16. са̄рипуттасуттаниддесо
атха са̄рипуттасуттаниддесам̣ ваккхати –
190. на ме дит̣т̣хо ито пуббе, [ичча̄йасма̄ са̄рипутто]
на суто уда кассачи;
евам̣ ваггувадо саттха̄, тусита̄ ган̣има̄гато.
на ме дит̣т̣хо ито пуббети. ито пуббе ме майа̄ на дит̣т̣хапуббо со бхагава̄ имина̄ чаккхуна̄ имина̄ аттабха̄вена. йада̄ бхагава̄ та̄ватим̣сабхаване па̄риччхаттакамӯле пан̣д̣укамбаласила̄йам̣ вассам̣вуттхо [вассам̣вут̣т̣хо (сйа̄.)] деваган̣апаривуто маджджхе ман̣имайена сопа̄н̣ена сан̇кассанагарам̣ отин̣н̣о имам̣ дассанам̣ пуббе на дит̣т̣хоти – на ме дит̣т̣хо ито пуббе.
ичча̄йасма̄ са̄рипуттоти. ичча̄ти падасандхи падасам̣сагго падапа̄рипӯрӣ аккхарасамава̄йо бйан̃джанасилит̣т̣хата̄ пада̄нупуббата̄петам̣ – ичча̄ти. а̄йасма̄ти пийавачанам̣ гарувачанам̣ сага̄равасаппатиссавачанаметам̣ – а̄йасма̄ти. са̄рипуттоти тасса тхерасса на̄мам̣ сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄мам̣ на̄макаммам̣ на̄мадхеййам̣ нирутти бйан̃джанам̣ абхила̄поти – ичча̄йасма̄ са̄рипутто.
на суто уда кассачӣти. на̄ти пат̣иккхепо. уда̄ти падасандхи падасам̣сагго падапа̄рипӯрӣ аккхарасамава̄йо бйан̃джанасилит̣т̣хата̄ пада̄нупуббата̄петам̣ – уда̄ти. кассачӣти кхаттийасса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ вессасса ва̄ суддасса ва̄ гахат̣т̣хасса ва̄ паббаджитасса ва̄ девасса ва̄ мануссасса ва̄ти – на суто уда кассачи.
евам̣ ваггувадо саттха̄ти. евам̣ ваггувадо мадхуравадо пеманӣйавадо хадайан̇гамавадо каравӣкарутаман̃джугхосо [каравикарудаман̃джуссаро (сйа̄.)]. ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато кхо пана тасса бхагавато мукхато гхосо ниччхарати – висат̣т̣хо ча вин̃н̃еййо ча ман̃джу ча саванӣйо ча бинду ча ависа̄рӣ ча гамбхӣро ча нинна̄ди ча. йатха̄ парисам̣ кхо пана со бхагава̄ сарена вин̃н̃а̄пети, на асса бахиддха̄ париса̄йа гхосо ниччхарати, брахмассаро кхо пана со бхагава̄ каравӣкабха̄н̣ӣти – евам̣ ваггувадо.
саттха̄ти саттха̄ бхагава̄ саттхава̄хо. йатха̄ саттхава̄хо сатте канта̄рам̣ та̄рети, чораканта̄рам̣ та̄рети, ва̄л̣аканта̄рам̣ та̄рети, дуббхиккхаканта̄рам̣ та̄рети, нирудакаканта̄рам̣ та̄рети утта̄рети нитта̄рети пата̄рети кхемантабхӯмим̣ сампа̄пети; евамева бхагава̄ саттхава̄хо сатте канта̄рам̣ та̄рети, джа̄тиканта̄рам̣ та̄рети, джара̄канта̄рам̣ та̄рети, бйа̄дхиканта̄рам̣…пе… маран̣аканта̄рам̣… сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄саканта̄рам̣ та̄рети ра̄гаканта̄рам̣ та̄рети досаканта̄рам̣… мохаканта̄рам̣… ма̄наканта̄рам̣… дит̣т̣хиканта̄рам̣… килесаканта̄рам̣… дуччаритаканта̄рам̣ та̄рети, ра̄гагаханам̣ та̄рети, досагаханам̣… мохагаханам̣… ма̄нагаханам̣… дит̣т̣хигаханам̣… килесагаханам̣… дуччаритагаханам̣ та̄рети утта̄рети нитта̄рети пата̄рети кхемантам̣ аматам̣ нибба̄нам̣ сампа̄петӣти. евампи бхагава̄ саттхава̄хо.
атха ва̄ бхагава̄ нета̄ винета̄ анунета̄ пан̃н̃апета̄ ниджджха̄пета̄ пеккхета̄ паса̄дета̄ти. евампи бхагава̄ саттхава̄хо.
атха ва̄ бхагава̄ ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄, асан̃джа̄тасса маггасса сан̃джанета̄, анаккха̄тасса маггасса аккха̄та̄, магган̃н̃ӯ маггавидӯ маггаковидо магга̄нуга̄ ча пана етарахи са̄вака̄ вихаранти паччха̄ саманна̄гата̄ти. евампи бхагава̄ саттхава̄хоти – евам̣ ваггувадо саттха̄.
тусита̄ ган̣има̄гатоти. бхагава̄ туситака̄йа̄ чавитва̄ сато сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккантоти. евампи тусита̄ ган̣има̄гато.
атха ва̄ дева̄ вуччанти тусита̄. те тут̣т̣ха̄ сантут̣т̣ха̄ аттамана̄ памудита̄ пӣтисоманассаджа̄та̄ девалокато ган̣им̣ а̄гатоти. евампи тусита̄ ган̣има̄гато. атха ва̄ араханто вуччанти тусита̄. те тут̣т̣ха̄ сантут̣т̣ха̄ аттамана̄ парипун̣н̣асан̇каппа̄ араханта̄нам̣ ган̣им̣ а̄гатоти. евампи тусита̄ ган̣има̄гато. ган̣ӣти ган̣ӣ бхагава̄. ган̣а̄чарийоти ган̣ӣ, ган̣асса саттха̄ти ган̣ӣ, ган̣ам̣ парихаратӣти ган̣ӣ, ган̣ам̣ овадатӣти ган̣ӣ, ган̣амануса̄сатӣти ган̣ӣ, виса̄радо ган̣ам̣ упасан̇каматӣти ган̣ӣ, ган̣асса [ган̣осса (сӣ.)] суссӯсати сотам̣ одахати ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапетӣти ган̣ӣ, ган̣ам̣ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣ха̄петӣти ган̣ӣ, бхиккхуган̣асса ган̣ӣ, бхиккхуниган̣асса ган̣ӣ, упа̄сакаган̣асса ган̣ӣ, упа̄сика̄ган̣асса ган̣ӣ, ра̄джаган̣асса ган̣ӣ, кхаттийаган̣асса… бра̄хман̣аган̣асса… вессаган̣асса… суддаган̣асса… деваган̣асса… брахмаган̣асса ган̣ӣ, сан̇гхӣ ган̣ӣ ган̣а̄чарийо. а̄гатоти упагато самупагато самупапанно [сампатто (сйа̄. ка.)] сан̇кассанагаранти – тусита̄ ган̣има̄гато.
тена̄ха тхеро са̄рипутто –
‘‘на ме дит̣т̣хо ито пуббе, [ичча̄йасма̄ са̄рипутто]
на суто уда кассачи;
евам̣ ваггувадо саттха̄, тусита̄ ган̣има̄гато’’ти.
191. садевакасса локасса, йатха̄ диссати чаккхума̄;
саббам̣ тамам̣ винодетва̄, екова ратимаджджхага̄.
садевакасса локасса̄ти садевакасса локасса сама̄ракасса сабрахмакасса сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа̄ти – садевакасса локасса.
йатха̄ диссати чаккхума̄ти йатха̄ бхагавантам̣ та̄ватим̣сабхаване па̄риччхаттакамӯле пан̣д̣укамбаласила̄йам̣ нисиннам̣ дхаммам̣ десентам̣ девата̄ пассанти татха̄ манусса̄ пассанти. йатха̄ манусса̄ пассанти татха̄ девата̄ пассанти. йатха̄ дева̄нам̣ диссати татха̄ манусса̄нам̣ диссати. йатха̄ манусса̄нам̣ диссати татха̄ дева̄нам̣ диссатӣти. евампи йатха̄ диссати чаккхума̄. йатха̄ ва̄ панеке бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ аданта̄ дантаван̣н̣ена диссанти, асанта̄ сантаван̣н̣ена диссанти, анупасанта̄ упасантаван̣н̣ена диссанти, аниббута̄ ниббутаван̣н̣ена диссанти.
‘‘патирӯпако маттика̄кун̣д̣алова, лохад̣д̣хама̄сова [лохама̄сова (сйа̄.)] суван̣н̣ачханно;
чаранти локе парива̄рачханна̄, анто асуддха̄ бахи собхама̄на̄’’ти [айам̣ га̄тха̄ сам̣. ни. 1.122 диссати].
на бхагава̄ евам̣ диссати. бхагава̄ бхӯтена таччхена татхена йа̄тха̄вена авипарӣтена сабха̄вена данто дантаван̣н̣ена диссати, санто сантаван̣н̣ена диссати, упасанто упасантаван̣н̣ена диссати, ниббуто ниббутаван̣н̣ена диссати, акаппитаирийа̄патха̄ ча буддха̄ бхагаванто пан̣идхисампанна̄ти. евампи йатха̄ диссати чаккхума̄.
