12. чӯл̣авийӯхасуттаниддесо
атха чӯл̣авийӯхасуттаниддесам̣ ваккхати –
113. сакам̣ сакам̣ дит̣т̣хипариббаса̄на̄, виггайха на̄на̄ кусала̄ ваданти;
йо евам̣ джа̄на̄ти [евам̣ паджа̄на̄ти (сӣ.)] са веди дхаммам̣, идам̣ пат̣иккосамакевалӣ со.
сакам̣ сакам̣ дит̣т̣хипариббаса̄на̄ти. сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ дит̣т̣хигатика̄; те два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигата̄нам̣ ан̃н̃атаран̃н̃атарам̣ дит̣т̣хигатам̣ гахетва̄ уггахетва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ сака̄йа сака̄йа дит̣т̣хийа̄ васанти сам̣васанти а̄васанти паривасанти. йатха̄ ага̄рика̄ гхаресу васанти, са̄паттика̄ ва̄ а̄паттӣсу васанти, сакилеса̄ ва̄ килесесу васанти; евамева сантеке саман̣абра̄хман̣а̄ дит̣т̣хигатика̄, те два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигата̄нам̣ ан̃н̃атаран̃н̃атарам̣ дит̣т̣хигатам̣ гахетва̄ уггахетва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ сака̄йа сака̄йа дит̣т̣хийа̄ васанти сам̣васанти а̄васанти паривасантӣти – сакам̣ сакам̣ дит̣т̣хипариббаса̄на̄.
виггайха на̄на̄ кусала̄ вадантӣти. виггайха̄ти гахетва̄ уггахетва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ на̄на̄ ваданти вивидхам̣ ваданти ан̃н̃он̃н̃ам̣ ваданти путху [путхум̣ (сӣ.)] ваданти, на екам̣ ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохаранти. кусала̄ти кусалава̄да̄ пан̣д̣итава̄да̄ тхирава̄да̄ н̃а̄йава̄да̄ хетува̄да̄ лаккхан̣ава̄да̄ ка̄ран̣ава̄да̄ т̣ха̄нава̄да̄ сака̄йа ладдхийа̄ти – виггайха на̄на̄ кусала̄ ваданти.
йо евам̣ джа̄на̄ти са веди дхамманти. йо имам̣ [идам̣ (сӣ. ка.)] дхаммам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ джа̄на̄ти со дхаммам̣ веди ан̃н̃а̄си апасси пат̣ивиджджхӣти – йо евам̣ джа̄на̄ти са веди дхаммам̣.
идам̣ пат̣иккосамакевалӣ соти. йо имам̣ дхаммам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ пат̣иккосати, акевалӣ со асаматто со апарипун̣н̣о со хӣно нихӣно омако ла̄мако чхатукко париттоти – идам̣ пат̣иккосамакевалӣ со.
тена̄ха со ниммито –
‘‘сакам̣ сакам̣ дит̣т̣хипариббаса̄на̄, виггайха на̄на̄ кусала̄ ваданти;
йо евам̣ джа̄на̄ти са веди дхаммам̣, идам̣ пат̣иккосамакевалӣ со’’ти.
114. евампи виггайха вива̄дайанти, ба̄ло паро аккусалоти ча̄ху;
саччо ну ва̄до катамо имесам̣, саббева хӣме кусала̄вада̄на̄.
евампи виггайха вива̄дайантӣти. евам̣ гахетва̄ уггахетва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ вива̄дайанти, калахам̣ каронти, бхан̣д̣анам̣ каронти, виггахам̣ каронти, вива̄дам̣ каронти, медхагам̣ каронти – ‘‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄си…пе… ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣ’’ти – евампи виггайха вива̄дайанти.
ба̄ло паро аккусалоти ча̄хӯти. паро ба̄ло хӣно нихӣно омако ла̄мако чхатукко паритто акусало авидва̄ авиджджа̄гато ан̃н̃а̄н̣ӣ авибха̄вӣ дуппан̃н̃оти, евама̄хам̣су евам̣ катхенти евам̣ бхан̣анти евам̣ дӣпайанти евам̣ вохарантӣти – ба̄ло паро аккусалоти ча̄ху.
саччо ну ва̄до катамо имесанти. имесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ва̄до катамо саччо таччхо татхо бхӯто йа̄тха̄во авипарӣтоти – саччо ну ва̄до катамо имесам̣.
саббева хӣме кусала̄вада̄на̄ти. саббевиме саман̣абра̄хман̣а̄ кусалава̄да̄ пан̣д̣итава̄да̄ тхирава̄да̄ н̃а̄йава̄да̄ хетува̄да̄ лаккхан̣ава̄да̄ ка̄ран̣ава̄да̄ т̣ха̄нава̄да̄ сака̄йа ладдхийа̄ти – саббева хӣме кусала̄вада̄на̄.
тена̄ха со ниммито –
‘‘евампи виггайха вива̄дайанти, ба̄ло паро аккусалоти ча̄ху;
саччо ну ва̄до катамо имесам̣, саббева хӣме кусала̄вада̄на̄’’ти.
115. парасса че дхаммамана̄нуджа̄нам̣, ба̄ломако хоти нихӣнапан̃н̃о;
саббева ба̄ла̄ сунихӣнапан̃н̃а̄, саббевиме дит̣т̣хипариббаса̄на̄.
парасса че дхаммамана̄нуджа̄нанти. парасса дхаммам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ ана̄нуджа̄нанто ана̄нупассанто ана̄нумананто ана̄нуман̃н̃анто ана̄нумодантоти – парасса че дхаммамана̄нуджа̄нам̣.
