ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. кхуддако сӣлаккхандхо, маханто сӣлаккхандхо, сӣлам̣ патит̣т̣ха̄ а̄ди чаран̣ам̣ сам̣йамо сам̣варо моккхам̣ па̄моккхам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄ – айам̣ адхисӣласиккха̄.

катама̄ адхичиттасиккха̄? идха бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати – айам̣ адхичиттасиккха̄.

катама̄ адхипан̃н̃а̄сиккха̄? идха бхиккху пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато, арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄дуккхаккхайага̄минийа̄. со ‘‘идам̣ дуккха’’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘‘име а̄сава̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ а̄савасамудайо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ а̄саваниродхо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти – айам̣ адхипан̃н̃а̄сиккха̄.

има̄ тиссо сиккха̄йо а̄ваджджанто сиккхеййа, джа̄нанто сиккхеййа, пассанто сиккхеййа, паччавеккханто сиккхеййа, читтам̣ адхит̣т̣хаханто сиккхеййа, саддха̄йа адхимуччанто сиккхеййа, вӣрийам̣ пагган̣ханто сиккхеййа, сатим̣ упат̣т̣хапенто сиккхеййа, читтам̣ сама̄даханто сиккхеййа, пан̃н̃а̄йа паджа̄нанто сиккхеййа, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто сиккхеййа, парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто сиккхеййа, паха̄таббам̣ паджаханто сиккхеййа, бха̄ветаббам̣ бха̄венто сиккхеййа, саччхика̄таббам̣ саччхикаронто сиккхеййа а̄чареййа сама̄чареййа сама̄да̄йа ваттеййа.

идха̄ти имисса̄ дит̣т̣хийа̄ имисса̄ кхантийа̄ имисса̄ ручийа̄ имасмим̣ а̄да̄йе имасмим̣ дхамме имасмим̣ винайе имасмим̣ дхаммавинайе имасмим̣ па̄вачане имасмим̣ брахмачарийе имасмим̣ саттхуса̄сане имасмим̣ аттабха̄ве имасмим̣ мануссалоке – тена вуччати идха̄ти. джантӯти сатто наро…пе… мануджоти – тасма̄ хи сиккхетха идхева джанту.

йам̣ кин̃чи джан̃н̃а̄ висаманти локети. йам̣ кин̃чӣти саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ асесам̣ ниссесам̣ парийа̄дийанавачанаметам̣ [парида̄йавачанаметам̣ (сйа̄.)] – йам̣ кин̃чӣти. висаманти джан̃н̃а̄ти висамам̣ ка̄йакаммам̣ висаманти джа̄неййа, висамам̣ вачӣкаммам̣ висаманти джа̄неййа, висамам̣ манокаммам̣ висаманти джа̄неййа, висамам̣ па̄н̣а̄типа̄там̣ висамоти джа̄неййа, висамам̣ адинна̄да̄нам̣ висаманти джа̄неййа, висамам̣ ка̄месумиччха̄ча̄рам̣ висамоти джа̄неййа, висамам̣ муса̄ва̄дам̣ висамоти джа̄неййа, висамам̣ писун̣ам̣ ва̄чам̣ висама̄ти джа̄неййа, висамам̣ пхарусам̣ ва̄чам̣ висама̄ти джа̄неййа, висамам̣ сампхаппала̄пам̣ висамоти джа̄неййа, висамам̣ абхиджджхам̣ висама̄ти джа̄неййа, висамам̣ бйа̄па̄дам̣ висамоти джа̄неййа, висамам̣ миччха̄дит̣т̣хим̣ висама̄ти джа̄неййа, висаме сан̇кха̄ре висама̄ти джа̄неййа, висаме пан̃ча ка̄магун̣е висама̄ти джа̄неййа, висаме пан̃ча нӣваран̣е висама̄ти джа̄неййа а̄джа̄неййа виджа̄неййа пат̣ивиджа̄неййа пат̣ивиджджхеййа. локети апа̄йалоке…пе… а̄йатаналокети – йам̣ кин̃чи джан̃н̃а̄ висаманти локе.

на тасса хетӯ висамам̣ чареййа̄ти. висамасса ка̄йакаммасса хету висамам̣ на чареййа, висамасса вачӣкаммасса хету висамам̣ на чареййа, висамасса манокаммасса хету висамам̣ на чареййа, висамасса па̄н̣а̄типа̄тасса хету висамам̣ на чареййа, висамасса адинна̄да̄насса хету висамам̣ на чареййа, висамасса ка̄месумиччха̄ча̄расса хету висамам̣ на чареййа, висамасса муса̄ва̄дасса хету висамам̣ на чареййа, висама̄йа писун̣а̄йа ва̄ча̄йа хету висамам̣ на чареййа, висама̄йа пхаруса̄йа ва̄ча̄йа хету висамам̣ на чареййа, висамасса сампхаппала̄пасса хету висамам̣ на чареййа, висама̄йа абхиджджха̄йа хету висамам̣ на чареййа, висамасса бйа̄па̄дасса хету висамам̣ на чареййа, висама̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄ хету висамам̣ на чареййа, висама̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ хету висамам̣ на чареййа, висама̄нам̣ пан̃чаннам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ хету висамам̣ на чареййа, висама̄нам̣ пан̃чаннам̣ нӣваран̣а̄нам̣ хету висамам̣ на чареййа, висама̄йа четана̄йа хету висамам̣ на чареййа, висама̄йа паттхана̄йа хету висамам̣ на чареййа, висама̄йа пан̣идхийа̄ хету висамам̣ на чареййа на а̄чареййа на сама̄чареййа на сама̄да̄йа ваттеййа̄ти – на тасса хетӯ висамам̣ чареййа.