атха ва̄ бхагава̄ висуддхасаддо гатакиттисаддасилоко [бхат̣акиттисаддасилоко (сйа̄.)] на̄габхаване ча супан̣н̣абхаване ча йаккхабхаване ча асурабхаване ча гандхаббабхаване ча маха̄ра̄джабхаване ча индабхаване ча брахмабхаване ча девабхаване ча едисо ча та̄дисо ча тато ча бхиййоти. евампи йатха̄ диссати чаккхума̄.
атха ва̄ бхагава̄ дасахи балехи саманна̄гато, чатӯхи веса̄раджджехи, чатӯхи пат̣исамбхида̄хи, чхахи абхин̃н̃а̄хи, чхахи буддхадхаммехи, теджена ча балена ча гун̣ена ча вӣрийена ча пан̃н̃а̄йа ча диссати н̃а̄йати пан̃н̃а̄йати.
‘‘дӯре санто пака̄сенти, химавантова паббато;
асантеттха на диссанти, раттим̣ кхитта̄ [раттикхитта̄ (сӣ.) дха. па. 304] йатха̄ сара̄’’ти.
евампи йатха̄ диссати чаккхума̄.
чаккхума̄ти бхагава̄ пан̃чахи чаккхӯхи чаккхума̄ – мам̣сачаккхуна̄пи чаккхума̄, диббачаккхуна̄пи чаккхума̄, пан̃н̃а̄чаккхуна̄пи чаккхума̄, буддхачаккхуна̄пи чаккхума̄, самантачаккхуна̄пи чаккхума̄.
катхам̣ бхагава̄ мам̣сачаккхуна̄пи чаккхума̄? мам̣сачаккхумхи бхагавато пан̃ча ван̣н̣а̄ сам̣виджджанти – нӣло ча ван̣н̣о, пӣтако ча ван̣н̣о, лохитако ча ван̣н̣о, кан̣хо ча ван̣н̣о, ода̄то ча ван̣н̣о. аккхилома̄ни ча бхагавато. йаттха ча аккхилома̄ни патит̣т̣хита̄ни там̣ нӣлам̣ хоти сунӣлам̣ па̄са̄дикам̣ дассанеййам̣ ума̄пуппхасама̄нам̣. тасса парато пӣтакам̣ хоти супӣтакам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ па̄са̄дикам̣ дассанеййам̣ кан̣ика̄рапуппхасама̄нам̣. убхато аккхикӯт̣а̄ни бхагавато лохитака̄ни хонти сулохитака̄ни па̄са̄дика̄ни дассанеййа̄ни индагопакасама̄на̄ни. маджджхе кан̣хам̣ хоти сукан̣хам̣ алӯкхам̣ суддхам̣ па̄са̄дикам̣ дассанеййам̣ адда̄рит̣т̣хакасама̄нам̣. тасса парато ода̄там̣ хоти суода̄там̣ сетам̣ пан̣д̣арам̣ па̄са̄дикам̣ дассанеййам̣ осадхита̄ракасама̄нам̣. тена бхагава̄ па̄катикена мам̣сачаккхуна̄ аттабха̄вапарийа̄паннена пуримасучаритакамма̄бхиниббаттена саманта̄ йоджанам̣ пассати дива̄ чева раттин̃ча. йада̄пи чатуран̇гасаманна̄гато андхака̄ро хоти сӯрийо ча аттхан̇гато хоти; ка̄л̣апаккхо ча упосатхо хоти, тиббо ча ванасан̣д̣о хоти, маха̄ ча ка̄л̣амегхо аббхут̣т̣хито хоти. еварӯпепи чатуран̇гасаманна̄гате андхака̄ре саманта̄ йоджанам̣ пассати. наттхи со кут̣т̣о ва̄ кава̄т̣ам̣ ва̄ па̄ка̄ро ва̄ паббато ва̄ гаччхо ва̄ лата̄ ва̄ а̄варан̣ам̣ рӯпа̄нам̣ дассана̄йа. екан̃че тилапхалам̣ нимиттам̣ катва̄ тилава̄хе паккхипеййа, тан̃н̃ева тилапхалам̣ уддхареййа. евам̣ парисуддхам̣ бхагавато па̄катикамам̣сачаккху. евам̣ бхагава̄ мам̣сачаккхуна̄пи чаккхума̄.
катхам̣ бхагава̄ диббена чаккхуна̄пи чаккхума̄? бхагава̄ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате; йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄; име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате; йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти. а̄кан̇кхама̄но ча бхагава̄ екампи локадха̄тум̣ пассеййа, двепи локадха̄туйо пассеййа, тиссопи локадха̄туйо пассеййа, чатассопи локадха̄туйо пассеййа, пан̃чапи локадха̄туйо пассеййа, дасапи локадха̄туйо пассеййа, вӣсампи [вӣсатимпи (сӣ.)] локадха̄туйо пассеййа, тим̣сампи локадха̄туйо пассеййа, чатта̄лӣсампи локадха̄туйо пассеййа, пан̃н̃а̄сампи локадха̄туйо пассеййа, сатампи локадха̄тум̣ пассеййа, сахассимпи чӯл̣аникам̣ локадха̄тум̣ пассеййа, двисахассимпи маджджхимикам̣ локадха̄тум̣ пассеййа, тисахассимпи локадха̄тум̣ пассеййа, маха̄сахассимпи локадха̄тум̣ пассеййа, йа̄ватакам̣ пана а̄кан̇кхеййа та̄ватакам̣ пассеййа. евам̣ парисуддхам̣ бхагавато диббачаккху. евам̣ бхагава̄ диббена чаккхуна̄пи чаккхума̄.
катхам̣ бхагава̄ пан̃н̃а̄чаккхуна̄пи чаккхума̄? бхагава̄ маха̄пан̃н̃о путхупан̃н̃о ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о тиккхапан̃н̃о ниббедхикапан̃н̃о пан̃н̃а̄пабхедакусало пабхиннан̃а̄н̣о адхигатапат̣исамбхидо чатувеса̄раджджаппатто дасабаладха̄рӣ пуриса̄сабхо пурисасӣхо пурисана̄го пуриса̄джан̃н̃о пурисадхорайхо анантан̃а̄н̣о анантатеджо анантайасо ад̣д̣хо махаддхано дханава̄ нета̄ винета̄ анунета̄ пан̃н̃апета̄ ниджджха̄пета̄ пеккхета̄ паса̄дета̄. со хи бхагава̄ ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄, асан̃джа̄тасса маггасса сан̃джанета̄, анаккха̄тасса маггасса аккха̄та̄, магган̃н̃ӯ маггавидӯ маггаковидо магга̄нуга̄ ча пана етарахи са̄вака̄ вихаранти паччха̄ саманна̄гата̄.
со хи бхагава̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти, пассам̣ пассати, чаккхубхӯто н̃а̄н̣абхӯто дхаммабхӯто брахмабхӯто ватта̄ паватта̄ аттхасса ниннета̄ аматасса да̄та̄ дхаммасса̄мӣ татха̄гато. наттхи тасса бхагавато ан̃н̃а̄там̣ адит̣т̣хам̣ авидитам̣ асаччхикатам̣ апхасситам̣ пан̃н̃а̄йа. атӣтам̣ ана̄гатам̣ паччуппаннам̣ упа̄да̄йа саббе дхамма̄ сабба̄ка̄рена буддхасса бхагавато н̃а̄н̣амукхе а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти. йам̣ кин̃чи неййам̣ на̄ма аттхи джа̄нитаббам̣ [аттхи дхаммам̣ джа̄нитаббам̣ (ка.) маха̄ни. 156] аттаттхо ва̄, параттхо ва̄, убхайаттхо ва̄, дит̣т̣хадхаммико ва̄ аттхо, сампара̄йико ва̄ аттхо, утта̄но ва̄ аттхо, гамбхӣро ва̄ аттхо, гӯл̣хо ва̄ аттхо, пат̣иччханно ва̄ аттхо, неййо ва̄ аттхо, нӣто ва̄ аттхо, анаваджджо ва̄ аттхо, никкилесо ва̄ аттхо, вода̄но ва̄ аттхо, параматтхо ва̄ аттхо, саббам̣ там̣ антобуддхан̃а̄н̣е париваттати.
