14. туват̣т̣акасуттаниддесо

атха туват̣т̣акасуттаниддесам̣ ваккхати –

150. пуччха̄ми там̣ а̄диччабандху, [а̄диччабандхӯ (сӣ. сйа̄.)] вивекам̣ сантипадан̃ча махеси [махесим̣ (сӣ. сйа̄.)] ;

катхам̣ дисва̄ нибба̄ти бхиккху, анупа̄дийа̄но локасмим̣ кин̃чи.

пуччха̄ми там̣ а̄диччабандхӯти. пуччха̄ти тиссо пуччха̄ – адит̣т̣хаджотана̄ пуччха̄, дит̣т̣хасам̣сандана̄ пуччха̄, виматиччхедана̄ пуччха̄. катама̄ адит̣т̣хаджотана̄ пуччха̄? пакатийа̄ лаккхан̣ам̣ ан̃н̃а̄там̣ хоти адит̣т̣хам̣ атулитам̣ атӣритам̣ авибхӯтам̣ авибха̄витам̣, тасса н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа тулана̄йа тӣран̣а̄йа вибха̄вана̄йа пан̃хам̣ пуччхати – айам̣ адит̣т̣хаджотана̄ пуччха̄. катама̄ дит̣т̣хасам̣сандана̄ пуччха̄? пакатийа̄ лаккхан̣ам̣ н̃а̄там̣ хоти дит̣т̣хам̣ тулитам̣ тӣритам̣ вибхӯтам̣ вибха̄витам̣, ан̃н̃ехи пан̣д̣итехи саддхим̣ сам̣санданаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхати – айам̣ дит̣т̣хасам̣сандана̄ пуччха̄. катама̄ виматиччхедана̄ пуччха̄? пакатийа̄ сам̣сайапаккхандо [сам̣сайапаккханно (сӣ. сйа̄.)] хоти виматипаккхандо двел̣хакаджа̄то, ‘‘евам̣ ну кхо, на ну кхо, ким̣ ну кхо, катхам̣ ну кхо’’ти со виматиччхеданаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхати – айам̣ виматиччхедана̄ пуччха̄. има̄ тиссо пуччха̄.

апара̄пи тиссо пуччха̄ – мануссапуччха̄, амануссапуччха̄, ниммитапуччха̄. катама̄ мануссапуччха̄? манусса̄ буддхам̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччханти, бхиккхӯ пуччханти, бхиккхунийо пуччханти, упа̄сака̄ пуччханти, упа̄сика̄йо пуччханти, ра̄джа̄но пуччханти, кхаттийа̄ пуччханти, бра̄хман̣а̄ пуччханти, весса̄ пуччханти, судда̄ пуччханти, гахат̣т̣ха̄ пуччханти, паббаджита̄ пуччханти – айам̣ мануссапуччха̄. катама̄ амануссапуччха̄? аманусса̄ буддхам̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччханти, на̄га̄ пуччханти, супан̣н̣а̄ пуччханти, йаккха̄ пуччханти, асура̄ пуччханти, гандхабба̄ пуччханти, маха̄ра̄джа̄но пуччханти, инда̄ пуччханти, брахма̄но пуччханти, девата̄йо пуччханти – айам̣ амануссапуччха̄. катама̄ ниммитапуччха̄? йам̣ бхагава̄ рӯпам̣ абхиниммина̄ти маномайам̣ саббан̇гапаччан̇гам̣ ахӣниндрийам̣ там̣ со ниммито буддхам̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхати, бхагава̄ тасса [наттхи сӣ. сйа̄. поттхакесу] висаджджети – айам̣ ниммитапуччха̄. има̄ тиссо пуччха̄.

апара̄пи тиссо пуччха̄ – аттаттхапуччха̄, параттхапуччха̄, убхайаттхапуччха̄. апара̄пи тиссо пуччха̄ – дит̣т̣хадхаммикаттхапуччха̄, сампара̄йикаттхапуччха̄, параматтхапуччха̄. апара̄пи тиссо пуччха̄ – анаваджджаттхапуччха̄, никкилесаттхапуччха̄ [никкхепаттхапуччха̄ (сӣ. ка.)], вода̄наттхапуччха̄. апара̄пи тиссо пуччха̄ – атӣтапуччха̄, ана̄гатапуччха̄, паччуппаннапуччха̄. апара̄пи тиссо пуччха̄ – аджджхаттапуччха̄, бахиддха̄пуччха̄, аджджхаттабахиддха̄пуччха̄. апара̄пи тиссо пуччха̄ – кусалапуччха̄, акусалапуччха̄, абйа̄катапуччха̄. апара̄пи тиссо пуччха̄ – кхандхапуччха̄, дха̄тупуччха̄, а̄йатанапуччха̄. апара̄пи тиссо пуччха̄ – сатипат̣т̣ха̄напуччха̄, саммаппадха̄напуччха̄, иддхипа̄дапуччха̄. апара̄пи тиссо пуччха̄ – индрийапуччха̄, балапуччха̄, боджджхан̇гапуччха̄. апара̄пи тиссо пуччха̄ – маггапуччха̄, пхалапуччха̄, нибба̄напуччха̄.

пуччха̄ми танти пуччха̄ми там̣ йа̄ча̄ми там̣ аджджхеса̄ми там̣ паса̄деми там̣, ‘‘катхайассу ме’’ти – пуччха̄ми там̣. а̄диччабандхӯти. а̄диччо вуччати сӯрийо [сурийо (сӣ. сйа̄.)]. сӯрийо готамо готтена, бхагава̄пи готамо готтена, бхагава̄ сӯрийасса готтан̃а̄тако готтабандху; тасма̄ буддхо а̄диччабандхӯти – пуччха̄ми там̣ а̄диччабандху.

вивекам̣ сантипадан̃ча махесӣти. вивека̄ти тайо вивека̄ – ка̄йавивеко, читтавивеко, упадхививеко. катамо ка̄йавивеко? идха бхиккху вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣ ка̄йена вивиттена вихарати. со еко гаччхати, еко тит̣т̣хати, еко нисӣдати, еко сеййам̣ каппети, еко га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависати, еко пат̣иккамати, еко рахо нисӣдати, еко чан̇камам̣ адхит̣т̣ха̄ти, еко чарати вихарати ирийати ваттати па̄лети йапети йа̄пети – айам̣ ка̄йавивеко.

катамо читтавивеко? пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса нӣваран̣ехи читтам̣ вивиттам̣ хоти, дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса витаккавича̄рехи читтам̣ вивиттам̣ хоти, татийам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса пӣтийа̄ читтам̣ вивиттам̣ хоти, чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса сукхадуккхехи читтам̣ вивиттам̣ хоти, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ сама̄паннасса рӯпасан̃н̃а̄йа пат̣игхасан̃н̃а̄йа на̄наттасан̃н̃а̄йа читтам̣ вивиттам̣ хоти, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ сама̄паннасса а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄йа читтам̣ вивиттам̣ хоти, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паннасса вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄йа читтам̣ вивиттам̣ хоти, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паннасса а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄йа читтам̣ вивиттам̣ хоти. сота̄паннасса сакка̄йадит̣т̣хийа̄ вичикиччха̄йа сӣлаббатапара̄ма̄са̄ дит̣т̣ха̄нусайа̄ вичикиччха̄нусайа̄, тадекат̣т̣хехи ча килесехи читтам̣ вивиттам̣ хоти. сакада̄га̄мисса ол̣а̄рика̄ ка̄мара̄гасан̃н̃оджана̄ пат̣игхасан̃н̃оджана̄ ол̣а̄рика̄ ка̄мара̄га̄нусайа̄ пат̣игха̄нусайа̄, тадекат̣т̣хехи ча килесехи читтам̣ вивиттам̣ хоти. ана̄га̄мисса анусахагата̄ ка̄мара̄гасан̃н̃оджана̄ пат̣игхасан̃н̃оджана̄ анусахагата̄ ка̄мара̄га̄нусайа̄ пат̣игха̄нусайа̄, тадекат̣т̣хехи ча килесехи читтам̣ вивиттам̣ хоти. арахато рӯпара̄га̄ арӯпара̄га̄ ма̄на̄ уддхачча̄ авиджджа̄йа ма̄на̄нусайа̄ бхавара̄га̄нусайа̄ авиджджа̄нусайа̄, тадекат̣т̣хехи ча килесехи бахиддха̄ ча саббанимиттехи читтам̣ вивиттам̣ хоти – айам̣ читтавивеко.

катамо упадхививеко? упадхи вуччати килеса̄ ча кхандха̄ ча абхисан̇кха̄ра̄ ча. упадхививеко вуччати аматам̣ нибба̄нам̣. йо со саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣ – айам̣ упадхививеко. ка̄йавивеко ча вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ [вӯпакат̣т̣хака̄йа̄нам̣ (сӣ.)] неккхамма̄бхирата̄нам̣, читтавивеко ча парисуддхачитта̄нам̣ парамавода̄напатта̄нам̣, упадхививеко ча нирупадхӣнам̣ пуггала̄нам̣ висан̇кха̄рагата̄нам̣. сантӣти екена а̄ка̄рена сантипи сантипадампи там̣йева аматам̣ нибба̄нам̣, йо со саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘сантаметам̣ падам̣, пан̣ӣтаметам̣ падам̣, йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄на’’нти. атха апарена а̄ка̄рена йе дхамма̄ санта̄дхигама̄йа сантипхусана̄йа сантисаччхикирийа̄йа сам̣ваттанти, сеййатхидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго – име вуччанти сантипадам̣ та̄н̣ападам̣ лен̣ападам̣ саран̣ападам̣ абхайападам̣ аччутападам̣ аматападам̣ нибба̄нападам̣.