аппан̃хидам̣ джӣвитама̄ху дхӣра̄ти. джӣвитанти а̄йу т̣хити йапана̄ йа̄пана̄ ирийана̄ ваттана̄ па̄лана̄ джӣвитам̣ джӣвитиндрийам̣. апи ча, двӣхи ка̄ран̣ехи аппакам̣ джӣвитам̣ – т̣хитипариттата̄йа ва̄ аппакам̣ джӣвитам̣, сарасапариттата̄йа ва̄ аппакам̣ джӣвитам̣. катхам̣ т̣хитипариттата̄йа аппакам̣ джӣвитам̣? атӣте читтаккхан̣е джӣвиттха, на джӣвати на джӣвиссати; ана̄гате читтаккхан̣е джӣвиссати, на джӣвати на джӣвиттха; паччуппанне читтаккхан̣е джӣвати, на джӣвиттха на джӣвиссати.

‘‘джӣвитам̣ аттабха̄во ча, сукхадуккха̄ ча кевала̄;

екачиттасама̄йутта̄, лахусо ваттате кхан̣о.

‘‘чулла̄сӣтисахасса̄ни, каппа̄ тит̣т̣ханти йе марӯ;

натвева тепи джӣванти, двӣхи читтехи сам̣йута̄.

‘‘йе нируддха̄ марантасса, тит̣т̣хама̄насса ва̄ идха;

саббепи садиса̄ кхандха̄, гата̄ аппат̣исандхика̄.

‘‘анантара̄ ча йе бхагга̄ [бхан̇га̄ (сӣ. сйа̄.)], йе ча бхагга̄ ана̄гата̄;

тадантаре нируддха̄нам̣, весамам̣ наттхи лаккхан̣е.

‘‘аниббаттена на джа̄то, паччуппаннена джӣвати;

читтабхагга̄ мато локо, пан̃н̃атти параматтхийа̄.

‘‘йатха̄ нинна̄ паваттанти, чхандена парин̣а̄мита̄;

аччхиннадха̄ра̄ ваттанти, сал̣а̄йатанапаччайа̄.

‘‘анидха̄нагата̄ бхагга̄, пун̃джо наттхи ана̄гате;

ниббатта̄ йе ча [ниббатта̄йева (саббаттха)] тит̣т̣ханти, а̄рагге са̄сапӯпама̄.

‘‘ниббатта̄нан̃ча дхамма̄нам̣, бхан̇го несам̣ пураккхато;

палокадхамма̄ тит̣т̣ханти, пура̄н̣ехи амиссита̄.

‘‘адассанато а̄йанти, бхан̇га̄ гаччханти дассанам̣;

виджджуппа̄дова а̄ка̄се, уппаджджанти вайанти ча̄’’ти.

евам̣ т̣хитипариттата̄йа аппакам̣ джӣвитам̣.

катхам̣ сарасапариттата̄йа аппакам̣ джӣвитам̣? асса̄сӯпанибандхам̣ джӣвитам̣, пасса̄сӯпанибандхам̣ джӣвитам̣, асса̄сапасса̄сӯпанибандхам̣ джӣвитам̣, маха̄бхӯтӯпанибандхам̣ джӣвитам̣, кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рӯпанибандхам̣ джӣвитам̣, усмӯпанибандхам̣ джӣвитам̣, вин̃н̃а̄н̣ӯпанибандхам̣ джӣвитам̣. мӯлампи имесам̣ дуббалам̣, пуббахетӯпи имесам̣ дуббала̄. йе паччайа̄ тепи дуббала̄, йепи пабха̄вика̄ тепи дуббала̄. сахабхӯми имесам̣ дуббала̄, сампайога̄пи имесам̣ дуббала̄, сахаджа̄пи имесам̣ дуббала̄, йа̄пи пайоджика̄ са̄пи дуббала̄, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ име ниччадуббала̄, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анават̣т̣хита̄ име. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ парипа̄тайанти име, ан̃н̃аман̃н̃асса хи наттхи та̄йита̄, на ча̄пи т̣хапенти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ име. йопи ниббаттако со на виджджати.

‘‘на ча кеначи кочи ха̄йати, гандхабба̄ ча име хи саббасо;

пуримехи пабха̄вика̄ име, йепи пабха̄вика̄ те пуре мата̄;

пурима̄пи ча паччхима̄пи ча, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на када̄чи маддасам̣сӯ’’ти.

евам̣ сарасапариттата̄йа аппакам̣ джӣвитам̣.

апи ча ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ джӣвитам̣ упа̄да̄йа манусса̄нам̣ аппакам̣ джӣвитам̣ париттакам̣ джӣвитам̣ тхокам̣ [тхокакам̣ (ка.)] джӣвитам̣ кхан̣икам̣ джӣвитам̣ лахукам̣ джӣвитам̣ иттарам̣ джӣвитам̣ анаддханӣйам̣ джӣвитам̣ начират̣т̣хитикам̣ джӣвитам̣. та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣…пе… йа̄ма̄нам̣ дева̄нам̣… тусита̄нам̣ дева̄нам̣… нимма̄наратӣнам̣ дева̄нам̣… параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣… брахмака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ джӣвитам̣ упа̄да̄йа манусса̄нам̣ аппакам̣ джӣвитам̣ париттакам̣ джӣвитам̣ тхокам̣ джӣвитам̣ кхан̣икам̣ джӣвитам̣ лахукам̣ джӣвитам̣ иттарам̣ джӣвитам̣ анаддханӣйам̣ джӣвитам̣ начират̣т̣хитикам̣ джӣвитам̣.

вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘аппамидам̣, бхиккхаве, манусса̄нам̣ а̄йу. гаманийо сампара̄йо манта̄йа боддхаббам̣, каттаббам̣ кусалам̣, чаритаббам̣ брахмачарийам̣, наттхи джа̄тасса амаран̣ам̣. йо, бхиккхаве, чирам̣ джӣвати со вассасатам̣ аппам̣ ва̄ бхиййо’’.

‘‘аппама̄йу манусса̄нам̣, хӣл̣еййа нам̣ супорисо;

чареййа̄диттасӣсова наттхи маччуссана̄гамо.

‘‘аччайанти ахоратта̄, джӣвитам̣ упаруджджхати;

а̄йу кхиййати мачча̄нам̣, куннадӣнам̣ва одака’’нти.