атӣте буддхасса бхагавато аппат̣ихатам̣ н̃а̄н̣ам̣, ана̄гате аппат̣ихатам̣ н̃а̄н̣ам̣, паччуппанне аппат̣ихатам̣ н̃а̄н̣ам̣. саббам̣ ка̄йакаммам̣ буддхасса бхагавато н̃а̄н̣а̄нупариватти. саббам̣ вачӣкаммам̣… саббам̣ манокаммам̣ буддхасса бхагавато н̃а̄н̣а̄нупариватти. йа̄ватакам̣ неййам̣ та̄ватакам̣ н̃а̄н̣ам̣, йа̄ватакам̣ н̃а̄н̣ам̣ та̄ватакам̣ неййам̣; неййапарийантикам̣ н̃а̄н̣ам̣, н̃а̄н̣апарийантикам̣ неййам̣; неййам̣ атиккамитва̄ н̃а̄н̣ам̣ наппаваттати, н̃а̄н̣ам̣ атиккамитва̄ неййапатхо наттхи; ан̃н̃аман̃н̃апарийантат̣т̣ха̄йино те дхамма̄. йатха̄ двиннам̣ самуггапат̣ала̄нам̣ самма̄пхусита̄нам̣ хет̣т̣химам̣ самуггапат̣алам̣ упаримам̣ на̄тиваттати, упаримам̣ самуггапат̣алам̣ хет̣т̣химам̣ на̄тиваттати, ан̃н̃аман̃н̃апарийантат̣т̣ха̄йино; евамевам̣ буддхасса бхагавато неййан̃ча н̃а̄н̣ан̃ча ан̃н̃аман̃н̃апарийантат̣т̣ха̄йино. йа̄ватакам̣ неййам̣ та̄ватакам̣ н̃а̄н̣ам̣, йа̄ватакам̣ н̃а̄н̣ам̣ та̄ватакам̣ неййам̣, неййапарийантикам̣ н̃а̄н̣ам̣, н̃а̄н̣апарийантикам̣ неййам̣; неййам̣ атиккамитва̄ н̃а̄н̣ам̣ на паваттати, н̃а̄н̣ам̣ атиккамитва̄ неййапатхо наттхи; ан̃н̃аман̃н̃апарийантат̣т̣ха̄йино те дхамма̄.
саббадхаммесу буддхасса бхагавато н̃а̄н̣ам̣ паваттати. саббе дхамма̄ буддхасса бхагавато а̄ваджджанапат̣ибаддха̄ а̄кан̇кхапат̣ибаддха̄ манасика̄рапат̣ибаддха̄ читтуппа̄дапат̣ибаддха̄. саббасаттесу буддхасса бхагавато н̃а̄н̣ам̣ паваттати. саббесам̣ сатта̄нам̣ бхагава̄ а̄сайам̣ джа̄на̄ти, анусайам̣ джа̄на̄ти, чаритам̣ джа̄на̄ти, адхимуттим̣ джа̄на̄ти, аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе бхабба̄бхаббе сатте паджа̄на̄ти. садевако локо сама̄рако сабрахмако сассаман̣абра̄хман̣ӣ паджа̄ садеваманусса̄ антобуддхан̃а̄н̣е париваттати.
йатха̄ йе кечи маччхакаччхапа̄ антамасо тимитимин̇галам̣ упа̄да̄йа антомаха̄самудде париваттанти; евамева садевако локо сама̄рако сабрахмако сассаман̣абра̄хман̣ӣ паджа̄ садеваманусса̄ антобуддхан̃а̄н̣е париваттати. йатха̄ йе кечи паккхӣ антамасо гарул̣ам̣ венатеййам̣ упа̄да̄йа а̄ка̄сасса падесе париваттанти; евамева йепи те са̄рипуттасама̄ пан̃н̃а̄йа тепи буддхан̃а̄н̣асса падесе париваттанти; буддхан̃а̄н̣ам̣ деваманусса̄нам̣ пан̃н̃ам̣ пхаритва̄ абхибхавитва̄ тит̣т̣хати. йепи те кхаттийапан̣д̣ита̄ бра̄хман̣апан̣д̣ита̄ гахапатипан̣д̣ита̄ саман̣апан̣д̣ита̄ нипун̣а̄ катапараппава̄да̄ ва̄лаведхирӯпа̄ вобхинданта̄ ман̃н̃е чаранти пан̃н̃а̄гатена дит̣т̣хигата̄ни, те пан̃хе абхисан̇кхаритва̄ абхисан̇кхаритва̄ татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄ пуччханти гӯл̣ха̄ни ча пат̣иччханна̄ни ча. катхита̄ висаджджита̄ва те пан̃ха̄ бхагавата̄ хонти ниддит̣т̣хака̄ран̣а̄ упаккхиттака̄ ча. те бхагавато сампаджджанти. атха кхо бхагава̄ва таттха атирочати, йадидам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти. евам̣ бхагава̄ пан̃н̃а̄чаккхуна̄пи чаккхума̄.
катхам̣ бхагава̄ буддхачаккхуна̄пи чаккхума̄? бхагава̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто [олокенто (сӣ.)] аддаса сатте аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе аппекачче паралокаваджджабхайадасса̄вино вихаранте аппекачче напаралокаваджджабхайадасса̄вино вихаранте. сеййатха̄пи на̄ма уппалинийам̣ ва̄ падуминийам̣ ва̄ пун̣д̣арӣкинийам̣ ва̄ аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни удака̄нуггата̄ни антонимуггапосӣни, аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни самодакам̣ т̣хита̄ни, аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни удакам̣ аччуггамма тит̣т̣ханти анупалитта̄ни удакена; евамевам̣ бхагава̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто аддаса сатте аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе аппекачче паралокаваджджабхайадасса̄вино вихаранте аппекачче напаралокаваджджабхайадасса̄вино вихаранте. джа̄на̄ти бхагава̄ – ‘‘айам̣ пуггало ра̄гачарито, айам̣ досачарито, айам̣ мохачарито, айам̣ витаккачарито, айам̣ саддха̄чарито, айам̣ н̃а̄н̣ачарито’’ти. ра̄гачаритасса бхагава̄ пуггаласса асубхакатхам̣ катхети; досачаритасса бхагава̄ пуггаласса метта̄бха̄ванам̣ а̄чиккхати; мохачаритасса бхагава̄ пуггаласса уддесе парипуччха̄йа ка̄лена дхаммассаване ка̄лена дхаммаса̄каччха̄йа гарусам̣ва̄се нивесети; витаккачаритасса бхагава̄ пуггаласса а̄на̄па̄нассатим̣ а̄чиккхати; саддха̄чаритасса бхагава̄ пуггаласса паса̄данӣйам̣ нимиттам̣ а̄чиккхати буддхасубодхим̣ дхаммасудхамматам̣ сан̇гхасуппат̣ипаттим̣ сӣла̄ни ча аттано; н̃а̄н̣ачаритасса бхагава̄ пуггаласса випассана̄нимиттам̣ а̄чиккхати аничча̄ка̄рам̣ дуккха̄ка̄рам̣ анатта̄ка̄рам̣.
‘‘селе йатха̄ паббатамуддханит̣т̣хито, йатха̄пи пассе джанатам̣ самантато;
татхӯпамам̣ дхаммамайам̣ сумедха, па̄са̄дама̄руйха самантачаккху;
сока̄ватин̣н̣ам̣ джанатамапетасоко, авеккхассу джа̄тиджара̄бхибхӯта’’нти.
евам̣ бхагава̄ буддхачаккхуна̄пи чаккхума̄.
катхам̣ бхагава̄ самантачаккхуна̄пи чаккхума̄? самантачаккху вуччати саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣. бхагава̄ саббан̃н̃утан̃а̄н̣ена упето самупето упагато самупагато упапанно самупапанно саманна̄гато.
‘‘на тасса адит̣т̣хамидхаттхи кин̃чи, атхо авин̃н̃а̄тамаджа̄нитаббам̣;
саббам̣ абхин̃н̃а̄си йадаттхи неййам̣, татха̄гато тена самантачаккхӯ’’ти.
евам̣ бхагава̄ самантачаккхуна̄пи чаккхума̄ти – йатха̄ диссати чаккхума̄.
саббам̣ тамам̣ винодетва̄ти саббам̣ ра̄гатамам̣ досатамам̣ мохатамам̣ ма̄натамам̣ дит̣т̣хитамам̣ килесатамам̣ дуччаритатамам̣ андхакаран̣ам̣ ачаккхукаран̣ам̣ ан̃н̃а̄н̣акаран̣ам̣ пан̃н̃а̄ниродхикам̣ вигха̄тапаккхикам̣ анибба̄насам̣ваттаникам̣ нудитва̄ панудитва̄ джахитва̄ паджахитва̄ винодетва̄ бйантим̣ каритва̄ анабха̄вам̣ гаметва̄ти – саббам̣ тамам̣ винодетва̄.
екова ратимаджджхага̄ти. екоти бхагава̄ паббаджджа̄сан̇кха̄тена еко, адутийат̣т̣хена еко, тан̣ха̄йа паха̄нат̣т̣хена еко, екантавӣтара̄готи еко, екантавӣтадосоти еко, екантавӣтамохоти еко, екантаниккилесоти еко, ека̄йанамаггам̣ гатоти еко, ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти еко.
катхам̣ бхагава̄ паббаджджа̄сан̇кха̄тена еко? бхагава̄ дахарова сама̄но сусу ка̄л̣акесо бхадрена [бхаддена (сйа̄.)] йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄ ака̄мака̄нам̣ ма̄та̄питӯнам̣ ассумукха̄нам̣ руданта̄нам̣ вилапанта̄нам̣ н̃а̄тисан̇гхам̣ паха̄йа саббам̣ гхара̄ва̄сапалибодхам̣ чхиндитва̄ путтада̄рапалибодхам̣ чхиндитва̄ н̃а̄типалибодхам̣ чхиндитва̄ митта̄маччапалибодхам̣ чхиндитва̄ саннидхипалибодхам̣ чхиндитва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитва̄ акин̃чанабха̄вам̣ упагантва̄ еко чарати вихарати ирийати ваттати па̄лети йапети йа̄пети – евам̣ бхагава̄ паббаджджа̄сан̇кха̄тена еко.
