4. упачика̄вагго
1. упачикан̇гапан̃хо
1. ‘‘бханте на̄гасена, ‘упачика̄йа екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’нти йам̣ вадеси, катамам̣ там̣ екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’’нти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, упачика̄ упари чхаданам̣ катва̄ атта̄нам̣ пидахитва̄ гочара̄йа чарати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена сӣласам̣варачхаданам̣ катва̄ ма̄насам̣ пидахитва̄ пин̣д̣а̄йа чаритаббам̣, сӣласам̣варачхаданена кхо, маха̄ра̄джа, йогӣ йога̄вачаро саббабхайасаматикканто хоти. идам̣, маха̄ра̄джа, упачика̄йа екам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣, бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена упасенена ван̇гантапуттена –
‘‘‘сӣласам̣варачхаданам̣, йогӣ катва̄на ма̄насам̣;
анупалитто локена, бхайа̄ ча паримуччатӣ’’’ти.
упачикан̇гапан̃хо пат̣хамо.
2. бил̣а̄ран̇гапан̃хо
2. ‘‘бханте на̄гасена, ‘бил̣а̄расса две ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни две ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, бил̣а̄ро гуха̄гатопи сусирагатопи хаммийантарагатопи ундӯрам̣ йева парийесати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена га̄магатена̄пи аран̃н̃агатена̄пи руккхамӯлагатена̄пи сун̃н̃а̄га̄рагатена̄пи сататам̣ самитам̣ аппаматтена ка̄йагата̄сатибходжанам̣ йева парийеситаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, бил̣а̄расса пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, бил̣а̄ро а̄санне йева гочарам̣ парийесати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена имесу йева пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу удайаббайа̄нупассина̄ вихаритаббам̣ ‘ити рӯпам̣ ити рӯпасса самудайо ити рӯпасса аттхан̇гамо, ити ведана̄ ити ведана̄йа самудайо ити ведана̄йа аттхан̇гамо, ити сан̃н̃а̄ ити сан̃н̃а̄йа самудайо ити сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо, ити сан̇кха̄ра̄ ити сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайо ити сан̇кха̄ра̄нам̣ аттхан̇гамо, ити вин̃н̃а̄н̣ам̣ ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’ти. идам̣, маха̄ра̄джа, бил̣а̄расса дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дева̄тидевена –
‘‘‘на ито дӯре бхавитаббам̣, бхаваггам̣ ким̣ кариссати;
паччуппаннамхи воха̄ре, саке ка̄йамхи виндатха̄’’’ти.
бил̣а̄ран̇гапан̃хо дутийо.
3. ундӯран̇гапан̃хо
3. ‘‘бханте на̄гасена, ‘ундӯрасса [ундурасса (сйа̄. ка.)] екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’нти йам̣ вадеси, катамам̣ там̣ екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’’нти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ундӯро иточито ча вичаранто а̄ха̄рӯпа̄сӣсако йева чарати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена иточито ча вичарантена йонисо манасика̄рӯпа̄сӣсакенева бхавитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, ундӯрасса екам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена упасенена ван̇гантапуттена –
‘‘‘дхамма̄сӣсам̣ [дхаммасӣсам̣ (сӣ. пӣ.)] каритва̄на, вихаранто випассако;
анолӣно вихарати, упасанто сада̄ сато’’’ти.
ундӯран̇гапан̃хо татийо.
4. виччхикан̇гапан̃хо
4. ‘‘бханте на̄гасена, ‘виччхикасса екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’нти йам̣ вадеси, катамам̣ там̣ екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’’нти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, виччхико нан̇гула̄вудхо нан̇гулам̣ усса̄петва̄ чарати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена н̃а̄н̣а̄вудхена бхавитаббам̣, н̃а̄н̣ам̣ усса̄петва̄ вихаритаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, виччхикасса екам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена упасенена ван̇гантапуттена –
‘‘‘н̃а̄н̣акхаггам̣ гахетва̄на, вихаранто випассако;
паримуччати саббабхайа̄, дуппасахо ча со бхаве’’’ти.