аппан̃хидам̣ джӣвитама̄ху дхӣра̄ти. дхӣра̄ти дхӣра̄, дхитима̄ти дхӣра̄, дхитисампанна̄ти дхӣра̄, дхӣкатапа̄па̄ти дхӣра̄. дхӣ вуччати пан̃н̃а̄. йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄ вичайо павичайо дхаммавичайо саллаккхан̣а̄ упалаккхан̣а̄ паччупалаккхан̣а̄ пан̣д̣иччам̣ косаллам̣ непун̃н̃ам̣ вебхабйа̄ чинта̄ упапариккха̄ бхӯри медха̄ парин̣а̄йика̄ випассана̄ сампаджан̃н̃ам̣ патодо пан̃н̃а̄ пан̃н̃индрийам̣ пан̃н̃а̄балам̣ пан̃н̃а̄саттхам̣ пан̃н̃а̄па̄са̄до пан̃н̃а̄а̄локо пан̃н̃а̄обха̄со пан̃н̃а̄паджджото пан̃н̃а̄ратанам̣ амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи, та̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гататта̄ дхӣра̄. апи ча кхандхадхӣра̄ дха̄тудхӣра̄ а̄йатанадхӣра̄, пат̣иччасамуппа̄дадхӣра̄ сатипат̣т̣ха̄надхӣра̄ саммаппадха̄надхӣра̄ иддхипа̄дадхӣра̄, индрийадхӣра̄ баладхӣра̄ боджджхан̇гадхӣра̄ маггадхӣра̄ пхаладхӣра̄ нибба̄надхӣра̄. те дхӣра̄ евама̄хам̣су – ‘‘манусса̄нам̣ аппакам̣ джӣвитам̣, париттакам̣ джӣвитам̣, тхокам̣ джӣвитам̣, кхан̣икам̣ джӣвитам̣, лахукам̣ джӣвитам̣, иттарам̣ джӣвитам̣, анаддханӣйам̣ джӣвитам̣, начират̣т̣хитикам̣ джӣвита’’нти. евама̄хам̣су евам̣ катхенти евам̣ бхан̣анти евам̣ дӣпайанти евам̣ вохарантӣти – аппан̃хидам̣ джӣвитама̄ху дхӣра̄.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘тасма̄ хи сиккхетха идхева джанту, йам̣ кин̃чи джан̃н̃а̄ висаманти локе;

на тасса хетӯ висамам̣ чареййа, аппан̃хидам̣ джӣвитама̄ху дхӣра̄’’ти.

11. пасса̄ми локе парипхандама̄нам̣, паджам̣ имам̣ тан̣хагатам̣ бхавесу;

хӣна̄ нара̄ маччумукхе лапанти, авӣтатан̣ха̄се бхава̄бхавесу.

пасса̄ми локе парипхандама̄нанти. пасса̄мӣти мам̣сачаккхуна̄пи пасса̄ми, диббачаккхуна̄пи пасса̄ми, пан̃н̃а̄чаккхуна̄пи пасса̄ми, буддхачаккхуна̄пи пасса̄ми, самантачаккхуна̄пи пасса̄ми даккха̄ми олокеми ниджджха̄йа̄ми упапариккха̄ми. локети апа̄йалоке мануссалоке девалоке кхандхалоке дха̄тулоке а̄йатаналоке.

парипхандама̄нанти тан̣ха̄пхандана̄йа пхандама̄нам̣, дит̣т̣хипхандана̄йа пхандама̄нам̣, килесапхандана̄йа пхандама̄нам̣, пайогапхандана̄йа пхандама̄нам̣, випа̄капхандана̄йа пхандама̄нам̣, дуччаритапхандана̄йа пхандама̄нам̣, раттам̣ ра̄гена пхандама̄нам̣, дут̣т̣хам̣ досена пхандама̄нам̣, мӯл̣хам̣ мохена пхандама̄нам̣, винибаддхам̣ ма̄нена пхандама̄нам̣, пара̄мат̣т̣хам̣ дит̣т̣хийа̄ пхандама̄нам̣, виккхепагатам̣ уддхаччена пхандама̄нам̣, анит̣т̣хан̇гатам̣ вичикиччха̄йа пхандама̄нам̣, тха̄магатам̣ анусайехи пхандама̄нам̣, ла̄бхена пхандама̄нам̣, ала̄бхена пхандама̄нам̣, йасена пхандама̄нам̣, айасена пхандама̄нам̣, пасам̣са̄йа пхандама̄нам̣, нинда̄йа пхандама̄нам̣, сукхена пхандама̄нам̣, дуккхена пхандама̄нам̣, джа̄тийа̄ пхандама̄нам̣, джара̄йа пхандама̄нам̣, бйа̄дхина̄ пхандама̄нам̣, маран̣ена пхандама̄нам̣, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи пхандама̄нам̣, нерайикена дуккхена пхандама̄нам̣, тираччха̄найоникена дуккхена пхандама̄нам̣, петтивисайикена дуккхена пхандама̄нам̣, ма̄нусикена дуккхена пхандама̄нам̣, габбхоккантимӯлакена дуккхена пхандама̄нам̣, габбхе т̣хитимӯлакена дуккхена пхандама̄нам̣, габбха̄ вут̣т̣ха̄намӯлакена дуккхена пхандама̄нам̣, джа̄тассӯпанибандхакена дуккхена пхандама̄нам̣, джа̄тасса пара̄дхеййакена дуккхена пхандама̄нам̣, аттӯпаккамена дуккхена пхандама̄нам̣, парӯпаккамена дуккхена пхандама̄нам̣, дуккхадуккхена пхандама̄нам̣, сан̇кха̄радуккхена пхандама̄нам̣, випарин̣а̄мадуккхена пхандама̄нам̣, чаккхурогена дуккхена пхандама̄нам̣, сотарогена дуккхена пхандама̄нам̣, гха̄нарогена дуккхена…пе… дживха̄рогена… ка̄йарогена… сӣсарогена… кан̣н̣арогена… мукхарогена… дантарогена… ка̄сена… са̄сена… пина̄сена… да̄хена… джарена… куччхирогена… муччха̄йа… паккхандика̄йа… сӯла̄йа … висучика̄йа… кут̣т̣хена… ган̣д̣ена… кила̄сена… сосена… апама̄рена… даддуйа̄… кан̣д̣уйа̄… каччхуйа̄… ракхаса̄йа… витаччхика̄йа… лохитена… питтена… мадхумехена… ам̣са̄йа… пил̣ака̄йа… бхагандалена [бхагандала̄йа (сйа̄.)] … питтасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… семхасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… ва̄тасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… саннипа̄тикена а̄ба̄дхена… утупарин̣а̄маджена а̄ба̄дхена… висамапариха̄раджена а̄ба̄дхена… опаккамикена а̄ба̄дхена … каммавипа̄каджена а̄ба̄дхена… сӣтена… ун̣хена… джигхаччха̄йа… пипа̄са̄йа … учча̄рена… пасса̄вена… д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассена дуккхена… ма̄тумаран̣ена дуккхена… питумаран̣ена дуккхена… бха̄тумаран̣ена дуккхена… бхагинимаран̣ена дуккхена… путтамаран̣ена дуккхена… дхӣтумаран̣ена дуккхена… н̃а̄тибйасанена… бхогабйасанена… рогабйасанена… сӣлабйасанена… дит̣т̣хибйасанена дуккхена пхандама̄нам̣ сампхандама̄нам̣ виппхандама̄нам̣ ведхама̄нам̣ паведхама̄нам̣ сампаведхама̄нам̣ пасса̄ми даккха̄ми олокеми ниджджха̄йа̄ми упапариккха̄мӣти – пасса̄ми локе парипхандама̄нам̣.