катхам̣ бхагава̄ адутийат̣т̣хена еко? со евам̣ паббаджито сама̄но еко аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исевати аппасадда̄ни аппаниггхоса̄ни виджанава̄та̄ни мануссара̄хассеййака̄ни пат̣исалла̄наса̄руппа̄ни. со еко чарати, еко гаччхати, еко тит̣т̣хати, еко нисӣдати, еко сеййам̣ каппети, еко га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависати, еко пат̣иккамати, еко рахо нисӣдати, еко чан̇камам̣ адхит̣т̣ха̄ти, еко чарати вихарати ирийати ваттати па̄лети йапети йа̄пети – евам̣ бхагава̄ адутийат̣т̣хена еко.
катхам̣ бхагава̄ тан̣ха̄йа паха̄нат̣т̣хена еко? со евам̣ еко адутийо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре бодхируккхамӯле маха̄падха̄нам̣ падаханто ма̄рам̣ сасенам̣ кан̣хам̣ намучим̣ паматтабандхум̣ видхамитва̄ тан̣ха̄джа̄линим̣ висаритам̣ висаттикам̣ паджахаси винодеси бйантим̣ ака̄си анабха̄вам̣ гамеси.
‘‘тан̣ха̄дутийо пурисо, дӣгхамаддха̄насам̣сарам̣;
иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄вам̣ [иттхам̣ бха̄ван̃н̃атха̄бха̄вам̣ (ка.) итиву. 15, 105], сам̣са̄рам̣ на̄тиваттати.
‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, тан̣хам̣ дуккхасса самбхавам̣;
вӣтатан̣хо ана̄да̄но, сато бхиккху париббадже’’ти.
евам̣ бхагава̄ тан̣ха̄йа паха̄нат̣т̣хена еко.
катхам̣ бхагава̄ екантавӣтара̄готи еко? ра̄гасса пахӣнатта̄ екантавӣтара̄готи еко, досасса пахӣнатта̄ екантавӣтадосоти еко, мохасса пахӣнатта̄ екантавӣтамохоти еко, килеса̄нам̣ пахӣнатта̄ екантаниккилесоти еко.
катхам̣ бхагава̄ ека̄йанамаггам̣ гатоти еко? ека̄йанамагго вуччати чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ чатта̄ро саммаппадха̄на̄ чатта̄ро иддхипа̄да̄ пан̃чиндрийа̄ни пан̃ча бала̄ни сатта боджджхан̇га̄ арийо ат̣т̣хан̇гико магго.
‘‘ека̄йанам̣ джа̄тикхайантадассӣ, маггам̣ паджа̄на̄ти хита̄нукампӣ;
етена маггена тарим̣су [атарим̣су (сйа̄.)] пуббе, тариссанти йе ча таранти огха’’нти.
евам̣ бхагава̄ ека̄йанамаггам̣ гатоти еко.
катхам̣ бхагава̄ еко ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти еко? бодхи вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣ пан̃н̃индрийам̣ пан̃н̃а̄балам̣ дхаммавичайасамбоджджхан̇го вӣмам̣са̄ випассана̄ самма̄дит̣т̣хи. бхагава̄ тена бодхин̃а̄н̣ена ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти буджджхи, ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄’’ти буджджхи, ‘‘саббе дхамма̄ анатта̄’’ти буджджхи, ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти буджджхи…пе… ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти буджджхи; ‘‘авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’ти буджджхи…пе… ‘‘джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’’ти буджджхи; ‘‘идам̣ дуккха’’нти буджджхи, ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти буджджхи, ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти буджджхи, ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти буджджхи; ‘‘име а̄сава̄’’ти буджджхи…пе… ‘‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти буджджхи; ‘‘име дхамма̄ парин̃н̃еййа̄’’ти буджджхи… паха̄табба̄ти… бха̄ветабба̄ти… саччхика̄табба̄ти буджджхи, чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча буджджхи, пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча буджджхи, чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча буджджхи, ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти буджджхи.
атха ва̄ йам̣ кин̃чи буджджхитаббам̣ анубуджджхитаббам̣ пат̣ибуджджхитаббам̣ самбуджджхитаббам̣ адхигантаббам̣ пхасситаббам̣ саччхика̄таббам̣, саббам̣ там̣ тена бодхин̃а̄н̣ена буджджхи анубуджджхи пат̣ибуджджхи самбуджджхи самма̄буджджхи адхигаччхи пхассеси саччха̄ка̄си. евам̣ бхагава̄ еко ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти еко.
ратимаджджхага̄ти. ратинти неккхаммаратим̣ вивекаратим̣ упасамаратим̣ самбодхиратим̣ аджджхага̄ самаджджхага̄ адхигаччхи пхассеси саччха̄ка̄сӣти – екова ратимаджджхага̄.
тена̄ха тхеро са̄рипутто –
‘‘садевакасса локасса, йатха̄ диссати чаккхума̄;
саббам̣ тамам̣ винодетва̄, екова ратимаджджхага̄’’ти.
192. там̣ буддхам̣ аситам̣ та̄дим̣, акухам̣ ган̣има̄гатам̣;
бахӯнамидха баддха̄нам̣, аттхи пан̃хена а̄гамам̣.
там̣ буддхам̣ аситам̣ та̄динти. буддхоти йо со бхагава̄ сайамбхӯ ана̄чарийако пуббе анануссутесу дхаммесу са̄мам̣ сачча̄ни абхисамбуджджхи, таттха ча саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣и [патто (сйа̄.)], балесу ча васӣбха̄вам̣ па̄пун̣и. буддхоти кенат̣т̣хена буддхо? буджджхита̄ сачча̄нӣти буддхо, бодхета̄ паджа̄йа̄ти буддхо, саббан̃н̃ута̄йа буддхо, саббадасса̄вита̄йа буддхо, анан̃н̃анеййата̄йа буддхо, висавита̄йа буддхо, кхӣн̣а̄савасан̇кха̄тена буддхо, нирупаккилесасан̇кха̄тена буддхо, екантавӣтара̄готи буддхо, екантавӣтадосоти буддхо, екантавӣтамохоти буддхо, екантаниккилесоти буддхо, ека̄йанамаггам̣ гатоти буддхо, еко ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти буддхо, абуддхивихататта̄ буддхипат̣ила̄бхатта̄ буддхо. буддхоти нетам̣ ма̄тара̄ катам̣ на питара̄ катам̣, на бха̄тара̄ катам̣, на бхагинийа̄ катам̣, на митта̄маччехи катам̣, на н̃а̄тиса̄лохитехи катам̣, на саман̣абра̄хман̣ехи катам̣, на девата̄хи катам̣. вимоккхантикаметам̣ буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ бодхийа̄ мӯле саха саббан̃н̃утан̃а̄н̣асса пат̣ила̄бха̄ саччхика̄ пан̃н̃атти, йадидам̣ буддхоти – там̣ буддхам̣. аситанти две ниссайа̄ – тан̣ха̄ниссайо ча дит̣т̣хиниссайо ча. катамо тан̣ха̄ниссайо? йа̄ва тан̣ха̄сан̇кха̄тена сӣмакатам̣ одхикатам̣ [парийа̄дикатам̣ (сйа̄.)] парийантакатам̣ париггахитам̣ мама̄йитам̣ – идам̣ мама, етам̣ мама, еттакам̣ мама, етта̄вата̄ мама, мама рӯпа̄ садда̄ гандха̄ раса̄ пхот̣т̣хабба̄, аттхаран̣а̄ па̄вуран̣а̄ да̄сида̄са̄ аджел̣ака̄ куккут̣асӯкара̄ хаттхигава̄ссавал̣ава̄, кхеттам̣ ваттхум̣ хиран̃н̃ам̣ суван̣н̣ам̣, га̄манигамара̄джадха̄нийо рат̣т̣хан̃ча джанападо ча косо ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча, кевалампи маха̄патхавим̣ тан̣ха̄васена мама̄йати, йа̄вата̄ ат̣т̣хасатам̣ тан̣ха̄вичаритам̣ – айам̣ тан̣ха̄ниссайо.
катамо дит̣т̣хиниссайо? вӣсативаттхука̄ сакка̄йадит̣т̣хи, дасаваттхука̄ миччха̄дит̣т̣хи, дасаваттхука̄ антагга̄хика̄ дит̣т̣хи. йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣ дит̣т̣хигаханам̣ дит̣т̣хиканта̄ро дит̣т̣хивисӯка̄йикам̣ дит̣т̣хивиппхандитам̣ дит̣т̣хисан̃н̃оджанам̣ га̄хо пат̣игга̄хо абхинивесо пара̄ма̄со куммагго миччха̄патхо миччхаттам̣ титтха̄йатанам̣ випарийа̄сагга̄хо випарӣтагга̄хо випалла̄сагга̄хо миччха̄га̄хо ‘‘айа̄тха̄вакасмим̣ йа̄тха̄вака’’нти га̄хо йа̄вата̄ два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни – айам̣ дит̣т̣хиниссайо.
