13. маха̄вийӯхасуттаниддесо
атха маха̄вийӯхасуттаниддесам̣ ваккхати –
130. йе кечиме дит̣т̣хипариббаса̄на̄, идамева саччанти ча ва̄дайанти [саччанти пава̄дайанти (сйа̄.)] ;
саббева те ниндаманва̄найанти, атхо пасам̣сампи лабханти таттха.
йе кечиме дит̣т̣хипариббаса̄на̄ти. йе кечӣти саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ асесам̣ ниссесам̣ парийа̄дийанавачанаметам̣ – йе кечӣти. дит̣т̣хипариббаса̄на̄ти. сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ дит̣т̣хигатика̄; те два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигата̄нам̣ ан̃н̃атаран̃н̃атарам̣ дит̣т̣хигатам̣ гахетва̄ уггахетва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ сака̄йа сака̄йа дит̣т̣хийа̄ васанти сам̣васанти а̄васанти паривасанти. йатха̄ ага̄рика̄ ва̄ гхаресу васанти, са̄паттика̄ ва̄ а̄паттӣсу васанти, сакилеса̄ ва̄ килесесу васанти; евамева сантеке…пе… паривасантӣти – йе кечиме дит̣т̣хипариббаса̄на̄.
идамева саччанти ча ва̄дайантӣти. ‘‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохаранти. ‘‘асассато локо…пе… нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣти – идамева саччанти ча ва̄дайанти.
саббева те ниндаманва̄найантӣти. саббева те саман̣абра̄хман̣а̄ ниндамева анвенти, гарахамева анвенти, акиттимева анвенти; саббе ниндита̄йева хонти, гарахита̄йева хонти, акиттита̄йева хонтӣти – саббева те ниндаманва̄найанти.
атхо пасам̣сампи лабханти таттха̄ти. таттха сака̄йа дит̣т̣хийа̄ сака̄йа кхантийа̄ сака̄йа ручийа̄ сака̄йа ладдхийа̄ пасам̣сам̣ тхоманам̣ киттим̣ ван̣н̣аха̄рикам̣ лабханти пат̣илабханти упагаччханти виндантӣти – атхо пасам̣сампи лабханти таттха.
тена̄ха со ниммито –
‘‘йе кечиме дит̣т̣хипариббаса̄на̄, идамева саччанти ча ва̄дайанти;
саббева те ниндаманва̄найанти, атхо пасам̣сампи лабханти таттха̄’’ти.
131. аппан̃хи етам̣ на алам̣ сама̄йа, дуве вива̄дасса пхала̄ни брӯми;
етампи дисва̄ на вива̄дайетха, кхема̄бхипассам̣ авива̄дабхӯмим̣.
аппан̃хи етам̣ на алам̣ сама̄йа̄ти. аппан̃хи етанти аппакам̣ етам̣, омакам̣ етам̣, тхокакам̣ етам̣, ла̄макам̣ етам̣, чхатуккам̣ етам̣, париттакам̣ етанти – аппан̃хи етам̣. на алам̣ сама̄йа̄ти на̄лам̣ ра̄гасса сама̄йа, досасса сама̄йа, мохасса сама̄йа, кодхасса… упана̄хасса… маккхасса… пал̣а̄сасса… исса̄йа… маччхарийасса… ма̄йа̄йа… са̄т̣хеййасса… тхамбхасса… са̄рамбхасса… ма̄насса… атима̄насса… мадасса… пама̄дасса… саббакилеса̄нам̣… саббадуччарита̄нам̣… саббадаратха̄нам̣ … саббапарил̣а̄ха̄нам̣… саббасанта̄па̄нам̣… сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ сама̄йа упасама̄йа вӯпасама̄йа нибба̄на̄йа пат̣иниссагга̄йа пат̣ипассаддхийа̄ти – аппан̃хи етам̣ на алам̣ сама̄йа.
дуве вива̄дасса пхала̄ни брӯмӣти. дит̣т̣хикалахасса дит̣т̣хибхан̣д̣анасса дит̣т̣хивиггахасса дит̣т̣хивива̄дасса дит̣т̣химедхагасса две пхала̄ни хонти – джайапара̄джайо хоти, ла̄бха̄ла̄бхо хоти, йаса̄йасо хоти, нинда̄пасам̣со хоти, сукхадуккхам̣ хоти, соманассадоманассам̣ хоти, ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ хоти, анунайапат̣игхам̣ хоти, уггха̄тиниггха̄ти хоти, ануродхавиродхо хоти. атха ва̄ там̣ каммам̣ нирайасам̣ваттаникам̣, тираччха̄найонисам̣ваттаникам̣, петтивисайасам̣ваттаниканти брӯми а̄чиккха̄ми десеми пан̃н̃апеми пат̣т̣хапеми вивара̄ми вибхаджа̄ми утта̄нӣкароми пака̄семӣти – дуве вива̄дасса пхала̄ни брӯми.
етампи дисва̄ на вива̄дайетха̄ти. етампи дисва̄ти етам̣ а̄дӣнавам̣ дисва̄ пасситва̄ тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄ дит̣т̣хикалахесу дит̣т̣хибхан̣д̣анесу дит̣т̣хивиггахесу дит̣т̣хивива̄десу дит̣т̣химедхагесӯти – етампи дисва̄. на вива̄дайетха̄ти на калахам̣ кареййа, на бхан̣д̣анам̣ кареййа, на виггахам̣ кареййа, на вива̄дам̣ кареййа, на медхагам̣ кареййа, калахам̣ бхан̣д̣анам̣ виггахам̣ вива̄дам̣ медхагам̣ паджахеййа винодеййа бйантим̣ кареййа анабха̄вам̣ гамеййа, калаха̄ бхан̣д̣ана̄ виггаха̄ вива̄да̄ медхага̄ а̄рато асса вирато пат̣ивирато никкханто ниссат̣о виппамутто висан̃н̃утто вимарийа̄дикатена четаса̄ вихареййа̄ти – етампи дисва̄ на вива̄дайетха.
кхема̄бхипассам̣ авива̄дабхӯминти. авива̄дабхӯмим̣ вуччати аматам̣ нибба̄нам̣. йо со саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. етам̣ авива̄дабхӯмим̣ кхемато та̄н̣ато лен̣ато саран̣ато абхайато аччутато аматато нибба̄нато пассанто даккханто олокенто ниджджха̄йанто упапариккхантоти – кхема̄бхипассам̣ авива̄дабхӯмим̣.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘аппан̃хи етам̣ на алам̣ сама̄йа, дуве вива̄дасса пхала̄ни брӯми;
етампи дисва̄ на вива̄дайетха, кхема̄бхипассам̣ авива̄дабхӯми’’нти.