паджам̣ имам̣ тан̣хагатам̣ бхавесӯти. паджа̄ти сатта̄дхивачанам̣. тан̣ха̄ти рӯпатан̣ха̄, саддатан̣ха̄, гандхатан̣ха̄, расатан̣ха̄, пхот̣т̣хаббатан̣ха̄, дхамматан̣ха̄. тан̣хагатанти тан̣ха̄гатам̣ тан̣ха̄нугатам̣ тан̣ха̄йа̄нусат̣ам̣ тан̣ха̄йа̄саннам̣ тан̣ха̄йа па̄титам̣ абхибхӯтам̣ парийа̄динначиттам̣. бхавесӯти ка̄мабхаве рӯпабхаве арӯпабхавети – паджам̣ имам̣ тан̣хагатам̣ бхавесу.

хӣна̄ нара̄ маччумукхе лапантӣти. хӣна̄ нара̄ти хӣна̄ нара̄ хӣнена ка̄йакаммена саманна̄гата̄ти хӣна̄ нара̄, хӣнена вачӣкаммена саманна̄гата̄ти хӣна̄ нара̄, хӣнена манокаммена саманна̄гата̄ти хӣна̄ нара̄, хӣнена па̄н̣а̄типа̄тена саманна̄гата̄ти хӣна̄ нара̄, хӣнена адинна̄да̄нена…пе… хӣнена ка̄месумиччха̄ча̄рена… хӣнена муса̄ва̄дена… хӣна̄йа писун̣а̄йа ва̄ча̄йа… хӣна̄йа пхаруса̄йа ва̄ча̄йа… хӣнена сампхаппала̄пена… хӣна̄йа абхиджджха̄йа… хӣнена бйа̄па̄дена… хӣна̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄… хӣнехи сан̇кха̄рехи… хӣнехи пан̃чахи ка̄магун̣ехи нӣваран̣ехи… хӣна̄йа четана̄йа… хӣна̄йа паттхана̄йа… хӣна̄йа пан̣идхийа̄ саманна̄гата̄ти хӣна̄ нара̄ хӣна̄ нихӣна̄ охӣна̄ омака̄ ла̄мака̄ чхатукка̄ паритта̄ти – хӣна̄ нара̄. маччумукхе лапантӣти. маччумукхети ма̄рамукхе маран̣амукхе, маччуппатта̄ маччусампатта̄ маччӯпа̄гата̄, ма̄раппатта̄ ма̄расампатта̄ ма̄рӯпа̄гата̄, маран̣аппатта̄ маран̣асампатта̄ маран̣ӯпа̄гата̄ лапанти ла̄лапанти сочанти киламанти паридеванти уратта̄л̣им̣ канданти саммохам̣ а̄паджджантӣти – хӣна̄ нара̄ маччумукхе лапанти.

авӣтатан̣ха̄се бхава̄бхавесӯти. тан̣ха̄ти рӯпатан̣ха̄…пе… дхамматан̣ха̄. бхава̄бхавесӯти бхава̄бхаве каммабхаве пунаббхаве ка̄мабхаве, каммабхаве ка̄мабхаве пунаббхаве рӯпабхаве, каммабхаве рӯпабхаве пунаббхаве арӯпабхаве, каммабхаве арӯпабхаве пунаббхаве пунаппунаббхаве, пунаппунагатийа̄ пунаппунаупапаттийа̄ пунаппунапат̣исандхийа̄ пунаппунааттабха̄ва̄бхиниббаттийа̄, авӣтатан̣ха̄ авигататан̣ха̄ ачаттатан̣ха̄ авантатан̣ха̄. амуттатан̣ха̄ аппахӣнатан̣ха̄ аппат̣иниссат̣т̣хатан̣ха̄ти – авӣтатан̣ха̄се бхава̄бхавесу.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘пасса̄ми локе парипхандама̄нам̣, паджам̣ имам̣ тан̣хагатам̣ бхавесу;

хӣна̄ нара̄ маччумукхе лапанти, авӣтатан̣ха̄се бхава̄бхавесӯ’’ти.