буддхасса бхагавато тан̣ха̄ниссайо пахӣно, дит̣т̣хиниссайо пат̣иниссат̣т̣хо; тан̣ха̄ниссайасса пахӣнатта̄ дит̣т̣хиниссайасса пат̣иниссат̣т̣хатта̄ бхагава̄ чаккхум̣ асито, сотам̣… гха̄нам̣… дживхам̣… ка̄йам̣… манам̣ асито, рӯпе… садде… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе… кулам̣… ган̣ам̣… а̄ва̄сам̣… ла̄бхам̣… йасам̣… пасам̣сам̣… сукхам̣… чӣварам̣… пин̣д̣апа̄там̣… сена̄санам̣… гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣… ка̄мадха̄тум̣… рӯпадха̄тум̣… арӯпадха̄тум̣ … ка̄мабхавам̣… рӯпабхавам̣… арӯпабхавам̣… сан̃н̃а̄бхавам̣… асан̃н̃а̄бхавам̣… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄бхавам̣… екавока̄рабхавам̣… чатувока̄рабхавам̣… пан̃чавока̄рабхавам̣… атӣтам̣… ана̄гатам̣… паччуппаннам̣… дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббе дхамме асито аниссито аналлӣно анупагато анаджджхосито анадхимутто никкханто ниссат̣о виппамутто висан̃н̃утто вимарийа̄дикатена четаса̄ вихаратӣти – там̣ буддхам̣ аситам̣.
та̄динти бхагава̄ пан̃чаха̄ка̄рехи та̄дӣ – ит̣т̣ха̄нит̣т̣хе та̄дӣ, чатта̄вӣти та̄дӣ, тин̣н̣а̄вӣти та̄дӣ, мутта̄вӣти та̄дӣ, там̣ниддеса̄ та̄дӣ.
катхам̣ бхагава̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хе та̄дӣ? бхагава̄ ла̄бхепи та̄дӣ, ала̄бхепи та̄дӣ, йасепи та̄дӣ, айасепи та̄дӣ, пасам̣са̄йапи та̄дӣ нинда̄йапи та̄дӣ, сукхепи та̄дӣ, дуккхепи та̄дӣ; екачче ба̄хам̣ гандхена лимпеййум̣, екачче ба̄хам̣ ва̄сийа̄ таччхеййум̣, амукасмим̣ наттхи ра̄го, амукасмим̣ наттхи пат̣игхам̣, анунайапат̣игхавиппахӣно уггха̄тиниггха̄тивӣтиватто ануродхавиродхам̣ саматикканто. евам̣ бхагава̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хе та̄дӣ.
катхам̣ бхагава̄ чатта̄вӣти та̄дӣ? бхагавата̄ [бхагавато (сйа̄.)] ра̄го чатто ванто мутто пахӣно пат̣иниссат̣т̣хо, досо…пе… мохо… кодхо… упана̄хо… маккхо… пал̣а̄со… исса̄… маччхарийам̣… ма̄йа̄… са̄т̣хеййам̣… тхамбхо… са̄рамбхо… ма̄но… атима̄но… мадо… пама̄до… саббе килеса̄… саббе дуччарита̄… саббе даратха̄… саббе парил̣а̄ха̄… саббе санта̄па̄ … сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ра̄ чатта̄ ванта̄ мутта̄ пахӣна̄ пат̣иниссат̣т̣ха̄. евам̣ бхагава̄ чатта̄вӣти та̄дӣ.
катхам̣ бхагава̄ тин̣н̣а̄вӣти та̄дӣ? бхагава̄ ка̄могхам̣ тин̣н̣о, бхавогхам̣ тин̣н̣о, дит̣т̣хогхам̣ тин̣н̣о, авиджджогхам̣ тин̣н̣о, саббам̣ сам̣са̄рапатхам̣ тин̣н̣о уттин̣н̣о ниттин̣н̣о атикканто саматикканто вӣтиватто. со вут̣т̣хава̄со чин̣н̣ачаран̣о гатаддхо гатадисо гатакот̣ийо па̄литабрахмачарийо уттамадит̣т̣хиппатто бха̄витамагго пахӣнакилесо пат̣ивиддха̄куппо саччхикатаниродхо. дуккхам̣ тасса парин̃н̃а̄там̣, самудайо пахӣно, магго бха̄вито, ниродхо саччхикато, абхин̃н̃еййам̣ абхин̃н̃а̄там̣, парин̃н̃еййам̣ парин̃н̃а̄там̣, паха̄таббам̣ пахӣнам̣, бха̄ветаббам̣ бха̄витам̣, саччхика̄таббам̣ саччхикатам̣. со уккхиттапал̣игхо [уккхиттапалигхо (сйа̄. ка.) маха̄ни. 6] сам̣кин̣н̣апариккхо аббӯл̣хесико нираггал̣о арийо паннаддхаджо паннабха̄ро висан̃н̃утто пан̃чан̇гавиппахӣно чхал̣ан̇гасаманна̄гато ека̄раккхо чатура̄пассено панун̣н̣апаччекасаччо самавайасат̣т̣хесано ана̄виласан̇каппо пассаддхака̄йасан̇кха̄ро сувимуттачитто сувимуттапан̃н̃о кевалӣ вуситава̄ уттамапурисо парамапурисо парамапаттиппатто. со нева̄чинати, на̄пачинати; апачинитва̄ т̣хито нева паджахати, на упа̄дийати; паджахитва̄ т̣хито нева сам̣сиббати, на усинети; висинетва̄ т̣хито нева видхӯпети, на сандхӯпети; видхӯпетва̄ т̣хито, асекхена сӣлаккхандхена саманна̄гататта̄ т̣хито, асекхена сама̄дхиккхандхена саманна̄гататта̄ т̣хито, асекхена пан̃н̃а̄ккхандхена саманна̄гататта̄ т̣хито, асекхена вимуттиккхандхена саманна̄гататта̄ т̣хито, асекхена вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхена саманна̄гататта̄ т̣хито, саччам̣ сампат̣ипа̄дийитва̄ т̣хито, еджам̣ саматиккамитва̄ т̣хито, килесаггим̣ парийа̄дийитва̄ т̣хито, апаригаманата̄йа т̣хито, кат̣ам̣ сама̄да̄йа т̣хито, муттапат̣исеваната̄йа т̣хито, метта̄йа па̄рисуддхийа̄ т̣хито, карун̣а̄йа па̄рисуддхийа̄ т̣хито, мудита̄йа па̄рисуддхийа̄ т̣хито, упеккха̄йа па̄рисуддхийа̄ т̣хито, аччантапа̄рисуддхийа̄ т̣хито, атаммайата̄йа па̄рисуддхийа̄ т̣хито, вимуттатта̄ т̣хито, сантуситатта̄ т̣хито, кхандхапарийанте т̣хито, дха̄тупарийанте т̣хито, а̄йатанапарийанте т̣хито, гатипарийанте т̣хито, упапаттипарийанте т̣хито, пат̣исандхипарийанте т̣хито, бхавапарийанте т̣хито, сам̣са̄рапарийанте т̣хито, ват̣т̣апарийанте т̣хито, антиме бхаве т̣хито, антиме самуссайе т̣хито, антимадехадхаро бхагава̄.
‘‘тасса̄йам̣ паччхимако бхаво, чаримойам̣ самуссайо;
джа̄тимаран̣асам̣са̄ро, наттхи тасса пунаббхаво’’ти.
евам̣ бхагава̄ тин̣н̣а̄вӣти та̄дӣ.
катхам̣ бхагава̄ мутта̄вӣти та̄дӣ? бхагавато ра̄га̄ читтам̣ муттам̣ вимуттам̣ сувимуттам̣, доса̄ читтам̣… моха̄ читтам̣… кодха̄… упана̄ха̄… маккха̄… пал̣а̄са̄… исса̄йа… маччхарийа̄… ма̄йа̄йа… са̄т̣хеййа̄… тхамбха̄… са̄рамбха̄… ма̄на̄… атима̄на̄… мада̄… пама̄да̄… саббакилесехи… саббадуччаритехи… саббадаратхехи… саббапарил̣а̄хехи… саббасанта̄пехи… сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄рехи читтам̣ муттам̣ вимуттам̣ сувимуттам̣. евам̣ бхагава̄ мутта̄вӣти та̄дӣ.
катхам̣ бхагава̄ там̣ниддеса̄ та̄дӣ? бхагава̄ сӣле сати сӣлава̄ти там̣ниддеса̄ та̄дӣ, саддха̄йа сати саддхоти там̣ниддеса̄ та̄дӣ, вӣрийе сати вӣрийава̄ти там̣ниддеса̄ та̄дӣ, сатийа̄ сати сатима̄ти там̣ниддеса̄ та̄дӣ, сама̄дхисмим̣ сати сама̄хитоти там̣ниддеса̄ та̄дӣ, пан̃н̃а̄йа сати пан̃н̃ава̄ти там̣ниддеса̄ та̄дӣ, виджджа̄йа сати тевиджджоти там̣ниддеса̄ та̄дӣ, абхин̃н̃а̄йа сати чхал̣абхин̃н̃оти там̣ниддеса̄ та̄дӣ, дасабале сати дасабалоти там̣ниддеса̄ та̄дӣ. евам̣ бхагава̄ там̣ниддеса̄ та̄дӣти – там̣ буддхам̣ аситам̣ та̄дим̣.
акухам̣ ган̣има̄гатанти. акухоти тӣн̣и куханаваттхӯни – паччайапат̣исеванасан̇кха̄там̣ куханаваттху, ирийа̄патхасан̇кха̄там̣ куханаваттху, са̄мантаджаппанасан̇кха̄там̣ куханаваттху.