132. йа̄ ка̄чима̄ саммутийо путхуджджа̄, сабба̄ва ета̄ на упети видва̄;
анӯпайо со упайам̣ кимеййа, дит̣т̣хе суте кхантимакуббама̄но.
йа̄ ка̄чима̄ саммутийо путхуджджа̄ти. йа̄ ка̄чӣти саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ асесам̣ ниссесам̣ парийа̄дийанавачанаметам̣ – йа̄ ка̄чӣти. саммутийоти. саммутийо вуччанти два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни дит̣т̣хисаммутийо. путхуджджа̄ти путхуджджанехи джанита̄ саммутийоти путхуджджа̄, путху на̄на̄джанехи джанита̄ ва̄ саммутийоти путхуджджа̄ти – йа̄ ка̄чима̄ саммутийо путхуджджа̄.
сабба̄ва ета̄ на упети видва̄ти. видва̄ виджджа̄гато н̃а̄н̣ӣ вибха̄вӣ медха̄вӣ. сабба̄ва ета̄ дит̣т̣хисаммутийо нети на упети на упагаччхати на ган̣ха̄ти на пара̄масати на̄бхинивисатӣти – сабба̄ва ета̄ на упети видва̄.
анӯпайо со упайам̣ кимеййа̄ти. упайоти две упайа̄ – тан̣хӯпайо ча дит̣т̣хӯпайо ча…пе… айам̣ тан̣хӯпайо…пе… айам̣ дит̣т̣хӯпайо. тасса тан̣хӯпайо пахӣно, дит̣т̣хӯпайо пат̣иниссат̣т̣хо; тан̣хӯпайасса пахӣнатта̄, дит̣т̣хӯпайасса пат̣иниссат̣т̣хатта̄ анӯпайо пуггало ким̣ рӯпам̣ упеййа упагаччхеййа ган̣хеййа пара̄масеййа абхинивисеййа атта̄ мети. ким̣ веданам̣… ким̣ сан̃н̃ам̣… ким̣ сан̇кха̄ре… ким̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣… ким̣ гатим̣… ким̣ упапаттим̣… ким̣ пат̣исандхим̣… ким̣ бхавам̣ … ким̣ сам̣са̄рам̣… ким̣ ват̣т̣ам̣ упеййа упагаччхеййа ган̣хеййа пара̄масеййа абхинивесеййа̄ти – анӯпайо со упайам̣ кимеййа.
дит̣т̣хе суте кхантимакуббама̄ноти. дит̣т̣хе ва̄ дит̣т̣хасуддхийа̄ ва̄ суте ва̄ сутасуддхийа̄ ва̄ муте ва̄ мутасуддхийа̄ ва̄ кхантим̣ акуббама̄но чхандам̣ акуббама̄но пемам̣ акуббама̄но ра̄гам̣ акуббама̄но аджанайама̄но асан̃джанайама̄но аниббаттайама̄но анабхиниббаттайама̄ноти – дит̣т̣хе суте кхантимакуббама̄но.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘йа̄ ка̄чима̄ саммутийо путхуджджа̄, сабба̄ва ета̄ на упети видва̄;
анӯпайо со упайам̣ кимеййа, дит̣т̣хе суте кхантимакуббама̄но’’ти.
133. сӣлуттама̄ сан̃н̃амена̄ху суддхим̣, ватам̣ сама̄да̄йа упат̣т̣хита̄се;
идхева сиккхема атхасса суддхим̣, бхавӯпанӣта̄ кусала̄вада̄на̄.
сӣлуттама̄ сан̃н̃амена̄ху суддхинти. сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ сӣлуттамава̄да̄; те сӣламаттена сан̃н̃амаматтена сам̣вараматтена авӣтиккамаматтена суддхим̣ висуддхим̣ паривисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паривимуттим̣ а̄ху [а̄хам̣су (сӣ. ка.)] ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохаранти.
саман̣амун̣д̣ика̄путто евама̄ха – ‘‘чатӯхи кхо ахам̣, гахапати, дхаммехи саманна̄гатам̣ пурисапуггалам̣ пан̃н̃апеми сампаннакусалам̣ парамакусалам̣ уттамапаттипаттам̣ саман̣ам̣ айоджджхам̣. катамехи чатӯхи? идха, гахапати, на ка̄йена па̄пакаммам̣ кароти, на па̄пикам̣ [па̄пакам̣ (сӣ.)] ва̄чам̣ бха̄сати, на па̄пакам̣ сан̇каппам̣ сан̇каппети, на па̄пакам̣ а̄джӣвам̣ а̄джӣвати. имехи кхо ахам̣, гахапати, чатӯхи дхаммехи саманна̄гатам̣ пурисапуггалам̣ пан̃н̃апеми сампаннакусалам̣ парамакусалам̣ уттамапаттипаттам̣ саман̣ам̣ айоджджхам̣; евамева сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ сӣлуттамава̄да̄; те сӣламаттена сан̃н̃амаматтена сам̣вараматтена авӣтиккамаматтена суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ а̄ху ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣ’’ти – сӣлуттама̄ сан̃н̃амена̄ху суддхим̣.
ватам̣ сама̄да̄йа упат̣т̣хита̄сети. ватанти хаттхиватам̣ ва̄ ассаватам̣ ва̄ говатам̣ ва̄ куккураватам̣ ва̄ ка̄каватам̣ ва̄ ва̄судеваватам̣ ва̄ баладеваватам̣ ва̄ пун̣н̣абхаддаватам̣ ва̄ ман̣ибхаддаватам̣ ва̄ аггиватам̣ ва̄ на̄гаватам̣ ва̄ супан̣н̣аватам̣ ва̄ йаккхаватам̣ ва̄ асураватам̣ ва̄ гандхаббаватам̣ ва̄ маха̄ра̄джаватам̣ ва̄ чандаватам̣ ва̄ сӯрийаватам̣ ва̄ индаватам̣ ва̄ брахмаватам̣ ва̄ деваватам̣ ва̄ диса̄ватам̣ ва̄ а̄да̄йа сама̄да̄йа а̄дийитва̄ сама̄дийитва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ упат̣т̣хита̄ паччупат̣т̣хита̄ аллӣна̄ упагата̄ аджджхосита̄ адхимутта̄ти – ватам̣ сама̄да̄йа упат̣т̣хита̄се.
идхева сиккхема атхасса суддхинти. идха̄ти сака̄йа дит̣т̣хийа̄ сака̄йа кхантийа̄ сака̄йа ручийа̄ сака̄йа ладдхийа̄. сиккхема̄ти сиккхема а̄чарема сама̄чарема сама̄да̄йа ваттема̄ти – идхева сиккхема. атхасса суддхинти атхасса суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паримуттинти – идхева сиккхема атхасса суддхим̣.