12. мама̄йите пассатха пхандама̄не,маччхева [маччхова (сӣ.)] апподаке кхӣн̣асоте;

етампи дисва̄ амамо чареййа, бхавесу а̄саттимакуббама̄но.

мама̄йите пассатха пхандама̄нети. маматта̄ти две маматта̄ – тан̣ха̄маматтан̃ча дит̣т̣химаматтан̃ча. катамам̣ тан̣ха̄маматтам̣? йа̄вата̄ тан̣ха̄сан̇кха̄тена сӣмакатам̣ марийа̄дикатам̣ одхикатам̣ парийантакатам̣ париггахитам̣ мама̄йитам̣. идам̣ мамам̣, етам̣ мамам̣, еттакам̣ мамам̣, етта̄вата̄ мамам̣, мама рӯпа̄ садда̄ гандха̄ раса̄ пхот̣т̣хабба̄, аттхаран̣а̄ па̄вуран̣а̄ да̄сида̄са̄ аджел̣ака̄ куккут̣асӯкара̄ хаттхигава̄ссавал̣ава̄ кхеттам̣ ваттху хиран̃н̃ам̣ суван̣н̣ам̣ га̄манигамара̄джадха̄нийо рат̣т̣хан̃ча джанападо ча косо ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча, кевалампи маха̄патхавим̣ тан̣ха̄васена мама̄йати. йа̄вата̄ ат̣т̣хасатам̣ тан̣ха̄вичаритам̣, идам̣ тан̣ха̄маматтам̣.

катамам̣ дит̣т̣химаматтам̣? вӣсативаттхука̄ сакка̄йадит̣т̣хи, дасаваттхука̄ миччха̄дит̣т̣хи, дасаваттхука̄ антагга̄хика̄ дит̣т̣хи; йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣ дит̣т̣хигаханам̣ дит̣т̣хиканта̄ро дит̣т̣хивисӯка̄йикам̣ дит̣т̣хивиппхандикам̣ дит̣т̣хисан̃н̃оджанам̣ га̄хо пат̣игга̄хо абхинивесо пара̄ма̄со куммагго миччха̄патхо миччхаттам̣ титтха̄йатанам̣ випарийесагга̄хо випарӣтагга̄хо випалла̄сагга̄хо миччха̄га̄хо ‘‘айа̄тха̄вакасмим̣ йа̄тха̄вака’’нти га̄хо. йа̄вата̄ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигата̄ни, идам̣ дит̣т̣химаматтам̣. мама̄йите пассатха пхандама̄нети мама̄йитам̣ ваттхум̣ аччхедасам̣кинопи пханданти, аччхиндантепи пханданти, аччхиннепи пханданти, мама̄йитам̣ ваттхум̣ випарин̣а̄масам̣кинопи пханданти, випарин̣а̄мантепи пханданти, випарин̣атепи пханданти папханданти сампханданти виппханданти ведханти [ведхенти (сйа̄.)] паведханти сампаведханти. евам̣ пхандама̄не папхандама̄не сампхандама̄не виппхандама̄не ведхама̄не паведхама̄не сампаведхама̄не пассатха даккхатха олокетха ниджджха̄йатха упапариккхатха̄ти – мама̄йите пассатха пхандама̄не.

маччхева апподаке кхӣн̣асотети. йатха̄ маччха̄ апподаке париттодаке удакапарийа̄да̄не ка̄кехи ва̄ кулалехи ва̄ бала̄ка̄хи ва̄ парипа̄тийама̄на̄ уккхипийама̄на̄ кхаджджама̄на̄ пханданти папханданти сампханданти виппханданти ведханти паведханти сампаведханти; евамева паджа̄ мама̄йитам̣ ваттхум̣ аччхедасам̣кинопи пханданти, аччхиндантепи пханданти, аччхиннепи пханданти, мама̄йитам̣ ваттхум̣ випарин̣а̄масам̣кинопи пханданти, випарин̣а̄мантепи пханданти, випарин̣атепи пханданти папханданти сампханданти виппханданти ведханти паведханти сампаведхантӣти – маччхева апподаке кхӣн̣асоте.

етампи дисва̄ амамо чареййа̄ти. етам̣ а̄дӣнавам̣ дисва̄ пасситва̄ тулайитва̄ тӣрайитва̄ [тирайитва̄ (ка.)] вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ маматтесӯти – етампи дисва̄. амамо чареййа̄ти маматта̄ти две маматта̄ – тан̣ха̄маматтан̃ча дит̣т̣химаматтан̃ча…пе… идам̣ тан̣ха̄маматтам̣…пе… идам̣ дит̣т̣химаматтам̣. тан̣ха̄маматтам̣ паха̄йа дит̣т̣химаматтам̣ пат̣иниссаджджитва̄ чаккхум̣ амама̄йанто сотам̣ амама̄йанто гха̄нам̣ амама̄йанто дживхам̣ амама̄йанто ка̄йам̣ амама̄йанто манам̣ амама̄йанто рӯпе… садде… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе… дхамме… кулам̣… ган̣ам̣… а̄ва̄сам̣… ла̄бхам̣… йасам̣… пасам̣сам̣… сукхам̣… чӣварам̣… пин̣д̣апа̄там̣… сена̄санам̣… гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣… ка̄мадха̄тум̣… рӯпадха̄тум̣… арӯпадха̄тум̣… ка̄мабхавам̣… рӯпабхавам̣… арӯпабхавам̣… сан̃н̃а̄бхавам̣… асан̃н̃а̄бхавам̣… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄бхавам̣… екавока̄рабхавам̣… чатувока̄рабхавам̣… пан̃чавока̄рабхавам̣… атӣтам̣… ана̄гатам̣… паччуппаннам̣… дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббе дхамме амама̄йанто аган̣ханто апара̄масанто анабхинивисанто чареййа вихареййа ирийеййа ваттеййа па̄леййа йапеййа йа̄пеййа̄ти – етампи дисва̄ амамо чареййа.

