15. аттадан̣д̣асуттаниддесо
атха аттадан̣д̣асуттаниддесам̣ ваккхати –
170. аттадан̣д̣а̄ бхайам̣ джа̄там̣, джанам̣ пассатха медхагам̣;
сам̣вегам̣ киттайисса̄ми, йатха̄ сам̣виджитам̣ майа̄.
аттадан̣д̣а̄ бхайам̣ джа̄танти. дан̣д̣а̄ти тайо дан̣д̣а̄ – ка̄йадан̣д̣о, вачӣдан̣д̣о, манодан̣д̣о. тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣ ка̄йадан̣д̣о, чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣ вачӣдан̣д̣о, тивидхам̣ манодуччаритам̣ манодан̣д̣о. бхайанти две бхайа̄ни – дит̣т̣хадхаммикан̃ча бхайам̣ сампара̄йикан̃ча бхайам̣. катамам̣ дит̣т̣хадхаммикам̣ бхайам̣? идхекаччо ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати, па̄н̣ампи ханати, адиннампи а̄дийати, сандхимпи чхиндати, ниллопампи харати, ека̄га̄рикампи кароти, парипантхепи тит̣т̣хати, парада̄рампи гаччхати, муса̄пи бхан̣ати. таменам̣ гахетва̄ ран̃н̃о дассенти – ‘‘айам̣, дева, чоро а̄гуча̄рӣ. имасса йам̣ иччхаси там̣ дан̣д̣ам̣ пан̣ехӣ’’ти. таменам̣ ра̄джа̄ парибха̄сати. со парибха̄сапаччайа̄ бхайампи уппа̄дети, дуккхам̣ доманассам̣ [дуккхадоманассам̣ (сйа̄.)] пат̣исам̣ведети. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто тасса? аттадан̣д̣ато джа̄там̣ сан̃джа̄там̣ ниббаттам̣ абхиниббаттам̣ па̄тубхӯтам̣.
еттакенапи ра̄джа̄ на туссати. таменам̣ ра̄джа̄ бандха̄пети андубандханена ва̄ раджджубандханена ва̄ сан̇кхаликабандханена ва̄ веттабандханена ва̄ лата̄бандханена ва̄ паккхепабандханена ва̄ [пеккхабандханена ва̄ (сйа̄.)] париккхепабандханена ва̄ га̄мабандханена ва̄ нигамабандханена ва̄ нагарабандханена ва̄ рат̣т̣хабандханена ва̄ джанападабандханена ва̄ антамасо савачанӣйампи кароти – ‘‘на те лаббха̄ ито паккамиту’’нти. со бандханапаччайа̄пи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто тасса? аттадан̣д̣ато джа̄там̣ сан̃джа̄там̣ ниббаттам̣ абхиниббаттам̣ па̄тубхӯтам̣.
еттакенапи ра̄джа̄ на туссати. ра̄джа̄ тасса дханам̣ а̄хара̄пети – сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ сатасахассам̣ ва̄. со дханаджа̄нипаччайа̄пи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто тасса? аттадан̣д̣ато джа̄там̣ сан̃джа̄там̣ ниббаттам̣ абхиниббаттам̣ па̄тубхӯтам̣.
еттакенапи ра̄джа̄ на туссати. таменам̣ ра̄джа̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄ра̄пети – каса̄хипи та̄л̣ети, веттехипи та̄л̣ети, ад̣д̣хадан̣д̣акехипи та̄л̣ети, хаттхампи чхиндати, па̄дампи чхиндати, хаттхапа̄дампи чхиндати, кан̣н̣ампи чхиндати, на̄сампи чхиндати, кан̣н̣ана̄сампи чхиндати, билан̇гатха̄ликампи кароти, сан̇кхамун̣д̣икампи кароти, ра̄хумукхампи кароти, джотима̄ликампи кароти, хаттхападжджотикампи кароти, еракапаттикампи кароти, чӣракава̄сикампи кароти, ен̣еййакампи кароти, бал̣исамам̣сикампи кароти, каха̄пан̣икампи кароти, кха̄ра̄патаччхикампи кароти, палигхапариваттакампи кароти, пала̄лапӣт̣хакампи кароти, таттенапи телена осин̃чати, сунакхехипи кха̄да̄пети, джӣвантампи сӯле утта̄сети, асина̄пи сӣсам̣ чхиндати. со каммака̄ран̣апаччайа̄пи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто тасса? аттадан̣д̣ато джа̄там̣ сан̃джа̄там̣ ниббаттам̣ абхиниббаттам̣ па̄тубхӯтам̣. ра̄джа̄ имесам̣ чатуннам̣ дан̣д̣а̄нам̣ иссаро.
со сакена каммена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. таменам̣ нирайапа̄ла̄ пан̃чавидхабандханам̣ на̄ма каммака̄ран̣ам̣ ка̄ренти – таттам̣ айокхилам̣ хаттхе гаменти, таттам̣ айокхилам̣ дутийе хаттхе гаменти, таттам̣ айокхилам̣ па̄де гаменти, таттам̣ айокхилам̣ дутийе па̄де гаменти, таттам̣ айокхилам̣ маджджхе урасмим̣ гаменти. со таттха дуккха̄ тибба̄ [типпа̄ (сйа̄.)] кат̣ука̄ ведана̄ ведети; на ча та̄ва ка̄лам̣кароти йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣхоти. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто тасса? аттадан̣д̣ато джа̄там̣ сан̃джа̄там̣ ниббаттам̣ абхиниббаттам̣ па̄тубхӯтам̣.
таменам̣ нирайапа̄ла̄ сам̣весетва̄ [сам̣веситва̄ (сйа̄.) ма. ни. 3.267] кут̣ха̄рӣхи [кудха̄рӣхи (сйа̄. ка.)] таччхенти. со таттха дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведети; на ча та̄ва ка̄лам̣кароти йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣхоти. таменам̣ нирайапа̄ла̄ уддхам̣па̄дам̣ [уддхапа̄дам̣ (сӣ.)] адхосирам̣ гахетва̄ ва̄сӣхи таччхенти. таменам̣ нирайапа̄ла̄ ратхе йоджетва̄ а̄дитта̄йа патхавийа̄ сампаджджалита̄йа саджотибхӯта̄йа са̄рентипи пачча̄са̄рентипи [ха̄рентипи пачча̄ха̄рентипи (сӣ. ка.)] …пе… таменам̣ нирайапа̄ла̄ махантам̣ ан̇га̄рапаббатам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ а̄ропентипи оропентипи…пе… таменам̣ нирайапа̄ла̄ уддхам̣па̄дам̣ адхосирам̣ гахетва̄ татта̄йа лохакумбхийа̄ паккхипанти а̄дитта̄йа сампаджджалита̄йа саджотибхӯта̄йа. со таттха пхен̣уддехакам̣ паччати. со таттха пхен̣уддехакам̣ паччама̄но сакимпи уддхам̣ гаччхати, сакимпи адхо гаччхати, сакимпи тирийам̣ гаччхати. со таттха дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведети; на ча та̄ва ка̄лам̣кароти йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣхоти. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто тасса? аттадан̣д̣ато джа̄там̣ сан̃джа̄там̣ ниббаттам̣ абхиниббаттам̣ па̄тубхӯтам̣. таменам̣ нирайапа̄ла̄ маха̄нирайе паккхипанти. со кхо пана маха̄нирайо –
‘‘чатуккан̣н̣о чатудва̄ро, вибхатто бха̄гасо мито;
айопа̄ка̄рапарийанто [… парийатто (сйа̄. ка.)], айаса̄ пат̣икуджджито.
‘‘тасса айомайа̄ бхӯми, джалита̄ теджаса̄ йута̄;
саманта̄ йоджанасатам̣, пхаритва̄ тит̣т̣хати саббада̄.
‘‘кадарийа̄тапана̄ гхора̄, аччиманто дура̄сада̄;
ломахам̣санарӯпа̄ ча, бхисма̄ пат̣ибхайа̄ дукха̄.
‘‘пураттхима̄йа бхиттийа̄, аччиккхандхо самут̣т̣хито;
даханто па̄пакамманте, паччхима̄йа пат̣ихан̃н̃ати.
‘‘паччхима̄йа ча бхиттийа̄, аччиккхандхо самут̣т̣хито;
даханто па̄пакамманте, пураттхима̄йа пат̣ихан̃н̃ати.
‘‘уттара̄йа ча бхиттийа̄, аччиккхандхо самут̣т̣хито;
даханто па̄пакамманте, даккхин̣а̄йа пат̣ихан̃н̃ати.
‘‘даккхин̣а̄йа ча бхиттийа̄, аччиккхандхо самут̣т̣хито;
даханто па̄пакамманте, уттара̄йа пат̣ихан̃н̃ати.