бхавӯпанӣта̄ кусала̄вада̄на̄ти. бхавӯпанӣта̄ти бхавӯпанӣта̄ бхавӯпагата̄ бхаваджджхосита̄ бхава̄дхимутта̄ти – бхавӯпанӣта̄. кусала̄вада̄на̄ти кусалава̄да̄ пан̣д̣итава̄да̄ тхирава̄да̄ н̃а̄йава̄да̄ хетува̄да̄ лаккхан̣ава̄да̄ ка̄ран̣ава̄да̄ т̣ха̄нава̄да̄ сака̄йа ладдхийа̄ти – бхавӯпанӣта̄ кусала̄вада̄на̄.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘сӣлуттама̄ сан̃н̃амена̄ху суддхим̣, ватам̣ сама̄да̄йа упат̣т̣хита̄се;
идхева сиккхема атхасса суддхим̣, бхавӯпанӣта̄ кусала̄вада̄на̄’’ти.
134. саче чуто сӣлаватато хоти, паведхатӣ [са ведхатӣ (сӣ сйа̄.)] каммавира̄дхайитва̄;
паджаппатӣ [са джаппатӣ (сӣ. сйа̄.)] паттхайатӣ ча суддхим̣, саттха̄ва хӣно павасам̣ гхарамха̄.
саче чуто сӣлаватато хотӣти. двӣхи ка̄ран̣ехи сӣлаватато чавати – паравиччхиндана̄йа ва̄ чавати, анабхисамбхун̣анто ва̄ чавати. катхам̣ паравиччхиндана̄йа чавати? паро виччхиндати со саттха̄ на саббан̃н̃ӯ, дхаммо на сва̄ккха̄то, ган̣о на суппат̣ипанно, дит̣т̣хи на бхаддика̄, пат̣ипада̄ на супан̃н̃атта̄, магго на ниййа̄нико, наттхеттха суддхи ва̄ висуддхи ва̄ парисуддхи ва̄, мутти ва̄ вимутти ва̄ паримутти ва̄, наттхеттха суджджханти ва̄ висуджджханти ва̄ парисуджджханти ва̄, муччанти ва̄ вимуччанти ва̄, паримуччанти ва̄, хӣна̄ нихӣна̄ омака̄ ла̄мака̄ чхатукка̄ паритта̄ти. евам̣ паро виччхиндати. евам̣ виччхиндийама̄но саттха̄ра̄ чавати, дхаммаккха̄на̄ чавати, ган̣а̄ чавати, дит̣т̣хийа̄ чавати, пат̣ипада̄йа чавати, маггато чавати. евам̣ паривиччхиндана̄йа чавати. катхам̣ анабхисамбхун̣анто чавати? сӣлам̣ анабхисамбхун̣анто сӣлато чавати, ватам̣ анабхисамбхун̣анто ватато чавати, сӣлаббатам̣ анабхисамбхун̣анто сӣлаббатато чавати. евам̣ анабхисамбхун̣анто чаватӣти – саче чуто сӣлаватато хоти.
паведхати каммавира̄дхайитва̄ти. паведхатӣти сӣлам̣ ва̄ ватам̣ ва̄ сӣлаббатам̣ ва̄ ‘‘вираддхам̣ майа̄, апараддхам̣ майа̄, кхалитам̣ майа̄, галитам̣ майа̄, ан̃н̃а̄йа апараддхо аха’’нти ведхати паведхати сампаведхатӣти – паведхати. каммавира̄дхайитва̄ти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ ва̄ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ ва̄ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рам̣ ва̄ ‘‘вираддхам̣ майа̄, апараддхам̣ майа̄, кхалитам̣ майа̄, галитам̣ майа̄, ан̃н̃а̄йа апараддхо аха’’нти ведхати паведхати сампаведхатӣти – паведхати каммавира̄дхайитва̄.
паджаппатӣ паттхайатӣ ча суддхинти. паджаппатӣти сӣлам̣ ва̄ джаппати, ватам̣ ва̄ джаппати, сӣлаббатам̣ ва̄ джаппати паджаппати абхиджаппатӣти – паджаппати. паттхайатӣ ча суддхинти сӣласуддхим̣ ва̄ паттхети, ватасуддхим̣ ва̄ паттхети, сӣлаббатасуддхим̣ ва̄ паттхети пихети абхиджаппатӣти – паджаппатӣ паттхайатӣ ча суддхим̣.
саттха̄ва хӣно павасам̣ гхарамха̄ти. йатха̄ пурисо гхарато никкханто саттхена павасам̣ васанто саттха̄ охӣно, там̣ ва̄ саттхам̣ анубандхати сакам̣ ва̄ гхарам̣ пачча̄гаччхати; евамева со дит̣т̣хигатико там̣ ва̄ саттха̄рам̣ ган̣ха̄ти ан̃н̃ам̣ ва̄ саттха̄рам̣ ган̣ха̄ти, там̣ ва̄ дхаммаккха̄нам̣ ган̣ха̄ти ан̃н̃ам̣ ва̄ дхаммаккха̄нам̣ ган̣ха̄ти, там̣ ва̄ ган̣ам̣ ган̣ха̄ти ан̃н̃ам̣ ва̄ ган̣ам̣ ган̣ха̄ти, там̣ ва̄ дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти ан̃н̃ам̣ ва̄ дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти, там̣ ва̄ пат̣ипадам̣ ган̣ха̄ти ан̃н̃ам̣ ва̄ пат̣ипадам̣ ган̣ха̄ти, там̣ ва̄ маггам̣ ган̣ха̄ти ан̃н̃ам̣ ва̄ маггам̣ ган̣ха̄ти пара̄масати абхинивисатӣти – саттха̄ва хӣно павасам̣ гхарамха̄.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘саче чуто сӣлаватато хоти, паведхатӣ каммавира̄дхайитва̄;
паджаппатӣ паттхайатӣ ча суддхим̣, саттха̄ва хӣно павасам̣ гхарамха̄’’ти.
135. сӣлаббатам̣ ва̄пи паха̄йа саббам̣, камман̃ча са̄ваджджанаваджджаметам̣;
суддхим̣ асуддхинти апаттхайа̄но, вирато чаре сантимануггаха̄йа.
сӣлаббатам̣ ва̄пи паха̄йа саббанти. сабба̄ сӣласуддхийо паха̄йа паджахитва̄ винодетва̄ бйантим̣ каритва̄ анабха̄вам̣ гаметва̄, сабба̄ ватасуддхийо паха̄йа паджахитва̄ винодетва̄ бйантим̣ каритва̄ анабха̄вам̣ гаметва̄, сабба̄ сӣлаббатасуддхийо паха̄йа паджахитва̄ винодетва̄ бйантим̣ каритва̄ анабха̄вам̣ гаметва̄ти – сӣлаббатам̣ ва̄пи паха̄йа саббам̣.