бхавесу а̄саттимакуббама̄ноти. бхавесӯти ка̄мабхаве рӯпабхаве арӯпабхаве. а̄сатти вуччати тан̣ха̄. йо ра̄го са̄ра̄го…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣. бхавесу а̄саттимакуббама̄ноти. бхавесу а̄саттим̣ акуббама̄но, чхандам̣ пемам̣ ра̄гам̣ кхантим̣ акуббама̄но аджанайама̄но асан̃джанайама̄но аниббаттайама̄но анабхиниббаттайама̄ноти – бхавесу а̄саттимакуббама̄но.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘мама̄йите пассатха пхандама̄не, маччхева апподаке кхӣн̣асоте;

етампи дисва̄ амамо чареййа, бхавесу а̄саттимакуббама̄но’’ти.

13. убхосу антесу винеййа чхандам̣, пхассам̣ парин̃н̃а̄йа ана̄нугиддхо;

йадаттагарахӣ тадакуббама̄но, на лимпатӣ [на липпати (сӣ.)] дит̣т̣хасутесу дхӣро.

убхосу антесу винеййа чханданти. анта̄ти пхассо еко анто пхассасамудайо дутийо анто, атӣто еко анто ана̄гато дутийо анто, сукха̄ ведана̄ еко анто дуккха̄ ведана̄ дутийо анто, на̄мам̣ еко анто рӯпам̣ дутийо анто, чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни еко анто чха ба̄хира̄ни а̄йатана̄ни дутийо анто, сакка̄йо еко анто сакка̄йасамудайо дутийо анто. чхандоти йо ка̄месу ка̄маччхандо ка̄мара̄го ка̄манандӣ ка̄матан̣ха̄ ка̄маснехо ка̄мапарил̣а̄хо ка̄мамуччха̄ ка̄маджджхоса̄нам̣ ка̄могхо ка̄майого ка̄мупа̄да̄нам̣ ка̄маччханданӣваран̣ам̣. убхосу антесу винеййа чханданти убхосу антесу чхандам̣ винеййа пат̣ивинеййа паджахеййа винодеййа бйантим̣ кареййа анабха̄вам̣ гамеййа̄ти – убхосу антесу винеййа чхандам̣.

пхассам̣ парин̃н̃а̄йа ана̄нугиддхоти. пхассоти чаккхусампхассо сотасампхассо гха̄насампхассо дживха̄сампхассо ка̄йасампхассо маносампхассо, адхивачанасампхассо, пат̣игхасампхассо, сукхаведанӣйо сампхассо дуккхаведанӣйо сампхассо адуккхамасукхаведанӣйо сампхассо, кусало пхассо акусало пхассо абйа̄като пхассо, ка̄ма̄вачаро пхассо рӯпа̄вачаро пхассо арӯпа̄вачаро пхассо, сун̃н̃ато пхассо анимитто пхассо аппан̣ихито пхассо, локийо пхассо локуттаро пхассо, атӣто пхассо ана̄гато пхассо паччуппанно пхассо, йо еварӯпо пхассо пхусана̄ сампхусана̄ сампхуситаттам̣ – айам̣ вуччати пхассо.

пхассам̣ парин̃н̃а̄йа̄ти пхассам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нитва̄ – н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа, тӣран̣апарин̃н̃а̄йа [тиран̣апарин̃н̃а̄йа (сйа̄.)], паха̄напарин̃н̃а̄йа. катама̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄? пхассам̣ джа̄на̄ти – айам̣ чаккхусампхассо, айам̣ сотасампхассо, айам̣ гха̄насампхассо, айам̣ дживха̄сампхассо, айам̣ ка̄йасампхассо, айам̣ маносампхассо, айам̣ адхивачанасампхассо, айам̣ пат̣игхасампхассо, айам̣ сукхаведанӣйо пхассо, айам̣ дуккхаведанӣйо пхассо, айам̣ адуккхамасукхаведанӣйо пхассо, айам̣ кусало пхассо, айам̣ акусало пхассо, айам̣ абйа̄като пхассо, айам̣ ка̄ма̄вачаро пхассо, айам̣ рӯпа̄вачаро пхассо, айам̣ арӯпа̄вачаро пхассо, айам̣ сун̃н̃ато пхассо, айам̣ анимитто пхассо, айам̣ аппан̣ихито пхассо, айам̣ локийо пхассо, айам̣ локуттаро пхассо, айам̣ атӣто пхассо, айам̣ ана̄гато пхассо, айам̣ паччуппанно пхассоти джа̄на̄ти пассати – айам̣ н̃а̄тапарин̃н̃а̄.

катама̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄? евам̣ н̃а̄там̣ катва̄ пхассам̣ тӣрети. аниччато дуккхато рогато ган̣д̣ато саллато агхато а̄ба̄дхато парато палокато ӣтито упаддавато бхайато упасаггато чалато пабхан̇гуто адхувато ата̄н̣ато ален̣ато асаран̣ато риттато туччхато сун̃н̃ато анаттато а̄дӣнавато випарин̣а̄мадхаммато аса̄ракато агхамӯлато вадхакато вибхавато са̄савато сан̇кхатато ма̄ра̄мисато джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣адхаммато сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхаммато сам̣килесадхаммато самудайато аттхан̇гамато асса̄дато а̄дӣнавато ниссаран̣ато тӣрети – айам̣ тӣран̣апарин̃н̃а̄.