‘‘хет̣т̣хато ча самут̣т̣ха̄йа, аччиккхандхо бхайа̄нако;
даханто па̄пакамманте, чхаданасмим̣ пат̣ихан̃н̃ати.
‘‘чхаданамха̄ самут̣т̣ха̄йа, аччиккхандхо бхайа̄нако;
даханто па̄пакамманте, бхӯмийам̣ пат̣ихан̃н̃ати.
‘‘айокапа̄лама̄диттам̣, сантаттам̣ джалитам̣ йатха̄;
евам̣ авӣчинирайо, хет̣т̣ха̄ упари пассато.
‘‘таттха сатта̄ маха̄лудда̄, маха̄киббисака̄рино;
аччантапа̄пакамманта̄, паччанти на ча миййаре [мӣйаре (сӣ.)].
‘‘джа̄таведасамо ка̄йо, тесам̣ нирайава̄синам̣;
пасса камма̄нам̣ дал̣хаттам̣, на бхасма̄ хоти напӣ маси.
‘‘пураттхименапи дха̄ванти, тато дха̄ванти паччхимам̣;
уттаренапи дха̄ванти, тато дха̄ванти даккхин̣ам̣.
‘‘йам̣ йам̣ дисам̣ падха̄ванти [дисампи дха̄ванти (сйа̄.)], там̣ там̣ два̄рам̣ пидхӣйати [питхӣйати (сӣ. сйа̄.)];
абхиниккхамита̄са̄ те, сатта̄ моккхагавесино.
‘‘на те тато никкхамитум̣, лабханти каммапаччайа̄;
тесан̃ча па̄пакаммантам̣, авипаккам̣ катам̣ баху’’нти.
етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто тасса? аттадан̣д̣ато джа̄там̣ сан̃джа̄там̣ ниббаттам̣ абхиниббаттам̣ па̄тубхӯтам̣. йа̄ни ча нерайика̄ни дуккха̄ни йа̄ни ча тираччха̄найоника̄ни дуккха̄ни йа̄ни ча петтивисайика̄ни дуккха̄ни йа̄ни ча ма̄нусика̄ни дуккха̄ни; та̄ни куто джа̄та̄ни куто сан̃джа̄та̄ни куто ниббатта̄ни куто абхиниббатта̄ни куто па̄тубхӯта̄ни? аттадан̣д̣ато джа̄та̄ни сан̃джа̄та̄ни ниббатта̄ни абхиниббатта̄ни па̄тубхӯта̄нӣти – аттадан̣д̣а̄ бхайам̣ джа̄там̣.
джанам̣ пассатха медхаганти. джананти кхаттийа̄ ча бра̄хман̣а̄ ча весса̄ ча судда̄ ча гахат̣т̣ха̄ ча паббаджита̄ ча дева̄ ча манусса̄ ча медхагам̣ джанам̣ калахам̣ джанам̣ вируддхам̣ джанам̣ пат̣ивируддхам̣ джанам̣ а̄хатам̣ джанам̣ пачча̄хатам̣ джанам̣ а̄гха̄титам̣ джанам̣ пачча̄гха̄титам̣ джанам̣ пассатха даккхатха олокетха ниджджха̄йетха упапариккхатха̄ти – джанам̣ пассатха медхагам̣.
сам̣вегам̣ киттайисса̄мӣти. сам̣вегам̣ уббегам̣ утра̄сам̣ бхайам̣ пӣл̣анам̣ гхат̣т̣анам̣ упаддавам̣ упасаггам̣. киттайисса̄мӣти пакиттайисса̄ми а̄чиккхисса̄ми десесса̄ми пан̃н̃апесса̄ми пат̣т̣хапесса̄ми виварисса̄ми вибхаджисса̄ми утта̄нӣкарисса̄ми пака̄сисса̄мӣти – сам̣вегам̣ киттайисса̄ми.
йатха̄ сам̣виджитам̣ майа̄ти. йатха̄ майа̄ аттана̄йева атта̄нам̣ сам̣веджито уббеджито сам̣вегама̄па̄дитоти – йатха̄ сам̣виджитам̣ майа̄.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘аттадан̣д̣а̄ бхайам̣ джа̄там̣, джанам̣ пассатха медхагам̣;
сам̣вегам̣ киттайисса̄ми, йатха̄ сам̣виджитам̣ майа̄’’ти.
171. пхандама̄нам̣ паджам̣ дисва̄, маччхе апподаке йатха̄;
ан̃н̃аман̃н̃ехи бйа̄руддхе, дисва̄ мам̣ бхайама̄виси.
пхандама̄нам̣ паджам̣ дисва̄ти. паджа̄ти сатта̄дхивачанам̣. паджам̣ тан̣ха̄пхандана̄йа пхандама̄нам̣ дит̣т̣хипхандана̄йа пхандама̄нам̣ килесапхандана̄йа пхандама̄нам̣ дуччаритапхандана̄йа пхандама̄нам̣ пайогапхандана̄йа пхандама̄нам̣ випа̄капхандана̄йа пхандама̄нам̣ раттам̣ ра̄гена пхандама̄нам̣ дут̣т̣хам̣ досена пхандама̄нам̣ мӯл̣хам̣ мохена пхандама̄нам̣ винибаддхам̣ ма̄нена пхандама̄нам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ дит̣т̣хийа̄ пхандама̄нам̣ виккхепагатам̣ уддхаччена пхандама̄нам̣ анит̣т̣хан̇гатам̣ вичикиччха̄йа пхандама̄нам̣ тха̄магатам̣ анусайехи пхандама̄нам̣ ла̄бхена пхандама̄нам̣ ала̄бхена пхандама̄нам̣ йасена пхандама̄нам̣ айасена пхандама̄нам̣ пасам̣са̄йа пхандама̄нам̣ нинда̄йа пхандама̄нам̣ сукхена пхандама̄нам̣ дуккхена пхандама̄нам̣ джа̄тийа̄ пхандама̄нам̣ джара̄йа пхандама̄нам̣ бйа̄дхина̄ пхандама̄нам̣ маран̣ена пхандама̄нам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи пхандама̄нам̣ нерайикена дуккхена пхандама̄нам̣ тираччха̄найоникена дуккхена пхандама̄нам̣ петтивисайикена дуккхена пхандама̄нам̣ ма̄нусикена дуккхена пхандама̄нам̣ габбхоккантимӯлакена дуккхена… габбхат̣т̣хитимӯлакена [габбхет̣хитӣмӯлакена (ка.) маха̄ни. 11] дуккхена… габбха̄вут̣т̣ха̄намӯлакена дуккхена… джа̄тассӯпанибандхакена дуккхена… джа̄тасса пара̄дхеййакена дуккхена… аттӯпаккамена дуккхена… парӯпаккамена дуккхена… дуккхадуккхена… сан̇кха̄радуккхена… випарин̣а̄мадуккхена… чаккхурогена дуккхена… сотарогена … гха̄нарогена… дживха̄рогена … ка̄йарогена… сӣсарогена … кан̣н̣арогена… мукхарогена… дантарогена… ка̄сена… са̄сена… пина̄сена… д̣а̄хена… джарена… куччхирогена… муччха̄йа… паккхандика̄йа… сӯла̄йа… висӯчика̄йа… кут̣т̣хена… ган̣д̣ена… кила̄сена… сосена… апама̄рена… даддуйа̄… кан̣д̣уйа̄… каччхуйа̄… ракхаса̄йа… витаччхика̄йа… лохитена… питтена… мадхумехена… ам̣са̄йа… пӣл̣ака̄йа… бхагандалена… питтасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… семхасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… ва̄тасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… саннипа̄тикена а̄ба̄дхена… утупарин̣а̄маджена а̄ба̄дхена… висамапариха̄раджена а̄ба̄дхена … опаккамикена а̄ба̄дхена… каммавипа̄каджена а̄ба̄дхена… сӣтена… ун̣хена… джигхаччха̄йа… пипа̄са̄йа… учча̄рена… пасса̄вена… д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассена дуккхена… ма̄тумаран̣ена дуккхена… питумаран̣ена дуккхена… бха̄тумаран̣ена дуккхена… бхагинимаран̣ена дуккхена… путтамаран̣ена дуккхена… дхӣтумаран̣ена дуккхена… н̃а̄тимаран̣ена дуккхена… бхогабйасанена дуккхена… рогабйасанена дуккхена… сӣлабйасанена дуккхена… дит̣т̣хибйасанена дуккхена пхандама̄нам̣ сампхандама̄нам̣ виппхандама̄нам̣ ведхама̄нам̣ паведхама̄нам̣ сампаведхама̄нам̣. дисва̄ти дисва̄ пасситва̄ тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ти – пхандама̄нам̣ паджам̣ дисва̄.