камман̃ча са̄ваджджанаваджджаметанти. са̄ваджджакаммам̣ вуччати – кан̣хам̣ кан̣хавипа̄кам̣. анаваджджакаммам̣ вуччати – суккам̣ суккавипа̄кам̣. са̄ваджджан̃ча каммам̣ анаваджджан̃ча каммам̣ паха̄йа паджахитва̄ винодетва̄ бйантим̣ каритва̄ анабха̄вам̣ гаметва̄ти – камман̃ча са̄ваджджанаваджджаметам̣.
суддхим̣ асуддхинти апаттхайа̄ноти. асуддхинти асуддхим̣ паттхенти, акусале дхамме паттхенти. суддхинти суддхим̣ паттхенти, пан̃ча ка̄магун̣е паттхенти; асуддхим̣ паттхенти, акусале дхамме паттхенти, пан̃ча ка̄магун̣е паттхенти; суддхим̣ паттхенти, два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни паттхенти, асуддхим̣ паттхенти, акусале дхамме паттхенти, пан̃ча ка̄магун̣е паттхенти, два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни паттхенти; суддхим̣ паттхенти, тедха̄туке кусале дхамме паттхенти, асуддхим̣ паттхенти, акусале дхамме паттхенти, пан̃ча ка̄магун̣е паттхенти, два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни паттхенти, тедха̄туке кусале дхамме паттхенти; суддхим̣ паттхенти, путхуджджанакалйа̄н̣ака̄ [калйа̄н̣апутхуджджана̄ (сйа̄.) евамӣдисесу т̣ха̄несу] нийа̄ма̄ваккантим̣ [нийа̄ма̄ваттантим̣ (ка.)] паттхенти. секкха̄ аггадхаммам̣ арахаттам̣ паттхенти. арахатте патте араха̄ нева акусале дхамме паттхети, напи пан̃ча ка̄магун̣е паттхети, напи два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни паттхети, напи тедха̄туке кусале дхамме паттхети, напи нийа̄ма̄ваккантим̣ паттхети, напи аггадхаммам̣ арахаттам̣ паттхети. паттхана̄ саматикканто араха̄ вуддхипа̄риха̄нивӣтиватто [вуддхипа̄риха̄ним̣ вӣтиватто (сӣ.)]. со вут̣т̣хава̄со чин̣н̣ачаран̣о…пе… джа̄тиджара̄маран̣асам̣са̄ро наттхи тасса пунаббхавоти – суддхим̣ асуддхинти апаттхайа̄но.
вирато чаре сантимануггаха̄йа̄ти. виратоти суддхиасуддхийа̄ а̄рато асса вирато пат̣ивирато никкханто ниссат̣о виппамутто висан̃н̃утто, вимарийа̄дикатена четаса̄ вихаратӣти – вирато. чарети чареййа вичареййа вихареййа ирийеййа ваттеййа па̄леййа йапеййа йа̄пеййа̄ти – вирато чаре. сантимануггаха̄йа̄ти сантийо вуччанти два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни дит̣т̣хисантийо аган̣ханто апара̄масанто анабхинивисантоти – вирато чаре сантимануггаха̄йа.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘сӣлаббатам̣ ва̄пи паха̄йа саббам̣, камман̃ча са̄ваджджанаваджджаметам̣;
суддхим̣ асуддхинти апаттхайа̄но, вирато чаре сантимануггаха̄йа̄’’ти.
136. тамӯпанисса̄йа джигуччхитам̣ ва̄, атха ва̄пи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄;
уддхам̣сара̄ суддхимануттхунанти, авӣтатан̣ха̄се бхава̄бхавесу.
тамӯпанисса̄йа джигуччхитам̣ ва̄ти. сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ таподжигуччхава̄да̄ таподжигуччхаса̄ра̄ таподжигуччханиссита̄ а̄ниссита̄ аллӣна̄ упагата̄ аджджхосита̄ адхимутта̄ти – тамӯпанисса̄йа джигуччхитам̣ ва̄.
атха ва̄пи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄ти. дит̣т̣хам̣ ва̄ дит̣т̣хасуддхим̣ ва̄ сутам̣ ва̄ сутасуддхим̣ ва̄ мутам̣ ва̄ мутасуддхим̣ ва̄ нисса̄йа упанисса̄йа ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ти – атха ва̄пи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄.
уддхам̣сара̄ суддхимануттхунантӣти. сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ уддхам̣сара̄ва̄да̄. катаме те саман̣абра̄хман̣а̄ уддхам̣сара̄ва̄да̄? йе те саман̣абра̄хман̣а̄ аччантасуддхика̄, сам̣са̄расуддхика̄, акирийадит̣т̣хика̄, сассатава̄да̄ – име те саман̣абра̄хман̣а̄ уддхам̣сара̄ва̄да̄. те сам̣са̄ре суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ тхунанти ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣти – уддхам̣сара̄ суддхимануттхунанти.
авӣтатан̣ха̄се бхава̄бхавесӯти. тан̣ха̄ти рӯпатан̣ха̄ саддатан̣ха̄ гандхатан̣ха̄ расатан̣ха̄ пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ дхамматан̣ха̄. бхава̄бхавесӯти бхава̄бхаве каммабхаве пунаббхаве ка̄мабхаве, каммабхаве ка̄мабхаве пунаббхаве рӯпабхаве, каммабхаве рӯпабхаве пунаббхаве арӯпабхаве, каммабхаве арӯпабхаве пунаббхаве пунаппунаббхаве пунаппунагатийа̄ пунаппунаупапаттийа̄ пунаппунапат̣исандхийа̄ пунаппунааттабха̄ва̄бхиниббаттийа̄ авӣтатан̣ха̄ авигататан̣ха̄ ачаттатан̣ха̄ авантатан̣ха̄ амуттатан̣ха̄ аппахӣнатан̣ха̄ аппат̣иниссат̣т̣хатан̣ха̄ти – авӣтатан̣ха̄се бхава̄бхавесу.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘тамӯпанисса̄йа джигуччхитам̣ ва̄, атха ва̄пи дит̣т̣хам̣ ва сутам̣ мутам̣ ва̄;
уддхам̣сара̄ суддхимануттхунанти, авӣтатан̣ха̄се бхава̄бхавесӯ’’ти.
137. паттхайама̄насса хи джаппита̄ни, паведхитам̣ ва̄пи пакаппитесу;
чутӯпапа̄то идха йасса наттхи, са кена ведхеййа кухим̣ ва джаппе.