катама̄ паха̄напарин̃н̃а̄? евам̣ тӣрайитва̄ пхассе чхандара̄гам̣ паджахати винодети бйантим̣ кароти анабха̄вам̣ гамети. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘йо, бхиккхаве, пхассесу чхандара̄го там̣ паджахатха. евам̣ со пхассо пахӣно бхависсати уччхиннамӯло та̄ла̄ваттхукато анабха̄вам̣ като а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо’’ти – айам̣ паха̄напарин̃н̃а̄. пхассам̣ парин̃н̃а̄йа̄ти. пхассам̣ има̄хи тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нитва̄. ана̄нугиддхоти. гедховуччати тан̣ха̄. йо ра̄го са̄ра̄го…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣. йассесо гедхо пахӣно самуччхинно вӯпасанто пат̣ипассаддхо абхаббуппаттико н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣хо, со вуччати агиддхо. со рӯпе агиддхо садде агиддхо гандхе агиддхо расе агиддхо пхот̣т̣хаббе агиддхо куле… ган̣е… а̄ва̄се… ла̄бхе… йасе… пасам̣са̄йа… сукхе… чӣваре… пин̣д̣апа̄те… сена̄сане… гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ре агиддхо ка̄мадха̄туйа̄… рӯпадха̄туйа̄… арӯпадха̄туйа̄… ка̄мабхаве… рӯпабхаве… арӯпабхаве… сан̃н̃а̄бхаве… асан̃н̃а̄бхаве… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄бхаве… екавока̄рабхаве… чатувока̄рабхаве… пан̃чавока̄рабхаве… атӣте… ана̄гате… паччуппанне… дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббесу дхаммесу агиддхо агадхито амуччхито анаджджха̄панно вӣтагедхо вигатагедхо чаттагедхо вантагедхо муттагедхо пахӣнагедхо пат̣иниссат̣т̣хагедхо вӣтара̄го вигатара̄го чаттара̄го вантара̄го муттара̄го пахӣнара̄го пат̣иниссат̣т̣хара̄го ниччха̄то ниббуто сӣтибхӯто сукхапат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихаратӣти – пхассам̣ парин̃н̃а̄йа ана̄нугиддхо.

йадаттагарахӣ тадакуббама̄ноти. йаданти йам̣. аттагарахӣти двӣхи ка̄ран̣ехи атта̄нам̣ гарахати – кататта̄ ча акататта̄ ча. катхам̣ кататта̄ ча акататта̄ ча атта̄нам̣ гарахати? катам̣ ме ка̄йадуччаритам̣, акатам̣ ме ка̄йасучаританти – атта̄нам̣ гарахати. катам̣ ме вачӣдуччаритам̣, акатам̣ ме вачӣсучаританти – атта̄нам̣ гарахати. катам̣ ме манодуччаритам̣, акатам̣ ме маносучаританти – атта̄нам̣ гарахати. като ме па̄н̣а̄типа̄то, аката̄ ме па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣти – атта̄нам̣ гарахати. катам̣ ме адинна̄да̄нам̣, аката̄ ме адинна̄да̄на̄ вераман̣ӣти – атта̄нам̣ гарахати. като ме ка̄месумиччха̄ча̄ро, аката̄ ме ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣти – атта̄нам̣ гарахати. като ме муса̄ва̄до, аката̄ ме муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣти – атта̄нам̣ гарахати. ката̄ ме писун̣а̄ ва̄ча̄, аката̄ ме писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣти – атта̄нам̣ гарахати. ката̄ ме пхаруса̄ ва̄ча̄, аката̄ ме пхаруса̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣти – атта̄нам̣ гарахати. като ме сампхаппала̄по, аката̄ ме сампхаппала̄па̄ вераман̣ӣти – атта̄нам̣ гарахати. ката̄ ме абхиджджха̄, аката̄ ме анабхиджджха̄ти – атта̄нам̣ гарахати. като ме бйа̄па̄до, акато ме абйа̄па̄доти – атта̄нам̣ гарахати. ката̄ ме миччха̄дит̣т̣хи, аката̄ ме самма̄дит̣т̣хӣти – атта̄нам̣ гарахати. евам̣ кататта̄ ча акататта̄ ча атта̄нам̣ гарахати. атха ва̄, сӣлесумхи на парипӯрака̄рӣти – атта̄нам̣ гарахати. индрийесумхи агуттадва̄роти – атта̄нам̣ гарахати. бходжанемхи [бходжане (сйа̄.)] аматтан̃н̃ӯти – атта̄нам̣ гарахати. джа̄гарийам̣ анануйуттоти – атта̄нам̣ гарахати. сатисампаджан̃н̃ена асаманна̄гатоти – атта̄нам̣ гарахати. абха̄вита̄ ме чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ти – атта̄нам̣ гарахати. абха̄вита̄ ме чатта̄ро саммаппадха̄на̄ти – атта̄нам̣ гарахати. абха̄вита̄ ме чатта̄ро иддхипа̄да̄ти – атта̄нам̣ гарахати. абха̄вита̄ни ме пан̃чиндрийа̄нӣти – атта̄нам̣ гарахати. абха̄вита̄ни ме пан̃ча бала̄нӣти – атта̄нам̣ гарахати. абха̄вита̄ ме сатта боджджхан̇га̄ти – атта̄нам̣ гарахати. абха̄вито ме арийо ат̣т̣хан̇гико магготи – атта̄нам̣ гарахати. дуккхам̣ ме апарин̃н̃а̄танти – атта̄нам̣ гарахати. самудайо ме аппахӣноти – атта̄нам̣ гарахати. магго ме абха̄витоти – атта̄нам̣ гарахати. ниродхо ме асаччхикатоти – атта̄нам̣ гарахати. евам̣ кататта̄ ча акататта̄ ча атта̄нам̣ гарахати. евам̣ аттагарахитам̣ каммам̣ акуббама̄но аджанайама̄но асан̃джанайама̄но аниббаттайама̄но анабхиниббаттайама̄ноти – йадаттагарахӣ тадакуббама̄но. на лимпатӣ дит̣т̣хасутесу дхӣроти. лепоти две лепа̄ – тан̣ха̄лепо ча дит̣т̣хилепо ча…пе… айам̣ тан̣ха̄лепо…пе… айам̣ дит̣т̣хилепо. дхӣроти пан̣д̣ито пан̃н̃ава̄ буддхима̄ н̃а̄н̣ӣ вибха̄вӣ медха̄вӣ. дхӣро тан̣ха̄лепам̣ паха̄йа дит̣т̣хилепам̣ пат̣иниссаджджитва̄ дит̣т̣хе на лимпати, суте на лимпати, муте на лимпати, вин̃н̃а̄те на лимпати, на палимпати [на сам̣лимпати (сйа̄.)], на упалимпати. алитто апалитто [асам̣литто (сйа̄.)] анупалитто никкханто ниссат̣о виппамутто висан̃н̃утто вимарийа̄дикатена четаса̄ вихаратӣти – на лимпатӣ дит̣т̣хасутесу дхӣроти.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘убхосу антесу винеййа чхандам̣, пхассам̣ парин̃н̃а̄йа ана̄нугиддхо;

йадаттагарахӣ тадакуббама̄но, на лимпатӣ дит̣т̣хасутесу дхӣро’’ти.