маччхе апподаке йатха̄ти йатха̄ маччха̄ апподаке удакапарийа̄да̄не ка̄кехи ва̄ кулалехи ва̄ бала̄ка̄хи ва̄ парипа̄тийама̄на̄ уккхипийама̄на̄ кхаджджама̄на̄ пханданти сампханданти виппханданти ведханти паведханти сампаведханти; евамева паджа̄ тан̣ха̄пхандана̄йа пханданти…пе… дит̣т̣хибйасанена дуккхена пханданти сампханданти виппханданти ведханти паведханти сампаведхантӣти – маччхе апподаке йатха̄.
ан̃н̃аман̃н̃ехи бйа̄руддхети ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сатта̄ вируддха̄ пат̣ивируддха̄ а̄хата̄ пачча̄хата̄ а̄гха̄тита̄ пачча̄гха̄тита̄. ра̄джа̄нопи ра̄джӯхи виваданти, кхаттийа̄пи кхаттийехи виваданти, бра̄хман̣а̄пи бра̄хман̣ехи виваданти, гахапатӣпи гахапатӣхи виваданти, ма̄та̄пи путтена вивадати, путтопи ма̄тара̄ вивадати, пита̄пи путтена вивадати, путтопи питара̄ вивадати, бха̄та̄пи бха̄тара̄ вивадати, бхагинӣпи бхагинийа̄ вивадати, бха̄та̄пи бхагинийа̄ вивадати, бхагинипи бха̄тара̄ вивадати, саха̄йопи саха̄йена вивадати; те таттха калахавиггахавива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ па̄н̣ӣхипи упаккаманти, лед̣д̣ӯхипи упаккаманти, дан̣д̣ехипи упаккаманти, саттхехипи упаккаманти, те таттха маран̣ампи нигаччханти маран̣аматтампи дуккханти – ан̃н̃аман̃н̃ехи бйа̄руддхе.
дисва̄ мам̣ бхайама̄висӣти. дисва̄ти дисва̄ пасситва̄ тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ бхайам̣ пӣл̣анам̣ гхат̣т̣анам̣ упаддаво упасагго а̄висӣти [а̄вӣсӣти (сӣ.), а̄висатӣти (сйа̄.)] – дисва̄ мам̣ бхайама̄виси.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘пхандама̄нам̣ паджам̣ дисва̄, маччхе апподаке йатха̄;
ан̃н̃аман̃н̃ехи бйа̄руддхе, дисва̄ мам̣ бхайама̄висӣ’’ти.
172. самантамаса̄ро локо, диса̄ сабба̄ самерита̄;
иччхам̣ бхаванаматтано, на̄ддаса̄сим̣ аноситам̣.
самантамаса̄ро локоти. локоти нирайалоко тираччха̄найонилоко петтивисайалоко мануссалоко девалоко, кхандхалоко дха̄тулоко а̄йатаналоко, айам̣ локо паро локо, брахмалоко девалоко – айам̣ вуччати локо. нирайалоко аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато ниччаса̄раса̄рена ва̄ сукхаса̄раса̄рена ва̄ аттаса̄раса̄рена ва̄ ниччена ва̄ дхувена ва̄ сассатена ва̄ авипарин̣а̄мадхаммена ва̄. тираччха̄найонилоко…пе… петтивисайалоко… мануссалоко… девалоко… кхандхалоко… дха̄тулоко… а̄йатаналоко… айам̣ локо… паро локо… брахмалоко… девалоко аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато ниччаса̄раса̄рена ва̄ сукхаса̄раса̄рена ва̄ аттаса̄раса̄рена ва̄ ниччена ва̄ дхувена ва̄ сассатена ва̄ авипарин̣а̄мадхаммена ва̄.
йатха̄ пана нал̣о аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато, йатха̄ еран̣д̣о аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато, йатха̄ удумбаро аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато, йатха̄ сетакаччхо аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато, йатха̄ па̄рибхаддако аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато, йатха̄ пхен̣апин̣д̣о аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато, йатха̄ удакапуббул̣ам̣ [буббулакам̣ (сӣ.), пуббул̣акам̣ (сйа̄.)] аса̄рам̣ нисса̄рам̣ са̄ра̄пагатам̣, йатха̄ марӣчи аса̄ра̄ нисса̄ра̄ са̄ра̄пагата̄, йатха̄ кадаликкхандхо аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато, йатха̄ ма̄йа̄ аса̄ра̄ нисса̄ра̄ са̄ра̄пагата̄; евамева нирайалоко аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато ниччаса̄раса̄рена ва̄ сукхаса̄раса̄рена ва̄ аттаса̄раса̄рена ва̄ ниччена ва̄ дхувена ва̄ сассатена ва̄ авипарин̣а̄мадхаммена ва̄.
тираччха̄найонилоко… петтивисайалоко… мануссалоко… девалоко аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато ниччаса̄раса̄рена ва̄ сукхаса̄раса̄рена ва̄ аттаса̄раса̄рена ва̄ ниччена ва̄ дхувена ва̄ сассатена ва̄ авипарин̣а̄мадхаммена ва̄. кхандхалоко… дха̄тулоко… а̄йатаналоко… айам̣ локо… паро локо… брахмалоко… девалоко аса̄ро нисса̄ро са̄ра̄пагато ниччаса̄раса̄рена ва̄ сукхаса̄раса̄рена ва̄ аттаса̄раса̄рена ва̄ ниччена ва̄ дхувена ва̄ сассатена ва̄ авипарин̣а̄мадхаммена ва̄ти – самантамаса̄ро локо.
диса̄ сабба̄ самерита̄ти. йе пураттхима̄йа диса̄йа сан̇кха̄ра̄, тепи ерита̄ самерита̄ чалита̄ гхат̣т̣ита̄ аниччата̄йа джа̄тийа̄ анугата̄ джара̄йа анусат̣а̄ бйа̄дхина̄ абхибхӯта̄ маран̣ена аббха̄хата̄ дуккхе патит̣т̣хита̄ ата̄н̣а̄ ален̣а̄ асаран̣а̄ асаран̣ӣбхӯта̄. йе паччхима̄йа диса̄йа сан̇кха̄ра̄…пе… йе уттара̄йа диса̄йа сан̇кха̄ра̄… йе даккхин̣а̄йа диса̄йа сан̇кха̄ра̄… йе пураттхима̄йа анудиса̄йа сан̇кха̄ра̄… йе паччхима̄йа анудиса̄йа сан̇кха̄ра̄… йе уттара̄йа анудиса̄йа сан̇кха̄ра̄… йе даккхин̣а̄йа анудиса̄йа сан̇кха̄ра̄… йе хет̣т̣хима̄йа диса̄йа сан̇кха̄ра̄… йе упарима̄йа диса̄йа сан̇кха̄ра̄… йе дасасу диса̄су сан̇кха̄ра̄, тепи ерита̄ самерита̄ чалита̄ гхат̣т̣ита̄ аниччата̄йа джа̄тийа̄ анугата̄ джара̄йа анусат̣а̄ бйа̄дхина̄ абхибхӯта̄ маран̣ена аббха̄хата̄ дуккхе патит̣т̣хита̄ ата̄н̣а̄ ален̣а̄ асаран̣а̄ асаран̣ӣбхӯта̄. бха̄ситампи четам̣ –
‘‘кин̃ча̄пи четам̣ джалатӣ вима̄нам̣, обха̄сайам̣ уттарийам̣ диса̄йа;
рӯпе ран̣ам̣ дисва̄ сада̄ паведхитам̣, тасма̄ на рӯпе раматӣ сумедхо.
‘‘маччуна̄ббха̄хато локо, джара̄йа парива̄рито;
тан̣ха̄саллена отин̣н̣о, иччха̄дхӯма̄йито [иччха̄дхума̄йико (сйа̄.)] сада̄.
‘‘саббо а̄дӣпито локо, саббо локо падхӯпито;
саббо паджджалито локо, саббо локо пакампито’’ти.
диса̄ сабба̄ самерита̄.
иччхам̣ бхаванаматтаноти. аттано бхаванам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ саран̣ам̣ гатим̣ пара̄йанам̣ иччханто са̄дийанто паттхайанто пихайанто абхиджаппантоти – иччхам̣ бхаванаматтано. на̄ддаса̄сим̣ аноситанти. аджджхоситам̣йева аддасам̣, анаджджхоситам̣ на̄ддасам̣, саббам̣ йоббан̃н̃ам̣ джара̄йа оситам̣, саббам̣ а̄рогйам̣ бйа̄дхина̄ оситам̣, саббам̣ джӣвитам̣ маран̣ена оситам̣, саббам̣ ла̄бхам̣ ала̄бхена оситам̣, саббам̣ йасам̣ айасена оситам̣, саббам̣ пасам̣сам̣ нинда̄йа оситам̣, саббам̣ сукхам̣ дуккхена оситам̣.