ба̄ломако хоти нихӣнапан̃н̃оти. паро ба̄ло хоти хӣно нихӣно омако ла̄мако чхатукко паритто, хӣнапан̃н̃о нихӣнапан̃н̃о омакапан̃н̃о ла̄макапан̃н̃о чхатуккапан̃н̃о париттапан̃н̃оти – ба̄ломако хоти нихӣнапан̃н̃о.
саббева ба̄ла̄ сунихӣнапан̃н̃а̄ти. саббевиме саман̣абра̄хман̣а̄ ба̄ла̄ хӣна̄ нихӣна̄ омака̄ ла̄мака̄ чхатукка̄ паритта̄, саббева хӣнапан̃н̃а̄ нихӣнапан̃н̃а̄ омакапан̃н̃а̄ ла̄макапан̃н̃а̄ чхатуккапан̃н̃а̄ париттапан̃н̃а̄ти – саббева ба̄ла̄ сунихӣнапан̃н̃а̄.
саббевиме дит̣т̣хипариббаса̄на̄ти. саббевиме саман̣абра̄хман̣а̄ дит̣т̣хигатика̄; те два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигата̄нам̣ ан̃н̃атаран̃н̃атарам̣ дит̣т̣хигатам̣ гахетва̄ уггахетва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ сака̄йа сака̄йа дит̣т̣хийа̄ васанти сам̣васанти а̄васанти паривасанти. йатха̄ ага̄рика̄ ва̄ гхаресу васанти, са̄паттика̄ ва̄ а̄паттӣсу васанти, сакилеса̄ ва̄ килесесу васанти; евамева саббевиме саман̣абра̄хман̣а̄ дит̣т̣хигатика̄…пе… паривасантӣти – саббевиме дит̣т̣хипариббаса̄на̄.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘парасса че дхаммамана̄нуджа̄нам̣, ба̄ломако хоти нихӣнапан̃н̃о;
саббева ба̄ла̄ сунихӣнапан̃н̃а̄, саббевиме дит̣т̣хипариббаса̄на̄’’ти.
116. сандит̣т̣хийа̄ чева навӣвада̄та̄, [чеванавевада̄та̄ (сӣ.), че пана вивада̄та̄ (сйа̄.)] сам̣суддхапан̃н̃а̄ кусала̄ мутӣма̄;
на тесам̣ кочи парихӣнапан̃н̃о, дит̣т̣хӣ хи тесампи татха̄ саматта̄.
сандит̣т̣хийа̄ чева навӣвада̄та̄ти. сака̄йа дит̣т̣хийа̄ сака̄йа кхантийа̄ сака̄йа ручийа̄ сака̄йа ладдхийа̄ анавӣвада̄та̄ авода̄та̄ апарийода̄та̄ сам̣килит̣т̣ха̄ сам̣килесика̄ти – сандит̣т̣хийа̄ чева навӣвада̄та̄.
сам̣суддхапан̃н̃а̄ кусала̄ мутӣма̄ти. суддхапан̃н̃а̄ висуддхапан̃н̃а̄ парисуддхапан̃н̃а̄ вода̄тапан̃н̃а̄ парийода̄тапан̃н̃а̄. атха ва̄ суддхадассана̄ висуддхадассана̄ парисуддхадассана̄ вода̄тадассана̄ парийода̄тадассана̄ти – сам̣суддхапан̃н̃а̄. кусала̄ти кусала̄ пан̣д̣ита̄ пан̃н̃аванто иддхиманто н̃а̄н̣ино вибха̄вино медха̄виноти – сам̣суддхапан̃н̃а̄ кусала̄. мутӣма̄ти мутима̄ пан̣д̣ита̄ пан̃н̃аванто иддхиманто н̃а̄н̣ино вибха̄вино медха̄виноти – сам̣суддхапан̃н̃а̄ кусала̄ мутӣма̄.
тесам̣ на кочи парихӣнапан̃н̃оти. тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ на кочи хӣнапан̃н̃о нихӣнапан̃н̃о омакапан̃н̃о ла̄макапан̃н̃о чхатуккапан̃н̃о париттапан̃н̃о аттхи. саббева сет̣т̣хапан̃н̃а̄ висит̣т̣хапан̃н̃а̄ па̄моккхапан̃н̃а̄ уттамапан̃н̃а̄ паварапан̃н̃а̄ти – тесам̣ на кочи парихӣнапан̃н̃о.
дит̣т̣хӣ хи тесампи татха̄ саматта̄ти. тесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ дит̣т̣хи татха̄ саматта̄ сама̄динна̄ гахита̄ пара̄мат̣т̣ха̄ абхинивит̣т̣ха̄ аджджхосита̄ адхимутта̄ти – дит̣т̣хӣ хи тесампи татха̄ саматта̄.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘сандит̣т̣хийа̄ чева навӣвада̄та̄, сам̣суддхапан̃н̃а̄ кусала̄ мутӣма̄;
тесам̣ на кочи парихӣнапан̃н̃о, дит̣т̣хӣ хи тесампи татха̄ саматта̄’’ти.
117. на ва̄хаметам̣ татхийанти [татхиванти (сйа̄.)] брӯми, йама̄ху ба̄ла̄ митху ан̃н̃аман̃н̃ам̣;
сакам̣ сакам̣ дит̣т̣химакам̣су саччам̣, тасма̄ хи ба̄лоти парам̣ даханти.