виччхикан̇гапан̃хо чатуттхо.
5. накулан̇гапан̃хо
5. ‘‘бханте на̄гасена, ‘накуласса екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’нти йам̣ вадеси, катамам̣ там̣ екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’’нти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, накуло урагамупагаччханто бхесаджджена ка̄йам̣ парибха̄ветва̄ урагамупагаччхати гахетум̣, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена кодха̄гха̄табахулам̣ калахавиггахавива̄давиродха̄бхибхӯтам̣ локамупагаччхантена метта̄бхесаджджена ма̄насам̣ анулимпитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, накуласса екам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена са̄рипуттена дхаммасена̄патина̄ –
‘‘‘тасма̄ сакам̣ паресампи, ка̄табба̄ меттабха̄вана̄;
меттачиттена пхаритаббам̣, етам̣ буддха̄на са̄сана’’’нти.
накулан̇гапан̃хо пан̃чамо.
6. джарасин̇га̄лан̇гапан̃хо
6. ‘‘бханте на̄гасена, ‘джарасин̇га̄ласса две ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни две ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, джарасин̇га̄ло бходжанам̣ пат̣илабхитва̄ аджигуччхама̄но йа̄вадаттхам̣ а̄харайати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена бходжанам̣ пат̣илабхитва̄ аджигуччхама̄нена сарӣрайа̄панаматтамева парибхун̃джитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, джарасин̇га̄ласса пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена маха̄кассапена –
‘‘‘сена̄санамха̄ оруйха, га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄висим̣;
бхун̃джантам̣ пурисам̣ кут̣т̣хим̣, саккачча нам̣ упат̣т̣хахим̣.
‘‘‘со ме паккена хаттхена, а̄лопам̣ упана̄майи;
а̄лопам̣ паккхипантасса, ан̇гулипеттха чхиджджатха.
‘‘‘кут̣т̣амӯлан̃ча нисса̄йа, а̄лопам̣ там̣ абхун̃джисам̣;
бхун̃джама̄не ва̄ бхутте ва̄, джегуччхам̣ ме на виджджатӣ’ти.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, джарасин̇га̄ло бходжанам̣ пат̣илабхитва̄ на вичина̄ти лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена бходжанам̣ пат̣илабхитва̄ на вичинитаббам̣ ‘лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ сампаннам̣ ва̄ асампаннам̣ ва̄’ти, йатха̄ладдхена сантусситаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, джарасин̇га̄ласса дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена упасенена ван̇гантапуттена –
‘‘‘лӯкхенапи ча сантуссе, на̄н̃н̃ам̣ паттхе расам̣ бахум̣;
расесу анугиддхасса, джха̄не на рамате [раматӣ (сӣ. пӣ.)] мано;
итарӣтарена сантут̣т̣хо [сантут̣т̣хе (сӣ. пӣ.)], са̄ман̃н̃ам̣ парипӯратӣ’’’ти.
джарасин̇га̄лан̇гапан̃хо чхат̣т̣хо.