‘‘ла̄бхо ала̄бхо йасо айасо ча, нинда̄ пасам̣са̄ ча сукхам̣ дукхан̃ча;
ете аничча̄ мануджесу дхамма̄, асассата̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти.
на̄ддаса̄сим̣ аноситам̣.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘самантамаса̄ро локо, диса̄ сабба̄ самерита̄;
иччхам̣ бхаванаматтано, на̄ддаса̄сим̣ аносита’’нти.
173. оса̄не твева бйа̄руддхе, дисва̄ ме аратӣ аху;
атхеттха салламаддаккхим̣, дуддасам̣ хадайасситам̣.
оса̄не твева бйа̄руддхети. оса̄не твева̄ти саббам̣ йоббан̃н̃ам̣ джара̄ оса̄пети, саббам̣ а̄рогйам̣ бйа̄дхи оса̄пети, саббам̣ джӣвитам̣ маран̣ам̣ оса̄пети, саббам̣ ла̄бхам̣ ала̄бхо оса̄пети, саббам̣ йасам̣ айасо оса̄пети, саббам̣ пасам̣сам̣ нинда̄ оса̄пети, саббам̣ сукхам̣ дуккхам̣ оса̄петӣти – оса̄не твева. бйа̄руддхети йоббан̃н̃ака̄ма̄ сатта̄ джара̄йа пат̣ивируддха̄, а̄рогйака̄ма̄ сатта̄ бйа̄дхина̄ пат̣ивируддха̄, джӣвитука̄ма̄ сатта̄ маран̣ена пат̣ивируддха̄, ла̄бхака̄ма̄ сатта̄ ала̄бхена пат̣ивируддха̄, йасака̄ма̄ сатта̄ айасена пат̣ивируддха̄, пасам̣сака̄ма̄ сатта̄ нинда̄йа пат̣ивируддха̄, сукхака̄ма̄ сатта̄ дуккхена пат̣ивируддха̄ а̄хата̄ пачча̄хата̄ а̄гха̄тита̄ пачча̄гха̄тита̄ти – оса̄не твева бйа̄руддхе.
дисва̄ ме аратӣ ахӯти. дисва̄ти дисва̄ пасситва̄ тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ти – дисва̄. ме аратӣти йа̄ арати йа̄ анабхирати йа̄ анабхирамана̄ йа̄ уккан̣т̣хита̄ йа̄ паритасита̄ ахӯти – дисва̄ ме аратӣ аху.
атхеттха салламаддаккхинти. атха̄ти падасандхи…пе… пада̄нупуббата̄петам̣ – атха̄ти. еттха̄ти саттесу. салланти сатта салла̄ни – ра̄гасаллам̣, досасаллам̣, мохасаллам̣, ма̄насаллам̣, дит̣т̣хисаллам̣, сокасаллам̣, катхам̣катха̄саллам̣. аддаккхинти аддасам̣ адаккхим̣ апассим̣ пат̣ивиджджхинти – атхеттха салламаддаккхим̣.
дуддасам̣ хадайасситанти. дуддасанти дуддасам̣ дуддаккхам̣ дуппассам̣ дуббуджджхам̣ дуранубуджджхам̣ дуппат̣ивиджджханти – дуддасам̣. хадайасситанти хадайам̣ вуччати читтам̣. йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣ хадайам̣ пан̣д̣арам̣ мано мана̄йатанам̣ маниндрийам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо таджджа̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. хадайасситанти хадайанисситам̣ читтаситам̣ читтанисситам̣ читтена сахагатам̣ сахаджа̄там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣ екуппа̄дам̣ еканиродхам̣ екаваттхукам̣ ека̄рамман̣анти – дуддасам̣ хадайасситам̣.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘оса̄не твева бйа̄руддхе, дисва̄ ме аратӣ аху;
атхеттха салламаддаккхим̣, дуддасам̣ хадайассита’’нти.
174. йена саллена отин̣н̣о, диса̄ сабба̄ видха̄вати;
тамева салламаббуйха, на дха̄вати на сӣдати.
йена саллена отин̣н̣о, диса̄ сабба̄ видха̄ватӣти. салланти. сатта салла̄ни – ра̄гасаллам̣, досасаллам̣, мохасаллам̣, ма̄насаллам̣, дит̣т̣хисаллам̣, сокасаллам̣, катхам̣катха̄саллам̣. катамам̣ ра̄гасаллам̣? йо ра̄го са̄ра̄го анунайо ануродхо нандира̄го читтасса са̄ра̄го…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣ – идам̣ ра̄гасаллам̣.
катамам̣ досасаллам̣? ‘‘анаттхам̣ ме ачарӣ’’ти а̄гха̄то джа̄йати ‘‘анаттхам̣ ме чаратӣ’’ти а̄гха̄то джа̄йати, ‘‘анаттхам̣ ме чариссатӣ’’ти а̄гха̄то джа̄йати…пе… чан̣д̣иккам̣ асуропо анаттаманата̄ читтасса – идам̣ досасаллам̣.
катамам̣ мохасаллам̣? дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ан̃н̃а̄н̣ам̣, пуббанте ан̃н̃а̄н̣ам̣, апаранте ан̃н̃а̄н̣ам̣, пуббанта̄паранте ан̃н̃а̄н̣ам̣, идаппаччайата̄пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу ан̃н̃а̄н̣ам̣. йам̣ еварӯпам̣ адассанам̣ анабхисамайо ананубодхо асамбодхо аппат̣иведхо асан̇га̄хан̣а̄ апарийога̄хан̣а̄ [асан̇га̄хата̄ апарийога̄хата̄ (сйа̄.), асан̇га̄хана̄ апарийога̄хана̄ (ка.)] асамапеккхана̄ апаччавеккхана̄ апаччаккхакаммам̣ думмеджджхам̣ ба̄лйам̣ мохо памохо саммохо авиджджа̄ авиджджогхо авиджджа̄його авиджджа̄нусайо авиджджа̄парийут̣т̣ха̄нам̣ авиджджа̄лан̇гӣ мохо акусаламӯлам̣ – идам̣ мохасаллам̣.
катамам̣ ма̄насаллам̣? ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄но, ‘‘садисохамасмӣ’’ти ма̄но, ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти ма̄но. йо еварӯпо ма̄но ман̃н̃ана̄ ман̃н̃итаттам̣ уннати уннамо дхаджо сампагга̄хо кетукамйата̄ читтасса – идам̣ ма̄насаллам̣.
катамам̣ дит̣т̣хисаллам̣? вӣсативаттхука̄ сакка̄йадит̣т̣хи, дасаваттхука̄ миччха̄дит̣т̣хи, дасаваттхука̄ антагга̄хика̄ дит̣т̣хи. йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣ дит̣т̣хигаханам̣ дит̣т̣хиканта̄ро дит̣т̣хивисӯка̄йикам̣ дит̣т̣хивиппхандитам̣ дит̣т̣хисан̃н̃оджанам̣ га̄хо пат̣игга̄хо абхинивесо пара̄ма̄со куммагго [кумагго (ка.) маха̄ни. 38] миччха̄патхо миччхаттам̣ титтха̄йатанам̣ випарийа̄сагга̄хо випарӣтагга̄хо випалла̄сагга̄хо миччха̄га̄хо айа̄тха̄вакасмим̣ ‘‘йа̄тха̄вака’’нти га̄хо йа̄вата̄ два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни – идам̣ дит̣т̣хисаллам̣.
катамам̣ сокасаллам̣? н̃а̄тибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса рогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса бхогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса сӣлабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса дит̣т̣хибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса соко сочана̄ сочитаттам̣ антосоко антопарисоко антод̣а̄хо антопарид̣а̄хо четасо париджджха̄йана̄ доманассам̣ – идам̣ сокасаллам̣.
катамам̣ катхам̣катха̄саллам̣? дуккхе кан̇кха̄, дуккхасамудайе кан̇кха̄, дуккханиродхе кан̇кха̄, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа кан̇кха̄, пуббанте кан̇кха̄, апаранте кан̇кха̄, пуббанта̄паранте кан̇кха̄, идаппаччайата̄пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу кан̇кха̄. йа̄ еварӯпа̄ кан̇кха̄ кан̇кха̄йана̄ кан̇кха̄йитаттам̣ вимати вичикиччха̄ двел̣хакам̣ дведха̄патхо сам̣сайо анекам̣сагга̄хо а̄саппана̄ парисаппана̄ апарийога̄хан̣а̄ чхамбхитаттам̣ читтасса мановилекхо – идам̣ катхам̣катха̄саллам̣.