на ва̄хаметам̣ татхийанти брӯмӣти. на̄ти пат̣иккхепо. етанти ‘‘два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигата̄ни на̄хам̣ етам̣ таччхам̣ татхам̣ бхӯтам̣ йа̄тха̄вам̣ авипарӣта’’нти брӯми а̄чиккха̄ми десеми пан̃н̃апеми пат̣т̣хапеми вивара̄ми вибхаджа̄ми утта̄нӣкароми пака̄семӣти – на ва̄хаметам̣ татхийанти брӯми.
йама̄ху ба̄ла̄ митху ан̃н̃аман̃н̃анти. митхӯти две джана̄, две калахака̄рака̄, две бхан̣д̣анака̄рака̄, две бхассака̄рака̄, две вива̄дака̄рака̄, две адхикаран̣ака̄рака̄, две ва̄дино, две саллапака̄; те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ба̄ло [ба̄лато (сӣ. ка.) еваман̃н̃есу чхаппадесупи топаччайантавасена] хӣно нихӣно омако ла̄мако чхатукко париттоти, евама̄хам̣су евам̣ катхенти евам̣ бхан̣анти евам̣ дӣпайанти евам̣ вохарантӣти – йама̄ху ба̄ла̄ митху ан̃н̃аман̃н̃ам̣.
сакам̣ сакам̣ дит̣т̣химакам̣су саччанти. ‘‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти – сакам̣ сакам̣ дит̣т̣химакам̣су саччам̣. ‘‘асассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти…пе… ‘‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти – сакам̣ сакам̣ дит̣т̣химакам̣су саччам̣.
тасма̄ хи ба̄лоти парам̣ дахантӣти. тасма̄ти тасма̄ там̣ка̄ран̣а̄ там̣хету таппаччайа̄ там̣нида̄на̄ парам̣ ба̄ло хӣно нихӣно омако ла̄мако чхатукко париттоти даханти пассанти даккханти олокенти ниджджха̄йанти упапариккхантӣти – тасма̄ хи ба̄лоти парам̣ даханти.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘на ва̄хаметам̣ татхийанти брӯми, йама̄ху ба̄ла̄ митху ан̃н̃аман̃н̃ам̣;
сакам̣ сакам̣ дит̣т̣химакам̣су саччам̣, тасма̄ хи ба̄лоти парам̣ дахантӣ’’ти.
118. йама̄ху саччам̣ татхийанти еке, тама̄ху ан̃н̃епи [ан̃н̃е (сӣ. ка.)] туччхам̣ муса̄ти;
евампи виггайха вива̄дайанти, касма̄ на екам̣ саман̣а̄ ваданти.
йама̄ху саччам̣ татхийанти екети. йам̣ дхаммам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ еке саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘идам̣ саччам̣ таччхам̣ татхам̣ бхӯтам̣ йа̄тха̄вам̣ авипарӣта’’нти, евама̄хам̣су евам̣ катхенти евам̣ бхан̣анти евам̣ дӣпайанти евам̣ вохарантӣти – йама̄ху саччам̣ татхийанти еке.
тама̄ху ан̃н̃епи туччхам̣ муса̄тӣти. тамева дхаммам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ еке саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘туччхам̣ етам̣, муса̄ етам̣, абхӯтам̣ етам̣, аликам̣ етам̣, айа̄тха̄вам̣ ета’’нти, евама̄хам̣су евам̣ катхенти евам̣ бхан̣анти евам̣ дӣпайанти евам̣ вохарантӣти – тама̄ху ан̃н̃епи туччхам̣ муса̄ти.
евампи виггайха вива̄дайантӣти. евам̣ гахетва̄ уггахетва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ вива̄дайанти, калахам̣ каронти, бхан̣д̣анам̣ каронти, виггахам̣ каронти, вива̄дам̣ каронти, медхагам̣ каронти – ‘‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄си…пе… ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣ’’ти – евампи виггайха вива̄дайанти.
касма̄ на екам̣ саман̣а̄ вадантӣти. касма̄ти касма̄ ким̣ка̄ран̣а̄ ким̣хету ким̣паччайа̄ ким̣нида̄на̄ ким̣самудайа̄ ким̣джа̄тика̄ ким̣пабхава̄ на екам̣ ваданти на̄на̄ ваданти вивидхам̣ ваданти ан̃н̃он̃н̃ам̣ [ан̃н̃он̃н̃е (ка.)] ваданти путху ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣти – касма̄ на екам̣ саман̣а̄ ваданти.
тена̄ха со ниммито –
‘‘йама̄ху саччам̣ татхийанти еке, тама̄ху ан̃н̃епи туччхам̣ муса̄ти;
евампи виггайха вива̄дайанти, касма̄ на екам̣ саман̣а̄ вадантӣ’’ти.
119. екан̃хи саччам̣ на дутӣйаматтхи, йасмим̣ паджа̄ но виваде паджа̄нам̣;
на̄на̄ те сачча̄ни сайам̣ тхунанти, тасма̄ на екам̣ саман̣а̄ ваданти.
екан̃хи саччам̣ на дутӣйаматтхӣти. екам̣ саччам̣ вуччати дуккханиродхо нибба̄нам̣. йо со саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. атха ва̄ екам̣ саччам̣ вуччати – маггасаччам̣, ниййа̄насаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхӣти – екан̃хи саччам̣ на дутӣйаматтхи.