14. сан̃н̃ам̣ парин̃н̃а̄ витареййа огхам̣, париггахесу муни нопалитто;

аббӯл̣хасалло чарамаппаматто, на̄сӣсатӣ локамимам̣ паран̃ча.

сан̃н̃ам̣ парин̃н̃а̄ витареййа огханти. сан̃н̃а̄ти ка̄масан̃н̃а̄ бйа̄па̄дасан̃н̃а̄ вихим̣са̄сан̃н̃а̄ неккхаммасан̃н̃а̄ абйа̄па̄дасан̃н̃а̄ авихим̣са̄сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄ саддасан̃н̃а̄ гандхасан̃н̃а̄ расасан̃н̃а̄ пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄ дхаммасан̃н̃а̄ – йа̄ еварӯпа̄ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нана̄ сан̃джа̄нитаттам̣ – айам̣ вуччати сан̃н̃а̄. сан̃н̃ам̣ парин̃н̃а̄ти сан̃н̃ам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нитва̄ – н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа, тӣран̣апарин̃н̃а̄йа, паха̄напарин̃н̃а̄йа.

катама̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄? сан̃н̃ам̣ джа̄на̄ти – айам̣ ка̄масан̃н̃а̄, айам̣ бйа̄па̄дасан̃н̃а̄, айам̣ вихим̣са̄сан̃н̃а̄, айам̣ неккхаммасан̃н̃а̄, айам̣ абйа̄па̄дасан̃н̃а̄, айам̣ авихим̣са̄сан̃н̃а̄, айам̣ рӯпасан̃н̃а̄, айам̣ саддасан̃н̃а̄, айам̣ гандхасан̃н̃а̄, айам̣ расасан̃н̃а̄, айам̣ пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄, айам̣ дхаммасан̃н̃а̄ти джа̄на̄ти пассати – айам̣ н̃а̄тапарин̃н̃а̄.

катама̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄? евам̣ н̃а̄там̣ катва̄ сан̃н̃ам̣ тӣрети. аниччато дуккхато рогато ган̣д̣ато саллато агхато а̄ба̄дхато парато палокато ӣтито упаддавато бхайато упасаггато чалато пабхан̇гуто…пе… самудайато аттхан̇гамато асса̄дато а̄дӣнавато ниссаран̣ато тӣрети – айам̣ тӣран̣апарин̃н̃а̄.

катама̄ паха̄напарин̃н̃а̄? евам̣ тӣрайитва̄ сан̃н̃а̄йа чхандара̄гам̣ паджахати винодети анабха̄вам̣ гамети. вуттампи хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘йо, бхиккхаве, сан̃н̃а̄йа чхандара̄го, там̣ паджахатха. евам̣ са̄ сан̃н̃а̄ пахӣна̄ бхависсати уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄’’ти – айам̣ паха̄напарин̃н̃а̄. сан̃н̃ам̣ парин̃н̃а̄ти сан̃н̃ам̣ има̄хи тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нитва̄. витареййа огханти ка̄могхам̣ бхавогхам̣ дит̣т̣хогхам̣ авиджджогхам̣ тареййа уттареййа патареййа саматиккамеййа вӣтиваттеййа̄ти – сан̃н̃ам̣ парин̃н̃а̄ витареййа огхам̣.

париггахесу муни нопалиттоти. париггаха̄ти две париггаха̄ – тан̣ха̄париггахо ча дит̣т̣хипариггахо ча…пе… айам̣ тан̣ха̄париггахо…пе… айам̣ дит̣т̣хипариггахо. мунӣти. монам̣ вуччати н̃а̄н̣ам̣. йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи, тена н̃а̄н̣ена саманна̄гато муни монаппаттоти. тӣн̣и монеййа̄ни – ка̄йамонеййам̣, вачӣмонеййам̣, маномонеййам̣.

катамам̣ ка̄йамонеййам̣? тивидхака̄йадуччарита̄нам̣ паха̄нам̣ ка̄йамонеййам̣, тивидхам̣ ка̄йасучаритам̣ ка̄йамонеййам̣, ка̄йа̄рамман̣е н̃а̄н̣ам̣ ка̄йамонеййам̣, ка̄йапарин̃н̃а̄ ка̄йамонеййам̣, парин̃н̃а̄сахагато магго ка̄йамонеййам̣, ка̄йе чхандара̄гасса паха̄нам̣ ка̄йамонеййам̣, ка̄йасан̇кха̄раниродхо чатуттхаджджха̄насама̄патти ка̄йамонеййам̣ – идам̣ ка̄йамонеййам̣.

катамам̣ вачӣмонеййам̣? чатуббидхавачӣдуччарита̄нам̣ паха̄нам̣ вачӣмонеййам̣, чатуббидхам̣ вачӣсучаритам̣ вачӣмонеййам̣, ва̄ча̄рамман̣е н̃а̄н̣ам̣ вачӣмонеййам̣, ва̄ча̄парин̃н̃а̄ вачӣмонеййам̣, парин̃н̃а̄сахагато магго вачӣмонеййам̣, ва̄ча̄йа чхандара̄гасса паха̄нам̣ вачӣмонеййам̣, вачӣсан̇кха̄раниродхо дутийаджджха̄насама̄патти вачӣмонеййам̣ – идам̣ вачӣмонеййам̣.