паттхайама̄насса хи джаппита̄нӣти. паттхана̄ вуччати тан̣ха̄. йо ра̄го са̄ра̄го…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣. паттхайама̄насса̄ти паттхайама̄насса иччхама̄насса са̄дийама̄насса пихайама̄насса абхиджаппайама̄насса̄ти – паттхайама̄насса хи. джаппита̄нӣти. джаппана̄ вуччати тан̣ха̄. йо ра̄го са̄ра̄го…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯланти – паттхайама̄насса хи джаппита̄ни.
паведхитам̣ ва̄пи пакаппитесӯти. пакаппана̄ти две пакаппана̄ – тан̣ха̄пакаппана̄ ча дит̣т̣хипакаппана̄ ча…пе… айам̣ тан̣ха̄пакаппана̄…пе… айам̣ дит̣т̣хипакаппана̄. паведхитам̣ ва̄пи пакаппитесӯти. пакаппитам̣ ваттхум̣ аччхедасан̇кинопи ведхенти, аччхиджджантепи ведхенти, аччхиннепи ведхенти; пакаппитам̣ ваттхум̣ випарин̣а̄масан̇кинопи ведхенти, випарин̣амантепи ведхенти, випарин̣атепи ведхенти паведхенти сампаведхентӣти – паведхитам̣ ва̄пи пакаппитесу.
чутӯпапа̄то идха йасса наттхӣти. йасса̄ти арахато кхӣн̣а̄савасса. йасса гаманам̣ а̄гаманам̣ гамана̄гаманам̣ ка̄лам̣гати бхава̄бхаво чути ча упапатти ча ниббатти ча бхедо ча джа̄ти ча джара̄маран̣ан̃ча наттхи на санти на сам̣виджджанти нупалаббханти, пахӣна̄ самуччхинна̄ вӯпасанта̄ пат̣ипассаддха̄ абхаббуппаттика̄ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄ти – чутӯпапа̄то идха йасса наттхи.
са кена ведхеййа кухим̣ ва джаппети. со кена ра̄гена ведхеййа, кена досена ведхеййа, кена мохена ведхеййа, кена ма̄нена ведхеййа, ка̄йа дит̣т̣хийа̄ ведхеййа, кена уддхаччена ведхеййа, ка̄йа вичикиччха̄йа ведхеййа, кехи анусайехи ведхеййа – раттоти ва̄ дут̣т̣хоти ва̄ мӯл̣хоти ва̄ винибаддхоти ва̄ пара̄мат̣т̣хоти ва̄ виккхепагатоти ва̄ анит̣т̣хан̇гатоти ва̄ тха̄магатоти ва̄. те абхисан̇кха̄ра̄ пахӣна̄; абхисан̇кха̄ра̄нам̣ пахӣнатта̄ гатийа̄ кена ведхеййа – нерайикоти ва̄ тираччха̄найоникоти ва̄ петтивисайикоти ва̄ мануссоти ва̄ девоти ва̄ рӯпӣти ва̄ арӯпӣти ва̄ сан̃н̃ӣти ва̄ асан̃н̃ӣти ва̄ невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣти ва̄, со хету наттхи паччайо наттхи ка̄ран̣ам̣ наттхи йена ведхеййа паведхеййа сампаведхеййа̄ти – са кена ведхеййа. кухим̣ва джаппети кухим̣ ва̄ джаппеййа кимхи джаппеййа, каттха джаппеййа паджаппеййа абхиджаппеййа̄ти – са кена ведхеййа кухим̣ ва джаппе.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘паттхайама̄насса хи джаппита̄ни, паведхитам̣ ва̄пи пакаппитесу;
чутӯпапа̄то идха йасса наттхи, са кена ведхеййа кухим̣ ва джаппе’’ти.
138. йама̄ху дхаммам̣ параманти еке, тамева хӣнанти пана̄ху ан̃н̃е;
саччо ну ва̄до катамо имесам̣, саббева хӣме кусала̄вада̄на̄.
йама̄ху дхаммам̣ параманти екети. йам̣ дхаммам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ еке саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘идам̣ парамам̣ аггам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ павара’’нти, евама̄хам̣су евам̣ катхенти евам̣ бхан̣анти евам̣ дӣпайанти евам̣ вохарантӣти – йама̄ху дхаммам̣ параманти еке.
тамева хӣнанти пана̄ху ан̃н̃ети тамева дхаммам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ еке саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘хӣнам̣ етам̣, нихӣнам̣ етам̣, омакам̣ етам̣, ла̄макам̣ етам̣, чхатуккам̣ етам̣, париттакам̣ ета’’нти, евама̄хам̣су евам̣ катхенти евам̣ бхан̣анти евам̣ дӣпайанти евам̣ вохарантӣти – тамева хӣнанти пана̄ху ан̃н̃е.
саччо ну ва̄до катамо имесанти. имесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ва̄до катамо саччо таччхо татхо бхӯто йа̄тха̄во авипарӣтоти – саччо ну ва̄до катамо имесам̣.
саббева хӣме кусала̄вада̄на̄ти. саббевиме саман̣абра̄хман̣а̄ кусалава̄да̄ пан̣д̣итава̄да̄ тхирава̄да̄ н̃а̄йава̄да̄ хетува̄да̄ лаккхан̣ава̄да̄ ка̄ран̣ава̄да̄ т̣ха̄нава̄да̄ сака̄йа ладдхийа̄ти – саббева хӣме кусала̄вада̄на̄.
тена̄ха со ниммито –
‘‘йама̄ху дхаммам̣ параманти еке, тамева хӣнанти пана̄ху ан̃н̃е;
саччо ну ва̄до катамо имесам̣, саббева хӣме кусала̄вада̄на̄’’ти.
139. сакан̃хи дхаммам̣ парипун̣н̣ама̄ху, ан̃н̃асса дхаммам̣ пана хӣнама̄ху;
евампи виггайха вива̄дайанти, сакам̣ сакам̣ саммутима̄ху саччам̣.
сакан̃хи дхаммам̣ парипун̣н̣ама̄хӯти сакам̣ дхаммам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ еке саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘идам̣ саматтам̣ парипун̣н̣ам̣ анома’’нти, евама̄хам̣су…пе… евам̣ вохарантӣти – сакан̃хи дхаммам̣ парипун̣н̣ама̄ху.
ан̃н̃асса дхаммам̣ пана хӣнама̄хӯти. ан̃н̃асса дхаммам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ еке саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘хӣнам̣ етам̣, нихӣнам̣ етам̣, омакам̣ етам̣, ла̄макам̣ етам̣, чхатуккам̣ етам̣, париттакам̣ ета’’нти, евама̄хам̣су евам̣ катхенти евам̣ бхан̣анти евам̣ дӣпайанти евам̣ вохарантӣти – ан̃н̃асса дхаммам̣ пана хӣнама̄ху.