йасмим̣ паджа̄ но виваде паджа̄нанти. йасминти йасмим̣ сачче. паджа̄ти сатта̄дхивачанам̣. паджа̄нанти [паджа̄нам̣ (сӣ. ка.), паджа̄ (сйа̄.)] йам̣ саччам̣ паджа̄нанта̄ а̄джа̄нанта̄ виджа̄нанта̄ пат̣ивиджа̄нанта̄ пат̣ивиджджханта̄ на калахам̣ кареййум̣, на бхан̣д̣анам̣ кареййум̣, на виггахам̣ кареййум̣, на вива̄дам̣ кареййум̣, на медхагам̣ кареййум̣, калахам̣ бхан̣д̣анам̣ виггахам̣ вива̄дам̣ медхагам̣ паджахеййум̣, винодеййум̣, бйантим̣ кареййум̣ [бйантӣкареййум̣ (сӣ. сйа̄.)], анабха̄вам̣ гамеййунти – йасмим̣ паджа̄ но виваде паджа̄нам̣.
на̄на̄ те сачча̄ни сайам̣ тхунантӣти. на̄на̄ те сачча̄ни сайам̣ тхунанти ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохаранти. ‘‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти сайам̣ тхунанти ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохаранти. ‘‘асассато локо…пе… нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти сайам̣ тхунанти ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣти – на̄на̄ те сачча̄ни сайам̣ тхунанти.
тасма̄ на екам̣ саман̣а̄ вадантӣти. тасма̄ти тасма̄ там̣ка̄ран̣а̄ там̣хету таппаччайа̄ там̣нида̄на̄ на екам̣ ваданти на̄на̄ ваданти вивидхам̣ ваданти ан̃н̃он̃н̃ам̣ ваданти путху ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣти – тасма̄ на екам̣ саман̣а̄ ваданти.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘екан̃хи саччам̣ на дутӣйаматтхи, йасмим̣ паджа̄ но виваде паджа̄нам̣;
на̄на̄ те сачча̄ни сайам̣ тхунанти, тасма̄ на екам̣ саман̣а̄ вадантӣ’’ти.
120. касма̄ ну сачча̄ни ваданти на̄на̄, пава̄дийа̄се кусала̄вада̄на̄;
сачча̄ни сута̄ни бахӯни на̄на̄, уда̄ху те таккамануссаранти.
касма̄ ну сачча̄ни ваданти на̄на̄ти. касма̄ти касма̄ ким̣ка̄ран̣а̄ ким̣хету ким̣паччайа̄ ким̣нида̄на̄ сачча̄ни на̄на̄ [на̄на̄ни (ка.)] ваданти, вивидха̄ни ваданти, ан̃н̃он̃н̃а̄ни ваданти, путхӯни ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣти – касма̄ ну сачча̄ни ваданти на̄на̄.
пава̄дийа̄се кусала̄вада̄на̄ти. пава̄дийа̄сети виппавадантӣтипи пава̄дийа̄се. атха ва̄ сакам̣ сакам̣ дит̣т̣хигатам̣ паваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохаранти. ‘‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти паваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохаранти. ‘‘асассато локо…пе… нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти паваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохаранти. кусала̄вада̄на̄ти кусалава̄да̄ пан̣д̣итава̄да̄ тхирава̄да̄ н̃а̄йава̄да̄ хетува̄да̄ лаккхан̣ава̄да̄ ка̄ран̣ава̄да̄ т̣ха̄нава̄да̄ сака̄йа ладдхийа̄ти – пава̄дийа̄се кусала̄вада̄на̄.
сачча̄ни сута̄ни бахӯни на̄на̄ти сачча̄ни сута̄ни бахука̄ни на̄на̄ни вивидха̄ни ан̃н̃он̃н̃а̄ни путхӯнӣти – сачча̄ни сута̄ни бахӯни на̄на̄.
уда̄ху те таккамануссарантӣти уда̄ху таккена сан̇каппена йа̄йанти нӣйанти вуйханти сам̣харӣйантӣти. евампи уда̄ху те таккамануссаранти. атха ва̄ таккапарийа̄хатам̣ вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣ пат̣ибха̄нам̣ ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣти. евампи уда̄ху те таккамануссаранти.
тена̄ха со ниммито –
‘‘касма̄ ну сачча̄ни ваданти на̄на̄, пава̄дийа̄се кусала̄вада̄на̄;
сачча̄ни сута̄ни бахӯни на̄на̄, уда̄ху те таккамануссарантӣ’’ти.
121. на хева сачча̄ни бахӯни на̄на̄, ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа ничча̄ни локе;
таккан̃ча дит̣т̣хӣсу пакаппайитва̄, саччам̣ муса̄ти двайадхаммама̄ху.
на хева сачча̄ни бахӯни на̄на̄ти на хева сачча̄ни бахука̄ни на̄на̄ни вивидха̄ни ан̃н̃он̃н̃а̄ни путхӯнӣти – на хева сачча̄ни бахӯни на̄на̄.
ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа ничча̄ни локети ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа ниччагга̄ха̄ екан̃н̃ева саччам̣ локе катхӣйати бхан̣ӣйати дӣпӣйати вохарӣйати – дуккханиродхо нибба̄нам̣. йо со саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. атха ва̄ екам̣ саччам̣ вуччати маггасаччам̣, ниййа̄насаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи …пе… самма̄сама̄дхӣти – ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа ничча̄ни локе.