махесӣти махеси бхагава̄. махантам̣ сӣлаккхандхам̣ есӣ гавесӣ парийесӣти махеси, махантам̣ сама̄дхиккхандхам̣…пе… махантам̣ пан̃н̃а̄ккхандхам̣… махантам̣ вимуттиккхандхам̣… махантам̣ вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхам̣ есӣ гавесӣ парийесӣти махеси; махато тамока̄йасса пада̄ланам̣, махато випалла̄сасса бхеданам̣, махато тан̣ха̄салласса аббаханам̣ [аббӯханам̣ (сӣ. сйа̄.), аббхуханам̣ (ка.)], махато дит̣т̣хисан̇гха̄тасса винивет̣ханам̣, махато ма̄надхаджасса папа̄танам̣ [пава̄ханам̣ (сйа̄.)], махато абхисан̇кха̄расса вӯпасамам̣, махато огхасса ниттхаран̣ам̣, махато бха̄расса никкхепанам̣, махато сам̣са̄рават̣т̣асса упаччхедам̣, махато санта̄пасса нибба̄панам̣, махато парил̣а̄хасса пат̣ипассаддхим̣, махато дхаммадхаджасса усса̄панам̣ есӣ гавесӣ парийесӣти махеси, маханте сатипат̣т̣ха̄не маханте саммаппадха̄не маханте иддхипа̄де маханта̄ни индрийа̄ни маханта̄ни бала̄ни маханте боджджхан̇ге махантам̣ арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ махантам̣ параматтхам̣ аматам̣ нибба̄нам̣ есӣ гавесӣ парийесӣти махеси; махесаккхехи ва̄ саттехи есито гавесито парийесито кахам̣ буддхо кахам̣ бхагава̄ кахам̣ девадево кахам̣ нара̄сабхоти махесӣти – вивекам̣ сантипадан̃ча махеси.

катхам̣ дисва̄ нибба̄ти бхиккхӯти. катхам̣ дисва̄ пасситва̄ тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ аттано ра̄гам̣ нибба̄пети, досам̣ нибба̄пети, мохам̣ нибба̄пети, кодхам̣…пе… упана̄хам̣… маккхам̣… пал̣а̄сам̣… иссам̣… маччхарийам̣… ма̄йам̣… са̄т̣хеййам̣… тхамбхам̣… са̄рамбхам̣… ма̄нам̣… атима̄нам̣… мадам̣… пама̄дам̣… саббе килесе… саббе дуччарите… саббе даратхе… саббе парил̣а̄хе… саббе санта̄пе … сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ре нибба̄пети самети упасамети вӯпасамети пат̣ипассамбхети. бхиккхӯти путхуджджанакалйа̄н̣ако ва̄ бхиккху секхо ва̄ бхиккхӯти – катхам̣ дисва̄ нибба̄ти бхиккху.

анупа̄дийа̄но локасмим̣ кин̃чӣти. чатӯхи упа̄да̄нехи анупа̄дийама̄но аган̣хайама̄но апара̄масама̄но анабхинивисама̄но. локасминти апа̄йалоке мануссалоке девалоке, кхандхалоке дха̄тулоке а̄йатаналоке. кин̃чӣти кин̃чи рӯпагатам̣ ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатанти – анупа̄дийа̄но локасмим̣ кин̃чи.

тена̄ха со ниммито –

‘‘пуччха̄ми там̣ а̄диччабандху, вивекам̣ сантипадан̃ча махеси;

катхам̣ дисва̄ нибба̄ти бхиккху, анупа̄дийа̄но локасмим̣ кин̃чӣ’’ти.

151. мӯлам̣ папан̃часан̇кха̄йа, [ити бхагава̄]

манта̄ асмӣти саббамупарундхе [саббамупаруддхе (сйа̄.)] ;

йа̄ ка̄чи тан̣ха̄ аджджхаттам̣, та̄сам̣ винайа̄ сада̄ сато сиккхе.

мӯлам̣ папан̃часан̇кха̄йа, [ити бхагава̄] манта̄ асмӣти саббамупарундхети. папан̃ча̄йева папан̃часан̇кха̄. тан̣ха̄папан̃часан̇кха̄ дит̣т̣хипапан̃часан̇кха̄. катамам̣ тан̣ха̄папан̃часса мӯлам̣? авиджджа̄мӯлам̣, айонисоманасика̄ро мӯлам̣, асмима̄но мӯлам̣, ахирикам̣ мӯлам̣, аноттаппам̣ мӯлам̣, уддхаччам̣ мӯлам̣ – идам̣ тан̣ха̄папан̃часса мӯлам̣. катамам̣ дит̣т̣хипапан̃часса мӯлам̣? авиджджа̄мӯлам̣, айонисоманасика̄ро мӯлам̣, асмима̄но мӯлам̣, ахирикам̣ мӯлам̣, аноттаппам̣ мӯлам̣, уддхаччам̣ мӯлам̣ – идам̣ дит̣т̣хипапан̃часса мӯлам̣.

бхагава̄ти га̄рава̄дхивачанам̣. апи ча бхаггара̄готи бхагава̄, бхаггадосоти бхагава̄, бхаггамохоти бхагава̄, бхаггама̄ноти бхагава̄, бхаггадит̣т̣хӣти бхагава̄, бхаггакан̣д̣акоти бхагава̄, бхаггакилесоти бхагава̄, бхаджи вибхаджи павибхаджи дхаммаратананти бхагава̄, бхава̄нам̣ антакароти бхагава̄, бха̄витака̄йо бха̄витасӣло бха̄витачитто бха̄витапан̃н̃оти бхагава̄; бха̄гӣ ва̄ бхагава̄ аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни аппасадда̄ни аппаниггхоса̄ни виджанава̄та̄ни мануссара̄хассеййака̄ни пат̣исалла̄наса̄руппа̄нӣти бхагава̄, бха̄гӣ ва̄ бхагава̄ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нанти бхагава̄, бха̄гӣ ва̄ бхагава̄ аттхарасасса дхаммарасасса вимуттирасасса адхисӣласса адхичиттасса адхипан̃н̃а̄йа̄ти бхагава̄, бха̄гӣ ва̄ бхагава̄ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ чатуннам̣ аппаман̃н̃а̄нам̣ чатуннам̣ арӯпасама̄паттӣнанти бхагава̄, бха̄гӣ ва̄ бхагава̄ ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ абхибха̄йатана̄нам̣ наваннам̣ анупуббавиха̄расама̄паттӣнанти бхагава̄, бха̄гӣ ва̄ бхагава̄ дасаннам̣ сан̃н̃а̄бха̄вана̄нам̣ дасаннам̣ касин̣асама̄паттӣнам̣ а̄на̄па̄нассатисама̄дхисса асубхасама̄паттийа̄ти бхагава̄, бха̄гӣ ва̄ бхагава̄ чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ чатуннам̣ саммаппадха̄на̄нам̣ чатуннам̣ иддхипа̄да̄нам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ пан̃чаннам̣ бала̄нам̣ саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣ арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса̄ти бхагава̄, бха̄гӣ ва̄ бхагава̄ дасаннам̣ татха̄гатабала̄нам̣ чатуннам̣ веса̄раджджа̄нам̣ чатуннам̣ пат̣исамбхида̄нам̣ чханнам̣ абхин̃н̃а̄нам̣ чханнам̣ буддхадхамма̄нанти бхагава̄, бхагава̄ти нетам̣ на̄мам̣ ма̄тара̄ катам̣ на питара̄ катам̣ на бха̄тара̄ катам̣ на бхагинийа̄ катам̣ на митта̄маччехи катам̣ на н̃а̄тиса̄лохитехи катам̣ на саман̣абра̄хман̣ехи катам̣ на девата̄хи катам̣; вимоккхантикаметам̣ буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ бодхийа̄ мӯле саха саббан̃н̃утан̃а̄н̣асса пат̣ила̄бха̄ саччхика̄ пан̃н̃атти йадидам̣ бхагава̄ти – мӯлам̣ папан̃часан̇кха̄йа ити бхагава̄.

манта̄ асмӣти саббамупарундхети. манта̄ вуччати пан̃н̃а̄. йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… амохо дхаммавичайо самма̄дит̣т̣хи. асмӣти рӯпе асмӣти ма̄но асмӣти чхандо асмӣти анусайо; ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е асмӣти ма̄но асмӣти чхандо асмӣти анусайоти. мӯлам̣ папан̃часан̇кха̄йа ити бхагава̄. манта̄ асмӣти саббамупарундхети. папан̃часан̇кха̄йа мӯлан̃ча асмима̄нан̃ча манта̄йа саббам̣ рундхеййа упарундхеййа ниродхеййа вӯпасамеййа аттхан̇гамеййа пат̣ипассамбхеййа̄ти – мӯлам̣ папан̃часан̇кха̄йа ити бхагава̄, манта̄ асмӣти саббамупарундхе.

йа̄ ка̄чи тан̣ха̄ аджджхаттанти. йа̄ ка̄чӣти саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ асесам̣ ниссесам̣ парийа̄дийанавачанаметам̣ – йа̄ ка̄чӣти. тан̣ха̄ти рӯпатан̣ха̄…пе… дхамматан̣ха̄. аджджхаттанти аджджхаттасамут̣т̣ха̄на̄ ва̄ [аджджхаттам̣ самут̣т̣ха̄ти (сйа̄.)] са̄ тан̣ха̄ти – аджджхаттам̣. атха ва̄ аджджхаттикам̣ вуччати читтам̣. йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣ хадайам̣ пан̣д̣арам̣ мано мана̄йатанам̣ маниндрийам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо таджджа̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. читтена са̄ тан̣ха̄ сахагата̄ сахаджа̄та̄ сам̣сат̣т̣ха̄ сампайутта̄ екуппа̄да̄ еканиродха̄ екаваттхука̄ ека̄рамман̣а̄типи аджджхаттанти – йа̄ ка̄чи тан̣ха̄ аджджхаттам̣.