катамам̣ паччайапат̣исеванасан̇кха̄там̣ куханаваттху? идха гахапатика̄ бхиккхум̣ нимантенти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рехи. со па̄пиччхо иччха̄пакато аттхико [атиттико (сӣ.), иттхико (сйа̄.), пура̄бхедасуттаниддесе па̄т̣хана̄наттам̣ наттхи] чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣ бхиййокамйатам̣ упа̄да̄йа чӣварам̣ паччаккха̄ти, пин̣д̣апа̄там̣ паччаккха̄ти, сена̄санам̣ паччаккха̄ти, гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ паччаккха̄ти. со евама̄ха – ‘‘ким̣ саман̣асса махаггхена чӣварена! етам̣ са̄руппам̣, йам̣ саман̣о суса̄на̄ ва̄ сан̇ка̄ракӯт̣а̄ ва̄ па̄пан̣ика̄ ва̄ нантака̄ни уччинитва̄ сан̇гха̄т̣им̣ каритва̄ дха̄реййа. ким̣ саман̣асса махаггхена пин̣д̣апа̄тена! етам̣ са̄руппам̣, йам̣ саман̣о ун̃чха̄чарийа̄йа пин̣д̣ийа̄лопена джӣвитам̣ каппеййа. ким̣ саман̣асса махаггхена сена̄санена! етам̣ са̄руппам̣, йам̣ саман̣о руккхамӯлико ва̄ асса соса̄нико ва̄ аббхока̄сико ва̄. ким̣ саман̣асса махаггхена гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рена! етам̣ са̄руппам̣, йам̣ саман̣о пӯтимуттена харитакӣкхан̣д̣ена осадхам̣ кареййа̄’’ти тадупа̄да̄йа лӯкхам̣ чӣварам̣ дха̄рети, лӯкхам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джати, лӯкхам̣ сена̄санам̣ пат̣исевати, лӯкхам̣ гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ пат̣исевати. таменам̣ гахапатика̄ евам̣ джа̄нанти – ‘‘айам̣ саман̣о аппиччхо сантут̣т̣хо павивитто асам̣сат̣т̣хо а̄раддхавӣрийо дхутава̄до’’ти бхиййо бхиййо нимантенти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рехи. со евама̄ха – ‘‘тин̣н̣ам̣ саммукхӣбха̄ва̄ саддхо кулапутто бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасавати, саддха̄йа саммукхӣбха̄ва̄ саддхо кулапутто бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасавати, деййадхаммасса саммукхӣбха̄ва̄ саддхо кулапутто бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасавати, даккхин̣еййа̄нам̣ саммукхӣбха̄ва̄ саддхо кулапутто бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасавати. тумха̄кан̃чева̄йам̣ саддха̄ аттхи, деййадхаммо ча сам̣виджджати, ахан̃ча пат̣игга̄хако. саче ахам̣ на пат̣иггахесса̄ми, евам̣ тумхе пун̃н̃ена париба̄хира̄ [пат̣иба̄хира̄ (ка.)] бхависсатха, на майхам̣ имина̄ аттхо, апи ча тумха̄кам̣йева анукампа̄йа пат̣игган̣ха̄мӣ’’ти. тадупа̄да̄йа бахумпи чӣварам̣ пат̣игган̣ха̄ти [пат̣иган̣хати (сӣ.)], бахумпи пин̣д̣апа̄там̣ пат̣игган̣ха̄ти, бахумпи сена̄санам̣ пат̣игган̣ха̄ти, бахумпи гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ пат̣игган̣ха̄ти. йа̄ еварӯпа̄ бха̄кут̣ика̄ бха̄кут̣ийам̣ кухана̄ куха̄йана̄ кухитаттам̣ – идам̣ паччайапат̣исеванасан̇кха̄там̣ куханаваттху.
катамам̣ ирийа̄патхасан̇кха̄там̣ куханаваттху? идхекаччо па̄пиччхо иччха̄пакато самбха̄вана̄дхиппа̄йо, ‘‘евам̣ мам̣ джано самбха̄вессатӣ’’ти гаманам̣ сан̣т̣хапети, т̣ха̄нам̣ сан̣т̣хапети, нисаджджам̣ сан̣т̣хапети, сайанам̣ сан̣т̣хапети, пан̣идха̄йа гаччхати, пан̣идха̄йа тит̣т̣хати, пан̣идха̄йа нисӣдати, пан̣идха̄йа сеййам̣ каппети, сама̄хито вийа гаччхати, сама̄хито вийа тит̣т̣хати, сама̄хито вийа нисӣдати, сама̄хито вийа сеййам̣ каппети, а̄па̄тхакаджджха̄йӣва хоти. йа̄ еварӯпа̄ ирийа̄патхасса а̄т̣хапана̄ т̣хапана̄ сан̣т̣хапана̄ бха̄кут̣ика̄ бха̄кут̣ийам̣ кухана̄ куха̄йана̄ кухитаттам̣ – идам̣ ирийа̄патхасан̇кха̄там̣ куханаваттху.
катамам̣ са̄мантаджаппанасан̇кха̄там̣ куханаваттху? идхекаччо па̄пиччхо иччха̄пакато самбха̄вана̄дхиппа̄йо ‘‘евам̣ мам̣ джано самбха̄вессатӣ’’ти, арийадхаммасаннисситам̣ ва̄чам̣ бха̄сати. ‘‘йо еварӯпам̣ чӣварам̣ дха̄рети со саман̣о махесаккхо’’ти бхан̣ати; ‘‘йо еварӯпам̣ паттам̣ дха̄рети… лохатха̄лакам̣ дха̄рети… дхаммакаран̣ам̣ [дхаммакаракам̣ (сӣ. сйа̄.) абхидха̄наппадӣпика̄бхинаваниссайам̣ олокетаббам̣] дха̄рети… парисса̄ванам̣ дха̄рети… кун̃чикам̣ дха̄рети… упа̄ханам̣ дха̄рети… ка̄йабандханам̣ дха̄рети… а̄йогам̣ дха̄рети, со саман̣о махесаккхо’’ти бхан̣ати; ‘‘йасса еварӯпо упаджджха̄йо со саман̣о махесаккхо’’ти бхан̣ати; ‘‘йасса еварӯпо а̄чарийо… еварӯпа̄ сама̄нупаджджха̄йака̄… сама̄на̄чарийака̄… митта̄… сандит̣т̣ха̄… самбхатта̄… саха̄йа̄, со саман̣о махесаккхо’’ти бхан̣ати; ‘‘йо еварӯпе виха̄ре васати, со саман̣о махесаккхо’’ти бхан̣ати; ‘‘йо еварӯпе ад̣д̣хайоге васати… па̄са̄де васати… хаммийе васати… гуха̄йам̣ васати… лен̣е васати… кут̣ийа̄ васати… кӯт̣а̄га̄ре васати… ат̣т̣е васати … ма̄л̣е васати… уддан̣д̣е васати… упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ васати… ман̣д̣апе васати… руккхамӯле васати, со саман̣о махесаккхо’’ти бхан̣ати.
атха ва̄ кораджикакораджико, бха̄кут̣икабха̄кут̣ико, кухакакухако, лапакалапако, мукхасамбха̄вито ‘‘айам̣ саман̣о има̄сам̣ еварӯпа̄нам̣ виха̄расама̄паттӣнам̣ ла̄бхӣ’’ти. та̄дисам̣ гамбхӣрам̣ гӯл̣хам̣ нипун̣ам̣ пат̣иччханнам̣ локуттарам̣ сун̃н̃ата̄пат̣исан̃н̃уттам̣ катхам̣ катхети. йа̄ еварӯпа̄ бха̄кут̣ика̄ бха̄кут̣ийам̣ кухана̄ куха̄йана̄ кухитаттам̣ – идам̣ са̄мантаджаппанасан̇кха̄там̣ куханаваттху. буддхасса бхагавато има̄ни тӣн̣и куханаваттхӯни пахӣна̄ни самуччхинна̄ни вӯпасанта̄ни пат̣ипассаддха̄ни абхаббуппаттика̄ни н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄ни. тасма̄ буддхо акухоти – акухам̣.
ган̣има̄гатанти. ган̣ӣти ган̣ӣ бхагава̄. ган̣а̄чарийоти ган̣ӣ, ган̣асса саттха̄ти ган̣ӣ, ган̣ам̣ парихаратӣти ган̣ӣ, ган̣ам̣ овадатӣти ган̣ӣ, ган̣ам̣ ануса̄сатӣти ган̣ӣ, виса̄радо ган̣ам̣ упасан̇каматӣти ган̣ӣ, ган̣асса суссӯсати сотам̣ одахати ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣хапетӣти ган̣ӣ, ган̣ам̣ акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣ха̄петӣти ган̣ӣ, бхиккхуган̣асса ган̣ӣ, бхиккхунӣган̣асса ган̣ӣ, упа̄сакаган̣асса ган̣ӣ, упа̄сика̄ган̣асса ган̣ӣ, ра̄джаган̣асса ган̣ӣ, кхаттийаган̣асса ган̣ӣ, бра̄хман̣аган̣асса ган̣ӣ, вессаган̣асса ган̣ӣ, суддаган̣асса ган̣ӣ, брахмаган̣асса ган̣ӣ, деваган̣асса ган̣ӣ, сан̇гхим̣ [сам̣гхаган̣асса ган̣ӣ (сӣ.)] ган̣им̣ ган̣а̄чарийам̣. а̄гатанти упагатам̣ самупагатам̣ самупапаннам̣ [сампаттам̣ (бахӯсу)] сан̇кассанагаранти – акухам̣ ган̣има̄гатам̣.