таккан̃ча дит̣т̣хӣсу пакаппайитва̄, саччам̣ муса̄ти двайадхаммама̄хӯти. таккам̣ витаккам̣ сан̇каппам̣ таккайитва̄ витаккайитва̄ сан̇каппайитва̄ дит̣т̣хигата̄ни джаненти сан̃джаненти ниббаттенти абхиниббаттенти. дит̣т̣хигата̄ни джанетва̄ сан̃джанетва̄ ниббаттетва̄ абхиниббаттетва̄ ‘‘майхам̣ саччам̣ туйхам̣ муса̄’’ти, евама̄хам̣су евам̣ катхенти евам̣ бхан̣анти евам̣ дӣпайанти евам̣ вохарантӣти – таккан̃ча дит̣т̣хӣсу пакаппайитва̄ саччам̣ муса̄ти двайадхаммама̄ху.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘на хева сачча̄ни бахӯни на̄на̄, ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа ничча̄ни локе;
таккан̃ча дит̣т̣хӣсу пакаппайитва̄, саччам̣ муса̄ти двайадхаммама̄хӯ’’ти.
122. дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄, ете ча [етесу (сӣ.)] нисса̄йа вима̄надассӣ;
виниччхайе т̣хатва̄ пахассама̄но, ба̄ло паро аккусалоти ча̄ха.
дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄, ете ча нисса̄йа вима̄надассӣти. дит̣т̣хам̣ ва̄ дит̣т̣хасуддхим̣ ва̄, сутам̣ ва̄ сутасуддхим̣ ва̄, сӣлам̣ ва̄ сӣласуддхим̣ ва̄, ватам̣ ва̄ ватасуддхим̣ ва̄, мутам̣ ва̄ мутасуддхим̣ ва̄ нисса̄йа упанисса̄йа ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ти – дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄. ете ча нисса̄йа вима̄надассӣти. на самма̄нетӣтипи вима̄надассӣ. атха ва̄ доманассам̣ джанетӣтипи вима̄надассӣти – дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄ ете ча нисса̄йа вима̄надассӣ.
виниччхайе т̣хатва̄ пахассама̄ноти. виниччхайа̄ вуччанти два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни. дит̣т̣хивиниччхайе виниччхайадит̣т̣хийа̄ т̣хатва̄ патит̣т̣хахитва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ти – виниччхайе т̣хатва̄. пахассама̄ноти тут̣т̣хо хоти хат̣т̣хо пахат̣т̣хо аттамано парипун̣н̣асан̇каппо. атха ва̄ дантавидам̣сакам̣ пахассама̄ноти – виниччхайе т̣хатва̄ пахассама̄но.
ба̄ло паро аккусалоти ча̄ха̄ти. паро ба̄ло хӣно нихӣно омако ла̄мако чхатукко паритто акусало авидва̄ авиджджа̄гато ан̃н̃а̄н̣ӣ авибха̄вӣ амедха̄вӣ дуппан̃н̃оти, евама̄ха евам̣ катхети евам̣ бхан̣ати евам̣ дӣпайати евам̣ вохаратӣти – ба̄ло паро аккусалоти ча̄ха.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘дит̣т̣хе суте сӣлавате муте ва̄, ете ча нисса̄йа вима̄надассӣ;
виниччхайе т̣хатва̄ пахассама̄но, ба̄ло паро аккусалоти ча̄ха̄’’ти.
123. йенева ба̄лоти парам̣ даха̄ти, тена̄тума̄нам̣ кусалоти ча̄ха;
сайаматтана̄ со кусала̄вада̄но, ан̃н̃ам̣ вима̄нети тадева па̄ва.
йенева ба̄лоти парам̣ даха̄тӣти. йенева хетуна̄ йена паччайена йена ка̄ран̣ена йена пабхавена парам̣ ба̄лато хӣнато нихӣнато омакато ла̄макато чхатуккато париттато дахати пассати даккхати олокети ниджджха̄йати упапариккхатӣти – йенева ба̄лоти парам̣ даха̄ти.
тена̄тума̄нам̣ кусалоти ча̄ха̄ти. а̄тума̄но вуччати атта̄. сопи тенева хетуна̄ тена паччайена тена ка̄ран̣ена тена пабхавена атта̄нам̣ ахамасми кусало пан̣д̣ито пан̃н̃ава̄ буддхима̄ н̃а̄н̣ӣ вибха̄вӣ медха̄вӣти – тена̄тума̄нам̣ кусалоти ча̄ха.
сайаматтана̄ со кусала̄вада̄ноти. сайамева атта̄нам̣ кусалава̄до пан̣д̣итава̄до тхирава̄до н̃а̄йава̄до хетува̄до лаккхан̣ава̄до ка̄ран̣ава̄до т̣ха̄нава̄до сака̄йа ладдхийа̄ти – сайаматтана̄ со кусала̄вада̄но.
ан̃н̃ам̣ вима̄нети тадева па̄ва̄ти. на самма̄нетӣтипи ан̃н̃ам̣ вима̄нети. атха ва̄ доманассам̣ джанетӣтипи ан̃н̃ам̣ вима̄нети. тадева па̄ва̄ти тадева там̣ дит̣т̣хигатам̣ па̄вадати ‘‘итипа̄йам̣ пуггало миччха̄дит̣т̣хико випарӣтадассано’’ти – ан̃н̃ам̣ вима̄нети тадева па̄вада.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘йенева ба̄лоти парам̣ даха̄ти, тена̄тума̄нам̣ кусалоти ча̄ха;
сайаматтана̄ со кусала̄вада̄но, ан̃н̃ам̣ вима̄нети тадева па̄ва̄’’ти.