7. миган̇гапан̃хо
7. ‘‘бханте на̄гасена, ‘мигасса тӣн̣и ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни тӣн̣и ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, миго дива̄ аран̃н̃е чарати, раттим̣ аббхока̄се, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена дива̄ аран̃н̃е вихаритаббам̣, раттим̣ аббхока̄се. идам̣, маха̄ра̄джа, мигасса пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дева̄тидевена ломахам̣санапарийа̄йе –
‘со кхо ахам̣, са̄рипутта, йа̄ та̄ раттийо сӣта̄ хемантика̄ антарат̣т̣хака̄ химапа̄тасамайа̄ [антарат̣т̣хаке химапа̄тасамайе (сӣ. пӣ. ка.)], татха̄рӯпа̄су раттӣсу раттим̣ аббхока̄се вихара̄ми, дива̄ ванасан̣д̣е. гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се дива̄ аббхока̄се вихара̄ми, раттим̣ ванасан̣д̣е’ти.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, миго саттимхи ва̄ саре ва̄ опатанте ван̃чети [ваджджети (ка.)] пала̄йати, на ка̄йамупанети, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена килесесу опатантесу ван̃чайитаббам̣ [ваджджайитаббам̣ (ка.)] пала̄йитаббам̣, на читтамупанетаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, мигасса дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, миго мануссе дисва̄ йена ва̄ тена ва̄ пала̄йати ‘ма̄ мам̣ те аддасам̣сӯ’ти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена бхан̣д̣анакалахавиггахавива̄дасӣле дуссӣле кусӣте сан̇ган̣ика̄ра̄ме дисва̄ йена ва̄ тена ва̄ пала̄йитаббам̣ ‘ма̄ мам̣ те аддасам̣су, ахан̃ча те ма̄ аддаса’нти. идам̣, маха̄ра̄джа, мигасса татийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена са̄рипуттена дхаммасена̄патина̄ –
‘‘‘ма̄ ме када̄чи па̄пиччхо, кусӣто хӣнавӣрийо;
аппассуто ана̄ча̄ро, саммато [самето (сӣ. пӣ.)] аху каттхачӣ’’’ти.
миган̇гапан̃хо саттамо.
8. горӯпан̇гапан̃хо
8. ‘‘бханте на̄гасена, ‘горӯпасса чатта̄ри ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни чатта̄ри ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, горӯпо сакам̣ гехам̣ на виджахати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена сако ка̄йо на виджахитаббо ‘аниччуччха̄данапаримадданабхеданавикиран̣авиддхам̣санадхаммо айам̣ ка̄йо’ти. идам̣, маха̄ра̄джа, горӯпасса пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, горӯпо а̄диннадхуро сукхадуккхена дхурам̣ вахати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена а̄диннабрахмачарийена сукхадуккхена йа̄ва джӣвитапарийа̄да̄на̄ а̄па̄н̣акот̣икам̣ брахмачарийам̣ чаритаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, горӯпасса дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, горӯпо чхандена гха̄йама̄но па̄нӣйам̣ пивати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ анусит̣т̣хи чхандена пемена паса̄дена гха̄йама̄нена пат̣иггахетабба̄. идам̣, маха̄ра̄джа, горӯпасса татийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, горӯпо йена кеначи ва̄хийама̄но вахати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена тхеранавамаджджхимабхиккхӯнампи гихиупа̄сакасса̄пи ова̄да̄нуса̄санӣ сираса̄ сампат̣иччхитабба̄. идам̣, маха̄ра̄джа, горӯпасса чатуттхам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена са̄рипуттена дхаммасена̄патина̄ –
‘‘‘тадаху паббаджито санто, джа̄тийа̄ саттавассико;
сопи мам̣ ануса̄сеййа, сампат̣иччха̄ми маттхаке [муддхана̄ (сӣ.)].
‘‘‘тиббам̣ чхандан̃ча пеман̃ча, тасмим̣ дисва̄ упат̣т̣хапе;
т̣хапеййа̄чарийат̣т̣ха̄не, саккачча нам̣ пунаппуна’’’нти.
горӯпан̇гапан̃хо ат̣т̣хамо.
9. вара̄хан̇гапан̃хо
9. ‘‘бханте на̄гасена, ‘вара̄хасса две ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни две ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, вара̄хо сантаттакат̣хите [сантаттакат̣хине (сӣ. пӣ.)] гимхасамайе сампатте удакам̣ упагаччхати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена досена читте а̄лул̣итакхалитавиббхантасантатте сӣтала̄матапан̣ӣтаметта̄бха̄ванам̣ упагантаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, вара̄хасса пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, вара̄хо чиккхалламудакамупагантва̄ на̄сика̄йа патхавим̣ кхан̣итва̄ дон̣им̣ катва̄ дон̣ика̄йа сайати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена ма̄насе ка̄йам̣ никкхипитва̄ а̄рамман̣антарагатена сайитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, вара̄хасса дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена пин̣д̣олабха̄радва̄джена –
‘‘‘ка̄йе [ка̄йена (ка.)] сабха̄вам̣ дисва̄на, вичинитва̄ випассако;
ека̄кийо адутийо, сети а̄рамман̣антаре’’’ти.