йена саллена отин̣н̣о, диса̄ сабба̄ видха̄ватӣти. ра̄гасаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати, па̄н̣ампи ханати, адиннампи а̄дийати, сандхимпи чхиндати, ниллопампи харати, ека̄га̄рикампи кароти, парипантхепи тит̣т̣хати, парада̄рампи гаччхати, муса̄пи бхан̣ати; евампи ра̄гасаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато дха̄вати видха̄вати сандха̄вати сам̣сарати. атха ва̄ ра̄гасаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато бхоге парийесанто на̄ва̄йа маха̄самуддам̣ паккхандати. сӣтасса пураккхато ун̣хасса пураккхато д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассехи пӣл̣ийама̄но [риссама̄но (сӣ. сйа̄.)] кхуппипа̄са̄йа миййама̄но тигумбам̣ гаччхати, такколам̣ гаччхати, таккасӣлам̣ гаччхати, ка̄л̣амукхам̣ гаччхати, пурапӯрам̣ гаччхати, весун̇гам̣ гаччхати, вера̄патхам̣ гаччхати, джавам̣ гаччхати, та̄малим̣ гаччхати, ван̇кам̣ гаччхати, ел̣абандханам̣ гаччхати, суван̣н̣акӯт̣ам̣ гаччхати, суван̣н̣абхӯмим̣ гаччхати, тамбапан̣н̣им̣ гаччхати, суппа̄дакам̣ [суппа̄ракам̣ (сӣ. ка.), суппа̄рам̣ (сйа̄.)] гаччхати, бха̄рукаччхам̣ гаччхати, сурат̣т̣хам̣ гаччхати, бхан̇галокам̣ [ан̇галокам̣ (сӣ.), ан̇ган̣екам̣ (сйа̄.)] гаччхати, бхан̇ган̣ам̣ [ган̇ган̣ам̣ (сӣ. сйа̄.)] гаччхати, парамабхан̇ган̣ам̣ гаччхати, йонам̣ гаччхати, парамайонам̣ гаччхати, винакам̣ гаччхати, мӯлападам̣ гаччхати, маруканта̄рам̣ гаччхати, джан̣н̣упатхам̣ гаччхати, аджапатхам̣ гаччхати, мен̣д̣апатхам̣ гаччхати, сан̇купатхам̣ гаччхати, чхаттапатхам̣ гаччхати, вам̣сапатхам̣ гаччхати, сакун̣апатхам̣ гаччхати, мӯсикапатхам̣ гаччхати, дарипатхам̣ гаччхати, ветта̄ча̄рам̣ гаччхати; парийесанто на лабхати, ала̄бхамӯлакампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети, парийесанто лабхати, ладдха̄ а̄раккхамӯлакампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети ‘‘кинти ме бхоге нева ра̄джа̄но хареййум̣ на чора̄ хареййум̣ на агги дахеййа на удакам̣ вахеййа на аппийа̄ да̄йа̄да̄ хареййу’’нти. тасса евам̣ а̄раккхато гопайато те бхога̄ виппалуджджанти, со виппайогамӯлакампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. евампи ра̄гасаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато дха̄вати видха̄вати сандха̄вати сам̣сарати.
досасаллена…пе… мохасаллена… ма̄насаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати, па̄н̣ампи ханати, адиннампи а̄дийати, сандхимпи чхиндати, ниллопампи харати, ека̄га̄рикампи кароти, парипантхепи тит̣т̣хати, парада̄рампи гаччхати, муса̄пи бхан̣ати. евам̣ ма̄насаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато дха̄вати видха̄вати сандха̄вати сам̣сарати.
дит̣т̣хисаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато ачелако хоти мутта̄ча̄ро хаттха̄палекхано [хаттха̄валекхано (сйа̄.)], на ехибхадантико, на тит̣т̣хабхадантико; на̄бхихат̣ам̣, на уддиссакатам̣, на нимантанам̣ са̄дийати, со на кумбхимукха̄ пат̣игган̣ха̄ти, на кал̣опимукха̄ [кхал̣опимукха̄ (сӣ.)] пат̣игган̣ха̄ти, на ел̣акамантарам̣, на дан̣д̣амантарам̣, на мусаламантарам̣, на двиннам̣ бхун̃джама̄на̄нам̣, на габбхинийа̄, на па̄йама̄на̄йа, на пурисантарагата̄йа, на сам̣киттӣсу, на йаттха са̄ упат̣т̣хито хоти, на йаттха маккхика̄ сан̣д̣асан̣д̣ача̄ринӣ. на маччхам̣ на мам̣сам̣ на сурам̣ на мерайам̣ на тхусодакам̣ пивати. со ека̄га̄рико ва̄ хоти ека̄лопико, два̄га̄рико ва̄ хоти два̄лопико…пе… сатта̄га̄рико ва̄ хоти сатта̄лопико. екисса̄пи бхаттийа̄ йа̄пети, двӣхипи бхаттӣхи йа̄пети…пе… саттахипи бхаттӣхи йа̄пети. ека̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети, двӣхикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети…пе… сатта̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети. ити еварӯпам̣ ад̣д̣хама̄сикампи парийа̄йабхаттабходжана̄нуйогамануйутто вихарати. евампи дит̣т̣хисаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато дха̄вати видха̄вати сандха̄вати сам̣сарати.
атха ва̄ дит̣т̣хисаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато со са̄кабхаккхо ва̄ хоти, са̄ма̄кабхаккхо ва̄ хоти, нӣва̄рабхаккхо ва̄ хоти, даддулабхаккхо ва̄ хоти, хат̣абхаккхо ва̄ хоти, кан̣абхаккхо ва̄ хоти, а̄ча̄мабхаккхо ва̄ хоти, пин̃н̃а̄кабхаккхо ва̄ хоти, тилабхаккхо ва̄ хоти, тин̣абхаккхо ва̄ хоти, гомайабхаккхо ва̄ хоти, ванамӯлапхала̄ха̄ро йа̄пети паваттапхалабходжано. со са̄н̣а̄нипи дха̄рети, маса̄н̣а̄нипи дха̄рети, чхавадусса̄нипи дха̄рети, пам̣сукӯла̄нипи дха̄рети, тирӣт̣а̄нипи дха̄рети, аджина̄нипи дха̄рети, аджинаккхипампи дха̄рети, кусачӣрампи дха̄рети, ва̄качӣрампи дха̄рети, пхалакачӣрампи дха̄рети, кесакамбалампи дха̄рети, улӯкапаккхампи дха̄рети, кесамассулочакопи хоти, кесамассулочана̄нуйогамануйутто вихарати. уббхат̣т̣хакопи хоти а̄санапат̣иккхитто, уккут̣икопи хоти уккут̣икаппадха̄намануйутто, кан̣т̣ака̄пассайико хоти, кан̣т̣ака̄пассайе сеййам̣ каппети, пхалакасеййампи каппети, тхан̣д̣иласеййампи каппети, ека̄пассайико хоти раджоджалладхаро, аббхока̄сикопи хоти йатха̄сантхатико, векат̣икопи хоти викат̣абходжана̄нуйогамануйутто, апа̄накопи хоти апа̄накаттамануйутто, са̄йататийакампи удакорохана̄нуйогамануйутто вихарати. ити еварӯпам̣ анекавихитам̣ ка̄йасса а̄та̄панапарита̄пана̄нуйогамануйутто вихарати. евампи дит̣т̣хисаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато дха̄вати видха̄вати сандха̄вати сам̣сарати.
сокасаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато сочати киламати паридевати уратта̄л̣им̣ кандати саммохам̣ а̄паджджати. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘бхӯтапуббам̣, бра̄хман̣а, имисса̄йева са̄ваттхийа̄ ан̃н̃атарисса̄ иттхийа̄ ма̄та̄ ка̄ламака̄си. са̄ тасса̄ ка̄лам̣ кирийа̄йа умматтика̄ кхиттачитта̄ ратхийа̄йа ратхийам̣, син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘апи ме ма̄тарам̣ аддассатха, апи ме ма̄тарам̣ аддассатха̄’ти.
‘‘бхӯтапуббам̣, бра̄хман̣а, имисса̄йева са̄ваттхийа̄ ан̃н̃атарисса̄ иттхийа̄ пита̄ ка̄ламака̄си… бха̄та̄ ка̄ламака̄си… бхагинӣ ка̄ламака̄си… путто ка̄ламака̄си… дхӣта̄ ка̄ламака̄си… са̄мико ка̄ламака̄си. са̄ тасса ка̄лам̣ кирийа̄йа умматтика̄ кхиттачитта̄ ратхийа̄йа ратхийам̣, син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘апи ме са̄микам̣ аддассатха, апи ме са̄микам̣ аддассатха̄’ти.