124. атиса̄радит̣т̣хийа̄ со саматто, ма̄нена матто парипун̣н̣ама̄нӣ;
сайамева са̄мам̣ манаса̄бхиситто, дит̣т̣хӣ хи са̄ тасса татха̄ саматта̄.
атиса̄радит̣т̣хийа̄ со саматтоти. атиса̄радит̣т̣хийо вуччанти два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни. ким̣ка̄ран̣а̄ атиса̄радит̣т̣хийо вуччанти два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни? сабба̄ та̄ дит̣т̣хийо ка̄ран̣а̄тикканта̄ лаккхан̣а̄тикканта̄ т̣ха̄на̄тикканта̄, там̣ка̄ран̣а̄ атиса̄радит̣т̣хийо вуччанти два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни. сабба̄пи дит̣т̣хийо атиса̄радит̣т̣хийо [саббепи титтхийа̄ атиса̄радит̣т̣хийа̄ (сйа̄.)]. ким̣ка̄ран̣а̄ сабба̄пи дит̣т̣хийо вуччанти атиса̄радит̣т̣хийо? те [та̄ (ка.)] ан̃н̃аман̃н̃ам̣ атиккамитва̄ саматиккамитва̄ вӣтиваттитва̄ дит̣т̣хигата̄ни джаненти сан̃джаненти ниббаттенти абхиниббаттенти, там̣ка̄ран̣а̄ сабба̄пи дит̣т̣хийо вуччанти атиса̄радит̣т̣хийо. атиса̄радит̣т̣хийа̄ со саматтоти. атиса̄радит̣т̣хийа̄ саматто парипун̣н̣о аномоти – атиса̄радит̣т̣хийа̄ со саматто.
ма̄нена матто парипун̣н̣ама̄нӣти. сака̄йа дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хима̄нена матто паматто умматто атиматтоти – ма̄нена матто. парипун̣н̣ама̄нӣти парипун̣н̣ама̄нӣ саматтама̄нӣ аномама̄нӣти – ма̄нена матто парипун̣н̣ама̄нӣ.
сайамева са̄мам̣ манаса̄бхиситтоти. сайамева атта̄нам̣ читтена абхисин̃чати ‘‘ахамасми кусало пан̣д̣ито пан̃н̃ава̄ буддхима̄ н̃а̄н̣ӣ вибха̄вӣ медха̄вӣ’’ти – сайамева са̄мам̣ манаса̄бхиситто.
дит̣т̣хӣ хи са̄ тасса татха̄ саматта̄ти. тасса са̄ дит̣т̣хи татха̄ саматта̄ сама̄динна̄ гахита̄ пара̄мат̣т̣ха̄ абхинивит̣т̣ха̄ аджджхосита̄ адхимутта̄ти – дит̣т̣хӣ хи са̄ тасса татха̄ саматта̄.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘атиса̄радит̣т̣хийа̄ со саматто, ма̄нена матто парипун̣н̣ама̄нӣ;
сайамева са̄мам̣ манаса̄бхиситто, дит̣т̣хӣ хи са̄ тасса татха̄ саматта̄’’ти.
125. парасса че хи вачаса̄ нихӣно, тумо саха̄ хоти нихӣнапан̃н̃о;
атха че сайам̣ ведагӯ хоти дхӣро, на кочи ба̄ло саман̣есу аттхи.
парасса че хи вачаса̄ нихӣноти парасса че ва̄ча̄йа вачанена ниндитака̄ран̣а̄ гарахитака̄ран̣а̄ упавадитака̄ран̣а̄ паро ба̄ло хоти хӣно нихӣно омако ла̄мако чхатукко париттоти – парасса че хи вачаса̄ нихӣно. тумо саха̄ хоти нихӣнапан̃н̃оти. сопи тенева саха̄ хоти хӣнапан̃н̃о нихӣнапан̃н̃о омакапан̃н̃о ла̄макапан̃н̃о чхатуккапан̃н̃о париттапан̃н̃оти – тумо саха̄ хоти нихӣнапан̃н̃о.
атха че сайам̣ ведагӯ хоти дхӣроти атха че сайам̣ ведагӯ хоти дхӣро пан̣д̣ито пан̃н̃ава̄ буддхима̄ н̃а̄н̣ӣ вибха̄вӣ медха̄вӣти – атха че сайам̣ ведагӯ хоти дхӣро.
на кочи ба̄ло саман̣есу аттхӣти. саман̣есу на кочи ба̄ло хӣно нихӣно омако ла̄мако чхатукко паритто аттхи, саббева сет̣т̣хапан̃н̃а̄ [аггапан̃н̃а̄ сет̣т̣хапан̃н̃а̄ (сйа̄.)] висит̣т̣хапан̃н̃а̄ па̄моккхапан̃н̃а̄ уттамапан̃н̃а̄ паварапан̃н̃а̄ти – на кочи ба̄ло саман̣есу аттхи.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘парасса че хи вачаса̄ нихӣно, тумо саха̄ хоти нихӣнапан̃н̃о;
атха че сайам̣ ведагӯ хоти дхӣро, на кочи ба̄ло саман̣есу аттхӣ’’ти.
126. ан̃н̃ам̣ ито йа̄бхиваданти дхаммам̣, апараддха̄ суддхимакевалӣ те;
евампи титтхйа̄ путхусо ваданти, сандит̣т̣хира̄гена хи тебхиратта̄.