вара̄хан̇гапан̃хо навамо.
10. хаттхин̇гапан̃хо
10. ‘‘бханте на̄гасена, ‘хаттхисса пан̃ча ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни пан̃ча ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, хаттхӣ на̄ма чаранто йева патхавим̣ да̄лети, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена ка̄йам̣ саммасама̄ненева саббе килеса̄ да̄летабба̄. идам̣, маха̄ра̄джа, хаттхисса пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, хаттхӣ саббака̄йенева апалокети, уджукам̣ йева пеккхати, на диса̄видиса̄ вилокети, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена саббака̄йена апалокина̄ бхавитаббам̣, на диса̄видиса̄ вилокетабба̄, на уддхам̣ уллокетаббам̣, на адхо олокетаббам̣, йугаматтапеккхина̄ бхавитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, хаттхисса дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, хаттхӣ анибаддхасайано гочара̄йаманугантва̄ на тамева десам̣ ва̄саттхамупагаччхати, на дхуваппатит̣т̣ха̄лайо, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена анибаддхасайанена бхавитаббам̣, нира̄лайена пин̣д̣а̄йа гантаббам̣, йади пассати випассако манун̃н̃ам̣ патирӯпам̣ ручирадесе бхавам̣ ман̣д̣апам̣ ва̄ руккхамӯлам̣ ва̄ гухам̣ ва̄ паббха̄рам̣ ва̄, таттхева ва̄самупагантаббам̣, дхуваппатит̣т̣ха̄лайо на ка̄таббо. идам̣, маха̄ра̄джа, хаттхисса татийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, хаттхӣ удакам̣ ога̄хитва̄ сучивималасӣталасалилапарипун̣н̣ам̣ кумудуппалападумапун̣д̣арӣкасан̃чханнам̣ махатимахантам̣ падумасарам̣ ога̄хитва̄ кӣл̣ати гаджаваракӣл̣ам̣, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена сучивималавиппасаннамана̄виладхаммаварава̄рипун̣н̣ам̣ вимуттикусумасан̃чханнам̣ маха̄сатипат̣т̣ха̄напоккхаран̣им̣ ога̄хитва̄ н̃а̄н̣ена сан̇кха̄ра̄ одхунитабба̄ видхунитабба̄, йога̄вачаракӣл̣а̄ кӣл̣итабба̄. идам̣, маха̄ра̄джа, хаттхисса чатуттхам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, хаттхӣ сато па̄дам̣ уддхарати, сато па̄дам̣ никкхипати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена сатена сампаджа̄нена па̄дам̣ уддхаритаббам̣, сатена сампаджа̄нена па̄дам̣ никкхипитаббам̣, абхиккамапат̣иккаме самин̃джанапаса̄ран̣е саббаттха сатена сампаджа̄нена бхавитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, хаттхисса пан̃чамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дева̄тидевена сам̣йуттаника̄йаваре –
‘‘‘ка̄йена сам̣варо са̄дху, са̄дху ва̄ча̄йа сам̣варо;
манаса̄ сам̣варо са̄дху, са̄дху саббаттха сам̣варо;
саббаттха сам̣вуто ладжджӣ, раккхитоти павуччатӣ’’’ти.
хаттхин̇гапан̃хо дасамо.упачика̄вагго чатуттхо.
тассудда̄нам̣ –
упачика̄ бил̣а̄ро ча, ундӯро виччхикена ча;
накуло син̇га̄ло миго,
горӯпо вара̄хо хаттхина̄ даса̄ти.