‘‘бхӯтапуббам̣, бра̄хман̣а, имисса̄йева са̄ваттхийа̄ ан̃н̃атарасса пурисасса ма̄та̄ ка̄ламака̄си. со тасса̄ ка̄лам̣ кирийа̄йа умматтако кхиттачитто ратхийа̄йа ратхийам̣, син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘апи ме ма̄тарам̣ аддассатха, апи ме ма̄тарам̣ аддассатха̄’ти.
‘‘бхӯтапуббам̣, бра̄хман̣а, имисса̄йева са̄ваттхийа̄ ан̃н̃атарасса пурисасса пита̄ ка̄ламака̄си… бха̄та̄ ка̄ламака̄си… бхагинӣ ка̄ламака̄си… путто ка̄ламака̄си… дхӣта̄ ка̄ламака̄си… паджа̄пати ка̄ламака̄си. со тасса̄ ка̄лам̣ кирийа̄йа умматтако кхиттачитто ратхийа̄йа ратхийам̣, син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘апи ме паджа̄патим̣ аддассатха, апи ме паджа̄патим̣ аддассатха̄’ти.
‘‘бхӯтапуббам̣, бра̄хман̣а, имисса̄йева са̄ваттхийа̄ ан̃н̃атара̄ иттхӣ н̃а̄тикулам̣ агама̄си. тасса̄ те н̃а̄така̄ са̄микам̣ аччхиндитва̄ ан̃н̃асса да̄тука̄ма̄, са̄ ча нам̣ на иччхати. атха кхо са̄ иттхӣ са̄микам̣ етадавоча – ‘име, аййапутта, н̃а̄така̄ тава аччхиндитва̄ ан̃н̃асса да̄тука̄ма̄, убхо майам̣ марисса̄ма̄’ти. атха кхо со пурисо там̣ иттхим̣ двидха̄ чхетва̄ атта̄нам̣ опа̄тети – ‘убхо печча бхависса̄ма̄’’’ти. евам̣ сокасаллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато дха̄вати видха̄вати сандха̄вати сам̣сарати.
катхам̣катха̄саллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато сам̣сайапаккхандо хоти виматипаккхандо двел̣хакаджа̄то – ‘‘ахосим̣ ну кхо ахам̣ атӣтамаддха̄нам̣, нану кхо ахосим̣ атӣтамаддха̄нам̣, ким̣ ну кхо ахосим̣ атӣтамаддха̄нам̣, катхам̣ ну кхо ахосим̣ атӣтамаддха̄нам̣, ким̣ хутва̄ ким̣ ахосим̣ ну кхо атӣтамаддха̄нам̣, бхависса̄ми ну кхо ахам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, нану кхо бхависса̄ми ана̄гатамаддха̄нам̣, ким̣ ну кхо бхависса̄ми ана̄гатамаддха̄нам̣, катхам̣ ну кхо бхависса̄ми ана̄гатамаддха̄нам̣, ким̣ хутва̄ ким̣ бхависса̄ми ну кхо ана̄гатамаддха̄нам̣, етарахи ва̄ паччуппаннам̣ аддха̄нам̣ аджджхаттам̣ катхам̣катхӣ хоти, ахам̣ ну кхосми, но ну кхосми, ким̣ ну кхосми катхам̣ ну кхосми, айам̣ ну кхо сатто куто а̄гато, со кухим̣ га̄мӣ бхависсатӣ’’ти. евам̣ катхам̣катха̄саллена отин̣н̣о виддхо пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато дха̄вати видха̄вати сандха̄вати сам̣сарати.
те салле абхисан̇кхароти; те салле абхисан̇кхаронто салла̄бхисан̇кха̄равасена пураттхимам̣ дисам̣ дха̄вати, паччхимам̣ дисам̣ дха̄вати, уттарам̣ дисам̣ дха̄вати, даккхин̣ам̣ дисам̣ дха̄вати. те салла̄бхисан̇кха̄ра̄ аппахӣна̄; салла̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ аппахӣнатта̄ гатийа̄ дха̄вати, нирайе дха̄вати, тираччха̄найонийа̄ дха̄вати, петтивисайе дха̄вати, мануссалоке дха̄вати, девалоке дха̄вати, гатийа̄ гатим̣, упапаттийа̄ упапаттим̣, пат̣исандхийа̄ пат̣исандхим̣, бхавена бхавам̣, сам̣са̄рена сам̣са̄рам̣, ват̣т̣ена ват̣т̣ам̣ дха̄вати видха̄вати сандха̄вати сам̣саратӣти – йена саллена отин̣н̣о диса̄ сабба̄ видха̄вати.
тамева салламаббуйха, на дха̄вати на сӣдатӣти. тамева ра̄гасаллам̣ досасаллам̣ мохасаллам̣ ма̄насаллам̣ дит̣т̣хисаллам̣ сокасаллам̣ катхам̣катха̄саллам̣ аббуйха аббухитва̄ уддхаритва̄ самуддхаритва̄ уппа̄т̣айитва̄ самуппа̄т̣айитва̄ [уппа̄дайитва̄ самуппа̄дайитва̄ (сйа̄. ка.)] паджахитва̄ винодетва̄ бйантим̣ каритва̄ анабха̄вам̣ гаметва̄ нева пураттхимам̣ дисам̣ дха̄вати на паччхимам̣ дисам̣ дха̄вати на уттарам̣ дисам̣ дха̄вати на даккхин̣ам̣ дисам̣ дха̄вати. те салла̄бхисан̇кха̄ра̄ пахӣна̄; салла̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ пахӣнатта̄ гатийа̄ на дха̄вати, нирайе на дха̄вати, тираччха̄найонийа̄ на дха̄вати, петтивисайе на дха̄вати, мануссалоке на дха̄вати, девалоке на дха̄вати, на гатийа̄ гатим̣, на упапаттийа̄ упапаттим̣, на пат̣исандхийа̄ пат̣исандхим̣, на бхавена бхавам̣, на сам̣са̄рена сам̣са̄рам̣, на ват̣т̣ена ват̣т̣ам̣ дха̄вати видха̄вати сандха̄вати сам̣саратӣти – тамева салламаббуйха на дха̄вати. на сӣдатӣти ка̄могхе на сӣдати, бхавогхе на сӣдати, дит̣т̣хогхе на сӣдати, авиджджогхе на сӣдати, на сам̣сӣдати на осӣдати на авасӣдати на гаччхати на авагаччхатӣти – тамева салламаббуйха, на дха̄вати на сӣдати.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘йена саллена отин̣н̣о, диса̄ сабба̄ видха̄вати;
тамева салламаббуйха, на дха̄вати на сӣдатӣ’’ти.
175. таттха сиккха̄нугӣйанти, йа̄ни локе гадхита̄ни;
на тесу пасуто сийа̄, ниббиджджха саббасо ка̄ме;
сиккхе нибба̄наматтано.
таттха сиккха̄нугӣйанти, йа̄ни локе гадхита̄нӣти. сиккха̄ти хаттхисиккха̄ ассасиккха̄ ратхасиккха̄ дханусиккха̄ са̄ла̄кийам̣ саллакаттийам̣ ка̄йатикиччхам̣ бхӯтийам̣ кома̄рабхаччам̣ [кома̄ратикиччхам̣ (сйа̄.), кома̄расаччам̣ (ка.)]. анугӣйантӣти гӣйанти ниггӣйанти катхӣйанти бхан̣ӣйанти дӣпӣйанти вохарӣйанти. атха ва̄ гӣйанти ган̣хӣйанти угган̣хӣйанти дха̄рӣйанти упадха̄рӣйанти упалаккхӣйанти гадхитапат̣ила̄бха̄йа. гадхита̄ вуччанти пан̃ча ка̄магун̣а̄ – чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасан̃хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасан̃хита̄ раджанӣйа̄. ким̣ка̄ран̣а̄ гадхита̄ вуччанти пан̃ча ка̄магун̣а̄? йебхуййена деваманусса̄ пан̃ча ка̄магун̣е иччханти са̄дийанти паттхайанти пихайанти абхиджаппанти там̣ка̄ран̣а̄ гадхита̄ вуччанти пан̃ча ка̄магун̣а̄. локети мануссалокети – таттха сиккха̄нугӣйанти, йа̄ни локе гадхита̄ни.
на тесу пасуто сийа̄ти. та̄су ва̄ сиккха̄су тесу ва̄ пан̃часу ка̄магун̣есу на пасуто сийа̄, на таннинно асса, на таппон̣о, на таппаббха̄ро, на тададхимутто, на тададхипатеййоти – на тесу пасуто сийа̄.