евампи виггайха вива̄дайантӣти евам̣ гахетва̄ уггахетва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ вива̄дайанти, калахам̣ каронти, бхан̣д̣анам̣ каронти, виггахам̣ каронти, вива̄дам̣ каронти, медхагам̣ каронти – ‘‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄си…пе… ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣ’’ти – евампи виггайха вива̄дайанти.
сакам̣ сакам̣ саммутима̄ху саччанти. ‘‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти – сакам̣ сакам̣ саммутима̄ху саччам̣. ‘‘асассато локо …пе… нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти – сакам̣ сакам̣ саммутима̄ху саччам̣.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘сакан̃хи дхаммам̣ парипун̣н̣ама̄ху, ан̃н̃асса дхаммам̣ пана хӣнама̄ху;
евампи виггайха вива̄дайанти, сакам̣ сакам̣ саммутима̄ху сачча’’нти.
140. парасса че вамбхайитена хӣно, на кочи дхаммесу висеси асса;
путхӯ хи ан̃н̃асса ваданти дхаммам̣, нихӣнато самхи дал̣хам̣ вада̄на̄.
парасса че вамбхайитена хӣноти парасса че вамбхайитака̄ран̣а̄ ниндитака̄ран̣а̄ гарахитака̄ран̣а̄ упавадитака̄ран̣а̄ паро ба̄ло хоти хӣно нихӣно омако ла̄мако чхатукко париттоти – парасса че вамбхайитена хӣно.
на кочи дхаммесу висеси асса̄ти. дхаммесу на кочи агго сет̣т̣хо висит̣т̣хо па̄моккхо уттамо паваро асса̄ти – на кочи дхаммесу висеси асса.
путхӯ хи ан̃н̃асса ваданти дхаммам̣, нихӣнатоти. бахука̄пи бахӯнам̣ дхаммам̣ ваданти упаваданти нинданти гараханти хӣнато нихӣнато омакато ла̄макато чхатуккато париттато, бахука̄пи екасса дхаммам̣ ваданти упаваданти нинданти гараханти хӣнато нихӣнато омакато ла̄макато чхатуккато париттато, екопи бахӯнам̣ дхаммам̣ вадати упавадати ниндати гарахати хӣнато нихӣнато омакато ла̄макато чхатуккато париттато, екопи екасса дхаммам̣ вадати упавадати ниндати гарахати хӣнато нихӣнато омакато ла̄макато чхатуккато париттатоти – путхӯ хи ан̃н̃асса ваданти дхаммам̣.
нихӣнато самхи дал̣хам̣ вада̄на̄ти. дхаммо сака̄йанам̣, дит̣т̣хи сака̄йанам̣, пат̣ипада̄ сака̄йанам̣, магго сака̄йанам̣, сака̄йане дал̣хава̄да̄ тхирава̄да̄ баликава̄да̄ ат̣т̣хитава̄да̄ти – нихӣнато самхи дал̣хам̣ вада̄на̄.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘парасса че вамбхайитена хӣно, на кочи дхаммесу висеси асса;
путхӯ хи ан̃н̃асса ваданти дхаммам̣, нихӣнато самхи дал̣хам̣ вада̄на̄’’ти.
141. саддхаммапӯджа̄пи [саддхаммапӯджа̄ ча (сӣ. сйа̄.)] пана̄ татхева, йатха̄ пасам̣санти сака̄йана̄ни;
саббева ва̄да̄ [саббе пава̄да̄ (сйа̄.)] татхийа̄ [татхи ва̄ (бахӯсу)] бхавеййум̣, суддхӣ хи несам̣ паччаттамева.
саддхаммапӯджа̄пи пана̄ татхева̄ти. катама̄ саддхаммапӯджа̄? сакам̣ саттха̄рам̣ саккароти гарум̣ кароти ма̄нети пӯджети ‘‘айам̣ саттха̄ саббан̃н̃ӯ’’ти – айам̣ саддхаммапӯджа̄. сакам̣ дхаммаккха̄нам̣ сакам̣ ган̣ам̣ сакам̣ дит̣т̣хим̣ сакам̣ пат̣ипадам̣ сакам̣ маггам̣ саккароти гарум̣ кароти ма̄нети пӯджети ‘‘айам̣ магго ниййа̄нико’’ти – айам̣ саддхаммапӯджа̄. саддхаммапӯджа̄пи пана̄ татхева̄ти саддхаммапӯджа̄ татха̄ таччха̄ бхӯта̄ йа̄тха̄ва̄ авипарӣта̄ти – саддхаммапӯджа̄пи пана̄ татхева.
йатха̄ пасам̣санти сака̄йана̄нӣти. дхаммо сака̄йанам̣ дит̣т̣хи сака̄йанам̣ пат̣ипада̄ сака̄йанам̣ магго сака̄йанам̣, сака̄йана̄ни пасам̣санти тхоменти киттенти ван̣н̣ентӣти – йатха̄ пасам̣санти сака̄йана̄ни.
саббева ва̄да̄ татхийа̄ бхавеййунти саббева ва̄да̄ татха̄ таччха̄ бхӯта̄ йа̄тха̄ва̄ авипарӣта̄ бхавеййунти – саббева ва̄да̄ татхийа̄ бхавеййум̣.
суддхӣ хи несам̣ паччаттамева̄ти. паччаттамева тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ суддхи висуддхи парисуддхи, мутти вимутти паримуттӣти – суддхӣ хи несам̣ паччаттамева.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘саддхаммапӯджа̄пи пана̄ татхева, йатха̄ пасам̣санти сака̄йана̄ни;
саббева ва̄да̄ татхийа̄ бхавеййум̣, суддхӣ хи несам̣ паччаттамева̄’’ти.
142. на бра̄хман̣асса паранеййаматтхи, дхаммесу ниччхеййа самуггахӣтам̣;
тасма̄ вива̄да̄ни упа̄тиватто, на хи сет̣т̣хато пассати дхаммаман̃н̃ам̣.
на бра̄хман̣асса паранеййаматтхӣти. на̄ти пат̣иккхепо. бра̄хман̣оти саттаннам̣ дхамма̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣о…пе… асито та̄ди павуччате са брахма̄. на бра̄хман̣асса паранеййаматтхӣти бра̄хман̣асса паранеййата̄ наттхи, бра̄хман̣о на паранеййо, на парапаттийо, на парапаччайо, на парапат̣ибаддхагӯ [парапат̣ибандхагӯ (ка.)] джа̄на̄ти пассати асаммӯл̣хо сампаджа̄но пат̣иссато. ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти бра̄хман̣асса паранеййата̄ наттхи, бра̄хман̣о на паранеййо, на парапаттийо, на парапаччайо, на парапат̣ибаддхагӯ джа̄на̄ти пассати асаммӯл̣хо сампаджа̄но пат̣иссато. ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄’’ти…пе… ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти бра̄хман̣асса паранеййата̄ наттхи, бра̄хман̣о на паранеййо, на парапаттийо, на парапаччайо, на парапат̣ибаддхагӯ джа̄на̄ти пассати асаммӯл̣хо сампаджа̄но пат̣иссатоти – на бра̄хман̣асса паранеййаматтхи.