та̄сам̣ винайа̄ сада̄ сато сиккхети. сада̄ти сада̄ саббада̄ саббака̄лам̣ ниччака̄лам̣ дхувака̄лам̣, сататам̣ самитам̣ аббокин̣н̣ам̣ пон̇кха̄нупон̇кхам̣ удакӯмигаджа̄там̣ авӣчисантатисахитам̣ пхуситам̣, пуребхаттам̣ паччха̄бхаттам̣, пуримам̣ йа̄мам̣ маджджхимам̣ йа̄мам̣ паччхимам̣ йа̄мам̣, ка̄л̣е джун̣хе, вассе хеманте гимхе, пуриме вайокхандхе маджджхиме вайокхандхе паччхиме вайокхандхе. сатоти чатӯхи ка̄ран̣ехи сато – ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ бха̄венто сато, ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ бха̄венто сато. апарехипи чатӯхи ка̄ран̣ехи сато – асати париваджджана̄йа сато, сатикаран̣ӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ кататта̄ сато, сатипат̣ипаккха̄нам̣ дхамма̄нам̣ хататта̄ сато, сатинимитта̄нам̣ асаммут̣т̣хатта̄ сато. апарехипи чатӯхи ка̄ран̣ехи сато – сатийа̄ саманна̄гататта̄ сато, сатийа̄ васитатта̄ сато, сатийа̄ па̄гун̃н̃ата̄йа сато, сатийа̄ апаччороханата̄йа сато. апарехипи чатӯхи ка̄ран̣ехи сато – саттатта̄ сато, сантатта̄ сато, самитатта̄ сато, сантадхаммасаманна̄гататта̄ сато. буддха̄нуссатийа̄ сато, дхамма̄нуссатийа̄ сато, сан̇гха̄нуссатийа̄ сато, сӣла̄нуссатийа̄ сато, ча̄га̄нуссатийа̄ сато, девата̄нуссатийа̄ сато, а̄на̄па̄нассатийа̄ сато, маран̣ассатийа̄ сато, ка̄йагата̄сатийа̄ сато, упасама̄нуссатийа̄ сато. йа̄ сати ануссати пат̣иссати, сати саран̣ата̄ дха̄ран̣ата̄ апила̄паната̄ асаммуссаната̄, сати сатиндрийам̣ сатибалам̣ самма̄сати сатисамбоджджхан̇го ека̄йанамагго – айам̣ вуччати сати. има̄йа сатийа̄ упето самупето, упагато самупагато, упапанно самупапанно, саманна̄гато со вуччати сато.

сиккхети тиссо сиккха̄ – адхисӣласиккха̄, адхичиттасиккха̄, адхипан̃н̃а̄сиккха̄. катама̄ адхисӣласиккха̄? идха бхиккху сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно, ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу, кхуддако сӣлаккхандхо… маханто сӣлаккхандхо, сӣлам̣ патит̣т̣ха̄ а̄ди чаран̣ам̣ сам̣йамо сам̣варо мукхам̣ памукхам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄ – айам̣ адхисӣласиккха̄.

катама̄ адхичиттасиккха̄? идха бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти ‘‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати – айам̣ адхичиттасиккха̄.

катама̄ адхипан̃н̃а̄сиккха̄? идха бхиккху пан̃н̃ава̄ хоти, удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄дуккхаккхайага̄минийа̄. со идам̣ дуккханти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ дуккхасамудайоти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ дуккханиродхоти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, име а̄сава̄ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ а̄савасамудайоти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ а̄саваниродхоти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти – айам̣ адхипан̃н̃а̄сиккха̄.

та̄сам̣ винайа̄ сада̄ сато сиккхети. та̄сам̣ тан̣ха̄нам̣ винайа̄йа пат̣ивинайа̄йа паха̄на̄йа вӯпасама̄йа пат̣иниссагга̄йа пат̣ипассаддхийа̄ адхисӣлампи сиккхеййа, адхичиттампи сиккхеййа, адхипан̃н̃ампи сиккхеййа; има̄ тиссо сиккха̄йо а̄ваджджанто сиккхеййа, паджа̄нанто сиккхеййа, пассанто сиккхеййа, паччавеккханто сиккхеййа, читтам̣ адхит̣т̣хаханто сиккхеййа, саддха̄йа адхимуччанто сиккхеййа, вӣрийам̣ пагган̣ханто сиккхеййа, сатим̣ упат̣т̣хапенто сиккхеййа, читтам̣ сама̄даханто сиккхеййа, пан̃н̃а̄йа паджа̄нанто сиккхеййа, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто сиккхеййа, парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто сиккхеййа, паха̄таббам̣ паджаханто сиккхеййа, бха̄ветаббам̣ бха̄венто сиккхеййа, саччхика̄таббам̣ саччхикаронто сиккхеййа а̄чареййа сама̄чареййа сама̄да̄йа ваттеййа̄ти – та̄сам̣ винайа̄ сада̄ сато сиккхе.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘мӯлам̣ папан̃часан̇кха̄йа, [ити бхагава̄]

манта̄ асмӣти саббамупарундхе;

йа̄ ка̄чи тан̣ха̄ аджджхаттам̣, та̄сам̣ винайа̄ сада̄ сато сиккхе’’ти.

152. йам̣ кин̃чи дхаммамабхиджан̃н̃а̄, аджджхаттам̣ атха ва̄пи бахиддха̄;

на тена тха̄мам̣ куббетха, на хи са̄ ниббути сатам̣ вутта̄.

йам̣ кин̃чи дхаммамабхиджан̃н̃а̄ аджджхаттанти. йам̣ кин̃чи аттано гун̣ам̣ джа̄неййа кусале ва̄ дхамме абйа̄кате ва̄ дхамме. катаме аттано гун̣а̄? учча̄ кула̄ паббаджито ва̄ ассам̣ [асса (сйа̄.)], маха̄бхогакула̄ паббаджито ва̄ ассам̣, ул̣а̄рабхогакула̄ паббаджито ва̄ ассам̣, н̃а̄то йасассӣ сагахат̣т̣хапаббаджита̄нанти ва̄ ассам̣, ла̄бхимхи чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нанти ва̄ ассам̣, суттантико ва̄ ассам̣, винайадхаро ва̄ ассам̣, дхаммакатхико ва̄ ассам̣, а̄ран̃н̃ико ва̄ ассам̣, пин̣д̣апа̄тико ва̄ ассам̣, пам̣сукӯлико ва̄ ассам̣, течӣварико ва̄ ассам̣, сапада̄нача̄рико ва̄ ассам̣, кхалупаччха̄бхаттико ва̄ ассам̣, несаджджико ва̄ ассам̣, йатха̄сантхатико ва̄ ассам̣, пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣти ва̄ ассам̣, дутийасса джха̄насса ла̄бхӣти ва̄ ассам̣, татийасса джха̄насса ла̄бхӣти ва̄ ассам̣, чатуттхасса джха̄насса ла̄бхӣти ва̄ ассам̣, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄паттийа̄ ла̄бхӣти ва̄ ассам̣, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасама̄паттийа̄… а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттийа̄… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттийа̄ ла̄бхӣти ва̄ ассам̣ – име вуччанти аттано гун̣а̄. йам̣ кин̃чи аттано гун̣ам̣ джа̄неййа а̄джа̄неййа виджа̄неййа пат̣ивиджа̄неййа пат̣ивиджджхеййа̄ти – йам̣ кин̃чи дхаммамабхиджан̃н̃а̄ аджджхаттам̣. атха ва̄пи бахиддха̄ти. упаджджха̄йасса ва̄ а̄чарийасса ва̄ те гун̣а̄ ассӯти [ассӯти аджджхаттам̣ (бахӯсу)] – атха ва̄пи бахиддха̄.

на тена тха̄мам̣ куббетха̄ти. аттано ва̄ гун̣ена паресам̣ ва̄ гун̣ена тха̄мам̣ на кареййа, тхамбхам̣ на кареййа, ма̄нам̣ на кареййа, уннатим̣ на кареййа, уннамам̣ на кареййа, на тена ма̄нам̣ джанеййа, на тена тхаддхо асса паттхаддхо паггахитасироти – на тена тха̄мам̣ куббетха.

на хи са̄ ниббути сатам̣ вутта̄ти. сата̄нам̣ санта̄нам̣ саппуриса̄нам̣ буддха̄нам̣ буддхаса̄вака̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣ са̄ ниббутӣти на вутта̄ на павутта̄ на а̄чиккхита̄ на десита̄ на пан̃н̃апита̄ на пат̣т̣хапита̄ на виват̣а̄ на вибхатта̄ на утта̄нӣката̄ наппака̄сита̄ти – на хи са̄ ниббути сатам̣ вутта̄.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘йам̣ кин̃чи дхаммамабхиджан̃н̃а̄, аджджхаттам̣ атха ва̄пи бахиддха̄;

на тена тха̄мам̣ куббетха, на хи са̄ ниббути сатам̣ вутта̄’’ти.

153. сеййо на тена ман̃н̃еййа, нӣчеййо атха ва̄пи сариккхо;

пхут̣т̣хо анекарӯпехи, на̄тума̄нам̣ викаппайам̣ тит̣т̣хе.

сеййо на тена ман̃н̃еййа̄ти. ‘‘сеййохамасмӣ’’ти атима̄нам̣ на джанеййа джа̄тийа̄ ва̄ готтена ва̄ колапуттийена ва̄ ван̣н̣апоккхарата̄йа ва̄ дханена ва̄ аджджхенена ва̄ камма̄йатанена ва̄ сиппа̄йатанена ва̄ виджджа̄т̣т̣ха̄нена ва̄ сутена ва̄ пат̣ибха̄нена ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄ти – сеййо на тена ман̃н̃еййа.

нӣчеййо атха ва̄пи сариккхоти. ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти ома̄нам̣ на джанеййа джа̄тийа̄ ва̄ готтена ва̄…пе… ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄. ‘‘садисохамасмӣ’’ти ма̄нам̣ на джанеййа джа̄тийа̄ ва̄ готтена ва̄ колапуттийена ва̄ ван̣н̣апоккхарата̄йа ва̄ дханена ва̄ аджджхенена ва̄ камма̄йатанена ва̄ сиппа̄йатанена ва̄ виджджа̄т̣т̣ха̄нена ва̄ сутена ва̄ пат̣ибха̄нена ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ ваттхуна̄ти – нӣчеййо атха ва̄пи сариккхо.

пхут̣т̣хо анекарӯпехӣти. анекавидхехи а̄ка̄рехи пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гатоти – пхут̣т̣хо анекарӯпехи.

на̄тума̄нам̣ викаппайам̣ тит̣т̣хети. а̄тума̄ вуччати атта̄. атта̄нам̣ каппенто викаппенто викаппам̣ а̄паджджанто на тит̣т̣хеййа̄ти – на̄тума̄нам̣ викаппайам̣ тит̣т̣хе.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘сеййо на тена ман̃н̃еййа, нӣчеййо атха ва̄пи сариккхо;

пхут̣т̣хо анекарӯпехи, на̄тума̄нам̣ викаппайам̣ тит̣т̣хе’’ти.