ниббиджджха саббасо ка̄мети. ниббиджджха̄ти пат̣ивиджджхитва̄. ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти пат̣ивиджджхитва̄, ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄’’ти пат̣ивиджджхитва̄…пе… ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти пат̣ивиджджхитва̄. саббасоти саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ асесам̣ ниссесам̣ парийа̄дийанавачанаметам̣ – саббасоти. ка̄ма̄ти удда̄нато две ка̄ма̄ – ваттхука̄ма̄ ча килесака̄ма̄ ча…пе… име вуччанти ваттхука̄ма̄…пе… име вуччанти килесака̄ма̄ти – ниббиджджха саббасо ка̄ме.
сиккхе нибба̄наматтаноти. сиккха̄ти тиссо сиккха̄ – адхисӣласиккха̄, адхичиттасиккха̄, адхипан̃н̃а̄сиккха̄…пе… айам̣ адхипан̃н̃а̄сиккха̄. нибба̄наматтаноти аттано ра̄гасса нибба̄пана̄йа досасса нибба̄пана̄йа мохасса нибба̄пана̄йа…пе… сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ сама̄йа упасама̄йа вӯпасама̄йа нибба̄пана̄йа пат̣иниссагга̄йа пат̣ипассаддхийа̄ адхисӣлампи сиккхеййа адхичиттампи сиккхеййа адхипан̃н̃ампи сиккхеййа, има̄ тиссо сиккха̄йо а̄ваджджанто сиккхеййа джа̄нанто сиккхеййа…пе… саччхика̄таббам̣ саччхикаронто сиккхеййа а̄чареййа сама̄чареййа сама̄да̄йа ваттеййа̄ти – сиккхе нибба̄наматтано.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘таттха сиккха̄нугӣйанти, йа̄ни локе гадхита̄ни;
на тесу пасуто сийа̄, ниббиджджха саббасо ка̄ме;
сиккхе нибба̄наматтано’’ти.
176. саччо сийа̄ аппагаббхо, ама̄йо риттапесун̣о;
аккодхано лобхапа̄пам̣, вевиччхам̣ витаре муни.
саччо сийа̄ аппагаббхоти. саччо сийа̄ти саччава̄ча̄йа саманна̄гато сийа̄, самма̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато сийа̄, арийена ат̣т̣хан̇гикена маггена саманна̄гато сийа̄ти – саччо сийа̄. аппагаббхоти тӣн̣и па̄габбхийа̄ни – ка̄йикам̣ па̄габбхийам̣, ва̄часикам̣ па̄габбхийам̣, четасикам̣ па̄габбхийам̣…пе… идам̣ четасикам̣ па̄габбхийам̣. йассима̄ни тӣн̣и па̄габбхийа̄ни пахӣна̄ни самуччхинна̄ни вӯпасанта̄ни пат̣ипассаддха̄ни абхаббуппаттика̄ни н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄ни, со вуччати аппагаббхоти – саччо сийа̄ аппагаббхо.
ама̄йо риттапесун̣оти. ма̄йа̄ вуччати ван̃чаника̄ чарийа̄. идхекаччо ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄ манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄ тасса пат̣иччха̄данахету па̄пикам̣ иччхам̣ пан̣идахати, ма̄ мам̣ джан̃н̃а̄ти иччхати, ма̄ мам̣ джан̃н̃а̄ти сан̇каппети, ма̄ мам̣ джан̃н̃а̄ти ва̄чам̣ бха̄сати, ма̄ мам̣ джан̃н̃а̄ти ка̄йена параккамати. йа̄ еварӯпа̄ ма̄йа̄ ма̄йа̄вита̄ аччасара̄ ван̃чана̄ никати никиран̣а̄ парихаран̣а̄ гӯхана̄ паригӯхана̄ чха̄дана̄ париччха̄дана̄ анутта̄нӣкаммам̣ ана̄викаммам̣ воччха̄дана̄ па̄пакирийа̄ – айам̣ вуччати ма̄йа̄. йассеса̄ ма̄йа̄ пахӣна̄ самуччхинна̄ вӯпасанта̄ пат̣ипассаддха̄ абхаббуппаттика̄ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄, со вуччати ама̄йо. риттапесун̣оти песун̃н̃анти идхекаччо писун̣ава̄чо хоти…пе… евам̣ бхеда̄дхиппа̄йена песун̃н̃ам̣ упасам̣харати. йассетам̣ песун̃н̃ам̣ пахӣнам̣ самуччхиннам̣ вӯпасантам̣ пат̣ипассаддхам̣ абхаббуппаттикам̣ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣хам̣, со вуччати риттапесун̣о вивиттапесун̣о павивиттапесун̣оти – ама̄йо риттапесун̣о.
аккодхано лобхапа̄пам̣, вевиччхам̣ витаре мунӣти. аккодханоти хи кхо вуттам̣, апи ча кодхо та̄ва ваттаббо. дасаха̄ка̄рехи кодхо джа̄йати. ‘‘анаттхам̣ ме ачарӣ’’ти кодхо джа̄йати…пе… йассесо кодхо пахӣно самуччхинно вӯпасанто пат̣ипассаддхо абхаббуппаттико н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣хо, со вуччати аккодхано. кодхасса пахӣнатта̄ аккодхано, кодхаваттхусса парин̃н̃а̄татта̄ аккодхано, кодхахетусса упаччхиннатта̄ аккодхано. лобхоти йо лобхо луббхана̄ луббхитаттам̣…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣. вевиччхам̣ вуччати пан̃ча маччхарийа̄ни – а̄ва̄самаччхарийам̣…пе… га̄хо вуччати маччхарийам̣. мунӣти. монам̣ вуччати н̃а̄н̣ам̣…пе… сан̇гаджа̄ламатичча со муни. аккодхано лобхапа̄пам̣, вевиччхам̣ витаре мунӣти. муни лобхапа̄пан̃ча вевиччхан̃ча атари уттари патари саматикками вӣтиваттайӣти [вӣтиваттӣти (ка.)] – аккодхано лобхапа̄пам̣, вевиччхам̣ витаре муни.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘саччо сийа̄ аппагаббхо, ама̄йо риттапесун̣о;
аккодхано лобхапа̄пам̣, вевиччхам̣ витаре мунӣ’’ти.
177. ниддам̣ тандим̣ сахе тхӣнам̣, пама̄дена на сам̣васе;
атима̄не на тит̣т̣хеййа, нибба̄наманасо наро.
ниддам̣ тандим̣ сахе тхӣнанти. нидда̄ти йа̄ ка̄йасса акалйата̄ акамман̃н̃ата̄ она̄хо парийона̄хо антосамородхо миддхам̣ суппам̣ пачала̄йика̄ суппам̣ суппана̄ суппитаттам̣. тандинти йа̄ тандӣ [танди (сӣ. сйа̄. ка.)] тандийана̄ тандийитаттам̣ тандиманаката̄ а̄ласйам̣ а̄ласйа̄йата̄ а̄ласйа̄йитаттам̣. тхӣнанти йа̄ читтасса акалйата̄ акамман̃н̃ата̄ олӣйана̄ саллӣйана̄ лӣнам̣ лӣйана̄ лӣйитаттам̣, тхинам̣ тхийана̄ тхийитаттам̣ читтасса. ниддам̣ тандим̣ сахе тхӣнанти. ниддан̃ча тандин̃ча тхинан̃ча сахе сахеййа парисахеййа абхибхавеййа аджджхоттхареййа парийа̄дийеййа маддеййа̄ти – ниддам̣ тандим̣ сахе тхӣнам̣.
пама̄дена на сам̣васети. пама̄до ваттаббо ка̄йадуччарите ва̄ вачӣдуччарите ва̄ манодуччарите ва̄ пан̃часу ва̄ ка̄магун̣есу. читтасса восагго восагга̄нуппа̄данам̣ [воссагго воссагга̄нуппа̄данам̣ (бахӯсу)] ва̄ кусала̄нам̣ ва̄ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄йа асаккаччакирийата̄ аса̄таччакирийата̄ анат̣т̣хитакирийата̄ олӣнавуттита̄ никкхиттаччхандата̄ никкхиттадхурата̄ ана̄севана̄ абха̄вана̄ абахулӣкаммам̣ анадхит̣т̣ха̄нам̣ анануйого пама̄до. йо еварӯпо пама̄до памаджджана̄ памаджджитаттам̣ – айам̣ вуччати пама̄до. пама̄дена на сам̣васети пама̄дена на васеййа на сам̣васеййа на а̄васеййа на паривасеййа, пама̄дам̣ паджахеййа винодеййа бйантим̣ кареййа анабха̄вам̣ гамеййа, пама̄да̄ а̄рато асса вирато пат̣ивирато никкханто ниссат̣о виппамутто висан̃н̃утто вимарийа̄дикатена четаса̄ вихареййа̄ти – пама̄дена на сам̣васе.