ан̃н̃ам̣ ито йа̄бхиваданти дхаммам̣, апараддха̄ суддхимакевалӣ тети. ито ан̃н̃ам̣ дхаммам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ йе абхиваданти, те суддхимаггам̣ висуддхимаггам̣ парисуддхимаггам̣ вода̄тамаггам̣ парийода̄тамаггам̣ вираддха̄ апараддха̄ кхалита̄ галита̄ ан̃н̃а̄йа апараддха̄ акевалӣ те, асаматта̄ те, апарипун̣н̣а̄ те, хӣна̄ нихӣна̄ омака̄ ла̄мака̄ чхатукка̄ паритта̄ти – ан̃н̃ам̣ ито йа̄бхиваданти дхаммам̣, апараддха̄ суддхимакевалӣ те.
евампи титтхйа̄ путхусо вадантӣти. титтхам̣ вуччати дит̣т̣хигатам̣. титтхийа̄ вуччанти дит̣т̣хигатика̄. путхудит̣т̣хийа̄ путхудит̣т̣хигата̄ни ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣти – евампи титтхйа̄ путхусо ваданти.
сандит̣т̣хира̄гена хи тебхиратта̄ти. сака̄йа дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хира̄гена ратта̄ абхиратта̄ти – сандит̣т̣хира̄гена хи тебхиратта̄.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘ан̃н̃ам̣ ито йа̄бхиваданти дхаммам̣, апараддха̄ суддхимакевалӣ те;
евампи титтхйа̄ путхусо ваданти, сандит̣т̣хира̄гена хи тебхиратта̄’’ти.
127. идхева суддхим̣ ити ва̄дайанти, на̄н̃н̃есу дхаммесу висуддхима̄ху;
евампи титтхйа̄ путхусо нивит̣т̣ха̄, сака̄йане таттха дал̣хам̣ вада̄на̄.
идхева суддхим̣ ити ва̄дайантӣти. идха суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохаранти. ‘‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти идха суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣, муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохаранти. ‘‘асассато локо…пе… нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти идха суддхим̣ висуддхим̣ парисуддхим̣ муттим̣ вимуттим̣ паримуттим̣ ваданти катхенти бхан̣анти дӣпайанти вохарантӣти – идхева суддхим̣ ити ва̄дайанти.
на̄н̃н̃есу дхаммесу висуддхима̄хӯти. аттано саттха̄рам̣ дхаммаккха̄нам̣ ган̣ам̣ дит̣т̣хим̣ пат̣ипадам̣ маггам̣ т̣хапетва̄ саббе парава̄де кхипанти уккхипанти париккхипанти. ‘‘со саттха̄ на саббан̃н̃ӯ, дхаммо на сва̄ккха̄то, ган̣о на суппат̣ипанно, дит̣т̣хи на бхаддика̄, пат̣ипада̄ на супан̃н̃атта̄, магго на ниййа̄нико, наттхеттха суддхи ва̄ висуддхи ва̄ парисуддхи ва̄, мутти ва̄ вимутти ва̄ паримутти ва̄, наттхеттха суджджханти ва̄ висуджджханти ва̄ парисуджджханти ва̄, муччанти ва̄ вимуччанти ва̄ паримуччанти ва̄ хӣна̄ нихӣна̄ омака̄ ла̄мака̄ чхатукка̄ паритта̄’’ти, евама̄хам̣су евам̣ катхенти евам̣ бхан̣анти евам̣ дӣпайанти евам̣ вохарантӣти – на̄н̃н̃есу дхаммесу висуддхима̄ху.
евампи титтхйа̄ путхусо нивит̣т̣ха̄ти. титтхам̣ вуччати дит̣т̣хигатам̣. титтхийа̄ вуччанти дит̣т̣хигатика̄. путхудит̣т̣хийа̄ [путхутиттхийа̄ (сӣ. ка.) пуримага̄тха̄йа па̄т̣хабхедо наттхи] путхудит̣т̣хигатесу нивит̣т̣ха̄ патит̣т̣хита̄ аллӣна̄ упагата̄ аджджхосита̄ адхимутта̄ти – евампи титтхйа̄ путхусо нивит̣т̣ха̄.
сака̄йане таттха дал̣хам̣ вада̄на̄ти. дхаммо сака̄йанам̣, дит̣т̣хи сака̄йанам̣, пат̣ипада̄ сака̄йанам̣, магго сака̄йанам̣, сака̄йане дал̣хава̄да̄ тхирава̄да̄ баликава̄да̄ ават̣т̣хитава̄да̄ти – сака̄йане таттха дал̣хам̣ вада̄на̄.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘идхева суддхим̣ ити ва̄дайанти, на̄н̃н̃есу дхаммесу висуддхима̄ху;
евампи титтхйа̄ путхусо нивит̣т̣ха̄, сака̄йане таттха дал̣хам̣ вада̄на̄’’ти.
128. сака̄йане ва̄пи дал̣хам̣ вада̄но, каметтха [кам̣ таттха (сӣ. ка.)] ба̄лоти парам̣ дахеййа;
сайам̣ва [сайамева (сйа̄.)] со медхагама̄вахеййа, парам̣ вадам̣ ба̄ламасуддхидхаммам̣.
сака̄йане ва̄пи дал̣хам̣ вада̄ноти. дхаммо сака̄йанам̣, дит̣т̣хи сака̄йанам̣, пат̣ипада̄ сака̄йанам̣, магго сака̄йанам̣, сака̄йане дал̣хава̄до тхирава̄до баликава̄до ават̣т̣хитава̄доти – сака̄йане ва̄пи дал̣хам̣ вада̄но.