154. аджджхаттамевупасаме, на ан̃н̃ато бхиккху сантимесеййа;

аджджхаттам̣ упасантасса, наттхи атта̄ [аттам̣ (сйа̄.)] куто ниратта̄ [нираттам̣ (сйа̄.)] ва̄.

аджджхаттамевупасамети. аджджхаттам̣ ра̄гам̣ самеййа, досам̣ самеййа, мохам̣ самеййа, кодхам̣…пе… упана̄хам̣… маккхам̣… пал̣а̄сам̣… иссам̣… маччхарийам̣… ма̄йам̣… са̄т̣хеййам̣… тхамбхам̣… са̄рамбхам̣ … ма̄нам̣… атима̄нам̣… мадам̣… пама̄дам̣… саббе килесе… саббе дуччарите… саббе даратхе… саббе парил̣а̄хе… саббе санта̄пе… сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ре самеййа упасамеййа вӯпасамеййа нибба̄пеййа пат̣ипассамбхеййа̄ти – аджджхаттамевупасаме.

на ан̃н̃ато бхиккху сантимесеййа̄ти. ан̃н̃ато асуддхимаггена, миччха̄пат̣ипада̄йа, аниййа̄напатена, ан̃н̃атра сатипат̣т̣ха̄нехи, ан̃н̃атра саммаппадха̄нехи, ан̃н̃атра иддхипа̄дехи, ан̃н̃атра индрийехи, ан̃н̃атра балехи, ан̃н̃атра боджджхан̇гехи, ан̃н̃атра арийа̄ ат̣т̣хан̇гика̄ магга̄ сантим̣ упасантим̣ вӯпасантим̣ ниббутим̣ пат̣ипассаддхим̣ на есеййа на гавесеййа на парийесеййа̄ти – на ан̃н̃ато бхиккху сантимесеййа.

аджджхаттам̣ упасантасса̄ти. аджджхаттам̣ ра̄гам̣ сантасса, досам̣ сантасса, мохам̣ сантасса…пе… сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ре сантасса упасантасса вӯпасантасса ниббутасса пат̣ипассаддхийа̄ти – аджджхаттам̣ упасантасса.

наттхи атта̄ куто ниратта̄ ва̄ти. наттхӣти пат̣иккхепо. атта̄ти аттадит̣т̣хи наттхи; ниратта̄ти уччхедадит̣т̣хи наттхи. атта̄ти гахитам̣ наттхи; ниратта̄ти мун̃читаббам̣ наттхи. йассаттхи гахитам̣, тассаттхи мун̃читаббам̣. тасса гахитам̣ га̄хам̣ мун̃чанам̣ саматикканто араха̄ вуддхипа̄риха̄нивӣтиватто. со вут̣т̣хава̄со чин̣н̣ачаран̣о…пе… джа̄тимаран̣асам̣са̄ро, наттхи тасса пунаббхавоти – наттхи атта̄ куто ниратта̄ ва̄.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘аджджхаттамевупасаме, на ан̃н̃ато бхиккху сантимесеййа;

аджджхаттам̣ упасантасса, наттхи атта̄ куто ниратта̄ ва̄’’ти.

155. маджджхе йатха̄ самуддасса, ӯми но джа̄йатӣ т̣хито хоти;

евам̣ т̣хито анеджасса, уссадам̣ бхиккху на кареййа [каре (сӣ.)] кухин̃чи.

маджджхе йатха̄ самуддасса, ӯми но джа̄йатӣ т̣хито хотӣти. самуддо чатура̄сӣтийоджанасахасса̄ни уббедхена гамбхӣро. хет̣т̣ха̄ чатта̄рӣсайоджанасахасса̄ни удакам̣ маччхакаччхапехи кампати. упари чатта̄рӣсайоджанасахасса̄ни удакам̣ ва̄техи кампати. маджджхе чатта̄рӣсайоджанасахасса̄ни удакам̣ на кампати на викампати на чалати на ведхати наппаведхати на сампаведхати. анерито агхат̣т̣ито ачалито алул̣ито абханто вӯпасанто татра ӯми но джа̄йати, т̣хито хоти самуддоти. евампи маджджхе йатха̄ самуддасса ӯми но джа̄йатӣ т̣хито хоти.

атха ва̄ саттаннам̣ паббата̄нам̣ антарика̄су саттасӣдантара̄ маха̄самудда̄. [сӣдантарасамуддо (сйа̄.)] татра удакам̣ на кампати на викампати на чалати на ведхати наппаведхати на сампаведхати. анерито агхат̣т̣ито ачалито алул̣ито абханто вӯпасанто татра ӯми но джа̄йати, т̣хито хоти самуддоти. евампи маджджхе йатха̄ самуддасса ӯми но джа̄йатӣ т̣хито хоти.

евам̣ т̣хито анеджасса̄ти. еванти опаммасампат̣ипа̄данам̣. т̣хитоти ла̄бхепи на кампати, ала̄бхепи на кампати, йасепи на кампати, айасепи на кампати, пасам̣са̄йапи на кампати, нинда̄йапи на кампати, сукхепи на кампати, дуккхепи на кампати на викампати на чалати на ведхати наппаведхати на сампаведхатӣти – евам̣ т̣хито. анеджасса̄ти еджа̄ вуччати тан̣ха̄. йо ра̄го са̄ра̄го…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣. йассеса̄ еджа̄ тан̣ха̄ пахӣна̄ уччхинна̄ самуччхинна̄ вӯпасанта̄ пат̣ипассаддха̄ абхаббуппаттика̄ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄, со вуччати анеджо. еджа̄йа пахӣнатта̄ анеджо; со ла̄бхепи на ин̃джати, ала̄бхепи на ин̃джати, йасепи на ин̃джати, айасепи на ин̃джати, пасам̣са̄йапи на ин̃джати, нинда̄йапи на ин̃джати, сукхепи на ин̃джати, дуккхепи на ин̃джати, на чалати на ведхати наппаведхати на сампаведхатӣти – евам̣ т̣хито анеджасса.

уссадам̣ бхиккху на кареййа кухин̃чӣти. уссада̄ти саттуссада̄ – ра̄гуссадам̣ [ра̄гуссадо (сйа̄.)], досуссадам̣, мохуссадам̣, ма̄нуссадам̣, дит̣т̣хуссадам̣, килесуссадам̣, каммуссадам̣ на кареййа на джанеййа на сан̃джанеййа на ниббаттеййа на̄бхиниббаттеййа. кухин̃чӣти кухин̃чи кисмин̃чи каттхачи аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ аджджхаттабахиддха̄ ва̄ти – уссадам̣ бхиккху на кареййа кухин̃чи.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘маджджхе йатха̄ самуддасса, ӯми но джа̄йатӣ т̣хито хоти;

евам̣ т̣хито анеджасса, уссадам̣ бхиккху на кареййа кухин̃чӣ’’ти.

156. акиттайӣ виват̣ачаккху, саккхидхаммам̣ париссайавинайам̣;

пат̣ипадам̣ вадехи бхадданте, па̄тимоккхам̣ атха ва̄пи сама̄дхим̣.

акиттайӣ виват̣ачаккхӯти. акиттайӣти киттитам̣ а̄чиккхитам̣ деситам̣ пан̃н̃апитам̣ пат̣т̣хапитам̣ виват̣ам̣ вибхаттам̣ утта̄нӣкатам̣ пака̄ситанти – акиттайи [акиттайӣти акиттайи парикиттайи а̄чиккхи десеси пан̃н̃апеси пат̣т̣хапеси вивари вибхаджи утта̄нимака̄си пака̄сесӣти акиттайи (сйа̄.)]. виват̣ачаккхӯти бхагава̄ пан̃чахи чаккхӯхи виват̣ачаккху – мам̣сачаккхуна̄пи виват̣ачаккху, диббена чаккхуна̄пи виват̣ачаккху, пан̃н̃а̄чаккхуна̄пи виват̣ачаккху, буддхачаккхуна̄пи виват̣ачаккху, самантачаккхуна̄пи виват̣ачаккху.

катхам̣ бхагава̄ мам̣сачаккхуна̄пи виват̣ачаккху? мам̣сачаккхумхипи бхагавато пан̃ча ван̣н̣а̄ сам̣виджджанти – нӣло ча ван̣н̣о, пӣтако ча ван̣н̣о, лохитако ча ван̣н̣о, кан̣хо ча ван̣н̣о, ода̄то ча ван̣н̣о. аккхилома̄ни ча бхагавато йаттха ча аккхилома̄ни патит̣т̣хита̄ни там̣ нӣлам̣ хоти сунӣлам̣ па̄са̄дикам̣ дассанеййам̣ ума̄пуппхасама̄нам̣ [умма̄пуппхасама̄нам̣ (сӣ. ка.), умма̄рапуппхасама̄нам̣ (сйа̄.)]. тасса парато пӣтакам̣ хоти супӣтакам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ па̄са̄дикам̣ дассанеййам̣ кан̣ика̄рапуппхасама̄нам̣. убхайато ча аккхикӯт̣а̄ни бхагавато лохитака̄ни хонти сулохитака̄ни па̄са̄дика̄ни дассанеййа̄ни индагопакасама̄на̄ни. маджджхе кан̣хам̣ хоти сукан̣хам̣ алӯкхам̣ синиддхам̣ па̄са̄дикам̣ дассанеййам̣ адда̄рит̣т̣хакасама̄нам̣ [ал̣а̄рит̣т̣хакасама̄нам̣ (сйа̄.)]. тасса парато ода̄там̣ хоти суода̄там̣ сетам̣ пан̣д̣арам̣ па̄са̄дикам̣ дассанеййам̣ осадхита̄ракасама̄нам̣. тена бхагава̄ па̄катикена мам̣сачаккхуна̄ аттабха̄вапарийа̄паннена пуримасучаритакамма̄бхиниббаттена саманта̄ йоджанам̣ пассати дива̄ чева раттин̃ча. йада̄ хипи чатуран̇гасаманна̄гато андхака̄ро хоти. сӯрийо ва̄ аттхан̇гато хоти. ка̄л̣апаккхо ча упосатхо хоти. тиббо ча ванасан̣д̣о хоти. маха̄ ча ка̄л̣амегхо [ака̄ламегхо (сйа̄.)] аббхут̣т̣хито хоти. еварӯпепи чатуран̇гасаманна̄гате андхака̄ре саманта̄ йоджанам̣ пассати. наттхи со кут̣т̣о [куд̣д̣о (сӣ.)] ва̄ кава̄т̣ам̣ ва̄ па̄ка̄ро ва̄ паббато ва̄ гаччхо ва̄ лата̄ ва̄ а̄варан̣ам̣ рӯпа̄нам̣ дассана̄йа. екан̃че тилапхалам̣ нимиттам̣ катва̄ тилава̄хе паккхипеййа. тан̃н̃ева тилапхалам̣ уддхареййа. евам̣ парисуддхам̣ бхагавато па̄катикам̣ мам̣сачаккху. евам̣ бхагава̄ мам̣сачаккхуна̄пи виват̣ачаккху.