бахӯнамидха баддха̄нанти. бахӯнам̣ кхаттийа̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ весса̄нам̣ судда̄нам̣ гахат̣т̣ха̄нам̣ паббаджита̄нам̣ дева̄нам̣ манусса̄нам̣. баддха̄нанти баддха̄нам̣ баддхачара̄нам̣ парича̄рака̄нам̣ сисса̄нанти – бахӯнамидха баддха̄нам̣.
аттхи пан̃хена а̄гаманти. пан̃хена аттхико а̄гатомхи [аттхика̄мха а̄гата̄ (сӣ. ка.) евамӣдисесу двӣсу падесупи бахувачанена], пан̃хам̣ пуччхитука̄мо а̄гатомхи, пан̃хам̣ сотука̄мо а̄гатомхӣти. евампи аттхи пан̃хена а̄гамам̣. атха ва̄ пан̃хаттхика̄нам̣ пан̃хам̣ пуччхитука̄ма̄нам̣ пан̃хам̣ сотука̄ма̄нам̣ а̄гаманам̣ абхиккаманам̣ упасан̇каманам̣ пайирупа̄санам̣ [пайирупа̄сана̄ (сйа̄. ка.)] сийа̄ аттхӣти. евампи аттхи пан̃хена а̄гамам̣. атха ва̄ пан̃ха̄гамо туйхам̣ аттхи, твампи паху [има̄ни тӣн̣и пада̄ни наттхи сйа̄. поттхаке], твамаси аламаттхо майа̄ пуччхитам̣ катхетум̣ висаджджетум̣ ‘‘вахассетам̣ бха̄ра’’нти. евампи аттхи пан̃хена а̄гамам̣.
тена̄ха тхеро са̄рипутто –
‘‘там̣ буддхам̣ аситам̣ та̄дим̣, акухам̣ ган̣има̄гатам̣;
бахӯнамидха баддха̄нам̣, аттхи пан̃хена а̄гама’’нти.
193. бхиккхуно виджигуччхато, бхаджато риттама̄санам̣;
руккхамӯлам̣ суса̄нам̣ ва̄, паббата̄нам̣ гуха̄су ва̄.
бхиккхуно виджигуччхатоти. бхиккхуноти путхуджджанакалйа̄н̣асса ва̄ бхиккхуно секкхасса ва̄ бхиккхуно. виджигуччхатоти джа̄тийа̄ виджигуччхато, джара̄йа… бйа̄дхина̄… маран̣ена… сокехи… паридевехи… дуккхехи… доманассехи… упа̄йа̄сехи виджигуччхато, нерайикена дуккхена… тираччха̄найоникена дуккхена… петтивисайикена дуккхена… ма̄нусикена [ма̄нусакена (сӣ. сйа̄.) маха̄ни. 171] дуккхена… габбхоккантимӯлакена дуккхена… габбхат̣т̣хитимӯлакена дуккхена… габбхавут̣т̣ха̄намӯлакена дуккхена… джа̄тассӯпанибандхакена дуккхена… джа̄тасса пара̄дхеййакена дуккхена… аттӯпаккамена дуккхена… парӯпаккамена дуккхена… дуккхадуккхена… сан̇кха̄радуккхена … випарин̣а̄мадуккхена… чаккхурогена дуккхена… сотарогена дуккхена… гха̄нарогена дуккхена… дживха̄рогена дуккхена… ка̄йарогена дуккхена… сӣсарогена дуккхена… кан̣н̣арогена дуккхена… мукхарогена дуккхена… дантарогена дуккхена… ка̄сена… са̄сена… пина̄сена… д̣а̄хена… джарена… куччхирогена… муччха̄йа… паккхандика̄йа… сӯла̄йа… висӯчика̄йа… кут̣т̣хена… ган̣д̣ена… кила̄сена… сосена… апама̄рена… даддуйа̄… кан̣д̣уйа̄… каччхуйа̄… ракхаса̄йа… витаччхика̄йа… лохитена… питтена… мадхумехена… ам̣са̄йа… пил̣ака̄йа… бхагандалена… питтасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… семхасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… ва̄тасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… саннипа̄тикена а̄ба̄дхена… утупарин̣а̄маджена а̄ба̄дхена… висамапариха̄раджена а̄ба̄дхена… опаккамикена а̄ба̄дхена… каммавипа̄каджена а̄ба̄дхена… сӣтена… ун̣хена… джигхаччха̄йа… пипа̄са̄йа… учча̄рена … пасса̄вена… д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассена дуккхена… ма̄тумаран̣ена дуккхена… питумаран̣ена дуккхена… бха̄тумаран̣ена… бхагинимаран̣ена… путтамаран̣ена … дхӣтумаран̣ена… н̃а̄тибйасанена… бхогабйасанена… рогабйасанена… сӣлабйасанена… дит̣т̣хибйасанена дуккхена виджигуччхато ат̣т̣ӣйато хара̄йато джигуччхатоти – бхиккхуно виджигуччхато.
бхаджато риттама̄сананти. а̄санам̣ вуччати йаттха нисӣдати – ман̃чо пӣт̣хам̣ бхиси тат̣т̣ика̄ чаммакхан̣д̣о тин̣асантха̄ро пан̣н̣асантха̄ро пала̄ласантха̄ро [пала̄сасантха̄ро (сӣ. сйа̄.)]. там̣ а̄санам̣ асаппа̄йарӯпадассанена риттам̣ вивиттам̣ павивиттам̣, асаппа̄йасаддассаванена риттам̣ вивиттам̣ павивиттам̣, асаппа̄йехи пан̃чахи ка̄магун̣ехи риттам̣ вивиттам̣ павивиттам̣. там̣ павивиттам̣ а̄санам̣ бхаджато самбхаджато севато нисевато сам̣севато пат̣исеватоти – бхаджато риттама̄санам̣.
руккхамӯлам̣ суса̄нам̣ ва̄ти. руккхамӯлам̣йева руккхамӯлам̣, суса̄нам̣йева суса̄нанти – руккхамӯлам̣ суса̄нам̣ ва̄. паббата̄нам̣ гуха̄су ва̄ти. паббата̄йева паббата̄, кандара̄йева кандара̄, гиригуха̄йева гиригуха̄. паббатантарика̄йо вуччанти паббатапаббха̄ра̄ти – паббата̄нам̣ гуха̄су ва̄.
тена̄ха тхеро са̄рипутто –
‘‘бхиккхуно виджигуччхато, бхаджато риттама̄санам̣;
руккхамӯлам̣ суса̄нам̣ ва̄, паббата̄нам̣ гуха̄су ва̄’’ти.
194. учча̄вачесу сайанесу, киванто [гӣванто (сйа̄.) моггалла̄набйа̄каран̣ам̣ олокетаббам̣] таттха бхерава̄;
йе хи бхиккху на ведхеййа, ниггхосе сайана̄сане.
учча̄вачесу сайанесӯти. учча̄вачесӯти учча̄вачесу хӣнаппан̣ӣтесу чхекапа̄пакесу. сайанам̣ вуччати сена̄санам̣ виха̄ро ад̣д̣хайого па̄са̄до хаммийам̣ гуха̄ти – учча̄вачесу сайанесу. киванто таттха бхерава̄ти. кивантоти киванто [куванто (сӣ.), гӣванто (сйа̄.)] кӯджанто наданто саддам̣ каронто. атха ва̄ кивантоти кати киттака̄ кӣватака̄ кӣвабахука̄ те. бхерава̄ти сӣха̄ бйаггха̄ дӣпӣ аччха̄ тараччха̄ кока̄ махим̣са̄ хаттхӣ ахи виччхика̄ сатападӣ, чора̄ ва̄ ассу ма̄нава̄ ва̄ катакамма̄ ва̄ акатакамма̄ ва̄ти – киванто таттха бхерава̄.
йе хи бхиккху на ведхеййа̄ти. йе хӣти йе хи бхераве пасситва̄ ва̄ сун̣итва̄ ва̄ на ведхеййа наппаведхеййа на сампаведхеййа на тасеййа на уттасеййа на париттасеййа на бха̄йеййа на санта̄сам̣ а̄паджджеййа, абхӣрӯ асса аччхамбхӣ анутра̄сӣ апала̄йӣ, пахӣнабхайабхераво вигаталомахам̣со вихареййа̄ти – йе хи бхиккху на ведхеййа.
ниггхосе сайана̄санети. аппасадде аппаниггхосе виджанава̄те мануссара̄хассеййаке пат̣исалла̄наса̄руппе сена̄санети – ниггхосе сайана̄сане.
тена̄ха тхеро са̄рипутто –
‘‘учча̄вачесу сайанесу, киванто таттха бхерава̄;
йе хи бхиккху на ведхеййа, ниггхосе сайана̄сане’’ти.
195. кати париссайа̄ локе, гаччхато агатам̣ дисам̣;
йе бхиккху абхисамбхаве, пантамхи сайана̄сане.