дхаммесу ниччхеййа самуггахӣтанти. дхаммесӯти два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигатесу. ниччхеййа̄ти ниччхинитва̄ виниччхинитва̄ вичинитва̄ павичинитва̄ тулайитва̄ тӣрайитва̄ вибха̄вайитва̄ вибхӯтам̣ катва̄. одхигга̄хо билагга̄хо варагга̄хо кот̣т̣ха̄сагга̄хо уччайагга̄хо самуччайагга̄хо ‘‘идам̣ саччам̣ татхам̣ бхӯтам̣ йа̄тха̄вам̣ авипарӣта’’нти гахитам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ абхинивит̣т̣хам̣ аджджхоситам̣ адхимуттам̣ наттхи на санти на сам̣виджджати нупалаббхати, пахӣнам̣ самуччхиннам̣ вӯпасантам̣ пат̣ипассаддхам̣ абхаббуппаттикам̣ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ханти – дхаммесу ниччхеййа самуггахӣтам̣.
тасма̄ вива̄да̄ни упа̄тиваттоти. тасма̄ти тасма̄ там̣ка̄ран̣а̄ там̣хету таппаччайа̄ там̣нида̄на̄ дит̣т̣хикалаха̄ни дит̣т̣хибхан̣д̣ана̄ни дит̣т̣хивиггаха̄ни дит̣т̣хивива̄да̄ни дит̣т̣химедхага̄ни упа̄тиватто атикканто саматикканто вӣтиваттоти – тасма̄ вива̄да̄ни упа̄тиватто.
на хи сет̣т̣хато пассати дхаммаман̃н̃анти. ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ дхаммаккха̄нам̣ ган̣ам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ ан̃н̃атра сатипат̣т̣ха̄нехи, ан̃н̃атра саммаппадха̄нехи, ан̃н̃атра иддхипа̄дехи, ан̃н̃атра индрийехи, ан̃н̃атра балехи, ан̃н̃атра боджджхан̇гехи, ан̃н̃атра арийа̄ ат̣т̣хан̇гика̄ магга̄, аггам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ па̄моккхам̣ уттамам̣ паварам̣ дхаммам̣ на пассати на даккхати на олокети на ниджджха̄йати на упапариккхатӣти – на хи сет̣т̣хато пассати дхаммаман̃н̃ам̣.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘на бра̄хман̣асса паранеййаматтхи, дхаммесу ниччхеййа самуггахӣтам̣;
тасма̄ вива̄да̄ни упа̄тиватто, на хи сет̣т̣хато пассати дхаммаман̃н̃а’’нти.
143. джа̄на̄ми пасса̄ми татхева етам̣, дит̣т̣хийа̄ еке пачченти суддхим̣;
адаккхи че кин̃хи тумасса тена, атиситва̄ ан̃н̃ена ваданти суддхим̣.
джа̄на̄ми пасса̄ми татхева етанти. джа̄на̄мӣти парачиттан̃а̄н̣ена [парачиттавиджа̄нанан̃а̄н̣ена (сӣ.) ат̣т̣хакатха̄ олокетабба̄] ва̄ джа̄на̄ми, пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена ва̄ джа̄на̄ми. пасса̄мӣти мам̣сачаккхуна̄ ва̄ пасса̄ми, диббена чаккхуна̄ ва̄ пасса̄ми. татхева етанти етам̣ татхам̣ таччхам̣ бхӯтам̣ йа̄тха̄вам̣ авипарӣтанти – джа̄на̄ми пасса̄ми татхева етам̣.
дит̣т̣хийа̄ еке пачченти суддхинти. дит̣т̣хийа̄ еке саман̣абра̄хман̣а̄ суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ пачченти. ‘‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти дит̣т̣хийа̄ еке саман̣абра̄хман̣а̄ суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ пачченти. ‘‘асассато локо…пе… нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти дит̣т̣хийа̄ еке саман̣абра̄хман̣а̄ суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ паччентӣти – дит̣т̣хийа̄ еке пачченти суддхим̣.
адаккхи че кин̃хи тумасса тена̄ти. адаккхӣти парачиттан̃а̄н̣ена ва̄ адаккхи, пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена ва̄ адаккхи, мам̣сачаккхуна̄ ва̄ адаккхи, диббена чаккхуна̄ ва̄ адаккхӣти – адаккхи че. кин̃хи тумасса тена̄ти. тасса тена дассанена ким̣ катам̣? на дуккхапарин̃н̃а̄ аттхи, на самудайасса паха̄нам̣ аттхи, на маггабха̄вана̄ аттхи, на пхаласаччхикирийа̄ аттхи, на ра̄гасса самуччхедапаха̄нам̣ аттхи, на досасса самуччхедапаха̄нам̣ аттхи, на мохасса самуччхедапаха̄нам̣ аттхи, на килеса̄нам̣ самуччхедапаха̄нам̣ аттхи, на сам̣са̄рават̣т̣асса упаччхедо аттхӣти – адаккхи че кин̃хи тумасса тена.
атиситва̄ ан̃н̃ена ваданти суддхинти те титтхийа̄ суддхимаггам̣ висуддхимаггам̣ парисуддхимаггам̣ вода̄тамаггам̣ паривода̄тамаггам̣ атиккамитва̄ саматиккамитва̄ вӣтиваттитва̄ ан̃н̃атра сатипат̣т̣ха̄нехи, ан̃н̃атра саммаппадха̄нехи, ан̃н̃атра иддхипа̄дехи, ан̃н̃атра индрийехи, ан̃н̃атра балехи ан̃н̃атра боджджхан̇гехи, ан̃н̃атра арийа̄ ат̣т̣хан̇гика̄ магга̄ суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣти. евампи атиситва̄ ан̃н̃ена ваданти суддхим̣.
атха ва̄ буддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча паччекабуддха̄ ча тесам̣ титтхийа̄нам̣ асуддхимаггам̣ ависуддхимаггам̣ апарисуддхимаггам̣ авода̄тамаггам̣ апаривода̄тамаггам̣ атиккамитва̄ саматиккамитва̄ вӣтиваттитва̄ чатӯхи сатипат̣т̣ха̄нехи чатӯхи саммаппадха̄нехи чатӯхи иддхипа̄дехи пан̃чахи индрийехи пан̃чахи балехи саттахи боджджхан̇гехи арийена ат̣т̣хан̇гикена маггена суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣти – евампи атиситва̄ ан̃н̃ена ваданти суддхим̣.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘джа̄на̄ми пасса̄ми татхева етам̣, дит̣т̣хийа̄ еке пачченти суддхим̣;
адаккхи че кин̃хи тумасса тена, атиситва̄ ан̃н̃ена ваданти суддхи’’нти.