катхам̣ бхагава̄ диббена чаккхуна̄пи виват̣ачаккху? бхагава̄ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате. йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄. име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате; йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти. а̄кан̇кхама̄но ча бхагава̄ екампи локадха̄тум̣ пассеййа, двепи локадха̄туйо пассеййа, тиссопи локадха̄туйо пассеййа, чатассопи локадха̄туйо пассеййа, пан̃чапи локадха̄туйо пассеййа, дасапи локадха̄туйо пассеййа, вӣсампи локадха̄туйо пассеййа, тим̣сампи локадха̄туйо пассеййа, чатта̄лӣсампи локадха̄туйо пассеййа, пан̃н̃а̄сампи локадха̄туйо пассеййа, сатампи локадха̄туйо пассеййа, сахассимпи чӯл̣аникам̣ локадха̄тум̣ пассеййа, двисахассимпи маджджхимикам̣ локадха̄тум̣ пассеййа, тисахассимпи локадха̄тум̣ пассеййа, маха̄сахассимпи [тисахассим̣ маха̄сахассимпи (сӣ. ка.)] локадха̄тум̣ пассеййа. йа̄ватакам̣ ва̄ пана а̄кан̇кхеййа та̄ватакам̣ пассеййа. евам̣ парисуддхам̣ бхагавато диббачаккху. евам̣ бхагава̄ диббена чаккхуна̄пи виват̣ачаккху.

катхам̣ бхагава̄ пан̃н̃а̄чаккхуна̄пи виват̣ачаккху? бхагава̄ маха̄пан̃н̃о путхупан̃н̃о ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о тиккхапан̃н̃о ниббедхикапан̃н̃о пан̃н̃а̄пабхедакусало пабхиннан̃а̄н̣о адхигатапат̣исамбхидо чатувеса̄раджджаппатто дасабаладха̄рӣ пуриса̄сабхо пурисасӣхо пурисана̄го пуриса̄джан̃н̃о пурисадхорайхо анантан̃а̄н̣о анантатеджо анантайасо ад̣д̣хо махаддхано дханава̄ нета̄ винета̄ анунета̄ пан̃н̃а̄пета̄ аниджджха̄пета̄ пеккхета̄ паса̄дета̄. со хи бхагава̄ ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄, асан̃джа̄тасса маггасса сан̃джанета̄, анаккха̄тасса маггасса аккха̄та̄, магган̃н̃ӯ маггавидӯ маггаковидо магга̄нуга̄ ча пана етарахи са̄вака̄ вихаранти паччха̄ саманна̄гата̄.

со хи бхагава̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассати, чаккхубхӯто н̃а̄н̣абхӯто дхаммабхӯто брахмабхӯто ватта̄ паватта̄ аттхасса ниннета̄ аматасса да̄та̄ дхаммасса̄мӣ татха̄гато. наттхи тасса бхагавато ан̃н̃а̄там̣ адит̣т̣хам̣ авидитам̣ асаччхикатам̣ апхасситам̣ пан̃н̃а̄йа. атӣтам̣ ана̄гатам̣ паччуппаннам̣ [атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ (сйа̄.) маха̄ни. 69] упа̄да̄йа саббе дхамма̄ сабба̄ка̄рена буддхасса бхагавато н̃а̄н̣амукхе а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти. йам̣ кин̃чи неййам̣ на̄ма аттхи джа̄нитаббам̣ [аттхи дхаммам̣ джа̄нитаббам̣ (сӣ. ка.)] аттаттхо ва̄ параттхо ва̄ убхайаттхо ва̄ дит̣т̣хадхаммико ва̄ аттхо сампара̄йико ва̄ аттхо утта̄но ва̄ аттхо гамбхӣро ва̄ аттхо гӯл̣хо ва̄ аттхо пат̣иччханно ва̄ аттхо неййо ва̄ аттхо нӣто ва̄ аттхо анаваджджо ва̄ аттхо никкилесо ва̄ аттхо вода̄но ва̄ аттхо параматтхо ва̄ аттхо, саббам̣ там̣ [параматтхо ва̄, саббантам̣ (сйа̄.)] антобуддхан̃а̄н̣е париваттати.

саббам̣ ка̄йакаммам̣ буддхасса бхагавато н̃а̄н̣а̄нупариватти саббам̣ вачӣкаммам̣… саббам̣ манокаммам̣… атӣте буддхасса бхагавато аппат̣ихатам̣ н̃а̄н̣ам̣, ана̄гате паччуппанне аппат̣ихатам̣ н̃а̄н̣ам̣. йа̄ватакам̣ неййам̣ та̄ватакам̣ н̃а̄н̣ам̣, йа̄ватакам̣ н̃а̄н̣ам̣ та̄ватакам̣ неййам̣; неййапарийантикам̣ н̃а̄н̣ам̣ н̃а̄н̣апарийантикам̣ неййам̣, неййам̣ атиккамитва̄ н̃а̄н̣ам̣ наппаваттати, н̃а̄н̣ам̣ атиккамитва̄ неййапатхо наттхи. ан̃н̃аман̃н̃апарийантат̣т̣ха̄йино те дхамма̄. йатха̄ двиннам̣ самуггапат̣ала̄нам̣ самма̄пхусита̄нам̣ хет̣т̣химам̣ самуггапат̣алам̣ упаримам̣ на̄тиваттати, упаримам̣ самуггапат̣алам̣ хет̣т̣химам̣ на̄тиваттати, ан̃н̃аман̃н̃апарийантат̣т̣ха̄йино; евамева буддхасса бхагавато неййан̃ча н̃а̄н̣ан̃ча ан̃н̃аман̃н̃апарийантат̣т̣ха̄йино. йа̄ватакам̣ неййам̣ та̄ватакам̣ н̃а̄н̣ам̣, йа̄ватакам̣ н̃а̄н̣ам̣ та̄ватакам̣ неййам̣; неййапарийантикам̣ н̃а̄н̣ам̣ н̃а̄н̣апарийантикам̣ неййам̣. неййам̣ атиккамитва̄ н̃а̄н̣ам̣ наппаваттати, н̃а̄н̣ам̣ атиккамитва̄ неййапатхо наттхи. ан̃н̃аман̃н̃апарийантат̣т̣ха̄йино те дхамма̄.

саббадхаммесу буддхасса бхагавато н̃а̄н̣ам̣ паваттати. саббе дхамма̄ буддхасса бхагавато а̄ваджджанапат̣ибаддха̄ а̄кан̇кхапат̣ибаддха̄ манасика̄рапат̣ибаддха̄ читтуппа̄дапат̣ибаддха̄. саббасаттесу буддхасса бхагавато н̃а̄н̣ам̣ паваттати. саббесам̣ сатта̄нам̣ бхагава̄ а̄сайам̣ джа̄на̄ти, анусайам̣ джа̄на̄ти, чаритам̣ джа̄на̄ти, адхимуттим̣ джа̄на̄ти, аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе бхабба̄бхаббе сатте паджа̄на̄ти. садевако локо сама̄рако сабрахмако сассаман̣абра̄хман̣ӣ паджа̄ садеваманусса̄ антобуддхан̃а̄н̣е париваттати [париваттанти (ка.) пасӯрасуттаниддесе аваса̄непи].

йатха̄ йе кечи маччхакаччхапа̄ антамасо тимитимин̇галам̣ упа̄да̄йа антомаха̄самудде париваттанти; евамева садевако локо сама̄рако сабрахмако сассаман̣абра̄хман̣ӣ паджа̄ садеваманусса̄ антобуддхан̃а̄н̣е париваттати [париваттанти (ка.) пасӯрасуттаниддесе аваса̄непи]. йатха̄ йе кечи паккхӣ антамасо гарул̣ам̣ венатеййам̣ упа̄да̄йа а̄ка̄сасса падесе париваттанти; евамева йепи те са̄рипуттасама̄ пан̃н̃а̄йа тепи буддхан̃а̄н̣асса падесе париваттанти; буддхан̃а̄н̣ам̣ деваманусса̄нам̣ пан̃н̃ам̣ пхаритва̄ абхибхавитва̄ тит̣т̣хати. йепи те кхаттийапан̣д̣ита̄ бра̄хман̣апан̣д̣ита̄ гахапатипан̣д̣ита̄ саман̣апан̣д̣ита̄ нипун̣а̄ катапараппава̄да̄ ва̄лаведхирӯпа̄ вобхинданта̄ ман̃н̃е чаранти пан̃н̃а̄гатена дит̣т̣хигата̄ни, те пан̃хам̣ абхисан̇кхаритва̄ абхисан̇кхаритва̄ татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄ пуччханти гӯл̣ха̄ни ча пат̣иччханна̄ни ча. катхита̄ висаджджита̄ ча те пан̃ха̄ бхагавата̄ хонти ниддит̣т̣хака̄ран̣а̄. упаккхиттака̄ ча те бхагавато сампаджджанти. атха кхо бхагава̄ таттха атирочати йадидам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти. евам̣ бхагава̄ пан̃н̃а̄чаккхуна̄пи виват̣ачаккху.