каметтха ба̄лоти парам̣ дахеййа̄ти. еттха̄ти сака̄йа дит̣т̣хийа̄ сака̄йа кхантийа̄ сака̄йа ручийа̄ сака̄йа ладдхийа̄ парам̣ ба̄лато хӣнато нихӣнато омакато ла̄макато чхатуккато париттато кам̣ дахеййа кам̣ пассеййа кам̣ даккхеййа кам̣ олокеййа кам̣ ниджджха̄йеййа кам̣ упапариккхеййа̄ти – каметтха ба̄лоти парам̣ дахеййа.
сайам̣ва со медхагама̄вахеййа, парам̣ вадам̣ ба̄ламасуддхидхамманти. паро ба̄ло хӣно нихӣно омако ла̄мако чхатукко паритто асуддхидхаммо ависуддхидхаммо апарисуддхидхаммо авода̄тадхаммоти – евам̣ ваданто евам̣ катхенто евам̣ бхан̣анто евам̣ дӣпайанто евам̣ вохаранто сайамева калахам̣ бхан̣д̣анам̣ виггахам̣ вива̄дам̣ медхагам̣ а̄вахеййа сама̄вахеййа а̄хареййа сама̄хареййа а̄кад̣д̣хеййа сама̄кад̣д̣хеййа ган̣хеййа пара̄масеййа абхинивисеййа̄ти – сайам̣ва со медхагама̄вахеййа парам̣ вадам̣ ба̄ламасуддхидхаммам̣.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘сака̄йане ва̄пи дал̣хам̣ вада̄но, каметтха ба̄лоти парам̣ дахеййа;
сайам̣ва со медхагама̄вахеййа, парам̣ вадам̣ ба̄ламасуддхидхамма’’нти.
129. виниччхайе т̣хатва̄ сайам̣ пама̄йа, уддхам̣са [уддхам̣ со (сйа̄.)] локасмим̣ вива̄дамети;
хитва̄на сабба̄ни виниччхайа̄ни, на медхагам̣ куббати джанту локе.
виниччхайе т̣хатва̄ сайам̣ пама̄йа̄ти. виниччхайа̄ вуччанти два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни. виниччхайадит̣т̣хийа̄ т̣хатва̄ патит̣т̣хахитва̄ ган̣хитва̄ пара̄маситва̄ абхинивиситва̄ виниччхайе т̣хатва̄. сайам̣ пама̄йа̄ти сайам̣ пама̄йа паминитва̄. ‘‘айам̣ саттха̄ саббан̃н̃ӯ’’ти сайам̣ пама̄йа паминитва̄, ‘‘айам̣ дхаммо сва̄ккха̄то… айам̣ ган̣о суппат̣ипанно… айам̣ дит̣т̣хи бхаддика̄… айам̣ пат̣ипада̄ супан̃н̃атта̄… айам̣ магго ниййа̄нико’’ти сайам̣ пама̄йа паминитва̄ти – виниччхайе т̣хатва̄ сайам̣ пама̄йа.
уддхам̣са локасмим̣ вива̄даметӣти. уддхам̣со вуччати ана̄гатам̣. аттано ва̄дам̣ уддхам̣ т̣хапетва̄ сайамева калахам̣ бхан̣д̣анам̣ виггахам̣ вива̄дам̣ медхагам̣ ети упети упагаччхати ган̣ха̄ти пара̄масати абхинивисатӣти. евампи уддхам̣са локасмим̣ вива̄дамети. атха ва̄ ан̃н̃ена уддхам̣ ва̄дена саддхим̣ калахам̣ кароти бхан̣д̣анам̣ кароти виггахам̣ кароти вива̄дам̣ кароти медхагам̣ кароти – ‘‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄си…пе… ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣ’’ти. евампи уддхам̣са локасмим̣ вива̄дамети.
хитва̄на сабба̄ни виниччхайа̄нӣти. виниччхайа̄ вуччанти два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни. дит̣т̣хивиниччхайа̄ саббе виниччхайе [сабба̄ виниччхитадит̣т̣хийо (сйа̄.), сабба̄ виниччхайадит̣т̣хийо (ка.)] хитва̄ чаджитва̄ париччаджитва̄ джахитва̄ паджахитва̄ винодетва̄ бйантим̣ каритва̄ анабха̄вам̣ гаметва̄ти – хитва̄на сабба̄ни виниччхайа̄ни.
на медхагам̣ куббати джанту локети. на калахам̣ кароти, на бхан̣д̣анам̣ кароти, на виггахам̣ кароти, на вива̄дам̣ кароти, на медхагам̣ кароти. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘евам̣ вимуттачитто кхо, аггивессана, бхиккху на кеначи сам̣вадати, на кеначи вивадати, йан̃ча локе вуттам̣ тена ча вохарати апара̄маса’’нти. джантӯти сатто наро ма̄наво посо пуггало джӣво джа̄гу джанту индагу мануджо. локети апа̄йалоке…пе… а̄йатаналокети – на медхагам̣ куббати джанту локети.
тена̄ха бхагава̄ –
‘‘виниччхайе т̣хатва̄ сайам̣ пама̄йа, уддхам̣са локасмим̣ вива̄дамети;
хитва̄на сабба̄ни виниччхайа̄ни, на медхагам̣ куббати джанту локе’’ти.