кати париссайа̄ локети. катӣти кати киттака̄ кӣватака̄ кӣвабахука̄. париссайа̄ти две париссайа̄ – па̄кат̣апариссайа̄ ча пат̣иччханнапариссайа̄ ча. катаме па̄кат̣апариссайа̄? сӣха̄ бйаггха̄ дӣпӣ аччха̄ тараччха̄ кока̄ махим̣са̄ хаттхӣ ахи виччхика̄ сатападӣ, чора̄ ва̄ ассу ма̄нава̄ ва̄ катакамма̄ ва̄ акатакамма̄ ва̄, чаккхурого сотарого гха̄нарого дживха̄рого ка̄йарого сӣсарого кан̣н̣арого мукхарого дантарого ка̄со са̄со пина̄со д̣а̄хо джаро куччхирого муччха̄ паккхандика̄ сӯла̄ висӯчика̄ кут̣т̣хам̣ ган̣д̣о кила̄со сосо апама̄ро дадду кан̣д̣у каччху ракхаса̄ витаччхика̄ лохитам̣ питтам̣ мадхумехо ам̣са̄ пил̣ака̄ бхагандала̄, питтасамут̣т̣ха̄на̄ а̄ба̄дха̄…пе… сӣтам̣ ун̣хам̣ джигхаччха̄ пипа̄са̄ учча̄ро пасса̄во д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄ – име вуччанти па̄кат̣апариссайа̄.
катаме пат̣иччханнапариссайа̄? ка̄йадуччаритам̣ вачӣдуччаритам̣ манодуччаритам̣ ка̄маччханданӣваран̣ам̣ бйа̄па̄данӣваран̣ам̣ тхинамиддханӣваран̣ам̣ уддхаччакуккуччанӣваран̣ам̣ вичикиччха̄нӣваран̣ам̣ ра̄го досо мохо кодхо упана̄хо маккхо пал̣а̄со исса̄ маччхарийам̣ ма̄йа̄ са̄т̣хеййам̣ тхамбхо са̄рамбхо ма̄но атима̄но мадо пама̄до, саббе килеса̄ саббе дуччарита̄ саббе даратха̄ саббе парил̣а̄ха̄ саббе санта̄па̄ сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ра̄ – име вуччанти пат̣иччханнапариссайа̄.
париссайа̄ти кенат̣т̣хена париссайа̄? парисахантӣти париссайа̄, париха̄на̄йа сам̣ваттантӣти париссайа̄, татра̄сайа̄ти париссайа̄.
катхам̣ парисахантӣти париссайа̄? те париссайа̄ там̣ пуггалам̣ саханти парисаханти абхибхаванти аджджхоттхаранти парийа̄дийанти мадданти. евам̣ парисахантӣти – париссайа̄.
катхам̣ париха̄на̄йа сам̣ваттантӣти париссайа̄? те париссайа̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ антара̄йа̄йа париха̄на̄йа сам̣ваттанти. катамесам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? самма̄пат̣ипада̄йа ануломапат̣ипада̄йа апаччанӣкапат̣ипада̄йа авируддхапат̣ипада̄йа анваттхапат̣ипада̄йа дхамма̄нудхаммапат̣ипада̄йа сӣлесу парипӯрака̄рита̄йа индрийесу гуттадва̄рата̄йа бходжане маттан̃н̃ута̄йа джа̄гарийа̄нуйогасса сатисампаджан̃н̃асса чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄вана̄нуйогасса чатуннам̣ саммаппадха̄на̄нам̣ чатуннам̣ иддхипа̄да̄нам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ пан̃чаннам̣ бала̄нам̣ саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣ арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса бха̄вана̄нуйогасса – имесам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ антара̄йа̄йа париха̄на̄йа сам̣ваттанти. евам̣ париха̄на̄йа сам̣ваттантӣти – париссайа̄.
катхам̣ татра̄сайа̄ти париссайа̄? таттхете па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджанти аттабха̄васанниссайа̄. йатха̄ биле била̄сайа̄ па̄н̣а̄ сайанти, даке дака̄сайа̄ па̄н̣а̄ сайанти, ване вана̄сайа̄ па̄н̣а̄ сайанти, руккхе руккха̄сайа̄ па̄н̣а̄ сайанти; евамева таттхете па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджанти аттабха̄васанниссайа̄ти. евампи татра̄сайа̄ти – париссайа̄.
вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘са̄нтева̄сико, бхиккхаве, бхиккху са̄чарийако дуккхам̣ на пха̄су вихарати. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху са̄нтева̄сико са̄чарийако дуккхам̣ на пха̄су вихарати? идха, бхиккхаве, бхиккхуно чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ уппаджджанти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ сарасан̇каппа̄ сан̃н̃оджанийа̄, тйасса анто васанти анва̄ссаванти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄нтева̄сикоти вуччати. те нам̣ самуда̄чаранти, самуда̄чаранти нам̣ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄чарийакоти вуччати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхуно сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа уппаджджанти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ сарасан̇каппа̄ сан̃н̃оджанийа̄, тйасса анто васанти анва̄ссаванти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄нтева̄сикоти вуччати. те нам̣ самуда̄чаранти, самуда̄чаранти нам̣ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄чарийакоти вуччати. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху са̄нтева̄сико са̄чарийако дуккхам̣ на пха̄су вихаратӣ’’ти. евампи татра̄сайа̄ти – париссайа̄.
вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘тайоме, бхиккхаве, антара̄мала̄ антара̄амитта̄ антара̄сапатта̄ антара̄вадхака̄ антара̄паччаттхика̄. катаме тайо? лобхо, бхиккхаве, антара̄мало антара̄амитто антара̄сапатто антара̄вадхако антара̄паччаттхико, досо, бхиккхаве…пе… мохо, бхиккхаве, антара̄мало антара̄амитто антара̄сапатто антара̄вадхако антара̄паччаттхико. име кхо, бхиккхаве, тайо антара̄мала̄ антара̄амитта̄ антара̄сапатта̄ антара̄вадхака̄ антара̄паччаттхика̄’’.
‘‘анаттхаджанано лобхо, лобхо читтаппакопано;
бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.
‘‘луддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, луддхо дхаммам̣ на пассати;
андхантамам̣ [андхатамам̣ (сйа̄. ка.) маха̄ни. 156; итиву. 88] тада̄ хоти, йам̣ лобхо сахате нарам̣.
‘‘анаттхаджанано досо, досо читтаппакопано;
бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.
‘‘куддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, куддхо дхаммам̣ на пассати;
андхантамам̣ тада̄ хоти, йам̣ досо сахате нарам̣.
‘‘анаттхаджанано мохо, мохо читтаппакопано;
бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.
‘‘мӯл̣хо аттхам̣ на джа̄на̄ти, мӯл̣хо дхаммам̣ на пассати;
андхантамам̣ тада̄ хоти, йам̣ мохо сахате нара’’нти.
евампи татра̄сайа̄ти – париссайа̄. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘тайо кхо, маха̄ра̄джа, пурисасса дхамма̄ аджджхаттам̣ уппаджджама̄на̄ уппаджджанти ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа. катаме тайо? лобхо кхо, маха̄ра̄джа, пурисасса дхаммо аджджхаттам̣ уппаджджама̄но уппаджджати ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа; досо кхо, маха̄ра̄джа…пе… мохо кхо, маха̄ра̄джа, пурисасса дхаммо аджджхаттам̣ уппаджджама̄но уппаджджати ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа. име кхо, маха̄ра̄джа, тайо пурисасса дхамма̄ аджджхаттам̣ уппаджджама̄на̄ уппаджджанти ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа̄’’ти.
‘‘лобхо досо ча мохо ча, пурисам̣ па̄пачетасам̣;
хим̣санти аттасамбхӯта̄, тачаса̄рам̣ва сампхала’’нти.
евампи татра̄сайа̄ти – париссайа̄.
вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘ра̄го ча досо ча итонида̄на̄, аратӣ ратӣ ломахам̣со итоджа̄;
ито самут̣т̣ха̄йа мановитакка̄, кума̄рака̄ дхан̇камивоссаджантӣ’’ти.
евампи татра̄сайа̄ти – париссайа̄. локети мануссалокети – кати париссайа̄ локе.
гаччхато агатам̣ дисанти. агата̄ диса̄ вуччати аматам̣ нибба̄нам̣. йо со саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. агатапубба̄ са̄ диса̄ на са̄ диса̄ гатапубба̄ имина̄ дӣгхена аддхуна̄.
‘‘саматиттикам̣ анавасесам̣, телапаттам̣ йатха̄ парихареййа;
евам̣ сачиттаманураккхе, паттхайа̄но [паттхайама̄но (сйа̄.)] дисам̣ агатапуббам̣’’.
агатапуббам̣ дисам̣ ваджато гаччхато абхиккаматоти – гаччхато агатам̣ дисам̣.
йе бхиккху абхисамбхавети. йети йе париссайе абхисамбхавеййа абхибхавеййа аджджхоттхареййа парийа̄дийеййа маддеййа̄ти – йе бхиккху абхисамбхаве.
пантамхи сайана̄санети. анте панте парийанте селанте ва̄ вананте ва̄ наданте ва̄ удаканте ва̄ йаттха на касӣйати на вапӣйати, джанантам̣ атиккамитва̄ манусса̄нам̣ анупача̄ре сена̄санети – пантамхи сайана̄сане.
тена̄ха тхеро са̄рипутто –