катхам̣ бхагава̄ буддхачаккхуна̄пи виват̣ачаккху? бхагава̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто аддаса сатте аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе аппекачче паралокаваджджабхайадасса̄вино вихаранте, аппекачче на паралокаваджджабхайадасса̄вино вихаранте. сеййатха̄пи на̄ма уппалинийам̣ ва̄ падуминийам̣ ва̄ пун̣д̣арӣкинийам̣ ва̄ аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни удака̄ ануггата̄ни антонимуггапосӣни, аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни самодакам̣ т̣хита̄ни, аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни удака̄ аччуггамма тит̣т̣ханти анупалитта̄ни удакена; евамева бхагава̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто аддаса сатте аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе аппекачче паралокаваджджабхайадасса̄вино вихаранте, аппекачче на паралокаваджджабхайадасса̄вино вихаранте. джа̄на̄ти бхагава̄ – ‘‘айам̣ пуггало ра̄гачарито, айам̣ досачарито, айам̣ мохачарито, айам̣ витаккачарито, айам̣ саддха̄чарито, айам̣ н̃а̄н̣ачарито’’ти. ра̄гачаритасса бхагава̄ пуггаласса асубхакатхам̣ катхети; досачаритасса бхагава̄ пуггаласса метта̄бха̄ванам̣ а̄чиккхати; мохачаритасса бхагава̄ пуггаласса уддесе парипуччха̄йа ка̄лена дхаммассаване ка̄лена дхаммаса̄каччха̄йа гарусам̣ва̄се нивесети; витаккачаритасса бхагава̄ пуггаласса а̄на̄па̄нассатим̣ а̄чиккхати; саддха̄чаритасса бхагава̄ пуггаласса паса̄данӣйам̣ нимиттам̣ а̄чиккхати буддхасубодхим̣ [буддхасубуддхатам̣ (ка.)] дхаммасудхамматам̣ сан̇гхасуппат̣ипаттим̣ сӣла̄ни ча; аттано н̃а̄н̣ачаритасса бхагава̄ пуггаласса а̄чиккхати випассана̄нимиттам̣ аничча̄ка̄рам̣ дуккха̄ка̄рам̣ анатта̄ка̄рам̣.

‘‘селе йатха̄ паббатамуддханит̣т̣хито, йатха̄пи пассе джанатам̣ самантато;

татхӯпамам̣ дхаммамайам̣ сумедха, па̄са̄дама̄руйха самантачаккху;

сока̄ватин̣н̣ам̣ джанатамапетасоко, авеккхассу джа̄тиджара̄бхибхӯта’’нти.

евам̣ бхагава̄ буддхачаккхуна̄пи виват̣ачаккху.

катхам̣ бхагава̄ самантачаккхуна̄пи виват̣ачаккху? самантачаккху вуччати саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣. бхагава̄ саббан̃н̃утан̃а̄н̣ена упето самупето упагато самупагато упапанно самупапанно саманна̄гато.

‘‘на тасса адит̣т̣хамидхаттхи кин̃чи, атхо авин̃н̃а̄тамаджа̄нитаббам̣;

саббам̣ абхин̃н̃а̄си йадаттхи неййам̣, татха̄гато тена самантачаккхӯ’’ти.

евам̣ бхагава̄ самантачаккхуна̄пи виват̣ачаккхӯти – акиттайи виват̣ачаккху.

саккхидхаммам̣ париссайавинайанти. саккхидхамманти на итихитихам̣, на итикира̄йа, на парампара̄йа, на пит̣акасампада̄йа, на таккахету, на найахету, на а̄ка̄рапаривитаккена, на дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ са̄мам̣ сайамабхин̃н̃а̄там̣ аттапаччаккхам̣ дхамманти – саккхидхаммам̣. париссайавинайанти. париссайа̄ти две париссайа̄ – па̄кат̣апариссайа̄ ча пат̣иччханнапариссайа̄ ча. катаме па̄кат̣апариссайа̄? сӣха̄ бйаггха̄ дӣпӣ аччха̄ тараччха̄ кока̄ махим̣са̄ [гомахиса̄ (сйа̄.) маха̄ни. 5] хаттхӣ ахи виччхика̄ сатападӣ, чора̄ ва̄ ассу ма̄нава̄ ва̄ катакамма̄ ва̄ акатакамма̄ ва̄, чаккхурого сотарого гха̄нарого дживха̄рого ка̄йарого сӣсарого кан̣н̣арого мукхарого дантарого ка̄со са̄со пина̄со д̣а̄хо [д̣ахо (сӣ. сйа̄.) маха̄ни. 5] джаро куччхирого муччха̄ паккхандика̄ сӯла̄ висӯчика̄ кут̣т̣хам̣ ган̣д̣о кила̄со сосо апама̄ро дадду кан̣д̣у каччху ракхаса̄ витаччхика̄ лохитапиттам̣ [лохитам̣ питтам̣ (сйа̄. ка.)] мадхумехо ам̣са̄ пил̣ака̄ бхагандала̄, питтасамут̣т̣ха̄на̄ а̄ба̄дха̄ семхасамут̣т̣ха̄на̄ а̄ба̄дха̄ ва̄тасамут̣т̣ха̄на̄ а̄ба̄дха̄ саннипа̄тика̄ а̄ба̄дха̄ утупарин̣а̄маджа̄ а̄ба̄дха̄ висамапариха̄раджа̄ а̄ба̄дха̄ опаккамика̄ а̄ба̄дха̄ каммавипа̄каджа̄ а̄ба̄дха̄, сӣтам̣ ун̣хам̣ джигхаччха̄ пипа̄са̄ учча̄ро пасса̄во д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄ ити ва̄ – име вуччанти па̄кат̣апариссайа̄.

катаме пат̣иччханнапариссайа̄? ка̄йадуччаритам̣ вачӣдуччаритам̣ манодуччаритам̣ ка̄маччханданӣваран̣ам̣ бйа̄па̄данӣваран̣ам̣ тхинамиддханӣваран̣ам̣ уддхаччакуккуччанӣваран̣ам̣ вичикиччха̄нӣваран̣ам̣ ра̄го досо мохо кодхо упана̄хо маккхо пал̣а̄со исса̄ маччхарийам̣ ма̄йа̄ са̄т̣хеййам̣ тхамбхо са̄рамбхо ма̄но атима̄но мадо пама̄до, саббе килеса̄ саббе дуччарита̄ саббе даратха̄ саббе парил̣а̄ха̄ саббе санта̄па̄ сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ра̄ – име вуччанти пат̣иччханнапариссайа̄.

париссайа̄ти кенат̣т̣хена париссайа̄? парисахантӣти париссайа̄, париха̄на̄йа сам̣ваттантӣти париссайа̄, татра̄сайа̄ти париссайа̄. катхам̣ парисахантӣти париссайа̄? те париссайа̄ там̣ пуггалам̣ саханти парисаханти абхибхаванти аджджхоттхаранти парийа̄дийанти мадданти. евам̣ парисахантӣти – париссайа̄.

катхам̣ париха̄на̄йа сам̣ваттантӣти париссайа̄? те париссайа̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ антара̄йа̄йа париха̄на̄йа сам̣ваттанти. катамесам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? самма̄пат̣ипада̄йа ануломапат̣ипада̄йа апаччанӣкапат̣ипада̄йа авируддхапат̣ипада̄йа анваттхапат̣ипада̄йа дхамма̄нудхаммапат̣ипада̄йа сӣлесу парипӯрака̄рита̄йа индрийесу гуттадва̄рата̄йа бходжане маттан̃н̃ута̄йа джа̄гарийа̄нуйогасса сатисампаджан̃н̃асса чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄вана̄нуйогасса чатуннам̣ саммаппадха̄на̄нам̣ чатуннам̣ иддхипа̄да̄нам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ пан̃чаннам̣ бала̄нам̣ саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣ арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса бха̄вана̄нуйогасса – имесам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ антара̄йа̄йа париха̄на̄йа сам̣ваттанти. евампи париха̄на̄йа сам̣ваттантӣти – париссайа̄.

катхам̣ татра̄сайа̄ти париссайа̄? таттхете па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджанти аттабха̄васанниссайа̄. йатха̄ биле била̄сайа̄ па̄н̣а̄ сайанти, даке дака̄сайа̄ па̄н̣а̄ сайанти, ване вана̄сайа̄ па̄н̣а̄ сайанти, руккхе руккха̄сайа̄ па̄н̣а̄ сайанти; евамева таттхете па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджанти аттабха̄васанниссайа̄ти. евампи татра̄сайа̄ти – париссайа̄.

вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘са̄нтева̄сико, бхиккхаве, бхиккху са̄чарийако дуккхам̣ на пха̄су вихарати. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху са̄нтева̄сико са̄чарийако дуккхам̣ на пха̄су вихарати? идха, бхиккхаве, бхиккхуно чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ уппаджджанти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ сарасан̇каппа̄ сан̃н̃оджанийа̄, тйасса анто васанти анва̄ссаванти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄нтева̄сикоти вуччати. те нам̣ самуда̄чаранти, самуда̄чаранти [самуда̄ча̄ренти (сӣ.)] нам̣ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄чарийакоти вуччати.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхуно сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄ … манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа уппаджджанти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ сарасан̇каппа̄ сан̃н̃оджанийа̄, тйасса анто васанти анва̄ссаванти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄нтева̄сикоти вуччати. те нам̣ самуда̄чаранти, самуда̄чаранти нам̣ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄чарийакоти вуччати. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху са̄нтева̄сико са̄чарийако дуккхам̣ на пха̄су вихаратӣ’’ти. евампи татра̄сайа̄ти – париссайа̄.

вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘тайоме, бхиккхаве, антара̄мала̄ антара̄амитта̄ антара̄сапатта̄ антара̄вадхака̄ антара̄паччаттхика̄. катаме тайо? лобхо, бхиккхаве, антара̄мало [антара̄малам̣ (сӣ. ка.) итиву. 88] антара̄амитто антара̄сапатто антара̄вадхако антара̄паччаттхико; досо, бхиккхаве…пе… мохо, бхиккхаве, антара̄мало антара̄амитто антара̄сапатто антара̄вадхако антара̄паччаттхико. име кхо, бхиккхаве, тайо антара̄мала̄ антара̄амитта̄ антара̄сапатта̄ антара̄вадхака̄ антара̄паччаттхика̄’’ти.