144. пассам̣ наро даккхати на̄марӯпам̣, дисва̄на ва̄ н̃а̄йати [н̃ассати (сӣ. сйа̄.)] та̄нимева;
ка̄мам̣ бахум̣ пассату аппакам̣ ва̄, на хи тена суддхим̣ кусала̄ ваданти.
пассам̣ наро даккхати на̄марӯпанти пассам̣ наро даккхати парачиттан̃а̄н̣ена ва̄ пассанто, пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена ва̄ пассанто, мам̣сачаккхуна̄ ва̄ пассанто, диббена чаккхуна̄ ва̄ пассанто на̄марӯпам̣йева даккхати ниччато сукхато аттато, на тесам̣ дхамма̄нам̣ самудайам̣ ва̄ аттхан̇гамам̣ ва̄ асса̄дам̣ ва̄ а̄дӣнавам̣ ва̄ ниссаран̣ам̣ ва̄ даккхатӣти – пассам̣ наро даккхати на̄марӯпам̣.
дисва̄на ва̄ н̃а̄йати та̄нимева̄ти. дисва̄ти парачиттан̃а̄н̣ена ва̄ дисва̄, пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена ва̄ дисва̄, мам̣сачаккхуна̄ ва̄ дисва̄, диббена чаккхуна̄ ва̄ дисва̄, на̄марӯпам̣йева дисва̄ н̃а̄йати ниччато сукхато аттато, на тесам̣ дхамма̄нам̣ самудайам̣ ва̄ аттхан̇гамам̣ ва̄ асса̄дам̣ ва̄ а̄дӣнавам̣ ва̄ ниссаран̣ам̣ ва̄ н̃а̄йатӣти – дисва̄на ва̄ н̃а̄йати та̄нимева.
ка̄мам̣ бахум̣ пассату аппакам̣ ва̄ти. ка̄мам̣ бахукам̣ ва̄ пассанто на̄марӯпам̣ аппакам̣ ва̄ ниччато сукхато аттатоти – ка̄мам̣ бахум̣ пассату аппакам̣ ва̄.
на хи тена суддхим̣ кусала̄ вадантӣти. кусала̄ти йе те кхандхакусала̄ дха̄тукусала̄ а̄йатанакусала̄ пат̣иччасамуппа̄дакусала̄ сатипат̣т̣ха̄накусала̄ саммаппадха̄накусала̄ иддхипа̄дакусала̄ индрийакусала̄ балакусала̄ боджджхан̇гакусала̄ маггакусала̄ пхалакусала̄ нибба̄накусала̄, те кусала̄ парачиттан̃а̄н̣ена ва̄ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена ва̄ мам̣сачаккхуна̄ ва̄ диббена чаккхуна̄ ва̄ на̄марӯпадассанена суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣ муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ на ваданти на катхенти на бхан̣анти на дӣпайанти на вохарантӣти – на хи тена суддхим̣ кусала̄ ваданти.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘пассам̣ наро даккхати на̄марӯпам̣, дисва̄на ва̄ н̃а̄йати та̄нимева;
ка̄мам̣ бахум̣ пассату аппакам̣ ва̄, на хи тена суддхим̣ кусала̄ вадантӣ’’ти.
145. нивиссава̄дӣ на хи суббина̄йо, пакаппита̄ дит̣т̣хипуреккхара̄но;
йам̣ ниссито таттха субхам̣ вада̄но, суддхим̣ вадо таттха татхаддаса̄ со.
нивиссава̄дӣ на хи суббина̄йоти. ‘‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти нивиссава̄дӣ, ‘‘асассато локо…пе… нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти – нивиссава̄дӣ. на хи суббина̄йоти. нивиссава̄дӣ дуббинайо дуппан̃н̃а̄пайо [дуппан̃н̃а̄пийо (сӣ.) евамӣдисесу т̣ха̄несу] дунниджджха̄пайо дуппеккха̄пайо дуппаса̄дайоти – нивиссава̄дӣ на хи суббина̄йо.
пакаппита̄ дит̣т̣хипуреккхара̄ноти. каппита̄ пакаппита̄ абхисан̇кхата̄ сан̣т̣хапита̄ дит̣т̣хим̣ пуреккхато катва̄ чарати. дит̣т̣хидхаджо дит̣т̣хикету дит̣т̣ха̄дхипатеййо дит̣т̣хийа̄ парива̄рито чаратӣти – пакаппита̄ дит̣т̣хипуреккхара̄но.
йам̣ ниссито таттха субхам̣ вада̄ноти. йам̣ нисситоти йам̣ саттха̄рам̣ дхаммаккха̄нам̣ ган̣ам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ ниссито а̄ниссито аллӣно упагато аджджхосито адхимуттоти – йам̣ ниссито. таттха̄ти сака̄йа дит̣т̣хийа̄ сака̄йа кхантийа̄ сака̄йа ручийа̄ сака̄йа ладдхийа̄. субхам̣ вада̄ноти субхава̄до собханава̄до пан̣д̣итава̄до тхирава̄до н̃а̄йава̄до хетува̄до лаккхан̣ава̄до ка̄ран̣ава̄до т̣ха̄нава̄до сака̄йа ладдхийа̄ти – йам̣ ниссито таттха субхам̣ вада̄но.
суддхим̣ вадо таттха татхаддаса̄ соти. суддхива̄до висуддхива̄до парисуддхива̄до вода̄тава̄до паривода̄тава̄до. атха ва̄ суддхидассано висуддхидассано парисуддхидассано вода̄тадассано паривода̄тадассаноти – суддхим̣ ва̄до. таттха̄ти сака̄йа дит̣т̣хийа̄ сака̄йа кхантийа̄ сака̄йа ручийа̄ сака̄йа ладдхийа̄ татхам̣ таччхам̣ бхӯтам̣ йа̄тха̄вам̣ авипарӣтанти аддасса адаккхи апасси пат̣ивиджджхӣти – суддхим̣ ва̄до таттха татхаддаса̄ со.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘нивиссава̄дӣ на хи суббина̄йо, пакаппита̄ дит̣т̣хипуреккхара̄но;
йам̣ ниссито таттха субхам̣ вада̄но, суддхим̣ вадо таттха татхаддаса̄ со’’ти.
146. на бра̄хман̣о каппамупети сан̇кха̄, на дит̣т̣хиса̄рӣ напи н̃а̄н̣абандху;
н̃атва̄ ча со саммутийо путхуджджа̄, упеккхатӣ уггахан̣анти ман̃н̃е.