атима̄не на тит̣т̣хеййа̄ти. атима̄ноти идхекаччо парам̣ атиман̃н̃ати джа̄тийа̄ ва̄ готтена ва̄…пе… ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄. йо еварӯпо ма̄но ман̃н̃ана̄ ман̃н̃итаттам̣ уннати уннамо дхаджо сампагга̄хо кетукамйата̄ читтасса – айам̣ вуччати атима̄но. атима̄не на тит̣т̣хеййа̄ти. атима̄не на тит̣т̣хеййа на сам̣тит̣т̣хеййа, атима̄нам̣ паджахеййа винодеййа бйантим̣ кареййа анабха̄вам̣ гамеййа, атима̄на̄ а̄рато асса вирато пат̣ивирато никкханто ниссат̣о виппамутто висан̃н̃утто вимарийа̄дикатена четаса̄ вихареййа̄ти – атима̄не на тит̣т̣хеййа.
нибба̄наманасо нароти. идхекаччо да̄нам̣ денто сӣлам̣ сама̄дийанто упосатхакаммам̣ каронто па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ упат̣т̣хапенто паривен̣ам̣ саммаджджанто четийам̣ ванданто четийе гандхама̄лам̣ а̄ропенто четийам̣ падаккхин̣ам̣ каронто йам̣ кин̃чи тедха̄тукам̣ кусала̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаронто на гатихету на упапаттихету на пат̣исандхихету на бхавахету на сам̣са̄рахету на ват̣т̣ахету, саббам̣ там̣ висам̣йога̄дхиппа̄йо нибба̄нанинно нибба̄напон̣о нибба̄напаббха̄ро абхисан̇кхаротӣти. евампи нибба̄наманасо наро. атха ва̄ саббасан̇кха̄радха̄туйа̄ читтам̣ пат̣ива̄петва̄ [пат̣ива̄сетва̄ (ка.)] амата̄йа дха̄туйа̄ читтам̣ упасам̣харати – ‘‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄на’’нти. евампи нибба̄наманасо наро.
‘‘на пан̣д̣ита̄ упадхисукхасса хету, даданти да̄на̄ни пунаббхава̄йа;
ка̄ман̃ча те упадхипариккхайа̄йа, даданти да̄нам̣ апунаббхава̄йа.
‘‘на пан̣д̣ита̄ упадхисукхасса хету, бха̄венти джха̄на̄ни пунаббхава̄йа;
ка̄ман̃ча те упадхипариккхайа̄йа, бха̄венти джха̄нам̣ апунаббхава̄йа.
‘‘те ниббуттим̣ а̄сисама̄наса̄ [а̄сим̣сама̄на̄ (сӣ.), абхима̄на̄ (сйа̄.)] даданти, таннинначитта̄ [таннинна̄ тан̃читта̄ (ка.)] тададхимутта̄;
наджджо йатха̄ са̄гарамаджджхупета̄ [са̄гарамаджджхагата̄ (сйа̄.)], бхаванти нибба̄напара̄йана̄ те’’ти.
нибба̄наманасо наро. тена̄ха бхагава̄ –
‘‘ниддам̣ танди сахе тхӣнам̣, пама̄дена на сам̣васе;
атима̄не на тит̣т̣хеййа, нибба̄наманасо наро’’ти.
178. мосавадждже на ниййетха, [нӣйетха (ка.)] рӯпе снехам̣ на куббайе;
ма̄нан̃ча париджа̄неййа, са̄хаса̄ вирато чаре.
мосавадждже на ниййетха̄ти. мосаваджджам̣ вуччати муса̄ва̄до. идхекаччо сабхаггато ва̄ парисаггато ва̄ н̃а̄тимаджджхагато ва̄ пӯгамаджджхагато ва̄ ра̄джакуламаджджхагато ва̄ абхинӣто саккхипут̣т̣хо – ‘‘ехамбхо пуриса, йам̣ джа̄на̄си там̣ вадехӣ’’ти, со аджа̄нам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘джа̄на̄мӣ’’ти, джа̄нам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти, апассам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘пасса̄мӣ’’ти, пассам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘на пасса̄мӣ’’ти. ити аттахету ва̄ парахету ва̄ а̄мисакин̃чиккхахету ва̄ сампаджа̄намуса̄ бха̄сита̄ хоти – идам̣ вуччати мосаваджджам̣. апи ча тӣха̄ка̄рехи…пе… чатӯха̄ка̄рехи… пан̃чаха̄ка̄рехи… чхаха̄ка̄рехи… саттаха̄ка̄рехи… ат̣т̣хаха̄ка̄рехи…пе… имехи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи муса̄ва̄до хоти. мосавадждже на ниййетха̄ти. мосавадждже на йа̄йеййа на ниййа̄йеййа на вахеййа на сам̣хареййа, мосаваджджам̣ паджахеййа винодеййа бйантим̣ кареййа анабха̄вам̣ гамеййа, мосаваджджа̄ а̄рато асса вирато пат̣ивирато никкханто ниссат̣о виппамутто висан̃н̃утто вимарийа̄дикатена четаса̄ вихареййа̄ти – мосавадждже на ниййетха.
рӯпе снехам̣ на куббайети. рӯпанти чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄, чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа рӯпам̣. рӯпе снехам̣ на куббайети. рӯпе снехам̣ на кареййа чхандам̣ на кареййа пемам̣ на кареййа ра̄гам̣ на кареййа на джанеййа на сан̃джанеййа на ниббаттеййа на̄бхиниббаттеййа̄ти – рӯпе снехам̣ на куббайе.
ма̄нан̃ча париджа̄неййа̄ти. ма̄ноти екавидхена ма̄но – йа̄ читтасса уннати. дувидхена ма̄но – аттуккам̣санама̄но, паравамбханама̄но. тивидхена ма̄но – ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄но, ‘‘садисохамасмӣ’’ти ма̄но, ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти ма̄но. чатувидхена ма̄но – ла̄бхена ма̄нам̣ джанети, йасена ма̄нам̣ джанети, пасам̣са̄йа ма̄нам̣ джанети, сукхена ма̄нам̣ джанети. пан̃чавидхена ма̄но – ‘‘ла̄бхимхи мана̄пика̄нам̣ рӯпа̄на’’нти ма̄нам̣ джанети, ‘‘ла̄бхимхи мана̄пика̄нам̣ садда̄нам̣…пе… гандха̄нам̣… раса̄нам̣… пхот̣т̣хабба̄на’’нти ма̄нам̣ джанети. чхаббидхена ма̄но – чаккхусампада̄йа ма̄нам̣ джанети, сотасампада̄йа…пе… гха̄насампада̄йа… дживха̄сампада̄йа… ка̄йасампада̄йа… маносампада̄йа ма̄нам̣ джанети. саттавидхена ма̄но – атима̄но, ма̄на̄тима̄но, ома̄но, садисама̄но, адхима̄но, асмима̄но, миччха̄ма̄но. ат̣т̣хавидхена ма̄но – ла̄бхена ма̄нам̣ джанети, ала̄бхена ома̄нам̣ джанети, йасена ма̄нам̣ джанети, айасена ома̄нам̣ джанети, пасам̣са̄йа ма̄нам̣ джанети, нинда̄йа ома̄нам̣ джанети, сукхена ма̄нам̣ джанети, дуккхена ома̄нам̣ джанети. нававидхена ма̄но – сеййасса ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄но, сеййасса ‘‘садисохамасмӣ’’ти ма̄но, сеййасса ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти ма̄но, садисасса ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄но, садисасса ‘‘садисохамасмӣ’’ти ма̄но, садисасса ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти ма̄но, хӣнасса ‘‘сеййохамасмӣ’’ти ма̄но, хӣнасса ‘‘садисохамасмӣ’’ти ма̄но, хӣнасса ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти ма̄но. дасавидхена ма̄но – идхекаччо ма̄нам̣ джанети джа̄тийа̄ ва̄ готтена ва̄…пе… ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄. йо еварӯпо ма̄но ман̃н̃ана̄ ман̃н̃итаттам̣ уннати уннамо дхаджо сампагга̄хо кетукамйата̄ читтасса – айам̣ вуччати ма̄но.
ма̄нан̃ча париджа̄неййа̄ти. ма̄нам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄неййа – н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа, тӣран̣апарин̃н̃а̄йа, паха̄напарин̃н̃а̄йа. катама̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄? ма̄нам̣ джа̄на̄ти айам̣ екавидхена ма̄но – йа̄ читтасса уннати. айам̣ дувидхена ма̄но – аттуккам̣санама̄но паравамбханама̄но…пе… айам̣ дасавидхена ма̄но – идхекаччо ма̄нам̣ джанети джа̄тийа̄ ва̄ готтена ва̄…пе… ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄ти джа̄на̄ти пассати – айам̣ н̃а̄тапарин̃н̃а̄.