‘‘анаттхаджанано лобхо, лобхо читтаппакопано;

бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.

‘‘луддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, луддхо дхаммам̣ на пассати;

андхантамам̣ [андхатамам̣ (сйа̄.) итиву. 88] тада̄ хоти, йам̣ лобхо сахате нарам̣.

‘‘анаттхаджанано досо, досо читтаппакопано;

бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.

‘‘куддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, куддхо дхаммам̣ на пассати;

андхантамам̣ тада̄ хоти, йам̣ досо сахате нарам̣.

‘‘анаттхаджанано мохо, мохо читтаппакопано;

бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.

‘‘мӯл̣хо аттхам̣ на джа̄на̄ти, мӯл̣хо дхаммам̣ на пассати;

андхантамам̣ тада̄ хоти, йам̣ мохо сахате нара’’нти.

евампи татра̄сайа̄ти – париссайа̄.

вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘тайо кхо, маха̄ра̄джа, пурисасса дхамма̄ аджджхаттам̣ уппаджджама̄на̄ уппаджджанти ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа. катаме тайо? лобхо кхо, маха̄ра̄джа, пурисасса дхаммо аджджхаттам̣ уппаджджама̄но уппаджджати ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа; досо кхо, маха̄ра̄джа…пе… мохо кхо, маха̄ра̄джа, пурисасса дхаммо аджджхаттам̣ уппаджджама̄но уппаджджати ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа. име кхо, маха̄ра̄джа, тайо пурисасса дхамма̄ аджджхаттам̣ уппаджджама̄на̄ уппаджджанти ахита̄йа дуккха̄йа апха̄сувиха̄ра̄йа.

‘‘лобхо досо ча мохо ча, пурисам̣ па̄пачетасам̣;

хим̣санти аттасамбхӯта̄, тачаса̄рам̣ва сампхала’’нти.

евампи татра̄сайа̄ти – париссайа̄.

вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘ра̄го ча досо ча ито нида̄на̄, аратӣ ратӣ ломахам̣со итоджа̄;

ито самут̣т̣ха̄йа мановитакка̄, кума̄рака̄ дхан̇камивоссаджантӣ’’ти.

евампи татра̄сайа̄ти – париссайа̄.

париссайавинайанти париссайавинайам̣ париссайаппаха̄нам̣ париссайавӯпасамам̣ париссайапат̣иниссаггам̣ париссайапат̣ипассаддхим̣ аматам̣ нибба̄нанти – саккхидхаммам̣ париссайавинайам̣.

пат̣ипадам̣ вадехи бхаддантети. пат̣ипадам̣ вадехи – самма̄пат̣ипадам̣ ануломапат̣ипадам̣ апаччанӣкапат̣ипадам̣ авируддхапат̣ипадам̣ анваттхапат̣ипадам̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипадам̣ сӣлесу парипӯрака̄ритам̣ индрийесу гуттадва̄ратам̣ бходжане маттан̃н̃утам̣ джа̄гарийа̄нуйогам̣ сатисампаджан̃н̃ам̣ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не чатта̄ро саммаппадха̄не чатта̄ро иддхипа̄де пан̃чиндрийа̄ни пан̃ча бала̄ни сатта боджджхан̇ге арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ нибба̄нан̃ча нибба̄нага̄минин̃ча пат̣ипадам̣ вадехи а̄чиккха десехи пан̃н̃апехи пат̣т̣хапехи вивара вибхаджа утта̄нӣкарохи пака̄сехӣти – пат̣ипадам̣ вадехи. бхаддантети со ниммито буддхам̣ бхагавантам̣ а̄лапати. атха ва̄ йам̣ твам̣ дхаммам̣ а̄чиккхаси десеси пан̃н̃апеси пат̣т̣хапеси вивари вибхаджи утта̄нӣака̄си пака̄сеси саббам̣ там̣ сундарам̣ бхаддакам̣ калйа̄н̣ам̣ анаваджджам̣ севитаббанти – пат̣ипадам̣ вадехи бхадданте.

па̄тимоккхам̣ атха ва̄пи сама̄дхинти. па̄тимоккханти сӣлам̣ патит̣т̣ха̄ а̄ди чаран̣ам̣ сам̣йамо сам̣варо мукхам̣ памукхам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄. атха ва̄пи сама̄дхинти йа̄ читтасса т̣хити сан̣т̣хити ават̣т̣хити ависа̄ха̄ро авиккхепо ависа̄хатама̄насата̄ саматхо сама̄дхиндрийам̣ сама̄дхибалам̣ самма̄сама̄дхӣти – па̄тимоккхам̣ атха ва̄пи сама̄дхим̣.

тена̄ха со ниммито –

‘‘акиттайӣ виват̣ачаккху, саккхидхаммам̣ париссайавинайам̣;

пат̣ипадам̣ вадехи бхадданте, па̄тимоккхам̣ атха ва̄пи сама̄дхи’’нти.

157. чаккхӯхи нева лоласса, га̄макатха̄йа а̄варайе сотам̣;

расе ча на̄нугиджджхеййа, на ча мама̄йетха кин̃чи локасмим̣.

чаккхӯхи нева лоласса̄ти. катхам̣ чаккхулолоти? идхекаччо чаккхулолийена саманна̄гато хоти – ‘‘адит̣т̣хам̣ даккхитаббам̣, дит̣т̣хам̣ саматиккамитабба’’нти а̄ра̄мена а̄ра̄мам̣ уййа̄нена уййа̄нам̣ га̄мена га̄мам̣ нигамена нигамам̣ нагарена нагарам̣ рат̣т̣хена рат̣т̣хам̣ джанападена джанападам̣ дӣгхача̄рикам̣ анават̣т̣хитача̄рикам̣ [анаваттхитача̄рикам̣ (сӣ. сйа̄.)] ануйутто ча хоти рӯпасса дассана̄йа. евампи чаккхулоло хоти.

атха ва̄ бхиккху антарагхарам̣ павит̣т̣хо вӣтхим̣ пат̣ипанно асам̣вуто гаччхати хаттхим̣ олокенто, ассам̣ олокенто, ратхам̣ олокенто, паттим̣ олокенто, иттхийо олокенто, пурисе олокенто, кума̄раке олокенто, кума̄рика̄йо олокенто, антара̄пан̣ам̣ олокенто, гхарамукха̄ни олокенто, уддхам̣ олокенто, адхо олокенто, диса̄видисам̣ випеккхама̄но гаччхати. евампи чаккхулоло хоти.

атха ва̄ бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нимиттагга̄хӣ хоти анубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа на пат̣ипаджджати, на раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе на сам̣варам̣ а̄паджджати. евампи чаккхулоло хоти.

йатха̄ ва̄ панеке бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ саддха̄деййа̄ни бходжана̄ни бхун̃джитва̄ те еварӯпам̣ висӯкадассанам̣ ануйутта̄ вихаранти, сеййатхидам̣ – наччам̣ гӣтам̣ ва̄дитам̣ пеккхам̣ аккха̄нам̣ па̄н̣иссарам̣ вета̄л̣ам̣ кумбхатхӯн̣ам̣ [кумбхатхӯнам̣ (сӣ. сйа̄. ка.)] собханакам̣ [собханагаракам̣ (сӣ. сйа̄.)] чан̣д̣а̄лам̣ вам̣сам̣ дхованам̣ хаттхийуддхам̣ ассайуддхам̣ махим̣сайуддхам̣ [махисайуддхам̣ (сӣ. сйа̄.)] усабхайуддхам̣ аджайуддхам̣ мен̣д̣айуддхам̣ куккут̣айуддхам̣ ват̣т̣акайуддхам̣ дан̣д̣айуддхам̣ мут̣т̣хийуддхам̣ ниббуддхам̣ уййодхикам̣ балаггам̣ сена̄бйӯхам̣ анӣкадассанам̣ ити ва̄. евампи чаккхулоло хоти.

катхам̣ на чаккхулоло хоти? идха бхиккху антарагхарам̣ павит̣т̣хо вӣтхим̣ пат̣ипанно сам̣вуто гаччхати на хаттхим̣ олокенто, на ассам̣ олокенто, на ратхам̣ олокенто, на паттим̣ олокенто, на иттхийо олокенто, на пурисе олокенто, на кума̄раке олокенто, на кума̄рика̄йо олокенто, на антара̄пан̣ам̣ олокенто, на гхарамукха̄ни олокенто, на уддхам̣ олокенто, на адхо олокенто, на диса̄видиса̄випеккхама̄но гаччхати. евампи на чаккхулоло хоти.

атха ва̄ бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. евампи на чаккхулоло хоти.

йатха̄ ва̄ панеке бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ саддха̄деййа̄ни бходжана̄ни бхун̃джитва̄ те еварӯпам̣ висӯкадассанам̣ анануйутта̄ вихаранти, сеййатхидам̣ – наччам̣ гӣтам̣ ва̄дитам̣ пеккхам̣ аккха̄нам̣…пе… анӣкадассанам̣ ити ва̄. еварӯпа̄ висӯкадассана̄ пат̣ивирато хоти. евампи на чаккхулоло хоти.

чаккхӯхи нева лоласса̄ти. чаккхулолийам̣ паджахеййа винодеййа бйантим̣ кареййа анабха̄вам̣ гамеййа, чаккхулолийа̄ а̄рато асса вирато пат̣ивирато никкханто ниссат̣о виппамутто висан̃н̃утто вимарийа̄дикатена четаса̄ вихареййа̄ти – чаккхӯхи нева лоласса.

га̄макатха̄йа а̄варайе сотанти. га̄макатха̄ вуччати ба̄ттим̣са тираччха̄накатха̄, сеййатхидам̣ – ра̄джакатха̄ чоракатха̄ маха̄маттакатха̄ сена̄катха̄ бхайакатха̄ йуддхакатха̄ аннакатха̄ па̄накатха̄ ваттхакатха̄ йа̄накатха̄ сайанакатха̄ ма̄ла̄катха̄ гандхакатха̄ н̃а̄тикатха̄ га̄макатха̄ нигамакатха̄ нагаракатха̄ джанападакатха̄ иттхикатха̄ [иттхикатха̄ пурисакатха̄ (бахӯсу)] сӯракатха̄ висикха̄катха̄ кумбхат̣т̣ха̄накатха̄ пуббапетакатха̄ на̄наттакатха̄ локаккха̄йика̄ самуддаккха̄йика̄ итибхава̄бхавакатха̄ ити ва̄. га̄макатха̄йа а̄варайе сотанти. га̄макатха̄йа сотам̣ а̄вареййа нива̄реййа сам̣вареййа раккхеййа гопеййа пидахеййа паччхиндеййа̄ти – га̄макатха̄йа а̄варайе сотам̣.

расе ча на̄нугиджджхеййа̄ти. расе ча̄ти мӯларасо кхандхарасо тачарасо паттарасо пуппхарасо пхаларасо амбилам̣ мадхурам̣ титтакам̣ кат̣укам̣ лон̣икам̣ кха̄рикам̣ ламбикам̣ каса̄во са̄ду аса̄ду сӣтам̣ ун̣хам̣. сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ расагиддха̄; те дживхаггена расагга̄ни парийесанта̄ а̄хин̣д̣анти, те амбилам̣ лабхитва̄ анамбилам̣ парийесанти, анамбилам̣ лабхитва̄ амбилам̣ парийесанти…пе… сӣтам̣ лабхитва̄ ун̣хам̣ парийесанти, ун̣хам̣ лабхитва̄ сӣтам̣ парийесанти. те йам̣ йам̣ лабхитва̄ тена тена на туссанти, апара̄парам̣ парийесанти, мана̄пикесу расесу ратта̄ гиддха̄ гадхита̄ муччхита̄ аджджхосанна̄ лагга̄ лаггита̄ палибуддха̄. йассеса̄ расатан̣ха̄ пахӣна̄ самуччхинна̄…пе… н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄, со пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети нева дава̄йа…пе… анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄ти.

йатха̄ ван̣ам̣ а̄лимпеййа йа̄вадева а̄рухан̣аттха̄йа [а̄руханаттха̄йа (ка.) пура̄бхедасуттаниддесе саттамага̄тха̄ван̣н̣ана̄йам̣], йатха̄ ва̄ пана аккхам̣ аббхан̃джеййа йа̄вадева бха̄расса ниттхаран̣аттха̄йа, йатха̄ ва̄ путтамам̣сам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййа йа̄вадева канта̄расса ниттхаран̣аттха̄йа; евамевам̣ бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети нева дава̄йа…пе… анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄ти расатан̣хам̣ паджахеййа винодеййа бйантим̣ кареййа анабха̄вам̣ гамеййа, расатан̣ха̄йа а̄рато асса вирато пат̣ивирато никкханто ниссат̣о виппамутто висан̃н̃утто вимарийа̄дикатена четаса̄ вихареййа̄ти – расе ча на̄нугиджджхеййа.

на ча мама̄йетха кин̃чи локасминти. маматта̄ти две маматта̄ – тан̣ха̄маматтан̃ча дит̣т̣химаматтан̃ча …пе… идам̣ тан̣ха̄маматтам̣…пе… идам̣ дит̣т̣химаматтам̣. тан̣ха̄маматтам̣ паха̄йа дит̣т̣химаматтам̣ пат̣иниссаджджитва̄ чаккхум̣ на мама̄йеййа на ган̣хеййа на пара̄масеййа на̄бхинивисеййа; сотам̣… гха̄нам̣… дживхам̣… ка̄йам̣… рӯпе… садде… гандхе… расе… пхот̣т̣хаббе… кулам̣… ган̣ам̣… а̄ва̄сам̣… ла̄бхам̣… йасам̣… пасам̣сам̣… сукхам̣… чӣварам̣… пин̣д̣апа̄там̣… сена̄санам̣… гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣… ка̄мадха̄тум̣… рӯпадха̄тум̣… арӯпадха̄тум̣… ка̄мабхавам̣… рӯпабхавам̣… арӯпабхавам̣… сан̃н̃а̄бхавам̣… асан̃н̃а̄бхавам̣… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄бхавам̣ … екавока̄рабхавам̣… чатувока̄рабхавам̣… пан̃чавока̄рабхавам̣ … атӣтам̣… ана̄гатам̣… паччуппаннам̣… дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббе дхамме на мама̄йеййа на ган̣хеййа на пара̄масеййа на̄бхинивисеййа. кин̃чӣти кин̃чи рӯпагатам̣ ведана̄гатам̣ сан̃н̃а̄гатам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вин̃н̃а̄н̣агатам̣. локасминти апа̄йалоке…пе… а̄йатаналокети – на ча мама̄йетха кин̃чи локасмим̣.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘чаккхӯхи нева лоласса, га̄макатха̄йа а̄варайе сотам̣;

расе ча на̄нугиджджхеййа, на ча мама̄йетха кин̃чи локасми’’нти.

158. пхассена йада̄ пхут̣т̣хасса, паридевам̣ бхиккху на кареййа кухин̃чи;

бхаван̃ча на̄бхиджаппеййа, бхеравесу ча на сампаведхеййа.

пхассена йада̄ пхут̣т̣хасса̄ти. пхассоти рогапхассо. рогапхассена пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато асса; чаккхурогена пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато асса, сотарогена…пе… гха̄нарогена… дживха̄рогена… ка̄йарогена… сӣсарогена… кан̣н̣арогена… мукхарогена… дантарогена… ка̄сена… са̄сена… пина̄сена… д̣а̄хена… джарена… куччхирогена… муччха̄йа… паккхандика̄йа… сӯла̄йа… висӯчика̄йа… кут̣т̣хена… ган̣д̣ена… кила̄сена… сосена… апама̄рена… даддуйа̄… кан̣д̣уйа̄ … каччхуйа̄… ракхаса̄йа… витаччхика̄йа… лохитена… питтена… мадхумехена… ам̣са̄йа… пил̣ака̄йа… бхагандалена… питтасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… семхасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… ва̄тасамут̣т̣ха̄нена а̄ба̄дхена… саннипа̄тикена а̄ба̄дхена… утупарин̣а̄маджена а̄ба̄дхена… висамапариха̄раджена а̄ба̄дхена… опаккамикена а̄ба̄дхена… каммавипа̄каджена а̄ба̄дхена… сӣтена… ун̣хена… джигхаччха̄йа… пипа̄са̄йа… учча̄рена… пасса̄вена… д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассехи пхут̣т̣хо парето самохито саманна̄гато асса̄ти – пхассена йада̄ пхут̣т̣хасса.

паридевам̣ бхиккху на кареййа кухин̃чӣти. а̄девам̣ паридевам̣ а̄деванам̣ паридеванам̣ а̄девитаттам̣ паридевитаттам̣ ва̄ча̄ пала̄пам̣ виппала̄пам̣ ла̄лаппам̣ ла̄лаппа̄йанам̣ ла̄лаппа̄йитаттам̣ на кареййа на джанеййа на сан̃джанеййа на ниббаттеййа на̄бхиниббаттеййа. кухин̃чӣти кухин̃чи кимхичи каттхачи аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ аджджхаттабахиддха̄ ва̄ти – паридевам̣ бхиккху на кареййа кухин̃чи.

бхаван̃ча на̄бхиджаппеййа̄ти. ка̄мабхавам̣ на джаппеййа, рӯпабхавам̣ на джаппеййа, арӯпабхавам̣ на джаппеййа на паджаппеййа на̄бхиджаппеййа̄ти – бхаван̃ча на̄бхиджаппеййа.

бхеравесу ча на сампаведхеййа̄ти. бхерава̄ти екена̄ка̄рена бхайампи бхеравампи тан̃н̃ева. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘етам̣ нӯна там̣ бхайам̣ бхеравам̣ на джахе а̄гаччхатӣ’’ти. бахиддха̄рамман̣ам̣ вуттам̣ сӣха̄ бйаггха̄ дӣпӣ аччха̄ тараччха̄ кока̄ махим̣са̄ асса̄ хаттхӣ ахи виччхика̄ сатападӣ, чора̄ ва̄ ассу ма̄нава̄ ва̄ катакамма̄ ва̄ акатакамма̄ ва̄. атха̄парена а̄ка̄рена бхайам̣ вуччати аджджхаттикам̣ читтасамут̣т̣ха̄нам̣ бхайам̣ бхайа̄накам̣ чхамбхитаттам̣ ломахам̣со четасо уббего утра̄со, джа̄тибхайам̣ джара̄бхайам̣ бйа̄дхибхайам̣ маран̣абхайам̣ ра̄джабхайам̣ чорабхайам̣ аггибхайам̣ удакабхайам̣ атта̄нува̄дабхайам̣ пара̄нува̄дабхайам̣ дан̣д̣абхайам̣ дуггатибхайам̣ ӯмибхайам̣ кумбхӣлабхайам̣ а̄ват̣т̣абхайам̣ сусука̄бхайам̣ [сум̣сука̄бхайам̣ (сйа̄.)] а̄джӣвикабхайам̣ асилокабхайам̣ париса̄йа са̄раджджабхайам̣ маданабхайам̣ дуггатибхайам̣ бхайам̣ бхайа̄накам̣ чхамбхитаттам̣ ломахам̣со четасо уббего утра̄со. бхеравесу ча на сампаведхеййа̄ти бхераве пасситва̄ ва̄ сун̣итва̄ ва̄ на ведхеййа на паведхеййа на сампаведхеййа на тасеййа на уттасеййа на паритасеййа на бха̄йеййа на санта̄сам̣ а̄паджджеййа, абхӣрӯ асса ачхамбхӣ анутра̄сӣ апала̄йӣ, пахӣнабхайабхераво вигаталомахам̣со вихареййа̄ти – бхеравесу ча на сампаведхеййа.

тена̄ха бхагава̄ –

‘‘пхассена йада̄ пхут̣т̣хасса, паридевам̣ бхиккху на кареййа кухин̃чи;

бхаван̃ча на̄бхиджаппеййа, бхеравесу ча на сампаведхеййа̄’’ти.

159. анна̄наматхо па̄на̄нам̣, кха̄данӣйа̄наматхопи ваттха̄нам̣;

ладдха̄ на саннидхим̣ кайира̄, на ча париттасе та̄ни алабхама̄но.